अमेरिका–इरानको वार्ता हर्मुज र आणविक मुद्दाले अवरोध
काठमाडौं । अमेरिका र इरानबीच जारी सैन्य तनावमा अस्थायी विराम सोमबारसम्म कायम रहेको देखिएको छ । तर, दीर्घकालीन शान्ति सम्झौताका लागि भइरहेको वार्ताले सप्ताहन्तमा नयाँ अवरोधहरू सामना गरेको छ । दुई सातासम्म चलेको हवाई आक्रमणपछि अमेरिकी सेनाले शुक्रबार सैन्य कारबाही रोकेको थियो ताकि कूटनीतिक पहलमार्फत शान्ति वार्तालाई ‘समय र अवसर’ दिन सकियोस् । पछिल्ला केही दिनदेखि इरानले पनि क्षेत्रीय लक्ष्यहरूविरुद्ध सैन्य कारबाही नगरेको बताउँदै पाकिस्तानमा चीनको पहलमा पुनः सुरु गरिएको कूटनीतिक प्रयास सफल भए आफूले पनि संयम अपनाउने जनाएको छ । यद्यपि, सप्ताहन्तमा अन्य पक्षहरूले भने यस द्वन्द्वसँग सम्बन्धित सैन्य गतिविधि जारी राखे, जसले तनाव अझ बढ्न सक्ने जोखिम र वार्ताकारहरूले सामना गरिरहेका जटिल चुनौतीलाई उजागर गरेको छ । साउदी अरबको सेनाले यमनमा इरान समर्थित हुथी विद्रोहीका लक्ष्यहरूमा आक्रमण गरेको थियो । यो कारबाही हुथीहरूले पछिल्ला दिनहरूमा लालसागर हुँदै आवतजावत गर्ने जहाजहरूमा आक्रमण गरेपछि गरिएको हो । उता युक्रेनी सेनाले क्यास्पियन सागरमा रहेको एक इरानी व्यावसायिक जहाजमा आक्रमण गरेको समाचार सार्वजनिक भएको छ । उक्त आक्रमणमा एक नाविकको मृत्यु भएको र अर्का एक घाइते भएका छन् । युक्रेनले उक्त जहाज रुसलाई सैन्य सामग्री पुर्याउन प्रयोग भइरहेको दाबी गरेको छ भने इरानले यसलाई ‘शत्रुतापूर्ण र आपराधिक कार्य’ भन्दै कडा विरोध जनाएको छ । यद्यपि अमेरिका–इरानबीचको युद्धविरामले लगानीकर्ताहरूमा सकारात्मक सन्देश दिएको छ । यसअघि ह्वाइट हाउसले इरानमाथि ‘व्यापक आक्रमण’ गर्ने सम्भावना विचार गरिरहेको खबर बाहिरिएपछि बजारमा चिन्ता बढेको थियो । सोमबार प्रारम्भिक कारोबारमै अन्तर्राष्ट्रिय तेलको मूल्य करिब ६ प्रतिशतले घट्यो भने फ्युचर्स बजारले वाल स्ट्रिटमा मजबुत कारोबार हुने संकेत देखायो । वार्ताकारसामु चुनौती विशेषज्ञहरूका अनुसार स्थायी शान्तिको सम्भावना अझै चुनौतीपूर्ण छ । वार्ताकारहरूले सबैभन्दा पहिले इरानको आणविक कार्यक्रमको भविष्य, इरानमाथिका प्रतिबन्ध हटाउने विषय तथा मध्यपूर्वका इरान समर्थित समूहहरूलाई तेहरानले गर्ने समर्थनजस्ता विवादास्पद मुद्दामा सहमति जुटाउनुपर्नेछ । आर्थिक दृष्टिकोणले हेर्दा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विषय सामुद्रिक सुरक्षाको प्रत्याभूति, साथै विश्व व्यापारका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण हर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै