चीनमा ७ म्याग्निच्युडको भूकम्प, १६ जनाको मृत्यु, ३२ घाइते
काठमाडौं । दक्षिणपश्चिम चीनको सिजाङ स्वायत्त क्षेत्रमा ७ म्याग्निच्युडको भूकम्प जाँदा कम्तीमा १६ जनाको मृत्यु भएको छ भने ३२ जना घाइते भएका छन् । भूकम्पका कारण ३०० भन्दा बढी घर भत्किएका छन् । नगरको आपत्कालीन व्यवस्थापन ब्युरोका अनुसार नाग्छु सहरको बाकेन काउन्टीमा बिहीबार राति १० बजेर ३३ मिनेटमा भूकम्प गएको हो । भूकम्पमा परी घाइते भएकामध्ये ११ जनाको अवस्था गम्भीर रहेको छ भने २१ जनालाई सामान्य चोट लागेको छ । शुक्रबार बिहान २ बजेर २५ मिनेटसम्मको विवरणअनुसार भूकम्पले ३०० भन्दा बढी घर भत्काएको छ । भूकम्पबाट भएको क्षतिको विस्तृत विवरण संकलन भइरहेको अधिकारीहरूले जनाएका छन् । प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा राहत कार्य जारी रहेको छ । उद्धार तथा राहतका लागि ३०० भन्दा बढी प्रहरी परिचालन गरिएको छ । त्यसैगरी, क्षेत्रीय अग्नि तथा उद्धार टोलीले ३४७ जना जनशक्ति प्रभावित क्षेत्रमा खटाएको छ । भूकम्पबाट भएको समग्र क्षतिको आकलन भइरहेको र प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार तथा राहत कार्यलाई तीव्रता दिइएको सिन्ह्वा समाचार एजेन्सीले जनाएको छ ।
विश्वभर तहल्का पिटिरहेको पीचएपी के हो ?
काठमाडौं । इन्टरनेटमा प्रयोग हुने लाखौं वेबसाइटको सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न उठेपछि विश्वभरका सरकार र साइबर सुरक्षा निकाय सतर्क बनेका छन् । वेबसाइट निर्माणमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने प्रोग्रामिङ भाषामा वर्षौंदेखि लुकेका कमजोरी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को सहयोगमा पत्ता लागेपछि यस्तो अवस्था सिर्जना भएको हो । बीबीसीका अनुसार पीएचपी नामक प्रोग्रामिङ भाषामा भेटिएका सुरक्षा कमजोरीले विश्वभरका वेबसाइट र अनलाइन सेवामा जोखिम बढाएको छ । कमजोरी सार्वजनिक भएपछि विभिन्न देशका सरकारी निकाय र साइबर सुरक्षा संस्थाले वेबसाइट सञ्चालकलाई तत्काल सुरक्षा सुधारसम्बन्धी नयाँ संस्करण जडान गर्न वा आवश्यक परे वेबसाइट अस्थायी रूपमा बन्द गर्न आग्रह गरेका छन् । साइबर सुरक्षा कम्पनी विजका अनुसन्धानकर्ताले यी कमजोरी पत्ता लगाउन कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित उपकरण प्रयोग गरेका थिए । कम्पनीले ती कमजोरीलाई कृत्रिम बुद्धिमत्ताको सहयोगमा पत्ता लागेका गम्भीर सुरक्षा समस्यामध्ये एकका रूपमा वर्णन गरेको छ । पीएचपी के हो ? पीएचपी वेबसाइट तथा वेब अनुप्रयोग निर्माण गर्न प्रयोग हुने प्रोग्रामिङ भाषा हो । यसको पूरा नाम ‘पीएचपीः हाइपरटेक्स्ट प्रिप्रोसेसर’ हो । सन् २००० को दशकदेखि यसको व्यापक प्रयोग हुँदै आएको छ । अनलाइन किनमेल गर्ने वेबसाइट, विकिपिडिया र वर्डप्रेसमा आधारित वेबसाइटलगायत इन्टरनेटका धेरै सेवामा पीएचपी प्रयोग हुन्छ । प्रयोगकर्ताले कुनै वेबसाइट खोल्दा आवश्यक सूचना प्रशोधन गरी पर्दामा देखाउन यसले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । तर, पीएचपीमा भेटिएको सुरक्षा कमजोरीले आक्रमणकारीलाई प्रभावित सर्भर अर्थात् वेबसाइट सञ्चालन गर्ने कम्प्युटर प्रणालीमा अनुमति नलिई प्रवेश गर्न र गोप्य सूचना चोरी गर्न सक्ने जोखिम सिर्जना गरेको छ । साइबर सुरक्षा विज्ञहरूका