लक्ष्मीपूजामा २ हजार मेगावाटसम्म विद्युत माग हुने प्रक्षेपण, आपूर्तिमा समस्या नहुने

काठमाडौं । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले यस वर्ष लक्ष्मीपूजाका दिन विद्युत् माग करिब २ हजार मेगावाटसम्म पुग्ने अनुमान गरेको छ ।  पर्याप्त विद्युत् उत्पादन क्षमता र नदीमा पानीको बहाव राम्रो रहेकाले बढ्दो माग व्यवस्थापन गर्न समस्या नहुने प्राधिकरणले जनाएको छ । प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक दीर्घायुकुमार श्रेष्ठका अनुसार अहिले प्राधिकरणसँग २ हजार ७ सयदेखि २ हजार ८ सय मेगावाटभन्दा बढी विद्युत् उपलब्ध गराउन सक्ने क्षमता छ ।  लक्ष्मीपूजाका दिन हुने विद्युत् माग सहजै धान्न सकिने उनको भनाइ छ । लक्ष्मीपूजाका दिन घरघरमा झिलिमिली बत्ती बाल्ने परम्पराका कारण अन्य दिनको तुलनामा विद्युत् खपत बढ्ने गर्छ ।  तर, त्यस दिन केही उद्योग तथा कलकारखाना बन्द रहने भएकाले औद्योगिक खपत घट्ने र घरायसी खपत बढ्ने अवस्थालाई सन्तुलन गर्दा माग १ हजार ९ सयदेखि २ हजार मेगावाटसम्म पुग्ने प्राधिकरणको प्रक्षेपण छ । गत वर्ष लक्ष्मीपूजाका दिन विद्युतको उच्चतम माग (पिक लोड) १ हजार ६ सयदेखि १ हजार ७ सय मेगावाटसम्म पुगेको थियो । यस वर्ष विद्युत् खपत केही बढ्ने अनुमान गरिएको हो ।  अहिले नेपालको राष्ट्रिय विद्युत् प्रणालीको पिक लोड सामान्यतया २ हजार १ सयदेखि २ हजार २ सय मेगावाटको हाराहारीमा रहेको श्रेष्ठले जानकारी दिए । उनका अनुसार विद्युत् उत्पादन तथा आपूर्तितर्फ पर्याप्त क्षमता भए पनि लक्ष्मीपूजाका दिन घरायसी खपत अत्यधिक बढ्दा वितरण प्रणालीमा भने प्राविधिक समस्या आउन सक्ने सम्भावना छ ।  विशेषगरी घरमा जडान गरिएका मिटरको क्षमताभन्दा बढी विद्युत् खपत हुँदा एमसीबी ट्रिप हुने र मिटर जल्ने समस्या देखिन सक्छ । त्यस्तै, ट्रान्सफर्मर र ११ केभीका फिडरमा समेत अतिरिक्त भार पर्न सक्छ । सम्भावित समस्या रोक्न प्राधिकरणले वितरण प्रणालीमा विशेष तयारी गरिरहेको छ ।  देशभरका वितरण केन्द्रका कर्मचारी तथा प्राविधिक टोलीले विद्युत् भारको विश्लेषण गरी बढी भार भएका ट्रान्सफर्मरको लोड घटाउने, आवश्यकताअनुसार अन्य स्थानमा भार स्थानान्तरण गर्ने र फिडर व्यवस्थापन तथा प्राविधिक सेटिङ मिलाउने काम गरिरहेका छन् । लक्ष्मीपूजाका दिन सामान्य अवस्थाभन्दा १५ देखि २० प्रतिशतसम्म विद्युत् भार बढे पनि व्यवस्थापन गर्न सकिने गरी तयारी गरिएको श्रेष्ठले बताए ।  कुनै स्थानमा बढी भारका कारण विद्युत् अवरुद्ध भए तत्काल मर्मत गरी सेवा सञ्चालन गर्न प्राविधिक तथा कर्मचारीलाई तयारी अवस्थामा राखिएको उनले जानकारी दिए । विद्युत् सेवा अवरुद्ध भए १५ देखि २० मिनेटदेखि बढीमा आधा घण्टाभित्र पुनः सञ्चालन गर्ने गरी जनशक्ति परिचालनको व्यवस्था मिलाइएको प्राधिकरणले जनाएको छ । श्रेष्ठले विद्युत् उत्पादन र आपूर्तिका हिसाबले पर्याप्त क्षमता रहेकाले उपभोक्तालाई ढुक्क भएर लक्ष्मीपूजा मनाउन आग्रहसमेत गरेका छन् ।

