कम उमेरमै सफलता, विवादमा परेपछि बेपत्ता
काठमाडौं । नेपालको बीमा क्षेत्रमा पहिलो महिला प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) हुन् उपासना पौडेल । कम उमेरमै बीमा कम्पनी र पुर्नबीमा कम्पनीमा सीईओ बन्न सफल उनी बीमा क्षेत्रकी पहिलो महिला तथा सबैभन्दा कान्छी सीईओका रूपमा परिचित भइन् । एक समय उनलाई बीमा उद्योगको उदाउँदो र सम्भावनाशील नेतृत्वका रूपमा हेरिन्थ्यो । नेतृत्व क्षमता, व्यावसायिक दक्षताकै कारण उनले छोटो समयमै आफ्नो अलग पहिचान बनाउन सफल भएकी थिइन् । तर जसरी उनले कम उमेरमै छिटो सफलता हासिल गरिन्, त्यसैगरी छोटो समयमै आफ्नो साख पनि गुमाएकी छन् । सफलताको शिखरतर्फ उन्मुख उनको यात्रा अहिले अप्रत्याशित मोडमा पुगेको छ । एक समय प्रेरणा, उपलब्धि र महिला नेतृत्वको उदाहरणका रूपमा हेरिएकी पौडेल आज गम्भीर कानुनी विवादमा मुछिएकी छन् । उनको यो अवस्थाले उनलाई नजिकबाट चिन्ने आफन्त, साथीभाइ तथा शुभेच्छुकहरूलाई समेत दुःखित तुल्याएको छ । पौडेललाई नजिकबाट चिन्नेहरू उनी गैरकानुनी गतिविधिमा संलग्न हुने स्वभाव वा प्रकृतिकी व्यक्ति नभएको बताउँछन् । उनीहरूका अनुसार यो प्रकरणमा उनको नियतभन्दा पनि परिस्थितिजन्य कारणहरूको भूमिका बढी हुन सक्ने देखिन्छ । पौडेललाई नजिकबाट चिन्ने आफन्त, साथीभाइ, सहकर्मी तथा नियामक निकायका कर्मचारीहरूले समेत उनलाई यस प्रकारको विवादमा मुछिने व्यक्ति नभएको बताउने गरेका छन् । उनीहरूको बुझाइमा पौडेल व्यावसायिक रूपमा जिम्मेवार, मेहनती र आफ्नो कामप्रति प्रतिबद्ध व्यक्ति हुन् । त्यसकारण पनि उनीमाथि लागेको आरोपले धेरैलाई आश्चर्यचकित बनाएको छ । बीमा प्राधिकरणका माथिल्लो निकायका एक कर्मचारीले पौडेल कुनै शंकास्पद वा गैरकानुनी गतिविधिमा संलग्न हुनेछिन् भन्ने आफूलाई कहिल्यै नलागेको बताइन् । पौडेलको व्यावसायिक प्रगति र उपलब्धि देखेर आफू पनि उत्साहित हुने गरेको बताउँदै उनले अहिलेको परिस्थितिमा भने कुनै निष्कर्षमा पुगिहाल्न नसकिने प्रतिक्रिया दिइन् । उनका अनुसार विभागीय कामका सिलसिलामा तथा कहिलेकाहीँ औपचारिक कार्यक्रमहरूमा पौडेलसँग भेटघाट हुने गरेको थियो । ती भेटहरूका आधारमा आफूले उनलाई सरल, सहज र सामान्य व्यक्तित्वको रूपमा पाएको उल्लेख गरिन् । पौडेललाई चिन्ने केही व्यक्तिहरू भने हिमालयन रि–इन्स्योरेन्सका तत्कालीन अध्यक्ष शेखर गोल्छासँग नजिकबाट काम गर्ने क्रममा उनी पनि यो प्रकरणमा तानिएको हुन सक्ने तर्क गर्छन् । उनीहरूका अनुसार कम्पनीका महत्त्वपूर्ण निर्णयहरू उच्च तहबाट हुने भएकाले संस्थागत निर्णय प्रक्रियासँग जोडिएका कारण यसमा उनको नाम समावेश भएको हुन सक्ने अनुमान गर्छन् । के हो मुद्दा ? हाल उनी हिमालयन रिइन्स्योरेन्सको सेयर कारोबार अपचलन प्रकरण तथा सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धानसँग सम्बन्धित मुद्दामा मुछिएकी हुन् । उनीविरुद्ध विशेष अदालतमा फौजदारी अभियोगसहित मुद्दा दायर गरिएको छ। अभियोगपत्रअनुसार हिमालयन रिइन्स्योरेन्सको सीईओको हैसियतमा संस्थाप्रति निर्वाह गर्नुपर्ने जिम्मेवारी पूरा नगरी संस्थालाई हानी–नोक्सानी पुग्ने कार्यमा संलग्न रहेको आरोप लगाइएको छ । साथै शेखर गोल्छा, शाहिल अग्रवाललगायत अन्य प्रतिवादीहरूसँगको मिलेमतोमा संगठित रूपमा धितोपत्रको मूल्यमा कृत्रिम उतारचढाव सिर्जना गर्दै जालसाजीयुक्त कारोबार गरेको अभियोग पनि उनीमाथि छ । फौजदारी अभियोगमा मुद्दा दर्ता भएपछि प्राधिकरणले उनलाई पदबाट निलम्बन गरिसकेको छ । मुलुकी फौजदारी कार्यविधि संहिता, २०७४ को दफा ३२ बमोजिम धितोपत्र कसुरसम्बन्धी मुद्दा दर्ता गरिएका उनलाई फरार प्रतिवादीको सूचीमा राखिएको छ । नेपाल बीमा प्राधिकरणले गत वैशाखमा