अस्थीर नीतिले चुक्दै राष्ट्र बैंक
काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंक बैंक तथा वित्तीय संस्थाको नियामक मात्रै होइन एउटा स्वायत्त निकाय पनि हो । देशको मौद्रिक नीति निर्माणदेखि बैंक तथा वित्तीय संस्थालाई कुनै कसैको हस्तक्षेप बिनै नियमन तथा सुपरीवेक्षण गर्ने काम राष्ट्र बैंकले गर्छ र गर्दै आइरहेको छ । तर, पछिल्लो समय राष्ट्र बैंकको नियमन तथा सुपरीवेक्षण, यसले बनाउने नीति र कार्यशैलीप्रति धेरैले प्रश्न उठाउने गरेका छन् । विशेषतः राष्ट्र बैंकले बनाउने नीति र ती नीतिहरुलाई बिचबिचमै परिवतर्न गरेर आफुले बनाएको नीति तुहाउने प्रवृतिले राष्ट्र बैंकको आलोचना मात्रै होइन, यसको नेतृत्वमाथि पनि जानकारहरुले बेला बखत प्रश्न उठाउने गरेका छन् । नेपाल राष्ट्र बैंकले २०६० को दशकमा बैंक स्थापनाका लागि धमाधम दिएको लाइसेन्स र त्यसको एक वर्षपछि नै बैंक बढी भए भनेर अघि सारेको मर्जरको नीतिदेखि ब्याजदरमाथिको हस्तक्षेप लगायतका विषयमा राष्ट्र बैंकको कार्यशैली र नियतमाथि पनि जानकारहरूले औंला उठाउने गरेका छन् । नेपाल राष्ट्र बैंकले वि.स २०६७ सालसम्म बैंक स्थापनाका लागि लाइसेन्स दियो । त्यसको एक वर्षपछि नै बैंकको संख्या बढी भयो भन्दै बैंक तथा वित्तीय संस्था एकापसमा गाभ्ने वा गाभिने सम्बन्धी विनियमावली २०६८ जारी गर्यो भने २०७० सालमा बैंक तथा वित्तीय संस्था प्राप्ति (एक्विजिसन) सम्बन्धी विनियमावली सार्वजनिक ग¥यो । सुरूमा बैंक स्थापना गर्न चाहने लगानीकर्तालाई धमाधम लाइसेन्स बाँडेको राष्ट्र बैंकलाई एक वर्षपछि नै बैंक मर्जर किन आवश्यक प¥यो ? यसको यथेष्ट जवाफ राष्ट्र बैंकले दिन सकेको छैन । तर, मर्जरको नीति अघि सारेर जसरी पनि बैंक मर्जर हुनुपर्छ भनेर अडान राखेका तत्कालीन गभर्नर डा. चिरञ्जिवी नेपाल भने त्यतिबेलाको आवश्यकता मर्जर रहेकोले सो नीति अघि सारेको बताउँछन् । तर, यसको प्रभावकारिताका विषयमा गहन छलफल तथा अध्ययन गर्न आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ । राष्ट्र बैंक नेपाल वित्तीय संस्था कर्मचारी संघका अध्यक्ष राजिब शर्मा रेग्मीले मर्जरमा गएका बैंकका कर्मचारीको व्यवस्थापनमा राष्ट्र बैंक चुकेको बताए । राष्ट्र बैंकको कमजोर नीति तथा व्यवस्थापनले राष्ट्र बैंकविरुद्द पहिलो पटक आन्दोलन भएको उनको भनाइ छ । यसले नेतृत्वको कार्यशैली र क्षमतामाथि पनि प्रश्न उठाएको उनको धारणा छ । उनले अर्थमन्त्रालयसँग पनि समधुर सम्बन्ध कायम गर्न राष्ट्र बैंक चुकेको बताए । यस्तै, राष्ट्र बैंकले २०७८ साउन २९ गते मौद्रिक नीति सार्वजनिक गर्दै ब्याजदर करिडोरको प्रभावकारी कार्यान्वयनमार्फत् ब्याजदर स्थायित्व कायम हुने गरी तरलता व्यवस्थापन गर्ने घोषणा ग¥यो । बैंकको ब्याजदर बजारले निर्धारण गर्ने भनेपनि अहिले राष्ट्र बैंकको इशारा बिना बैंकको ब्याजदर फेरबदल हुँदैन । ब्याजदर डो¥याउन राष्ट्र बैंकसँग विभिन्न औजारहरु हुन्छन् । ती विभिन्न औजारहरूको प्रयोगबिनै राष्ट्र बैंकले ब्याजदर तोकिदिन्छ । बैंकहरूले पनि सोही निर्देशनलाई सिरोधार्य गर्छन् । राष्ट्र बैंकले ब्याजदर बढाउन वा घटाउन कहिले निर्देशन दिएर हस्तक्षेप गर्ने गरेको छ भने कहिले ट्रेजरी बिल्सको ब्याजदरमा उतारचढाव ल्याएर ब्याज घटबढ गराउन बाध्य पार्छ । राष्ट्र बैंकले अर्थमन्त्रालयको ठाडो निर्देशनमा बैंकहरुलाई ब्याजदर घटाउन वा बढाउन पनि बाध्य पार्छ । ब्याजदरमा अस्वभाविक उतारचढाव हुन