दुईतर्फी जहाज आवागमनलाई पुनः सहज र सामान्य बनाउने विषय हो । विश्वको करिब पाँचौं भाग तेल आपूर्ति हुने यही जलडमरूमध्य अहिले पनि अमेरिकी नाकाबन्दीका कारण बन्द रहेको छ । इरानको ठीक विपरीत किनारमा रहेको ओमान वार्ताको प्रमुख मध्यस्थकर्ताका रूपमा उदाएको छ । समाचारअनुसार शुक्रबार र शनिबार ओमानी प्रतिनिधिमण्डल तेहरान पुगेको थियो । उनीहरूले जलमार्गबाट जहाज सञ्चालनलाई अस्थायी रूपमा व्यवस्थित गर्ने सहमति खोज्ने प्रयास गरेका थिए । दुवै पक्षले वार्तालाई रचनात्मक भनेका छन् । तर विश्लेषकहरूका अनुसार जहाज आवागमन छोटो अवधिमै पूर्ण रूपमा सामान्य हुने सम्भावना कम छ । ड्युश बैंकका विश्लेषकहरूले सोमबार सार्वजनिक टिप्पणीमा भनेका छन्, ‘बजारका लागि सबैभन्दा ठूलो जोखिम ऊर्जा र समुद्री ढुवानी क्षेत्रमै कायम छ । हर्मुज जलडमरूमध्यको आवागमन अझै गम्भीर रूपमा प्रभावित छ भने द्वन्द्व लालसागरसम्म फैलिएको छ ।’ उनीहरूका अनुसार यसले खाडी क्षेत्र र लालसागर दुवैका प्रमुख निर्यात मार्ग एकैपटक अवरुद्ध हुने जोखिम बढाएको छ । मुख्य पक्षहरूबीचको युद्धविराम सकारात्मक भए पनि सहायक मोर्चाहरूमा झडप जारी रहेकाले अवस्था अझै नाजुक रहेको उनीहरूको निष्कर्ष छ । अन्य सामग्रीहरू : इरानका परमाणु केन्द्रमा धावा बोल्ने अमेरिकी योजना सार्वजनिक साउदीको परमाणु डिलपछि किन चर्चामा आयो पाकिस्तान ? पृथ्वीतर्फ आउने क्षुद्रग्रहलाई बीच आकाशमै ध्वस्त पार्ने चीनको महायोजना गोप्य रूपमा सुन थुपार्दै चीन, सरकारी तथ्यांकभन्दा धेरै सुन भएको दावी
मध्यावधि चुनाव नजिकिँदै, ट्रम्पको बहुमत संकटमा
काठमाडौं । संयुक्त राज्य अमेरिकाको मध्यावधि चुनाव हुन १०० दिन बाँकी रहँदा राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका रिपब्लिकनले प्रतिनिधिसभाको बहुमत गुम्न नदिन र सिनेटमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्न कठिन प्रतिस्पर्धाको सामना गरिरहेका छन् । ट्रम्प नोभेम्बर ३ मा हुने मतदानमा उम्मेदवार नबन्ने भए पनि मध्यावधि चुनावको परिणाम उनका लागि महत्त्वपूर्ण हुनेछ । डेमोक्र्याटले प्रतिनिधिसभामा बहुमत हासिल गरेमा उनीहरूले शक्तिशाली समितिको नेतृत्व र अनुसन्धान तथा छानबिनका लागि समन अधिकार पाउनेछन् । यसले ट्रम्प प्रशासनमाथि दुई वर्षसम्म व्यापक अनुसन्धान हुनसक्ने र उनीविरुद्ध तेस्रो महाभियोगको प्रयाससमेत अघि बढ्न सक्ने सम्भावना छ । रिपब्लिकन यसपटक ऐतिहासिक रूपमा साँघुरो प्रतिनिधिसभा बहुमत, राष्ट्रपतिको कमजोर अनुमोदन दर तथा जीवनयापनको बढ्दो लागत र इरानसँगको युद्धप्रति मतदाताको