हिमालयन रि–इन्स्योरेन्समा भएको भनिएको २ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँको अपचलन प्रकरणमा सीईओ पौडेलसहित पाँच जना उच्च व्यवस्थापकसँग स्पष्टीकरण मागेको थियो । तर त्यसबेला उनी बिरामी बिदा लिएर भारत गएकी थिइन् । हालसम्म पनि उनी नेपाल फर्किएकी छैनन् । नेपाल प्रहरीको नजरमा उनी फरार अर्थात वेपत्ता छिन् । हिमालयन रि–इन्स्योरेन्स एकपछि अर्को संकट र विवादको सामना गरिरहेका बेला कम्पनी प्रमुख कार्यकारी अधिकृतविहिन छ । कामु प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको जिम्मेवारी पाएका मुकेश कुमार कपुरले राजीनामा दिएका छन् । व्यावसायिक यात्रा पौडेलको व्यावसायिक यात्रा बीमा क्षेत्रबाटै सुरु भएको थियो । ललितपुरको एक मध्यम वर्गीय परिवारमा जन्मिएकी पौडेलले विद्यालय स्तरको पढाइ ललितपुरकै डीएभी स्कुलबाट गरिन् । त्यसपछि उनले १२ कक्षा डन बस्कोबाट पूरा गरिन् । काठमाडौं कलेज अफ म्यानेजमेन्टबाट स्नातक पूरा गरेकी पौडेलले एमबीए पढ्न भारत पुगिन् । पढाइपछि उनले ‘कमिन्स इन्डिया लिमिटेड’ मा इन्टर्नको रूपमा जागिर सुरु गरेकी थिइन् । त्यहीबाट उनले आफ्नो व्यावसायिक करिअर सुरु गरिन् । त्यसपछि पौडेलले मुम्बईमा बीमा करिअर सुरु गरिन् । त्यहाँ उनले ‘आईसीआईसीआई लाम्बार्ड’ नामक जनरल इन्स्योरेन्स कम्पनीमा जागिर सुरु गरेकी थिइन् । त्यहाँबाट उनले भोडाफोन नामक टेलिकम्युनिकेसन कम्पनी पुगिन् । त्यसपछि भने उनी स्वदेश फर्किन् । स्वदेश फर्केर पौडेल सानिमा जनरल इन्स्योरेन्समा जागिर गर्न थालिन् । त्यहाँ उनले सहायक महाप्रबन्धकको रूपमा काम सुरु गरेकी थिइन् । सानिमामा काम सुरु गरेको केही समयमै उनी युनाइटेड इन्स्योरेन्स (हाल युनाइडेट अजोड इन्स्योरेन्स) मा पुगिन् । उक्त कम्पनीमा सहायक प्रमुख कार्यकारी अधिकृत, कामु सीईओ हुँदै ३४ वर्षकै उमेरमा उनी कम्पनीको सीईओ बनेकी थिइन् । कम्पनी प्रवेश गरेको छोटो अवधीमा नै कम्पनीलाई मुनाफा मात्रै नभई लाभांश दिन पौडेल सफल भएकी थिइन् । २०७८ बैशाख १६ गते उक्त कम्पनीमा सीईओ बनेकी उनी त्यहाँबाट विदा भएर हिमालयन रि पुगिन् । त्यहाँ उनले सीईओको जिम्मेवारी सम्हालिन् । आफ्नो व्यावसायिक यात्राका क्रममा पौडेलले विभिन्न क्षेत्रबाट पहिचान र प्रशंसा प्राप्त गरेकी थिइन् । उनको नेतृत्व क्षमता, व्यवस्थापकीय दक्षता र व्यावसायिक उपलब्धिका कारण उनी विभिन्न मिडिया तथा संस्थाहरूको नजरमा समेत परेकी थिइन् । त्यसै क्रममा विकासन्युज र देशविकासले उनलाई बीमा क्षेत्रकी अब्बल व्यवस्थापक सूचिमा राख्दै उनकाे कार्यउपलब्धिबारे रिपोर्ट प्रकाशन गरेका थिए । अर्को वर्ष, अनलाइनखबरले उनलाई ‘५० प्रभावशाली महिला–२०८०’ सूचीमा समावेश गरेको थियो । कति बिगो दाबी ? सम्पत्ति शुद्धीकरण अनसन्धान विभागले हिमालयन रि इन्स्योरेन्सका तत्कालीन अध्यक्ष शेखर गोल्छा, सीईओ उपासना पौडेल सहित संचालक र लगानी समिति दुई अर्ब त्रिहत्तर करोड रुपैयाँ बिगो दाबी माग गर्दै विशेष अदालतमा मुद्दा दायर गरेको छ । तत्कालीन अध्यक्ष गोल्छा, पौडेलसहित सञ्चालक र लगानी समिति सदस्य गरी १० जना विरुद्ध दुई अर्ब त्रिहत्तर करोड तेत्तिस लाख पन्ध्र हजार एक सय साठ्ठी रुपैंया आर्थिक दुरूपयोग गरेको रकम बिगो दाबी माग गर्दै विशेष वकिलले अदालतमा मुद्दा दायर गरेको छ । सो आधारमा हेर्न हो भने एक जनाको भागमा २७ करोड ३३ लाख रुपैयाँ बिगो दाबी पर्न आँउछ । यसरी हेर्दा उपसानाले २७ करोड ३३ लाख रुपैयाँ विगो दाबी तिर्नुपर्ने देखिन्छ । सरकारी वकिलको पत्रअनुसार विभिन्न बीमा कम्पनीहरू र सहायक कम्पनीहरूजस्तै हिमालयन रि, हिमालयन लाइफ, हिमालयन क्यापिटललगायतलाई हानी नोक्सानी बापतको क्षतिपूर्ति भराउनुपर्ने प्रतिवादीहरूको सूचीमा पौडेलसमेत परेकी छन् ।
