दिग्गज बलिउड अभिनेता नाना पाटेकरको निधन
काठमाडौं । दिग्गज बलिउड अभिनेता नाना पाटेकरको ७५ वर्षको उमेरमा निधन भएको छ । भारतीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार उनको गोवास्थित निवासमा हृदयाघात भएपछि निधन भएको हो । पाटेकरलाई बिहीबार बिहान ५ बजेर २० मिनेटमा मृत घोषणा गरिएको जनाइएको छ । उनलाई बचाउन चिकित्सकले करिब ४५ मिनेटसम्म लगातार मुटुको पुनर्जीवन प्रक्रिया (सीपीआर) गरेका थिए । नाना पाटेकर हिन्दी र मराठी चलचित्रका चर्चित अभिनेतामध्ये एक थिए । उनको जन्म १ जनवरी १९५१ मा महाराष्ट्रको मुरुड–जञ्जिरामा भएको थियो । उनी अभिनेता मात्र नभई चलचित्र निर्माता, निर्देशक तथा लेखकका रूपमा पनि सक्रिय थिए । भारतीय चलचित्रका प्रभावशाली अभिनेतामध्ये गनिने पाटेकरले आफ्नो फरक अभिनय शैली र दमदार संवाद प्रस्तुतिका कारण छुट्टै पहिचान बनाएका थिए । उनले सन् १९७८ मा ‘गमन’बाट हिन्दी चलचित्रमा पाइला राखेका थिए । सुरुवाती चरणमा उनले मराठी र हिन्दी दुवै चलचित्रमा काम गरे । सन् १९८९ मा आएको ‘परिन्दा’ उनको अभिनय यात्राको महत्वपूर्ण मोड बन्यो । उक्त चलचित्रमा उनले निर्वाह गरेको भूमिकाका लागि राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार र फिल्मफेयर पुरस्कार प्राप्त गरेका थिए । लामो अभिनय यात्रामा पाटेकरले विभिन्न किसिमका भूमिका निर्वाह गरे । ‘अंकुश’, ‘प्रतिघात’, ‘प्रहार’, ‘तिरंगा’, ‘क्रान्तिवीर’, ‘अग्निसाक्षी’, ‘खामोशीः द म्युजिकल’, ‘अब तक छप्पन’, ‘अपहरण’, ‘राजनीति’, ‘वेलकम’ र ‘वेलकम ब्याक’ उनका चर्चित चलचित्र हुन् । गम्भीर र दमदार भूमिकामा आफूलाई प्रमाणित गरेका पाटेकरले हास्य तथा व्यावसायिक चलचित्रमा पनि प्रभाव छाडेका थिए । ‘वेलकम’मा उदय शेट्टीको भूमिकाले उनको हास्य अभिनयको अर्को पक्षलाई दर्शकमाझ लोकप्रिय बनाएको थियो । पाटेकर पछिल्लो समय पनि चलचित्र क्षेत्रमा सक्रिय थिए । उनको पछिल्लो चलचित्रमा ‘ओ’रोमियो’ पनि रहेको थियो, जसमा शाहिद कपुर र तृप्ति डिमरी मुख्य भूमिकामा थिए । उक्त चलचित्रमा पाटेकरले मुम्बई इन्टेलिजेन्स ब्युरोका प्रमुख इस्माइल खानको भूमिका निर्वाह गरेका थिए ।
रुसमा प्लेग फैलिएको हो ? यस्तो छ वास्तविकता
काठमाडौं । रुसको साइबेरियास्थित इर्कुत्स्क क्षेत्रमा प्लेग फैलिएको भन्दै सामाजिक सञ्जालमा विभिन्न दाबी भइरहेका बेला विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लूएचओ) सहितका अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य निकायले घटनालाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् । तर अहिलेसम्म उपलब्ध आधिकारिक विवरणले रुसमा प्लेगको प्रकोप फैलिएको पुष्टि भने गरेको छैन । घटनाको केन्द्रमा इर्कुत्स्कस्थित एन्टी–प्लेग