पाँच मिनेटको बाटो पार गर्न दुई घण्टाको यात्रा, पुल नहुँदा भरबलियावासीलाई सास्ती

काठमाडौं । रूपन्देहीको मर्चवारस्थित सम्मरीमाई गाउँपालिका–५ को भरबलिया गाउँका बासिन्दा वर्षौंदेखि आधारभूत पूर्वाधार र सेवाको अभावमा कष्टकर जीवन बिताउन बाध्य छन् । नदीमा पक्की पुल नहुँदा नजिकै रहेको बस्तीमा पुग्नसमेत घण्टौँ खर्चिनुपर्ने अवस्था छ । पाँच मिनेटमा पार गर्न सकिने नदी तर्न स्थानीयले ५० देखि ५५ किलोमिटर घुम्नुपर्ने बाध्यता छ । गाडीमा जाँदासमेत डेढदेखि दुई घण्टा घुम्नुपर्ने अवस्था रहेको छ । नदीको वारि र पारि रहेका बस्तीका बासिन्दालाई आवतजावत गर्न मात्रै होइन, खेतीपाती गर्न, कृषि उपज ओसारपसार गर्न तथा दैनिक जीवनयापन गर्नसमेत निकै समस्या हुने गरेको छ । गाउँमा सडक, खानेपानी, विद्युत्, शिक्षा र स्वास्थ्यजस्ता आधारभूत सुविधाको सहज पहुँचसमेत नपुगेको स्थानीयको गुनासो छ । स्थानीय जमेरुन निशा, जेलिल देवान, नुरुद होदा मुसलमान र बेचन हरिजनले वर्षौंदेखि आफूहरूले दुःख भोग्दै आए पनि समस्या समाधानका लागि सम्बन्धित निकायले पर्याप्त चासो नदिएको बताए । उनीहरूका अनुसार गाउँमा न सिधा सडक छ, न सहज आवागमनको व्यवस्था । शिक्षा र स्वास्थ्य सेवाका लागि समेत सहज पहुँच नहुँदा स्थानीयले अनेक कठिनाइ झेल्नुपरेको छ । स्थानीयका अनुसार विसं २०३२ मा बाढी पसेपछि एउटा गाउँ खोला वारि र पारि छुट्टिएको हो । गाउँ विस्थापित हुँदा बस्तीलाई पुरानो स्थानबाट करिब एक किलोमिटर टाढा सार्नुपरेको थियो । त्यसपछि पनि प्राकृतिक विपत्तिको जोखिम र पूर्वाधार अभावले गाउँलेको जनजीवन सहज हुन सकेको छैन । विसं २०६० मा तत्कालीन वडा नम्बर ५ अन्तर्गतको मंगलपुर गाउँमा भएको आगलागीले पाँच जनाको मृत्यु भएको थियो भने ठूलो क्षति पुर्‍याएको स्थानीयले स्मरण गरेका छन् । आगलागीका बेला उद्धार र उपचारको पर्याप्त व्यवस्था नहुँदा पीडा भोग्नुपरेको तथा परिवारका सदस्यसमेत गुमाउनुपरेको उनीहरूको भनाइ छ । विपत्तिका बेला आवश्यक सहयोग नपाएको र त्यसपछि पनि आफूहरूको अवस्था बुझ्न तथा समस्या समाधान गर्न कोही नफर्किएको स्थानीयको गुनासो छ । ‘वर्षौंदेखि दुःख भोगिरहेका छौँ । गाउँमा सिधा बाटो छैन, शिक्षा र स्वास्थ्य सेवामा सहज पहुँच छैन । नदीपारि जानुपर्दा लामो बाटो घुम्नुपर्छ । हाम्रो समस्या सुन्ने र समाधान गर्ने कोही भएन,’ खेतमा बदाम खन्दै गरेका स्थानीय राजेन्द्र गुप्ताले भने । तिनाउ–दानव