स्वास्थ्य बीमामा पुस १ देखि राष्ट्रिय परिचयपत्र अनिवार्य, डिजिटल प्रणालीमा जोड
काठमाडौं । स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रममा आगामी पुस १ गतेदेखि १६ वर्ष उमेर पूरा गरेका नागरिकका लागि राष्ट्रिय परिचयपत्र अनिवार्य हुने भएको छ । स्वास्थ्य बीमा बोर्डको २०८३ असोज १२ गते बसेको दोस्रो बोर्ड बैठकले स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमलाई डिजिटल प्रणालीमा लैजाने गरी विभिन्न निर्णय गरेको हो । निर्णयअनुसार पुस १ गतेदेखि १६ वर्ष उमेर पूरा गरेका नागरिकलाई स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रममा नयाँ आबद्धता, नवीकरण तथा स्वास्थ्य बीमा सेवा लिन राष्ट्रिय परिचयपत्र अनिवार्य गरिनेछ । त्यस्तै, सामान्य तथा लक्षित वर्गका सबै बीमित परिवारलाई स्वास्थ्य बीमा बोर्डको ई–पोर्टलमार्फत आफ्नो विवरण अनिवार्य रूपमा अद्यावधिक गर्न सार्वजनिक सूचना जारी गर्ने निर्णय भएको छ । यसबाट बीमितको पहिचान सुनिश्चित गर्नुका साथै दोहोरो आबद्धता नियन्त्रण, ग्राहक पहिचान विवरण (केवाईसी) अद्यावधिक र दाबी व्यवस्थापनलाई थप विश्वसनीय बनाउने बोर्डको अपेक्षा छ । बैठकले स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमअन्तर्गत सेवा खरिद तथा भुक्तानी प्रणालीलाई वैज्ञानिक, लागत प्रभावकारी र दिगो बनाउन रणनीतिक खरिदसम्बन्धी अध्ययन कार्यदल गठन गर्ने निर्णय पनि गरेको छ । कार्यदलले सेवा प्रदायक स्वास्थ्य संस्थाको छनोट तथा सम्झौताको आधार, सेवाको वर्गीकरण, सेवा खरिद तथा भुक्तानी विधि, सम्झौताको मस्यौदा र चरणबद्ध कार्यान्वयन योजनासहितको प्रतिवेदन ६० दिनभित्र पेश गर्नेछ। यसबाट स्वास्थ्य बीमा कोषको वित्तीय दिगोपना, सेवा गुणस्तर, लागत नियन्त्रण तथा दाबी व्यवस्थापनमा सुधार हुने बोर्डको अपेक्षा छ । यसैगरी, सेवा प्रदायक स्वास्थ्य संस्थाबाट विद्युतीय स्वास्थ्य अभिलेख (ईएमआर) प्रणालीमार्फत प्राप्त डिजिटल स्वास्थ्य विवरण तथा दाबीलाई प्रचलित कानुन र निर्धारित मापदण्डअनुसार मान्यता दिने निर्णय भएको छ । यसले हस्तलिखित प्रिस्क्रिप्सन, म्यानुअल दाबी तथा कागजी अभिलेख घटाउनुका साथै भुक्तानीमा हुने ढिलाइ कम गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । ईएमआरबाट प्राप्त डिजिटल तथ्यांकलाई आगामी दिनमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता तथा मेसिन लर्निङमा आधारित दाबी समीक्षा प्रणालीमा समेत प्रयोग गर्ने निर्णय भएको बोर्डले जनाएको छ । स्वास्थ्य बीमा दाबी व्यवस्थापनलाई तथ्यपरक र अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुकूल बनाउन पहिलो चरणमा २ हजार १८९ वटा परिमार्जित आईसीडी–११ कोड स्वास्थ्य बीमा व्यवस्थापन सूचना प्रणाली (आईएमआईएस) मा प्रयोग गर्ने निर्णय पनि भएको छ । यसबाट रोग पहिचानको अभिलेखीकरणमा एकरूपता कायम हुनुका साथै दाबी परीक्षणलाई थप व्यवस्थित बनाउन सहयोग पुग्ने बोर्डको विश्वास छ । स्वास्थ्य बीमा बोर्डका अनुसार यी निर्णयसँगै स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम डिजिटल पहिचान, डिजिटल दाबी र रणनीतिक खरिद प्रणालीतर्फ अघि बढ्नेछ ।