असन्तुष्टिबीच चुनावी मैदानमा उत्रिएका छन् । अमेरिकी चुनावसम्बन्धी वेबसाइट डिसिजन डेस्क मुख्यालयले डेमोक्र्याटले प्रतिनिधिसभामा बहुमत हासिल गर्ने सम्भावना ५९ प्रतिशत रहेको आकलन गरेको छ । उसले डेमोक्र्याटको सम्भावित बहुमत २२४–२११ हुने प्रक्षेपण गरेको छ । राष्ट्रपतिको दलले सामान्यतया मध्यावधि चुनावमा सिट गुमाउने गरेको छ । यसपटक केही सीमित सिटमा हुने परिवर्तनले प्रतिनिधिसभाको नियन्त्रणमा प्रभाव पार्न सक्ने देखिएको छ । इरानसँगको युद्धले ऊर्जा बजारमा असर पारेको, मुद्रास्फीति अझै उच्च रहेको तथा ब्याजदर बढिरहेकाले अमेरिकी अर्थतन्त्रप्रति मतदाताको असन्तुष्टि बढेको छ । पेट्रोलको मूल्यसमेत प्रतिग्यालोन चार डलरभन्दा माथि पुगेको छ । डेमोक्र्याटले उद्धृत गरेका विभिन्न सर्वेक्षणले मुद्रास्फीति, स्वास्थ्य सेवा र आप्रवासनका विषयमा मतदाताको विश्वास रिपब्लिकनभन्दा डेमोक्र्याटतर्फ बढेको देखाएको दाबी गरेका छन् । हाउस डेमोक्र्याटिक नेता हकीम जेफ्रीजले बिहीबार किराना सामान, पेट्रोल, आवास र स्वास्थ्य सेवाको मूल्यलाई केन्द्रमा राखेर आफ्नो पार्टीको चुनावी अभियान घोषणा गर्दै ट्रम्प र रिपब्लिकनले अमेरिकी जनतालाई निराश पारेको आरोप लगाए । ‘सामान्य बौद्धिकता’ विरुद्ध प्रगतिशील एजेन्डा रिपब्लिकनले भने आगामी चुनावलाई प्रतिनिधिसभाका सभामुख माइक जोनसनले भनेझैं ‘सामान्य बौद्धिकता’ र बढ्दो प्रगतिशील डेमोक्र्याटिक पार्टीबीचको छनोटका रूपमा प्रस्तुत गर्ने तयारी गरेका छन् । उनीहरूले डेमोक्र्याटिक उम्मेदवारलाई ‘समाजवादी वामपन्थी’सँग जोडेर प्रस्तुत गर्ने तथा सीमा सुरक्षा र कर कटौतीलाई प्रमुख चुनावी मुद्दा बनाउने योजना बनाएका छन्। ट्रम्पले पनि रिपब्लिकनका लागि उपलब्ध सबै राजनीतिक लाभ उठाउने प्रयास गरिरहेका छन् । उनले चुनावी धोखाधडी रोक्न आवश्यक रहेको भन्दै ‘सेभ अमेरिका ऐन’ पारित गर्न कङ्ग्रेसका रिपब्लिकन सदस्यलाई दबाब दिँदै आएका छन् । डेमोक्र्याटले भने उक्त विधेयकलाई वैध मत दबाउने प्रयासका रूपमा आलोचना गरेका छन् । यसैबीच, दुवै दलले आफ्नो पक्षमा हुने गरी निर्वाचन क्षेत्रको नक्सा पुनःनिर्धारण गर्ने प्रयास गरेका छन् । रिपब्लिकनले यसबाट पाँचदेखि १२ सिटसम्म खुद लाभ लिन सक्ने अनुमान गरिएको छ । यसले अत्यन्तै प्रतिस्पर्धात्मक हुने अपेक्षा गरिएको प्रतिनिधिसभाको चुनावमा राष्ट्रिय राजनीतिक वातावरणको प्रभावलाई केही हदसम्म कम गर्न सक्नेछ । जर्ज वासिङ्टन विश्वविद्यालयकी राजनीतिशास्त्रकी प्राध्यापक सारा बाइन्डरले यसपटकको निर्वाचन क्षेत्रमा पुनःनिर्धारण विशेष प्रभावकारी भएको