नदीमा एउटा झोलुङ्गे पुल भए पनि त्यसबाट सवारीसाधन लैजान सकिने अवस्था छैन । त्यसैले नदीको अर्को किनारमा रहेका खेतबारीमा पुग्न किसानलाई कठिनाइ हुने गरेको छ । खेतमा बाली लगाउनेदेखि स्याहार्ने र उत्पादन भित्र्याउने बेलासम्म किसानले अतिरिक्त समय, श्रम र खर्च व्यहोर्नुपरेको छ । बीउबिजन, पानी तथा कृषि सामग्री ओसारपसार गर्नसमेत समस्या हुने गरेको उनीहरूको भनाइ छ । पक्की पुल बने ५० हजार मानिस लाभान्वित हुने दाबी स्थानीय अगुवा वाजिद अली देवानले भरबलिया गाउँको आवागमन सहज बनाउन सडक निर्माणका लागि पहल गर्दै आएको बताए । उनका अनुसार नदीमा पक्की पुल निर्माण हुन सके भरबलियासहित बुद्ध जन्मस्थल लुम्बिनी आसपासका क्षेत्रका करिब ५० हजार मानिस प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा लाभान्वित हुनेछन् । ‘एउटा पक्की पुल र सिधा सडक निर्माण हुन सके यहाँका नागरिकले भोग्दै आएको ठूलो समस्या समाधान हुन्छ । किसानलाई खेतबारीमा पुग्न, कृषि उपज बजारसम्म पुर्‍याउन र बिरामीलाई उपचारका लागि लैजान सहज हुन्छ,’ स्थानीय अगुवा देवानले भने । उनका अनुसार पुलको अभावले स्थानीयको समय र खर्च मात्रै बढाएको छैन, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि र आर्थिक गतिविधिमा समेत असर पारेको छ । सहज सडक सञ्जाल नहुँदा गाउँको समग्र विकास प्रभावित भएको उनको भनाइ छ । यस वडामा करिब ६ हजार ५०० जनसङ्ख्या छ भने पालिकाभर ४३ हजार जनसङ्ख्या रहेको छ । उनले यहाँको वास्तविक अवस्थाबारे वर्तमान सरकार, पूर्वाधारमन्त्री सुनिल लम्सालसहित यस क्षेत्रका संघीय सांसद कन्हैया वनिया र तैफिक अहमदलाई समेत भेटेरै जानकारी गराइएको बताए । यो क्षेत्र रूपन्देही निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ४ अन्तर्गत पर्दछ । चुनावी आश्वासनमा सीमित छ यहाँको विकास स्थानीयले चुनावका बेला विभिन्न राजनीतिक दलका नेता तथा कार्यकर्ता घरदैलोमा पुगेर विकासका आश्वासन दिने गरे पनि व्यवहारमा अपेक्षित परिवर्तन नआएको गुनासो गरेका छन् । स्थानीयका अनुसार राजनीतिक नेतृत्व विभिन्न पदमा पुगे पनि भरबलियाको सडक, पुल र आधारभूत सेवासम्बन्धी समस्या समाधान हुन सकेको छैन । मर्चवार क्षेत्रका विभिन्न बस्तीमा पूर्वाधार विकासको आवश्यकता रहेको उल्लेख गर्दै स्थानीयले भरवालियाको समस्यालाई प्राथमिकतामा राख्न माग गरेका छन् । खासगरी उनीहरूले तिनाउ–दानव नदीमा पक्की पुल निर्माण, सडकको स्तरोन्नति तथा शिक्षा र स्वास्थ्य सेवाको पहुँच विस्तार गर्न सम्बन्धित निकायसँग आग्रह गरेका छन् । उनीहरूको मुख्य पेसा नै खेतीकिसानी र मजदुरी रहेको छ । स्थानीयका लागि पक्की पुल केवल नदी वारपार गर्ने संरचना मात्रै होइन, वर्षौंदेखि