ओमान नजिकै आक्रमण हुँदा इरान युद्धविराम संकटमा
काठमाडौं । एक जहाजमाथि आक्रमण भएको रिपोर्ट आएपछि संयुक्त राष्ट्र संघको अन्तर्राष्ट्रिय सामुद्रिक संगठन (आईएमओ) ले बिहीबार स्ट्रेट अफ हर्मुजमार्फत जहाजहरूलाई एस्कर्ट (सुरक्षा पहरा) गर्ने आफ्नो कार्य स्थगित गरेको छ । यस घटनाले इरान युद्ध अन्त्य गर्ने प्रारम्भिक सम्झौता टिक्छ कि टिक्दैन भन्ने चिन्तालाई पुनः ब्युँताइदिएको छ । उक्त मालवाहक जहाजले ओमाननजिकै आफूमाथि एक क्षेप्यास्त्र प्रहार भएको बताएको बेलायती नौसेना निकाय (यूकेएटीओ) ले जनाएको छ । तेहरान (इरान) ले जहाजहरूलाई आफूले अनुमति नदिएका मार्गहरू प्रयोग नगर्न चेतावनी दिएको केही घण्टापछि नै यो आक्रमण भएको हो । दुई अमेरिकी अधिकारीहरूले रोयटर्सलाई बताएअनुसार इरानले उक्त जहाजमाथि गोलीबारी गरेको हो । अर्कोतर्फ इरानले स्ट्रेट (जलडमरूमध्ये) बाट यात्रा गर्ने जहाजहरूको अनुरोध व्यवस्थापन गर्न स्थापना गरेको ‘इरान पर्सियन गल्फ स्ट्रेट अथोरिटी’ ले आफ्ना निर्धारित मार्गबाहिर रहेका जहाजहरूको सुरक्षित यात्राको ग्यारेन्टी नहुने बताएको छ । इरानी अधिकारीले भनेका छन्, ‘अनधिकृत मार्गहरूबाट यात्रा गर्दा उत्पन्न हुने परिणामहरूको जिम्मेवार स्वयं मालिक, सञ्चालक र जहाजका कमाण्डर हुनेछन् ।’ चारवटा स्रोतहरूले उक्त जहाज सिंगापुरको झण्डा अंकित ‘एभर लभली’ भएको पहिचान गरेका छन् । एक सुरक्षा स्रोतका अनुसार यसलाई सम्भवतः ड्रोनद्वारा निशाना बनाइएको थियो । यस विषयमा अमेरिकी सरकारबाट तत्काल कुनै प्रतिक्रिया आएको छैन । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यसै महिनाको सुरुमा चेतावनी दिँदै भनेका थिए कि यदि इरानले युद्ध अन्त्य गर्ने र स्ट्रेट पुनः खोल्ने उद्देश्यले गरिएको सम्झौताको पालना गरेन भने अमेरिकाले सम्भवतः उक्त देशमाथि पुनः बमबारी सुरु गर्नेछ । महिनाौंदेखि अलपत्र परेका जहाज र नाविकहरू गत फेब्रुअरीको अन्त्यमा युद्ध सुरु भएदेखि स्ट्रेटमा महिनाौंदेखि अलपत्र परेका सयौं जहाज र हजारौं नाविकहरूलाई बाहिर निकाल्न आईएमओ ले सहयोग गरिरहेको थियो । आईएमओका महासचिव आर्सेनियो डोमिन्गुएजले एक विज्ञप्तिमा भनेका छन्, ‘हाम्रो खाली गर्ने (उद्धार) सूचीमा रहेका जहाजहरू र यस क्षेत्रका सबैका लागि आवश्यक सुरक्षा ग्यारेन्टीहरू कायमै छन् कि छैनन् भन्ने कुरा पुनः पुष्टि गर्नका लागि यसको कार्यान्वयनलाई अस्थायी रूपमा रोक्ने निर्णय गरिएको हो ।’ आईएमओले शंकास्पद आक्रमणमा परेको उक्त जहाज आफ्नो उद्धार कार्यक्रमको हिस्सा नरहेको स्पष्ट पारेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय सामुद्रिक संगठनका अनुसार मंगलबारदेखि एउटा नयाँ ऐच्छिक व्यवस्था सुरु गरिएको छ । यसअन्तर्गत जहाज र तिनका चालक दलका सदस्यहरू अमेरिकी निगरानीमा खाडीबाट बाहिर निस्कन सक्छन् । यसका लागि उनीहरूले इरान वा ओमानको जलक्षेत्र पर्ने दुईवटा मार्गहरूमध्ये कुनै एक रोज्न पाउनेछन् । तेल बजार र जलमार्गमाथिको नियन्त्रण आक्रमणको रिपोर्टपछि बेन्चमार्क कच्चा तेलको मूल्यमा २ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार यसले खाडी क्षेत्रको तेल प्रवाह सामान्य अवस्थामा फर्कन कति समय लाग्न सक्छ भन्ने चिन्तालाई फेरि बढाएको छ। ओमानको यो घटनाले स्ट्रेट अफ हम्र्युजमाथि इरानको भावी नियन्त्रणको दायरा कस्तो रहनेछ भन्नेतर्फ पुनः ध्यान केन्द्रित गर्ने सम्भावना छ । यो द्वन्द्व हुनुअघि विश्वको दैनिक तेल र तरल प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) आपूर्तिको पाँचौं हिस्सा यही जलमार्गबाट हुने गर्थ्यो । यस घटनाअघि, अन्तरिम सम्झौताबारे खाडी देशहरूलाई आश्वस्त