रिसर्च इन्स्टिच्युट अफ साइबेरिया एन्ड द फार इस्टमा कार्यरत २८ वर्षीया प्रयोगशाला कर्मचारी दार्या शिपिलोभाको मृत्यु भएको छ । उनको गत अक्टोबर २ मा मृत्यु भएको हो । रुसी अधिकारीहरूले उनको मृत्युको कारण अहिलेसम्म स्पष्ट नभएको ‘अज्ञात निमोनिया’ भएको बताएका छन् । तर शिपिलोभा प्लेगजस्ता खतरनाक रोगका जीवाणुमाथि अनुसन्धान गर्ने संस्थामा काम गर्ने भएकाले उनको मृत्युले अन्तर्राष्ट्रियस्तरमै चासो बढाएको हो । के साँच्चै प्लेगबाट उनको मृत्यु भएको हो ? रुसी स्वास्थ्य निगरानी निकाय (रोस्पोत्रेब्नादजोर)ले शिपिलोभाको मृत्यु प्लेगका कारण भएको पुष्टि गरेको छैन । निकायका अनुसार उनको शरीरमा उनको कामसँग सम्बन्धित कुनै खतरनाक सूक्ष्मजीव फेला परेको छैन । उनीसँग सम्पर्कमा आएका व्यक्तिहरूमा समेत प्लेग संक्रमण भेटिएको छैन । यद्यपि, डब्ल्यूएचओले भने उनको मृत्युको कारणबारे अनुसन्धान भइरहेको जनाएको छ । डब्लूएचओका अनुसार रुसी अधिकारीहरूले आफूलाई दिएको जानकारीमा इर्कुत्स्कमा प्लेगको कुनै पुष्टि भएको केस नरहेको बताएका छन् । तर शिपिलोभाको मृत्युको वास्तविक कारणबारे थप परीक्षण भइरहेको छ । यसको अर्थ अहिलेको अवस्थामा ‘उनी प्लेगबाट मरिन्’ भन्न पनि मिल्दैन र ‘प्लेगको सम्भावना पूर्ण रूपमा खारेज भइसक्यो’ भन्न पनि मिल्दैन । प्रयोगशालामा प्लेगको ट्युब फुटेकै हो त ? यही विषयले घटनालाई थप रहस्यमय बनाएको हो । केही रुसी तथा स्वतन्त्र सञ्चारमाध्यममा शिपिलोभा प्रयोगशालामा काम गर्ने क्रममा ‘यर्सिनिया पेस्टिस’ नामक प्लेग गराउने जीवाणु भएको ट्युब फुटेको र त्यसपछि उनी बिरामी परेको दाबी गरिएको छ । तर यो घटना भने स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएको छैन । रुसको रोस्पोत्रेब्नादजोरले प्रयोगशालामा त्यस्तो दुर्घटना भएको कुरा अस्वीकार गरेको छ । त्यस्तै, उनको मृत्यु र प्रयोगशालामा काम गरेको अवस्थाबीच प्रत्यक्ष सम्बन्ध रहेको प्रमाण सार्वजनिक गरिएको छैन । त्यसैले अहिले सामाजिक सञ्जालमा देखिएका ‘ल्याबबाट प्लेग लिक भयो’ वा ‘प्लेगको ट्युब फुटेपछि संक्रमण भयो’ भन्ने दाबीलाई तथ्यका रूपमा प्रस्तुत गर्नु हतार हुनेछ । शिपिलोभाको मृत्यु भएपछि उनीसँग सम्पर्कमा आएका करिब २०० जनालाई स्वास्थ्य निगरानीमा राखिएको थियो । उनीहरूको परीक्षणसमेत गरिएको थियो । यसले प्लेग पुष्टि भएको भन्ने अर्थ दिँदैन । तर यदि मृतकलाई न्यूमोनिक प्लेग भएको भए नजिकको सम्पर्कबाट अरू व्यक्तिमा संक्रमण फैलिन सक्ने भएकाले अधिकारीहरूले सम्भावित जोखिमलाई ध्यानमा राखेर सावधानी अपनाएका हुन् । रुसका अधिकारीहरूका अनुसार अहिलेसम्म ती सम्पर्कमा आएका व्यक्तिहरूमा प्लेग वा अन्य खतरनाक संक्रमण भेटिएको छैन । करिब ६० प्रतिशत व्यक्तिलाई