भोग्दै आएको सास्तीबाट मुक्ति पाउने आशा पनि हो । पुल निर्माण भए किसानलाई खेतीपाती गर्न, बालबालिकालाई विद्यालय जान, बिरामीलाई अस्पताल पुर्‍याउन र गाउँका बासिन्दालाई दैनिक कामकाज गर्न सहज हुने स्थानीय नन्दलाल हरिजनको भनाइ छ । वर्षौंदेखि विकासको प्रतीक्षामा रहेको भरबलियाका बासिन्दाले अब आश्वासनभन्दा कामको अपेक्षा गरेका छन् । आधारभूत सेवाको समेत सहज पहुँच नभएको यो गाउँमा सरोकारवालाको ध्यान समयमै जान जरुरी देखिन्छ । 

भारत-बंगलादेशमा ३० अर्बको बिजुली निर्यात गरिने

काठमाडौं । सरकारले चालु आवभित्र ३० अर्ब रुपैँया बराबरको विद्युत भारत–बंगलादेशमा निर्यात गर्ने भएको छ । नेपाल विद्युत प्राधिकरणले चालु आर्थिक वर्षमा विद्युत निर्यातबाट गत वर्षको तुलनामा बढी विद्युत् बेच्ने योजना बनाएको हो । प्राधिकरणकाअनुसार यस वर्ष विद्युत निर्यातबाट ३० अर्ब रुपैयाँको बिजुली निर्यात गर्ने योजना छन् । विद्युत प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक दीर्घायु कुमार श्रेष्ठले हालसम्म करिब २४/२५ अर्ब रुपैयाँ बराबरको विद्युत निर्यात भइसकेको यो वर्ष ३० अर्बको विद्युत् निर्यात हुने जानकारी दिए । पछिल्ला तीन/चार महिनामा प्रत्येक महिना करिब ५ अर्ब रुपैयाँ बराबरको विद्युत् निर्यात भएको उनले बताए । उनकाअनुसार गत आर्थिक वर्षमा नेपालले करिब २९ अर्ब रुपैयाँ बराबरको विद्युत् निर्यात गरेको थियो । यस वर्ष भोटेकोसी बाडीले केही क्षति पुर्याएपनि वर्षा राम्रो भएकाले नदीमा पानीको बहाव बढेको र त्यसले विद्युत उत्पादनमा समेत सहयोग पु¥याएको श्रेष्ठको भनाइ छ । विद्युत उत्पादन बढ्दा निर्यातको परिमाण र आम्दानीसमेत गत वर्षभन्दा बढ्ने उनको भनाई छ । नेपालले गत वर्ष २९ अर्बको बिजुली बेचेकोमा यसवर्ष ३० अर्ब पु¥याइने उनको भनाई छ । नेपालले देशभित्रको विद्युत् माग पूरा गरी वचत भएको वर्षायामको विद्युत् भारत र बंगलादेशमा निर्यात गर्दै आएको छ । भारततर्फ विद्युत निर्यात दुई माध्यमबाट हुँदै आएको छ । द्विपक्षीय विद्युत विक्री सम्झौताअनुसार भारतको हरियाणा र बिहार राज्यमा विद्युत विक्री गरिन्छ भने बाँकी विद्युत भारतीय ऊर्जा विनिमय बजार (आईएक्स) को डे-अहेड तथा रियल टाइम बजारमा प्रतिष्पर्धी दरमा विक्री हुँदै आएको छ ।  द्विपक्षीय मध्यकालीन विद्युत बिक्री सम्झौताअनुसार हरियाणा र बिहार राज्यमा जुनदेखि अक्टोबरसम्म विद्युत बिक्री गरिन्छ । यसरी भारतमा हुने विद्युत् व्यापारसँगै बंगलादेशमा समेत नेपालले वर्षायामको अतिरिक्त विद्युत् निर्यात गर्दै आएको छ । तर गत भदौ १० गते रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको हिमबाढीका कारण त्रिशूली नदीमा आएको बाढीले