अनुसार यस्तो कमजोरीको दुरुपयोग भए ठूलो संख्यामा वेबसाइट र तिनमा भण्डारण गरिएका तथ्यांक प्रभावित हुन सक्छन् । कुन-कुन वेबसाइट प्रभावित भए ? सुरक्षा सतर्कतापछि विश्वका विभिन्न देशमा सरकारी वेबसाइट, अनलाइन सेवा र अन्य विद्युतीय प्रणालीको सञ्चालन प्रभावित भएको बीबीसीले जनाएको छ । विकिपिडियाको व्यवस्थापन गर्ने संस्था विकिमिडियाले सावधानीस्वरूप आफ्ना केही प्रणाली बन्द गरेको थियो । फिनल्यान्ड सरकार, स्कटल्यान्डको एडिनबरा नगर परिषद् र बीबीसीसँग सम्बन्धित केही वेबसाइट तथा पृष्ठ पनि अस्थायी रूपमा बन्द गरिएका थिए । युरोपेली साइबर सुरक्षा निकायको आग्रहपछि स्विट्जरल्यान्डस्थित जेनेभा विश्वविद्यालयको वेबसाइटसमेत बन्द गरिएको थियो । स्कटल्यान्डका केही स्थानीय सरकारी निकाय र स्वास्थ्य संस्थाले पनि आफ्ना वेबसाइट अस्थायी रूपमा बन्द गरेका थिए । पर्याप्त सुरक्षा स्रोत नभएका र नियमित रूपमा अद्यावधिक नगरिएका साना संस्थाका वेबसाइट थप जोखिममा पर्न सक्ने विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन् । यद्यपि, पीएचपी प्रयोग गर्ने सबै वेबसाइट प्रभावित भएका छन् भन्ने होइन । जोखिमको वास्तविक अवस्था सम्बन्धित वेबसाइटले प्रयोग गरेको संस्करण, प्रणालीको बनावट र सुरक्षा सुधार लागू गरिएको छ वा छैन भन्नेमा निर्भर गर्छ । वर्षौंदेखि लुकेको कमजोरी कसरी पत्ता लाग्यो ? पीएचपीमा रहेका कमजोरी नयाँ नभए पनि ती लामो समयसम्म पहिचान हुन सकेका थिएनन् । साइबर सुरक्षा अनुसन्धानकर्ताले कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित आधुनिक उपकरण प्रयोग गरेर सफ्टवेयरको सङ्केत भाषा विश्लेषण गरेपछि ती कमजोरी पत्ता लगाउन सम्भव भएको हो । परम्परागत रूपमा सफ्टवेयरको सङ्केत भाषा परीक्षण गरेर सुरक्षा कमजोरी पत्ता लगाउन मानिसलाई लामो समय लाग्न सक्छ । तर उन्नत कृत्रिम बुद्धिमत्ता उपकरणले जटिल सङ्केत भाषाको ठूलो हिस्सालाई तीव्र गतिमा विश्लेषण गर्न र सम्भावित त्रुटि पहिचान गर्न सहयोग गर्छन् । यस घटनाले कृत्रिम बुद्धिमत्ता साइबर सुरक्षाका लागि उपयोगी उपकरण बन्न सक्ने देखाएको छ । तर यही प्रविधि गलत उद्देश्य भएका व्यक्तिले प्रयोग गरेमा सुरक्षा कमजोरीको दुरुपयोग गर्ने औजार विकास गर्न पनि सहज हुन सक्छ । च्याटजीपीटी निर्माण गर्ने संस्था ओपनएआईले पनि यस घटनाले कृत्रिम बुद्धिमत्ताले सफ्टवेयरका कमजोरी पत्ता लगाउन सक्ने क्षमता र आक्रमणकारीले त्यस्ता कमजोरीको दुरुपयोग गर्न सक्ने जोखिम दुवै उजागर गरेको जनाएको छ । सुरक्षा निकायले के गर्न आग्रह गरेका छन् ? पीएचपीका विकासकर्ताले कमजोरी समाधान गर्न सुरक्षा सुधारसहितको नयाँ संस्करण सार्वजनिक गरेका छन् । त्यसैले पीएचपी प्रयोग गर्ने वेबसाइट सञ्चालक र प्राविधिक टोलीलाई सम्बन्धित सुरक्षा सुधार तत्काल लागू गर्न आग्रह गरिएको छ । अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा एजेन्सीले समयमै सुरक्षा सुधार गर्न नसक्ने संस्थालाई जोखिम घटाउन प्रणाली अस्थायी रूपमा बन्द राख्न सुझाव दिएको छ । बेलायतको राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा केन्द्रले पनि सुरक्षा सुधार लागू गर्न र आक्रमणकारीले प्रणालीमा अनधिकृत पहुँच कायम राख्ने गोप्य प्रवेशमार्ग स्थापना गरेका छन् कि छैनन् भनेर जाँच गर्न आग्रह