पार्न त्यहाँको भ्रमणमा रहेका अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै यदि इरानले स्ट्रेटमा जहाजहरूलाई धम्की दिएमा वा रोकेमा ‘त्यसपछि हामीलाई समस्या हुनेछ’ भनेका थिए । यद्यपि, इरानले स्ट्रेटमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्ने संकेत दिएको छ । इरानको रिभोल्युशनरी गार्ड्सले बिहीबार भनेको छ कि स्ट्रेटबाट सुरक्षित आवतजावत इरानले तोकेको मार्गबाट मात्र सम्भव हुनेछ र पालना नगर्ने जहाजहरूविरुद्ध कारबाही गरिनेछ । बेलायती सामुद्रिक सुरक्षा कम्पनी एम्ब्रेका अनुसार रिभोल्युसनरी गार्ड्सले बिहीबार पानामाको झण्डा भएका दुईवटा जहाजलाई आफ्नो मार्ग परिवर्तन गर्न पनि आदेश दिएको थियो । व्यापारिक मार्ग र घरेलु राजनीति यसअघि अमेरिकी ऊर्जामन्त्री क्रिस राइटले स्ट्रेटमार्फत हुने ढुवानी अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरी २८ मा इरानमाथि आक्रमण गर्नुअघिको स्तरमा पुग्न लागेको र पछिल्लो २४ घण्टामा कम्तीमा २ करोड ब्यारेल तेल उक्त जलमार्गबाट बाहिरिएको बताएका थिए। अन्य ढुवानी तथ्याङ्कले पनि स्ट्रेट अफ हर्मुज हुँदै हुने कच्चा तेलको ढुवानी यस हप्ता फेब्रुअरीमा युद्ध सुरु भएपछिकै उच्च विन्दुमा पुगेको देखाएको छ । यसैबीच दक्षिण कोरियाको महासागर मन्त्रालयले थप आठवटा दक्षिण कोरियाली जहाजहरू स्ट्रेटबाट बाहिरिएको जनाएको छ । द्वन्द्वको क्रममा इरानले यो महत्त्वपूर्ण मार्गमा प्रभावकारी नियन्त्रण कायम गरेको थियो, जसले तेलको प्रवाहलाई अवरुद्ध पार्दै विश्वव्यापी ऊर्जा बजार र व्यापक अर्थतन्त्रलाई झकझकाएको थियो । यो युद्धले आगामी नोभेम्बरमा हुने मध्यावधि निर्वाचन (जसले अमेरिकी कंग्रेसको नियन्त्रण कसको हातमा जानेछ भन्ने निर्धारण गर्नेछ) अघि ट्रम्पलाई ठूलो दबाब दिइरहेको छ । रोयटर्स/इप्सोस को मतसर्वेक्षण अनुसार चारजना अमेरिकीमध्ये केवल एकजनाले मात्र यो युद्ध यसको लागत अनुरूप सही थियो भन्ने विश्वास गर्छन् । युद्धविराम सम्झौताको ढाँचाका केही बुँदाहरूलाई लिएर विरोधाभासपूर्ण विवरणहरू बाहिर आएका छन्, जसले गर्दा ट्रम्पको स्वदेश र विदेशमा आलोचना भइरहेको छ । इरानका लागि वित्तीय प्रोत्साहन, आणविक निरीक्षण, स्ट्रेट अफ हर्मुजको नियन्त्रण र लेबनानमा इजरायलको समानान्तर युद्धका विषयमा मतभेदहरू कायमै छन् । इरानका मुख्य वार्ताकार मोहम्मद बाकर कालिबाफले बिहीबार भनेका छन् कि इरानले आफ्नो फुकुवा भएको सम्पत्ति अमेरिकी कृषि उत्पादनहरू किन्न खर्च गर्नेछ भन्ने अमेरिकी दाबी झुटो हो । यस सम्झौताले इरानको आणविक कार्यक्रम लगायतका थप जटिल मुद्दाहरू सुल्झाउनका लागि ६० दिनको वार्ताको समय तय गरेको छ।
बैंकर अशोक शेरचनको बयानमा भट्टचनदेखि डीसीईओसम्म जोडिए
काठमाडौं । प्रभु बैंकका निवर्तमान प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) अशोक शेरचनले प्रभु मनि ट्रान्सफरसँगको रेमिट्यान्स कारोबारबाट बैंकले लिनुपर्ने सम्पूर्ण ब्याज तथा अन्य रकम असुल गरिसकेको दाबी गरेका छन् । नेपाल राष्ट्र बैंक र नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सीआईबी)को अनुसन्धानपछि विशेष सरकारी वकिलको कार्यालयले उच्च अदालत पाटनको वाणिज्य इजलासमा दायर गरेको मुद्दामा बयान दिँदै शेरचनले प्रभु बैंक र प्रभु मनि ट्रान्सफरबीच भएको सम्झौताअनुसार बैंकको कुनै रकम बाँकी नरहेको बताएका हुन् । बयानमा उनले प्रभु बैंकले रेमिट्यान्स कारोबारका क्रममा विभिन्न चरणमा प्रभु मनि ट्रान्सफरलाई अग्रिम (एड्भान्स) भुक्तानी दिने गरेको भए पनि सम्झौताअनुसार त्यसको ब्याज असुल गरिएको उल्लेख गरेका छन् । ‘प्रभु बैंकले प्रभु मनि ट्रान्सफरसँग लिनुपर्ने सम्पूर्ण ब्याज लिइसकेको छ, हाल