निगरानीबाट मुक्तसमेत गरिएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन् । इर्कुत्स्कको अस्पताल र सम्बन्धित संस्थामा पनि सावधानीका उपाय अपनाइएको थियो । अनुसन्धान संस्थाका ६० भन्दा बढी कर्मचारीलाई समेत निगरानीमा राखिएको रिपोर्ट आएको थियो । के भन्छ डब्लूएचओ ? डब्लूएचओका प्रवक्ता क्रिस्टियन लिन्डमायरले अक्टोबर ६ मा घटनाबारे जानकारी दिँदै मृत्युको कारण अहिलेसम्म आधिकारिक रूपमा पुष्टि नभएको जानकारी दिए । उनका अनुसार मृतकसँग सम्पर्कमा आएका सबै व्यक्तिको पहिचान गरिएको र उनीहरूलाई निगरानीमा राखिएको छ । अहिलेसम्म ती व्यक्तिहरूमा रोगका लक्षण देखिएका छैनन् । रुसी अधिकारीहरूबाट प्राप्त जानकारीअनुसार सम्पर्कमा आएका व्यक्तिहरूको परीक्षण गर्दा खतरनाक संक्रामक रोगका जीवाणु पनि भेटिएका छैनन् । डब्लूएचओको प्रारम्भिक जोखिम मूल्यांकनअनुसार इर्कुत्स्कमा जोखिम मध्यमदेखि न्यून, रुसभर न्यून तथा युरोपेली क्षेत्रमा अत्यन्त न्यून रहेको छ । अर्थात, डब्लूएचओको अहिलेको मूल्यांकनले यो घटना कोरोनाभाइरस महामारीजस्तो विश्वव्यापी संकटको अवस्थामा पुगिसकेको छैन भन्ने देखाउँछ । निगरानीमा युरोप पनि युरोपियन सेन्टर फर डिजिज प्रिभेन्सन एन्ड कन्ट्रोल (ईसीडीसी)ले पनि घटनालाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेको छ । ईसीडीसीका अनुसार अहिले उपलब्ध सीमित जानकारीमा दोस्रो संक्रमित व्यक्ति भेटिएको छैन र मानिसबाट मानिसमा निरन्तर संक्रमण फैलिरहेको प्रमाण पनि छैन । यदि निमोनिक प्लेग पुष्टि भएमा बिरामीलाई अलग राखेर उपचार गर्नुपर्ने हुन्छ । तर यो रोग समयमै पहिचान भएमा एन्टिबायोटिकबाट उपचार गर्न सकिन्छ । ईसीडीसीले समेत प्लेगको उपचारका लागि प्रभावकारी एन्टिबायोटिक उपलब्ध रहेको जनाएको छ । कस्तो खाले रोग हो प्लेग ? प्लेग ‘यर्सिनिया पेस्टिस’ नामक ब्याक्टेरियाबाट हुने संक्रामक रोग हो । इतिहासमा लाखौं मानिसको ज्यान लिएको ‘ब्ल्याक डेथ’ पनि यही ब्याक्टेरियासँग सम्बन्धित थियो । प्लेगका मुख्य तीन प्रकार हुन्छन्, ब्युबोनिक प्लेग, सेप्टिसेमिक प्लेग र न्युमोनिक प्लेग । ब्युबोनिक प्लेग सामान्यतः संक्रमित मुसा वा अन्य जनावरमा रहेका संक्रमित उपियाँको टोकाइबाट मानिसमा सर्छ । तर न्युमोनिक प्लेग फोक्सोमा संक्रमण गर्ने सबैभन्दा गम्भीर रूप हो । संक्रमित व्यक्तिले खोक्दा वा श्वास फेर्दा निस्कने श्वासप्रश्वासबाट नजिकको व्यक्तिमा संक्रमण फैलिन सक्छ । यसका सुरुवाती लक्षण ज्वरो, चिसो लाग्ने, टाउको तथा शरीर दुख्ने, कमजोरी, खोकीलगायत हुन सक्छन् । उपचार नगरेमा न्युमोनिक प्लेग घातक हुन सक्छ । तर समयमै पहिचान गरी एन्टिबायोटिक उपचार सुरु गरेमा निको पार्न सकिन्छ । रुसमा प्लेग पूर्ण रूपमा नयाँ रोग पनि होइन