गरेको छ । युरोपेली संघ, सिंगापुर र अस्ट्रेलियाका सम्बन्धित निकायले पनि सुरक्षा सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेका छन् । जापानकी प्रधानमन्त्री साने ताकाइचीले समेत सार्वजनिक रूपमा पहुँचयोग्य वेबसाइटमा पीएचपी प्रयोग भएको छ कि छैन भनेर जाँच गर्न आह्वान गरेकी छन् । अनलाइन किनमेल कम्पनी अमेजनले पनि कमजोरी सार्वजनिक हुनुभन्दा केही दिनअघि आफ्ना प्रणालीमाथि पटक–पटक आक्रमण प्रयास भएको जनाएको छ । तर ती प्रयास गर्ने व्यक्तिले कमजोरीबारे कसरी जानकारी पाए भन्ने स्पष्ट भएको छैन । वेबसाइट प्रयोगकर्ताले के गर्ने ? यस घटनाको जोखिम व्यवस्थापन मुख्यतः वेबसाइट सञ्चालक र प्राविधिक टोलीको जिम्मेवारी भए पनि सर्वसाधारण प्रयोगकर्ता पनि सतर्क रहन आवश्यक छ । वेबसाइट सञ्चालकले प्रयोग भइरहेको पीएचपी संस्करण जाँच गरी सम्बन्धित सुरक्षा सुधार तत्काल लागू गर्नुपर्छ । प्रणालीमा अनधिकृत पहुँच भएको आशंका भए थप अनुसन्धान र सुरक्षा परीक्षण गर्नुपर्छ । सामान्य प्रयोगकर्ताले भने सम्बन्धित वेबसाइट वा सेवाले जारी गर्ने सुरक्षा सूचनामा ध्यान दिनुपर्छ । आवश्यक परे गोप्य शब्द परिवर्तन गर्न वा अन्य सुरक्षा उपाय अपनाउन दिइएको आधिकारिक सुझाव पालना गर्नुपर्छ । यस घटनाको चर्चा प्रयोग गरेर नक्कली सन्देश, शङ्कास्पद लिङ्क वा गोप्य शब्द माग्ने छलपूर्ण प्रयास हुन सक्ने भएकाले अपरिचित लिङ्क नखोल्न र व्यक्तिगत विवरण नदिन पनि विज्ञहरूले सुझाव दिएका छन् । स्रोत : बीबीसी
दक्षिण कोरियामा ब्याट्री कारखानामा आगलागी प्रकरण : कम्पनीका प्रमुखलाई चार वर्ष कैद
काठमाडौं । दक्षिण कोरियाको सर्वोच्च अदालतले सन् २०२४ मा २३ जना श्रमिकको ज्यान लिने गरी भएको भीषण कारखाना आगलागी घटनामा लिथियम ब्याट्री उत्पादक कम्पनी ‘एरिसल’का प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सिइओ) पार्क सुन–क्वानलाई चार वर्षको जेल सजाय तोक्ने उच्च अदालतको फैसला मङ्गलवार अन्तिम रूपमा सदर गरेको छ । राजधानी सोलबाट करिव ४५ किलोमिटर दक्षिणमा रहेको ह्वासङस्थित एरिसलको कारखानामा सन् २०२४ जुन २४ मा लिथियम ब्याट्री विस्फोट हुँदा भीषण आगलागी भएको थियो । उक्त दुर्घटनामा २३ जना श्रमिकको मृत्यु हुनुका साथै अन्य नौ जना घाइते भएका थिए । सर्वोच्च अदालतले कार्यस्थलमा आवश्यक सुरक्षा मापदण्ड पूरा नगरेको ठहर गर्दै सिइओ पार्कलाई ‘गम्भीर दुर्घटना सजाय ऐन’ उल्लङ्घन गरेको अभियोगमा दोषी ठहर गरेको हो । यसका साथै सर्वोच्चले एरिसलका तत्कालीन प्रमुख सञ्चालन अधिकृत (सिओओ) रहेका पार्कका छोरालाई सात वर्षको जेल सजाय र एरिसल कम्पनीलाई ८० करोड कोरियन वन (करिव ६ लाख २ हजार अमेरिकी डलर) जरिवाना गर्ने तल्लो अदालतको आदेशलाई पनि निरन्तरता दिएको छ । यसअघि जिल्ला अदालतले पार्कलाई १५ वर्षको कठोर कारावासको सजाय सुनाएको थियो । सन् २०२२ मा कोरियामा ‘गम्भीर दुर्घटना सजाय ऐन’ लागू भएयता जिल्ला अदालतले सुनाएको सो सजाय हालसम्मकै सबैभन्दा कडा मानिएको थियो । तर पुनरावेदन अदालतले कारखानाको प्रत्येक तलामा आपत्कालीन निकास द्वार निर्माण तथा मर्मतसम्भार सम्बन्धी विशेष अभियोगबाट सफाइ दिँदै सिइओ पार्कको जेल सजाय घटाएर चार वर्षमा झारेको थियो । सर्वोच्च अदालतले पनि पुनरावेदनकै सोही फैसलालाई कानूनी रूपमा अन्तिम ठहर गरेको हो ।