स्वास्थ्य बीमाका लागि राष्ट्रिय परिचयपत्र अनिवार्य
काठमाडौं । स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रममा आगामी पुस १ गतेदेखि १६ वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेरका नागरिकका लागि राष्ट्रिय परिचयपत्र अनिवार्य गरिएको छ । स्वास्थ्य बीमा बोर्डको बैठकले नयाँ आबद्धता, नवीकरण र स्वास्थ्य बीमा सेवा प्राप्तिका लागि राष्ट्रिय परिचयपत्र अनिवार्य गर्ने निर्णय गरेको हो । बोर्डका अनुसार अब बीमित परिवारले एचआईबीई पोर्टलमार्फत आफ्नो विवरण अद्यावधिक गर्नुपर्नेछ । यस व्यवस्थाले बीमितको पहिचान सुनिश्चित गर्ने, दोहोरो आबद्धता नियन्त्रण गर्ने, केवाईसी अद्यावधिक गर्ने तथा दाबी व्यवस्थापनलाई थप प्रभावकारी बनाउने बोर्डले जनाएको छ । यसैगरी, बोर्डले स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रमअन्तर्गत सेवा खरिद तथा भुक्तानी प्रणालीलाई वैज्ञानिक र लागत प्रभावकारी बनाउन रणनीतिक खरिदसम्बन्धी एक अध्ययन कार्यदल गठन गर्ने निर्णयसमेत गरेको छ । सो कार्यदलले ६० दिनभित्र आफ्नो प्रतिवेदन बोर्डलाई बुझाउनुपर्नेछ । बोर्डका अनुसार ईएमआर प्रणालीमार्फत प्राप्त डिजिटल स्वास्थ्य अभिलेख तथा दाबी विवरणलाई निर्धारित मापदण्डअनुसार मान्यता दिने निर्णय पनि भएको छ । यसको पहिलो चरणमा २ हजार १ सय ८९ वटा कस्टमाइज्ड आईसीडी ११ कोडलाई आईएमआईएसमा प्रयोग गरिनेछ ।
नेपालमा स्क्रब टाइफसको संक्रमण बढ्दो, ९ महिनामै करिब १० हजार संक्रमित
काठमाडौं । नेपालमा स्क्रब टाइफसको संक्रमण पछिल्लो समय बढ्दै गएको पाइएको छ । सन् २०२६ को जनवरी १ देखि अक्टोबर १ सम्म देशभर ७४ जिल्लाका ९ हजार ९२३ जनामा स्क्रब टाइफस संक्रमण पुष्टि भएको इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले जनाएको छ । महाशाखाका अनुसार पछिल्लो समय दाङ, सल्यान, बझाङ, स्याङ्जा, बर्दिया, पाल्पा, संखुवासभालगायत जिल्लामा स्क्रब टाइफसको संक्रमण बढी देखिएको छ । विशेषगरी सल्यानमा पछिल्लो एक महिनायता संक्रमणको संख्या उल्लेख्य देखिएको छ । सल्यानमा पछिल्लो एक महिनामा मात्रै २१९ जना स्क्रब टाइफसका बिरामी भेटिएका छन् । जसमध्ये दार्मा गाउँपालिकामा ११९ र कुमाख गाउँपालिकामा ८२ जना संक्रमित भेटिएका छन् । पछिल्लो एक सातामा मात्रै जिल्लामा ९२ जना नयाँ संक्रमित थपिएका छन । सल्यानमा संक्रमण बढेपछि अवस्थाको थप अनुसन्धान, वस्तुस्थिति अध्ययन तथा आगामी रणनीति तय गर्न इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाका शाखा प्रमुख डा. गोकर्ण दाहाल र डा. हेमराज पाण्डेको टोलीले स्थलगत अध्ययन गरेको छ । टोलीले दार्मा