यहाँ अर्को महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने साइबेरियामा प्लेग गराउने जीवाणु प्राकृतिक रूपमा पाइन्छ । यर्सिनिया पेस्टिस केही जंगली साना स्तनधारी जनावर तथा तिनमा रहेका उपियाँमा प्राकृतिक रूपमा रहन सक्छ । त्यसैले प्लेग संसारबाट समाप्त भइसकेको रोग होइन । रुसमा भने मानिसमा यसको संक्रमण दुर्लभ छ । यसै कारण इर्कुत्स्कस्थित संस्थाको स्थापना पनि प्लेग नियन्त्रण र अनुसन्धानका लागि भएको हो । यो संस्था सन् १९३४ मा स्थापना भएको र पछि हैजा तथा एन्थ्राक्सलगायत अन्य खतरनाक रोगमाथि समेत काम गर्दै आएको छ। अमेरिकाको चासो किन ? घटनाप्रति अमेरिकाले समेत चासो देखाएको छ । अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले रुसलाई घटनाबारे थप जानकारी पारदर्शी रूपमा सार्वजनिक गर्न आग्रह गरेका छन् । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले समेत रुसलाई आवश्यक सहयोग गर्न आफू तयार रहेको बताएका छन् । यसले गर्दा पनि यो घटना अन्तर्राष्ट्रिय तहमा थप चर्चामा आएको हो । तर अमेरिकाले चासो देखाएको वा थप जानकारी मागेको अर्थ रुसमा प्लेग फैलिएको पुष्टि भयो भन्ने होइन ।
एआईमा खर्बौं डलर लगानी ‘खेर’ जाने र त्यसपछि क्रिप्टो उकालो लाग्ने दाबी
काठमाडौं । बिटमेक्सका पूर्वप्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) आर्थर हेजले कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) क्षेत्रमा भइरहेको ठूलो लगानी अन्ततः अत्यधिक पूर्वाधार निर्माण, बजारमा गिरावट र सरकारी उद्धारसम्म पुग्न सक्ने दाबी गरेका छन् । उनका अनुसार त्यसपछि बजारमा आउने अतिरिक्त तरलताबाट क्रिप्टोकरन्सीले ठूलो लाभ लिन सक्छ । क्रिप्टो लगानी कम्पनी मेलस्ट्रमका सहसंस्थापक तथा प्रमुख लगानी अधिकृत हेजले सिंगापुरमा आयोजित गामा प्राइम इन्भेस्टिङ कन्फरेन्समा सीएनबीसीसँग कुरा गर्दै विश्वले एआई डेटा सेन्टर निर्माणमा ‘खर्बौं डलर खेर फालिरहेको’ बताएका हुन् । उनका अनुसार एआईका लागि अहिले भइरहेको विशाल डेटा सेन्टर निर्माणले भविष्यमा कम्प्युटिङ पावर अत्यन्तै सस्तो र प्रशस्त बनाउनेछ । तर, अहिले निर्माण भइरहेका पूर्वाधारको क्षमता आवश्यकताभन्दा धेरै हुन सक्ने उनको अनुमान छ । हेजले प्रविधिको इतिहासमा ठूला प्राविधिक परिवर्तनसँगै अत्यधिक लगानी र पूर्वाधार निर्माण हुने गरेको बताए । त्यसपछि बजारमा गिरावट आउने र अन्ततः सरकार वा केन्द्रीय बैंकबाट उद्धार प्याकेज आउने उनको दाबी छ । ‘वित्तीय इतिहास र हरेक ठूला प्राविधिक विस्तारलाई हेर्ने हो भने त्यहाँ सधैं अत्यधिक निर्माण भएको देखिन्छ । त्यसपछि संकट आउँछ र अन्ततः उद्धार हुन्छ,’ हेजले भने । उनका अनुसार यस्तो अवस्थामा बजारमा आउने अतिरिक्त तरलताबाट