बताए । उनका अनुसार प्रतिनिधिसभाका करिब २० निर्वाचन क्षेत्रमा मात्र वास्तविक रूपमा कडा प्रतिस्पर्धा हुने देखिएको छ । ‘निर्वाचन क्षेत्र पुनःनिर्धारणले डेमोक्र्याटले ती सिटमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने आधारलाई वास्तवमै कमजोर बनाएको छ,’ उनले एएफपीसँग भनिन् । रिपब्लिकनले चुनावी अभियानका लागि आर्थिक लाभसमेत हासिल गरेका छन् । पार्टीका अभियान समिति तथा सहयोगी समूह डेमोक्र्याटिक समकक्षीभन्दा करोडौँ डलर बढी रकमसहित चुनावको अन्तिम चरणमा प्रवेश गरेका छन् । सिनेटमा पनि कडा प्रतिस्पर्धा सिनेटमा पनि प्रतिस्पर्धा उत्तिकै महत्वपूर्ण देखिएको छ । रिपब्लिकनसँग ५३–४७ को बहुमत रहेकाले डेमोक्र्याटलाई नियन्त्रण हासिल गर्न चार सिटको खुद लाभ आवश्यक हुनेछ। डिसिजन डेस्क मुख्यालयले भने ५०–५० को बराबरी भए पनि उपराष्ट्रपति जेडी भान्सको निर्णायक मतका कारण रिपब्लिकनले सिनेटमा नियन्त्रण कायम राख्ने सम्भावना रहेको जनाएको छ । ट्रम्पका लागि प्रतिनिधिसभा र सिनेटमा फरक–फरक दलको नियन्त्रण भए पनि बाँकी कार्यकालमा ठूलो प्रभाव पर्नेछ । डेमोक्र्याटले प्रतिनिधिसभा नियन्त्रण गरेमा ट्रम्पको विधायकी एजेन्डा अवरुद्ध हुनसक्नेछ भने उनका अधिकारीले संसदीय छानबिन र सार्वजनिक सुनुवाइको सामना गर्नुपर्नेछ । डेमोक्र्याटले इरानसँगको युद्ध, प्रशासनको नैतिकता तथा निर्वाचन प्रणाली पुनःनिर्धारण गर्न ट्रम्पले गरिरहेका प्रयासलगायतका विषयमा अनुसन्धान अघि बढाउन सक्नेछन्। राजनीतिक विश्लेषक चक टोडले मध्यावधि चुनाव हुन १०० दिन बाँकी रहँदा रिपब्लिकन नौ महिनाअघि सिनेटमा ‘स्पष्ट रूपमा अगाडि’ रहेको अवस्थाबाट अहिले ‘झिनो अग्रता’को अवस्थामा पुगेको बताएका छन् । उनका अनुसार प्रतिनिधिसभाको चुनावमा डेमोक्र्याटले १० देखि २५ सिटसम्मको लाभ हासिल गर्न सक्ने सम्भावना छ । इकोनोमिस्ट/युगोभको पछिल्लो सर्वेक्षणमा ट्रम्पको लोकप्रियता पनि न्यून बिन्दुनजिक देखिएको छ । सर्वेक्षणमा ३६ प्रतिशत अमेरिकीले मात्र राष्ट्रपतिका रूपमा उनको कार्यसम्पादनलाई अनुमोदन गरेका छन् । टोडले राष्ट्रपतिको अनुमोदन दर मध्यावधि चुनावको परिणाम अनुमान गर्ने सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सूचक भएको बताउँदै ट्रम्पको कमजोर अनुमोदन दरले रिपब्लिकनले प्रतिनिधिसभामा सिट गुमाउने सम्भावना बढाएको उल्लेख गरेका छन् ।
इरानका परमाणु केन्द्रमा धावा बोल्ने अमेरिकी योजना सार्वजनिक