गाउँपालिकास्थित दार्माकोटमा स्थानीयसँग छलफल तथा अन्तक्र्रिया गर्दै जोखिम सञ्चारसम्बन्धी गतिविधि सञ्चालन गरेको थियो । कर्णाली प्रदेशबाट खटिएको टोली तथा स्थानीय स्वास्थ्य शाखासँगको समन्वयमा स्थानीय अवस्थाको मूल्यांकन गरी संक्रमण नियन्त्रणका लागि आवश्यक रणनीति तय गरिएको महाशाखाले जनाएको छ । यस क्रममा जिल्लाको ठूलो विद्यालयमध्ये एक जनज्योति माध्यमिक विद्यालय, फारुलाचौरका करिब ५०० विद्यार्थी तथा शिक्षकलाई स्क्रब टाइफसबारे अभिमुखीकरणसमेत दिइएको छ । यस्तै, कुमाख गाउँपालिकामा पनि स्थानीय तहका अध्यक्ष, उपाध्यक्ष तथा सबै स्वास्थ्य संस्थाका स्वास्थ्यकर्मीलाई स्क्रब टाइफसबारे अभिमुखीकरण दिइएको छ । रोगको निगरानी तथा पहिचानका लागि स्वास्थ्यकर्मीलाई आवश्यक जानकारीसमेत प्रदान गरिएको महाशाखाले जनाएको छ । सल्यानमा स्क्रब टाइफसका कारण भएको हुनसक्ने भन्दै २२ वटा मृत्युका घटना जानकारीमा आए पनि ती सबै मृत्यु स्क्रब टाइफसकै कारण भएको पुष्टि नभएको किटजन्य रोग विशेषज्ञ डा. हेमराज पाण्डेले बताए । मृत्युका घटनाको थप अध्ययन तथा कारण पहिचान आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ । उनका अनुसार स्क्रव टाइफर्सकै कारण हालसम्म ७ जनाको मृत्यु भएको पुष्टि भएको छ । के हो स्क्रब टाइफस ? स्क्रब टाइफस ओरेन्सिया सुसुगामुशी नामक ब्याक्टेरियाका कारण हुने संक्रामक रोग हो । यो रोग नाङ्गो आँखाले देख्न नसकिने एक प्रकारको किर्ना अर्थात् ‘चिगर माइट’को टोकाइबाट मानिसमा सर्छ । स्क्रब टाइफस भएमा सामान्यतया ज्वरो आउने, टाउको दुख्ने, शरीर तथा मांसपेशी दुख्ने, कमजोरी महसुस हुनेलगायतका लक्षण देखिन सक्छन् । समयमै पहिचान र उपचार भएमा यसको उपचार सहजै गर्न सकिन्छ । सरकारी स्वास्थ्य संस्थामा यसको उपचारका लागि आवश्यक औषधि निःशुल्क उपलब्ध हुने महाशाखाले जनाएको छ । त्यसैले लामो समयसम्म ज्वरो आउने, टाउको तथा शरीर दुख्ने जस्ता लक्षण देखिएमा घरमै बसेर औषधि सेवन गर्नुभन्दा तत्काल स्वास्थ्य संस्थामा पुगेर स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह लिन महाशाखाले आग्रह गरेको छ । कसरी बच्ने ? स्क्रब टाइफसबाट बच्न घाँस, दाउरा, खेतबारी, जंगल तथा झाडीमा जाँदा शरीर पूरै ढाक्ने कपडा लगाउन र गमबुट वा जुत्ता प्रयोग गर्न स्वास्थ्यकर्मीले सुझाव दिएका छन् । खेतबारी वा घाँस–दाउराको काम सकेपछि कपडा फेर्न तथा मनतातो साबुनपानीले नुहाउन पनि सुझाव दिइएको छ । सम्भव भएसम्म कीटनाशक तथा किरा भगाउने रिपेलेन्ट प्रयोग गर्न, घरवरिपरि मुसाको बासस्थान भए त्यसको निगरानी गरी नष्ट गर्न तथा घरवरिपरि सफा राख्न महाशाखाले आग्रह गरेको छ । ज्वरो आएमा तत्काल स्वास्थ्य संस्था जान र स्वास्थ्यकर्मीको सम्पर्कमा रहन पनि महाशाखाले अनुरोध गरेको छ। स्क्रब टाइफसबारे थप जानकारी आवश्यक परे निःशुल्क फोन नम्बर १११५ मा सम्पर्क गर्न सकिने जनाएको छ ।