कुनै पनि रकम बाँकी छैन,’ उनले भनेका छन् । शेरचनले रेमिट्यान्स कारोबारसम्बन्धी प्राविधिक तथा दैनिक सञ्चालनको जिम्मेवारी सम्बन्धित विभागको हुने र आफूले प्रमुख कार्यकारी अधिकृतका रूपमा आवश्यक निर्देशन तथा अनुगमन मात्र गर्ने गरेको बताएका छन् । रेमिट्यान्स कारोबारमा प्रयोग हुने प्रणाली, एडमिन पहुँच, दैनिक कारोबारको परिमाण तथा हिसाब–किताबबारे सम्बन्धित विभागलाई नै विस्तृत जानकारी हुने उनको भनाइ छ । बयानमा उनले प्रभु बैंक र प्रभु मनि ट्रान्सफरबीच २०६४ सालदेखि सम्झौताका आधारमा विप्रेषण कारोबार हुँदै आएको र नेपाल राष्ट्र बैंकको निर्देशनअनुसार कारोबार सञ्चालन गरिएको बताएका छन् । राष्ट्र बैंकको निरीक्षणपछि प्रि–फन्डिङ एड्भान्स व्यवस्था पूर्ण रूपमा बन्द गरिएको पनि उनले उल्लेख गरेका छन् । शेरचनले प्रभु ग्रुप इन्क यूएसएसँग भएको रेमिट्यान्स कारोबार बैंक ग्यारेन्टीका आधारमा सञ्चालन भएको र त्यसमा कुनै समस्या नआएको दाबी गरेका छन् । विदेशी बैंकबाट जारी भएका ग्यारेन्टीका आधारमा कारोबार भएको तथा राष्ट्र बैंकबाट अनुमति लिएर मात्रै सम्झौता नवीकरण गरिने भएकाले नक्कली बैंक ग्यारेन्टीको सम्भावना नरहेको उनको जिकिर छ । उनले बैंकलाई नोक्सान हुने कुनै काम नगरेको, प्रचलित कानुन र नेपाल राष्ट्र बैंकका निर्देशनको पूर्ण पालना गर्दै आफ्नो जिम्मेवारी निर्वाह गरेको दाबी गरेका छन् । ‘मैले कुनै व्यक्तिगत लाभ वा प्रलोभनमा परी बैंकलाई हानि हुने काम गरेको छैन,’ बयानमा उल्लेख छ । यस्तो छ उनको बयान म सन् १९९५ मा नेपाल बङलादेश बैंकमा जुनियर एसिटेन्स पदमा ५ वर्ष काम गरी सन् २००० मा नेपाल बैंक अफ सिलोनमा अफिसर पदमा ५ वर्ष काम गरेको थिएँ । सन् २००७ बाट मैले प्रभु फाईनान्स लि.मा महाप्रबन्धकको रुपमा काम गर्न सुरु गरेको थिएँ । सन् २०११ मा प्रभु फाइनान्स लि., समृद्दी बिकास बैंक लि. र वैभव फाईनान्स लि. मर्ज भई प्रभु बिकास बैंक लि.बने पश्चात म प्रभु बिकास बैंक लि.को प्रमुख कार्यकारी अधिकृत भई काम गर्न थालेको हुँ । २०७१ सालमा प्रभु बिकास बैंक, गौरीशंकर बिकास बैंक, जेनिथ फाईनान्स र किष्ट बैंक लि. मर्ज भई प्रभु बैंक लि.बने पश्चात म प्रभु बैंक लि.को प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको रुपमा काम गर्न थालेको हुँ । सो पश्चात ग्राण्ड बैंक लि.र सेन्चुरी कमर्शियल बैंक लि.प्रभु बैंक लि.मा मर्ज भएको हो । म हाल सम्म पनि प्रभु बैंक लि.मा प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको रुपमा कार्यरत रहेको छु । मेरो हाल मासिक तलब, भत्ता करिब रु.२१,००,०००।– रहेको छ । उक्त तलब भत्ता मेरो कर कट्टी गर्नु अगाडीको रकम हो । सो बाहेक १ महिनाको चाडबाड खर्च, १ महिनाको तलब बराबरको मेडिकल खर्च, बार्षिक रुपमा बैंकले दिने बोनस, १ महिनाको आधारभुत तलब बराबरको बिदाको रकम, सवारी चालक १ जना बैंकले उपलब्ध गराएको छ । वार्षिक आम्दानीको कानून बमोजिम लाग्ने कर बैंकले कटाएर मात्र मलाई पारिश्रमिक दिने गर्दछ । म प्रभु बैंक लि.को प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको रुपमा मेरो जिम्मेवारी तथा काम कर्तब्य अन्तर्गत बैंकको दैनिक कार्य संचालन सुचारु रुपमा गर्नको लागि व्यवस्थापकिय भूमिका निर्वाह गर्ने, नेपाल सरकारका विभिन्न निकाय तथा नेपाल राष्ट्र बैंकसँग आवश्यकता अनुसार समन्वय गर्ने, संचालक समिति समक्ष बैंकको सम्बन्धमा छलफल गर्ने, शेयर होल्डरहरुलाई वार्षिक प्रतिवेदनद्धारा बैंकको बारेमा सुसुचित गर्ने समेतका जिम्मेवारी रहेका छन् । प्रभु बैंक लि.