बिटक्वाइनसहितका क्रिप्टो सम्पत्तिले फाइदा लिन सक्छन् । सन् २००८ को विश्वव्यापी वित्तीय संकटपछि बजारमा आएको तरलताको उदाहरण दिँदै उनले भविष्यमा पनि यस्तै अवस्था आउन सक्ने बताए । ‘सौभाग्यवश त्यो अतिरिक्त तरलता सोस्न बिटक्वाइन र अन्य क्रिप्टो छन्। त्यसैले उद्धारपछि सबैभन्दा राम्रो प्रदर्शन गर्ने सम्पत्ति कुन हुनेछ भन्ने हामीलाई थाहा छ,’ उनले भने । त्यसका लागि लगानीकर्ताले धैर्य गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ । हेजका अनुसार स्पेसएक्स, ओपनएआई र एन्थ्रोपिकजस्ता कम्पनीले ठूलो मात्रामा कम्प्युटिङ पावरको माग गरिरहेका छन् । तर यीमध्ये कुनै पनि कम्पनीले हालसम्म नाफा कमाइरहेको अवस्था नरहेको उनको दाबी छ । अहिले निर्माण भइरहेका अधिकांश डाटा सेन्टर पूरा भएपछि पूर्वाधार प्रदायकले एआई कम्पनीसँग उनीहरूले प्रतिबद्धता जनाएको कम्प्युटिङ पावरको भुक्तानी माग्नेछन् । यस्तो अवस्था सन् २०२७ को अन्त्य वा २०२८ सम्ममा देखिन सक्ने हेजको अनुमान छ । यद्यपि, एआईका लागि सकारात्मक सम्भावना पनि रहेको उनले स्वीकार गरेका छन् । आगामी १२ महिनामा एआई अझ उपयोगी बन्ने र यसको माग बढेर एआई कम्पनीहरू नाफामा जान सक्ने उनी बताउँछन् । एआई क्षेत्रलाई आपूर्ति गर्ने केही कम्पनीले भने अहिले नै राम्रो आम्दानी गरिरहेको हेजले बताए । उनले मेमोरी चिप निर्माता कम्पनीहरू र एनभीडीयालाई यसको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरे । तर, लगानीकर्ताले ती कम्पनीको भविष्यको आम्दानीको तुलनामा अहिले तिरिरहेको मूल्य उचित छ कि छैन भन्ने प्रश्न महत्त्वपूर्ण रहेको उनको भनाइ छ । हेजले एआई कम्पनीहरूको मूल्य घट्ने अनुमानमा ‘सर्ट’ गर्ने रणनीतिलाई पनि राम्रो लगानी अवसरका रूपमा नहेरेको बताए । उनका अनुसार ठूला प्राविधिक परिवर्तनमा अत्यधिक लगानी हुने प्रवृत्ति भने इतिहासमा पटक–पटक देखिएको छ । यसैबीच, एआई क्षेत्रमा कम्प्युटिङ पावर प्रशस्त र सस्तो हुने उनको अनुमानकै आधारमा हेजले नयाँ क्रिप्टो परियोजना ‘फ्लप’ अघि बढाइरहेका छन् । यो परियोजना सन् २०२७ को पहिलो त्रैमासिकमा सार्वजनिक गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । फ्लपले एआई एजेन्टका लागि आवश्यक कम्प्युटिङ पावरको ‘स्पट मार्केट’ बनाउने लक्ष्य राखेको छ । यसमा जीपीयू उपलब्ध गराउने र एआई इन्फरेन्स सञ्चालन गर्ने सहभागीलाई फ्लप टोकनमार्फत पुरस्कृत गर्ने योजना छ । हेजका अनुसार अहिले एआई एजेन्टका लागि छुट्टै भुक्तानी नेटवर्क छैन । एआई एजेन्टले आफ्नो मुद्रालाई सीधै कम्प्युटिङ पावरमा रूपान्तरण गर्न सके त्यही मुद्रा उनीहरूले प्रयोग गर्ने उनको विश्वास छ । यही अवधारणामा आफ्नो नयाँ परियोजनाको मुख्य दाउ रहेको उनले बताएका छन् ।