बंगलादेश निर्यातका लागि स्वीकृति प्राप्त त्रिशूली र चिलिमे जलविद्युत केन्द्रमा क्षति पु¥याएपछि बंगलादेशतर्फको विद्युत निर्यात रोकिएको थियो । बाढीका कारण द्विपक्षीय सम्झौताअनुसार स्वीकृति प्राप्त जलविद्युत केन्द्रमा क्षति पुग्दा भारतको हरियाणा राज्यतर्फको विद्युत निर्यातसमेत आंशिक रूपमा प्रभावित भएको थियो । बाढीबाट प्रभावित आयोजनाको सट्टामा अन्य जलविद्युत केन्द्रबाट उत्पादित विद्युत निर्यात गर्ने व्यवस्था मिलाइएको प्राधिकरण श्रेष्ठले जानकारी दिए । भारतको केन्द्रिय विद्युत प्राधिकरणबाट अन्य आयोजनाको विद्युत बंगलादेशतर्फ निर्यात गर्न स्वीकृति प्राप्त भएपछि केही दिनअघिदेखि पुनः निर्यात शुरु गरिएको कार्यकारी निर्देशक श्रेष्ठले बताए । नयाँ व्यवस्थाअनुसार यसअघि स्वीकृति प्राप्त त्रिशूली, देवीघाट र चिलिमे जलविद्युत केन्द्रको सट्टा सोलु, काबेली-१ र तल्लो मोदी जलविद्युत केन्द्रबाट उत्पादित विद्युत बंगलादेश तथा भारतको हरियाणा राज्यतर्फ निर्यात गर्न स्वीकृति प्राप्त भएको छ भने सोहीअनुसार बिजुली बेच्न थालिसकिएको छ । प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक श्रेष्ठले बाढीबाट प्रभावित जलविद्युत आयोजनाको उत्पादन तथा प्रसारण संरचनामा क्षति पुगे पनि अन्य आयोजनाबाट विद्युत निर्यातलाई निरन्तरता दिन सक्नु र बंगलादेशतर्फको निर्यात पुनः सुरु हुनु नेपालको विद्युत् व्यापारका लागि ठूलो उपलब्धि भएको बताए । यसले वर्षायाममा उत्पादन हुने अतिरिक्त विद्युतको बजार व्यवस्थापन र क्षेत्रीय विद्युत व्यापार विस्तारमा सहयोग पुग्ने उनको भनाइ छ ।  श्रेष्ठले भने,‘यस वर्ष अझै निर्यात बढ्ने  छ । यसमा प्रकृतिले पनि हामीलाई साथ दिएको छ । वर्षा हुँदा केही असर त भयो नै तर नदीमा पानीको बहाव राम्रो हुन्छ र त्यसले विद्युत उत्पादन बढाउन सहयोग गर्छ । त्यसैले यस वर्ष २९ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको विद्युत निर्यात हुने हाम्रो अनुमान छ ।’ प्राधिकरण र बंगलादेश पावर डेभलपमेन्ट बोर्ड (बीपीडीबी) बीच २०८१ असोज १७ गते वर्षायामको विद्युत निर्यातसम्बन्धी पाँचवर्षीय सम्झौता भएको थियो । उक्त सम्झौताअनुसार प्रत्येक वर्ष जुन १५ देखि नोभेम्बर १५ सम्म दैनिक ४० मेगावाट विद्युत् बंगलादेशमा निर्यात हुँदै आएको छ । बंगलादेशसँगको सम्झौता र भारततर्फको द्विपक्षीय तथा प्रतिस्पर्धी बजारमा हुने विद्युत विक्रीले नेपालको अतिरिक्त विद्युत व्यवस्थापनमा सहयोग पु¥याउँदै आएको छ । यस वर्ष जलविद्युत उत्पादन अनुकूल रहेकाले भारत र बंगलादेश दुवैतर्फको निर्यात बढ्ने र त्यसबाट विद्युत निर्यात आम्दानीसमेत गत वर्षको तुलनामा वृद्धि हुने प्राधिकरणले जानकारी दिएको छ ।