ले बिप्रेषण कारोबार गर्नको लागि धेरै एजेन्टहरुसँग सम्झौता गरी बिप्रेषण कारोबार गरी आएको छ । बिप्रेषण कारोबार गर्ने एजेण्टहरु धेरै भएको कारण मलाई संख्या र एजेण्टहरुको नामको बारेमा एकिन छैन । बिप्रेषण भन्नाले विदेशमा रहेका नेपालीहरुले स्वदेशमा रहेका आफ्ना आफन्तहरुलाई कमाएको रकम सम्बन्धित देशको बैकिङ च्यानल तथा रेमिट्यान्स कम्पनीहरुबाट पठाउने प्रकृया भन्ने बुझिन्छ । बैंकसँग बिप्रेषण कारोबारको लागि सम्झौता गरेका स्वेदेशी वा विदेशी संस्थाको सफ्टवेयर प्रयोग गरिन्छ । विप्रेषण कारोबारको क्रममा बिप्रेषण कारोबार गर्न विभिन्न कम्पनी/संस्थासँग गरीएको सम्झौताको आधारमा इन्फरमेसन फ्लो र क्यास फ्लो युनिफाईड सिष्टम र छुट्टा छुट्टै सिष्टमबाट समेत आदान प्रदान भई कारोबार हुने गर्दछ । प्रभु बैंक लि.हुनु भन्दा अगाडी प्रभु फाईनान्स लि. हुँदाको समय २०६८ साल देखि नै प्रभु मनि ट्रान्सफर प्रा.लि.सँग बिप्रेषण सम्बन्धी पटक पटक सम्झौता गरी कारोबार गरी आएको छ । कारोबार गर्ने क्रममा उक्त सम्झौतामा उल्लेख भए अनुसार प्रभु बैंक लि. ले प्रभु मनि ट्रान्सफरसँग लिनु पर्ने सम्पूर्ण ब्याज लिई सकेको छ । हाल कुनै पनि रकम प्रभु मनि ट्रान्सफरसँग प्रभु बैंक लि.ले लिनु पर्ने छैन । सो कुरा प्रभु बैंक लि.लाई पत्राचार गरी सोधेमा प्रष्ट हुन्छ । प्रभू मनि ट्रान्सफर प्रा.लि. को खाताबाट प्रभु बैंक लि. को के कुन खातामा रकम जम्मा गरी आएको छ हाल मलाई एकिन भएन । प्रभु बैंक लि.मा रेमिट्यान्स कारोबारबाट प्राप्त ब्याज रकमको लागि छुट्टै इनकम अदर्स खाता रहेको छ, खाता नं. हाल मलाई याद छैन । सोही खातामा रियल टाइम सेटलमेण्ट नभई बिप्रेषण वापत प्रि फण्डिङको रुपमा एम्भान्स दिएको रकमको हिसाव मिलान नभएको अवस्थामा ब्याज गणना गरी सो को ब्याज असुल गरी सोही खातामा जम्मा गरीने गरेको हो । सम्झौता बमोजिम वार्षिक प्रतिशत ब्याजदर तथा मासिक आधार दर अनुसारको म्यानुअली एक्सेल सिटमा राखेर रेमिट्यान्स कारोबारको लागि दिएको रकमको ब्याज क्याल्कुलेसन गर्ने गरीएको थियो । प्रभु बैंक लिमिटेड र प्रभु मनि ट्रान्सफर प्रा. लि. बीच बिप्रेषण रकम भुक्तानीको लागि औसत दैनिक तथा मासिकरुपमा के–कति रकमको कारोबार हुने गर्दछ सो सम्बन्धमा मलाई एकिन थाहा हुदैन । सो कुरा सम्बन्धित रेमिट्यान्स विभागले हेर्ने भएको हुँदा मलाई एकिन थाहा हुदैन । कारोबार शुरु भए देखी करिव २०२० सम्म प्रभु बैंक लिमिटेडले प्रभु मनि ट्रान्सफर प्रा. लि.लाई एडभान्स भुक्तानी दिने गरेको थियो, करिव २०२० देखी करिव २०२४ सम्म बिप्रेषण रकम भुक्तान भई सके पछि मात्र प्रभु मनि ट्रान्सफर प्रा.लि.लाई बिप्रेषण बापतको रकम भुक्तान दिने गरेको थियो । सन् २०२४ देखि हाल सम्म प्रभु मनि ट्रान्सफर प्रा.लि.ले बिप्रेषण रकम भुक्तानी दिए पश्चात बैंकको System बाट अटोमेटिकल्ली प्रभु मनि ट्रान्सफर प्रा.लि.को खातामा उक्त रकम जम्मा हुने व्यबस्था हुँदै आएको छ । तत्कालिन समयमा प्रभु बैंक लिमिटेडले प्रभु मनि ट्रान्सफर प्रा. लि.लाई कारोबारको आवश्यकता अनुसार एडभान्स भुक्तानी दिने गरेको थियो । नेपाल राष्ट्र बैंकबाट समय समयमा जारी भएको निर्देशन अनुसा एड्भान्स फण्डिङ र बिप्रेषण कारोबारको लागि विदेशी एजेन्टसँग सम्झौता गर्दा ति एजेन्टहरुले वा बैंक ग्यारेण्टी मार्फत् कारोबार गर्न सक्ने ब्यवस्था भए बमोजिम नेपालका जुनसुकै बैंकहरुसँग सम्झौता गर्दा उक्त प्रकृया पुरा गरी कारोबार गर्न सक्दछन् । उक्त बैंक ग्यारेण्टी विदेशस्थित कुनै पनि बैंकले जारी गरेको हुन सक्दछ । प्रभु बैंक लिले विदेश स्थित विभिन्न बैंक तथा रेमिट्यान्स कम्पनीहरुसँग एड्भान्स फण्डिङ र बैंक ग्यारेण्टीको आधारमा बिप्रेषणको कारोबार गर्ने गरेको छ । उक्त कम्पनीहरुको नाम हाल मलाई एकिन भएन । बैंक ग्यारेण्टी राखेको थाहा छ । तर, के कति रकम राखि आएको छ मलाई एकिन