काठमाडौं । अमेरिकी विशेष फौज (स्पेशल फोर्सेस) ले इरानका कडा सुरक्षा घेराभित्र रहेका परमाणु केन्द्रहरूमा सैन्य इतिहासकै सबैभन्दा उन्नत अभियान सञ्चालन गर्ने तयारी गरिरहेको दाबी गरिएको छ । अभियानको उद्देश्य इरानसँग रहेको संवर्धित युरेनियम कब्जामा लिनु रहेको अमेरिकी सञ्चारमाध्यम न्यूयोर्क पोस्टले आफ्नो रिपोर्टमा उल्लेख गरेको छ । उक्त रिपोर्टअनुसार यो अत्यन्तै जटिल अभियानका लागि हजारौं सैनिकलाई इरानका परमाणु केन्द्रहरूमा परिचालन गर्ने योजना बनाइएको छ । न्यूयोर्क पोस्टले सेन्टर फर स्ट्राटेजिक एन्ड इन्टरनेसनल स्टडिज (सीएसआईएस) का उपनिर्देशक जोसेफ रोजर्सलाई उद्धृत गर्दै वार्ता अपेक्षित गतिमा अघि नबढेकाले इरानको परमाणु सामग्री नियन्त्रणमा लिने सबैभन्दा सम्भावित विकल्प सैन्य अभियान हुन सक्ने जनाएको छ । सैन्य योजनाबारे जानकारी राख्ने एक स्रोतलाई उद्धृत गर्दै पोस्टले यो अभियानमा हजारौं सैनिकको आवश्यकता पर्न सक्ने जनाएको छ । ती सैनिकले परमाणु केन्द्रमा प्रवेश गर्ने, विस्फोटक हटाउने र यातायात मार्ग सुरक्षित बनाउने काम गर्नेछन् । त्यसपछि विशेष फौजको सानो टोलीले समृद्ध युरेनियम सुरक्षित रूपमा बाहिर निकाल्ने योजना रहेको बताइएको छ । स्रोतका अनुसार यो प्रक्रिया अत्यन्त जोखिमपूर्ण हुनेछ । जोसेफ रोजर्सले भने, ‘मेरो विचारमा यो सैन्य इतिहासकै सबैभन्दा उन्नत अभियानमध्ये एक वा सम्भवतः सबैभन्दा उन्नत अभियान हुनेछ। ’ उनले इरानको सैन्य क्षमता धेरै हदसम्म कमजोर भइसकेको दाबी गर्दै पनि उनीहरू अझै भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मादुरोको सुरक्षा गर्ने क्युबाली टोलीभन्दा धेरै सक्षम रहेको बताए । अर्को रिपोर्टअनुसार सम्भावित विशेष अभियानमा अमेरिकी नौसेना सिल टिम सिक्सको सिल्भर स्क्वाड्रन, सेकेन्ड रेन्जर बटालियन र अमेरिकी सेनाको २१औं अर्डनेन्स कम्पनी सहभागी हुन सक्नेछन् । रिपोर्टमा उल्लेख भएअनुसार २१औं अर्डनेन्स कम्पनीले फोर्डो र इस्फहानस्थित परमाणु केन्द्रबाट समृद्ध युरेनियम सुरक्षित रूपमा व्यवस्थापन गरी अर्को स्थानमा सार्ने जिम्मेवारी पाउने सम्भावना छ । न्यूयोर्क पोस्टका अनुसार रोजर्सले सैनिकहरूले सबैभन्दा पहिले परमाणु केन्द्र वरिपरि सुरक्षा घेरा बनाउने र त्यहाँबाट विमानस्थलसम्म सुरक्षित मार्ग तयार गर्ने बताएका छन् । त्यसअघि अमेरिकी टोलीले केन्द्रभित्र प्रवेश गर्न नष्ट भएका प्रवेशद्वारहरू पनि सफा गर्नुपर्ने उनले उल्लेख गरेका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय परमाणु ऊर्जा एजेन्सी (आईएईए) का अनुसार हाल इरानसँग ६० प्रतिशतसम्म समृद्ध गरिएको ४५० किलोग्रामभन्दा बढी युरेनियम रहेको छ । साउदीको परमाणु डिलपछि किन चर्चामा आयो पाकिस्तान ?