भएन सो सम्बन्धमा मातहतको सम्बन्धित विभागका कर्मचारीहरुलाई थाहा हुन्छ । प्रभु ग्रुप इन्क यूएसए र प्रभु बैंक लिबीच विप्रेषण कारोबार गर्नको लागि प्रभु ग्रुप इन्क यूएसएले सोइल चार्टर्ड बैंक यूएसएको बैंक ग्यारेन्टी लिएको छ । सोइल चार्टर्ड बैंक यूएसएको बैंक ग्यारेण्टीको आधारमा बिगत केहि बर्ष देखी कारोबार हुँदै आईरहेको छ । आज सम्म कारोबारको क्रममा केही कुनै किसिमको समस्या सिर्जना भएको छैन । नेपाल राष्ट्र बैंकबाट हरेक पटक सम्झौता नवीकरण गर्ने क्रममा अनुमती लिएर मात्र गर्ने गरिन्छ । त्यस कारणले बैंकबाट जारी भएको बैंक ग्यारेण्टी नक्कली हुने भन्ने सम्भाबना रहँदैन । शुरुमा प्रभु ग्रुप इन्क यूएसएसँग सम्झौता गर्दा प्रभु बैंक लि. मा रिलेसनसिप मेनेज्मेन्ट एथ्नेटिसिएन नभएकोले प्रभु ग्रुप इन्क यूएसएले तत्काल बैंक जमानत एन एम बि बैंक लि. मार्फत् प्राप्त भएको हो । उक्त बैंक जमानत एन एम बि बैंकले एकिन गरेको होईन उक्त बैंक जमानत एन एम बि बैंकमा प्राप्त भए पछि प्रभु बैंक लि.लाई एमभाइस मात्र गरेको हो । पछि प्रभु बैंक लि.मा रिलेसनसिप मेनेज्मेन्ट एथ्नेटिसिएन व्यवस्था भए पछि प्रभु ग्रुप इन्क यूएसएले डाइरेक्ट प्रभु बैंक लि.मा बैंक जमानत पठाएको हो । स्विफ्टमा एथ्नेटिसिएन मेसेज आदान प्रदान गर्नको लागि बैंक तथा बित्तिय संस्थाहरुमा प्रयोग गरीएको सिस्टम हो । स्विफ्ट सूचना आदान प्रदान गर्ने माध्यम मात्र हो अनिवार्यरुपमा यसबाट नै हुनु पर्छ भन्ने छैन । सोइल चार्टर्ड बैंक यूएसए स्विफ्टको सदस्य रहदा सम्म स्विफ्ट मार्फत् पठाएको थियो, त्यस पछि अन्य माध्यम मार्फत् पठाएको हो । १४ सेप्टेम्बर २०१४ मा प्रभु विकास बैंक, जेनिथ फाईनान्स लि., किष्ट बैंक र गौरीशंकर विकास बैंक एक–आपसमा मर्ज भई प्रभु बैंक लि. को एकिकृत कारोबार शुरु भएको थियो त्यसैले सिष्टम परिवर्तन भएको हुनाले अर्को सिष्टमको लेजरमा ट्रान्सफर गर्दा फरक भएको हुनुपर्छ, उल्लेखित विवरणहरु बैंकबाट माग गरी हेर्दा थाहा हुन्छ । प्रभु बैंक लि.बाट विवरण माग गरी अध्ययन गर्दा जानकारी हुन्छ । कारोबार गर्ने क्रममा विप्रेषणको रकम चाडपर्वको बेलामा एकै चोटी धेरै प्राप्त हुने गर्दछ, त्यसो भएर एकै दिनको लागि बैंक ग्यारेण्टी खाम्ने भन्दा बढी देखिएको हुन सक्छ त्यसैले प्रभु बैंक लि.को सञ्चालक देवी प्रकाश भट्टचनको लगानी रहेको एजेण्ट प्रभु ग्रुप इन्क यूएसएसँग मिलेमतो गरी बैंकलाई हानी नोक्सानी हुने गरी कारोबार गरेको होइन । रेमिटको सिस्टममा को कसको पहुँच म मातहतका सम्बन्धित रेमिटेन्स विभागमा कार्यरत कर्मचारीहरुको हुने गर्छ, एडमिन, सुपर एडमिन को को छ त्यसको विवरण बैंकबाट माग गर्दा थाहा हुन्छ । रेमिटको सिस्टमको बारेमा सम्पूर्ण जानकारी सम्बन्धित विभागसँग हुने भएको हुनाले प्रकृयाका सम्बन्धमा सबै कुराको मलाई जानकारी हुदैन । प्रभु बैंक लि. र प्रभु मनि ट्रान्सफर प्रा.लि.बीच २०६४ मा भएको सम्झौताको आधारमा बिप्रेषणको कारोबार भई आएको हो । उक्त सम्झौताको परिधिभित्र बसेर विप्रेषण सम्बन्धी कारोबारलाई निरन्तरता दिइएको र सम्झौतामा उल्लेख भए बमोजिमको मिति देखिनै उक्त कम्पनीसँग बैंकले असुल उपर गर्नुपर्ने सम्पुर्ण ब्याज रकम असुली गरेको छ । माथि उल्लेख भए बमोजिम नेपाल राष्ट्र बैंकको निरीक्षण पश्चात उक्त कम्पनिसँग प्रि फण्डिङ एडभान्स कार्य पुर्णरुपमा बन्द गरिएको छ, नेपाल राष्ट्र बैंकमा पेश गरिएको उक्त प्रतिवेदन सम्बन्धमा हाल मलाई एकिन भएन । मलाई थाहा भए सम्म मैले मेरो जिम्मेवारी अनुसारको काम गरी आएको छु । बिप्रेषण कारोबार सम्बन्धमा प्रभु बैंक लिले प्रभु मनि ट्रान्सफर प्रा.लिलाई भुक्तानी दिएको रकम र सो रकमको ब्याज तथा मासिक आधार दर बमोजिम हुन आउने रकमहरु लिएको छ । त्यस्तो रकम इन्ट्रेष्ट इनकम अदर्स भन्ने खातामा जम्मा गर्ने गरेको छ । उक्त रकम सम्झौता अनुरुप नै समयमा नै प्राप्त हुने गरेको छ । विप्रेषण कारोबारको सम्बन्धी सम्पूर्ण जिम्मेवारी सम्बन्धित बिभागलाई हुने गरेको छ । विप्रेषण कारोबारको सम्बन्धमा सम्बन्धित विभागले समय समयमा जानकारी गराउने गर्दछ र म प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको हैसियतले आवश्यकता बमोजिम निर्देशन दिने कार्य गर्ने गरेको छु । उक्त प्रा.लिसँग लिनु पर्ने सम्पुर्ण ब्याज र एडभान्स रकम हाल बाँकी नरहेको जानकारी मलाई गराइएको हो । डीसीईओलाई जानकारी दिनु पर्ने व्यवस्था अर्गानोग्राममा नभएकोले जानकारी गराउनु परेन । प्रभु बैंक लि. र प्रभु मनि ट्रान्सफर प्रा.लि.बिच हालसम्म पनि विप्रेषणको कारोबार भइरहेको छ । प्रभु बैंक लिले प्रभु मनि ट्रान्सफरबीच भएको सम्झौता अनुरुप लिनु पर्ने ब्याज रकमको हिसाब किताब मासिकरुपमा एकिन गरी भुक्तानी लिने व्यवस्था रहेको थियो । उल्लेखित कार्य प्रभु बैंक लि.को फाइनान्स डिपार्टमेन्टबाट हिसाब किताब हुने गरेको हो । प्रभु बैंक लिले प्रभु मनि ट्रान्सफर प्रा.लिलाई विप्रेषण वापतको रुपमा भुक्तानी गरेको रकमको ब्याज भुक्तानि लिई सकेको छ, प्रभु मनि ट्रान्सफर प्रा.लिले महिना महिनामा एकमुष्ट ब्याज रकम भुक्तानी दिई आएको छ । हाल उक्त कम्पनिसँग सम्झौता अनुरुप लिनु पर्ने ब्याज बांकी नरहेको व्यहोरा जानकारी गराउछु । प्रभु बैंक लि.ले प्रभु मनि ट्रान्सफर लि.बाट एक अर्ब तेह्र करोड उनान्चास लाख छब्बिस हजार नौ सय सतरी रुपैयाँ एकसट्ठी पैसा लिनु पर्नेछ भन्ने सम्बन्धमा सम्झौता अनुसार सम्पुर्ण रकम लिई सकेकोले बाँकी छ जस्तो मलाई लाग्दैन । प्रभु मनी ट्रान्सफर प्रा.लिले विप्रेषण बाहेकको अन्य बैंकिङ कारोबार गर्न नेपाल राष्ट्र बैंकबाट अनुमति समेत नलिई प्रभु मनी ट्रान्सफर प्रा.लि. र सो प्रा. लिका सञ्चालक देवी प्रकाश भट्टचनले आ.व. २०७८/७९ मा इन्द्रवति हाँडिखोला क्रसर उद्योग प्रा.लि समेत विभिन्न ८ वटा कम्पनीहरुमा एक अर्ब चौबीस करोड रुपैयाँ ब्याजमा कर्जा प्रवाह गरी सो कर्जा बापत ब्याज समेत लिएको सम्बन्धमा मलाई थाहा छैन, सो सम्बन्धमा सम्बन्धित व्यक्तिलाई जानकारी हुनुपर्छ । मैले प्रभु बैंक लिमा रही प्रचलित कानून, नेपाल राष्ट्र बैंकबाट समय समयमा जारी भएका निर्देशनहरुको पूर्ण पालना गरी आफ्नो पदिय दायित्व अनुसार आफ्नो जिम्मेवारी निर्वाह गरेको छु । मैले कुनै पनि व्यक्तिगत फाइदा तथा प्रलोभनमा परी बैंकलाई नोक्सान हुने काम गरेको छैन । माथि उल्लेख भए बमोजिमका मेरो जिम्मेवारी अन्तर्गत पर्ने कार्यहरु अनुरुप तयार पार्नु पर्ने सम्पूर्ण नीतिहरु, बार्षिक बजेट, कार्ययोजनाहरु बनाई सञ्चालक समितिबाट हरेक वर्ष पारित गरी लागु गरीएको छ । बैंकको कर्मचारी विनियमवाली भित्र रही हाल करिब ३२०० जना कर्मचारीहरु कार्यरत रहेका छन् । सञ्चालक समितिका निर्णयहरु, वार्षिक साधारण सभाहरु र नेपाल राष्ट्र बैंकका निर्देशनहरुको पूर्ण पालना गरीएकै कारण आज सम्म कुनै किसिमको कारबाही बैंकले ब्यहोरेको छैन । बैंकका सम्पूर्ण सुचकहरु नेपाल राष्ट्र बैंकद्दारा निर्देशित सिमा भित्रै रहेका छन् । यसर्थ मैले मेरो जिम्मेवारी पूर्ण रुपमा पालना गरेको पुष्टी हुन्छ । मैले प्रभु बैंक लि. मा रही प्रचलित कानून, नेपाल राष्ट्र बैंकबाट समय समयमा जारी भएका निर्देशनहरुको पूर्ण पालना गरी आफ्नो पदिय दायित्व अनुसार आफ्नो जिम्मेवारी निर्बाह गरी प्रभु बैंक लि.ले प्रभु मनि ट्रान्सफर प्रा.लि.बाट रेमिटेन्स कारोबार मार्फत् प्राप्त ब्याज समेतको रकम बैंकले प्राप्त गरी सकेको हुनाले यसमा मलाई कारबाही हुनु हुँदैन ।