नदिई स्थायित्व कायम गर्ने उद्देश्यले ‘ब्याजदर करिडोर’ लागू गरे पनि त्यसको कार्यान्वयनमा राष्ट्र बैंक चुकेको जानकारहरू बताउँछन् । नेपाल राष्ट्र बैंकका पूर्व कार्यकारी निर्देशक तथा अर्थविद् केशब आचार्य राष्ट्र बैंक ब्याजदरको नीति कार्यान्वयनमा चुकेको बताउँछन् । उनका अनुसार राष्ट्र बैंकले ब्याजदर करिडोर सञ्चालन विधि र प्रक्रियाअनुसार चलाउन नसक्दा त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन हुन सकेको छैन । उनले एक/दुई बैंक तथा वित्तीय संस्थाको त्रुटी तथा कमजोरीलाई राष्ट्र बैंकले सबै बैंक तथा वित्तीय संस्थामा लागू गर्न खोज्दा पनि समस्या सिर्जना भएको हो । ब्याजदर करिडोर प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन हुन नसकेकै कारण ब्याजदर स्थायित्वमा समस्या भएको उनको बुझाइ छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले गत आर्थिक वर्षको मौद्रिक नीतिमार्फत् मार्जिन प्रकृतिको सेयरधितो कर्जामा ४/१२ करोडको सीमा तोक्यो । राष्ट्र बैंकको उक्त नीतिको चौतर्फी रूपमा आलोचना भयो । विशेष गरेर सेयर लगानीकर्ताहरुले उनको आलोचना गरे । सेयर लगानीकर्ताको चर्को आलोचना र अर्थमन्त्रालयको निरन्तर दबाबपछि चालू आर्थिक वर्षको मौद्रिक नीतिमार्फत् राष्ट्र बैंकले ४ करोडको सीमा हटाएर १२ करोडको सीमा यथावत राख्यो । यसमा पनि राष्ट्र बैंक चुक्यो । अर्थात् राष्ट्र बैंक आफ्नो नीतिमा अडिग बन्न सकेन । राष्ट्र बैंकले सेयर कर्जामा नियन्त्रण गरेपछि सेयर बजारमा निरन्तर गिरावट आयो । यसको दोष राष्ट्र बैंकले अहिलेसम्म बोक्दै आएको छ । अन्ततः ४ करोडको सीमा हटायो । अहिले पुनः १२ करोडको सीमा पनि हटाउनु पर्ने माग लगानीकर्ताको छ । राष्ट्र बैंक आफ्नो नीतिमा अडिग बनेर स्थीर बनाउनेभन्दा पनि बजारको ‘ह्विम’को आधारमा चलिरहेको धारणा जानकारहरूको छ । पछिल्लो समय राष्ट्र बैंकले लघुवित्तको लाभांशमा सीमा तोकेको छ । लघुवित्तहरुले १५ प्रतिशतभन्दा बढी लाभांश वितरण गर्न नसक्ने व्यवस्था राष्ट्र बैंकले गरेको छ । यसअघि लघुवित्तको लाभांश वितरणमा कुनै सीमा नतोकिएको भएपनि पछिल्लो समय लघुवित्तमाथि अनेकन प्रहार र संस्थाको अस्तित्वमाथि नै प्रश्न उठन थालेपछि राष्ट्र बैंकले सजग बने जस्तो गर्यो । र, लाभांशमा १५ प्रतिशतको सीमा तोक्यो । परिणामस्वरुप क्षमता भएका लघुवित्तहरुले पनि बढी लाभांश वितरण गर्न सकेनन् । तर, लघुवित्तहरूबाट चर्को आलोचना भएपछि र अदालत जाने धम्की दिएपछि राष्ट्र बैंकले आन्तरिक रुपमा सो नीति सच्यायो र क्षमता भएका लघुवित्तलाई १५ प्रतिशतभन्दा बढी लाभांश दिन बाटो खोल्यो । नेष्डो लघुवित्तलाई १७ प्रतिशत लाभांश दिनका लागि स्वीकृति दिइसकेको छ । तर, नेष्डो लघुवित्त १७ प्रतिशतको स्वीकृतिमा पनि सन्तुष्ट छैन । नेष्डो लघुवित्तका प्रबन्ध निर्देशक विश्व प्रकाश प्रसाईं ठकुरी लघुवित्तको लाभांश कटौति गर्ने राष्ट्र बैंकको निर्णय नीति विपरित भएको बताउँछन् । राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्था ऐन (वाफिया) विपरित गएर निर्णय गरेको उनको भनाइ छ । राष्ट्र बैंकले कुनै अध्ययन अनुसन्धान बिनै हचुवाको भरमा कतिपय नीतिगत व्यवस्था गर्ने गरेको उनको आरोप छ । जसले राष्ट्र बैंकलाई चाँडै नीति फेर्न बाध्य बनाउँछ । यस्तै, एकै व्यक्तिले दर्जन बढी लघुवित्त संस्थाबाट ऋण लिएको भन्ने विषय पनि बाहिरियो । तर, त्यसको नियमनमा राष्ट्र बैंक कमजोर देखियो । नेपाल राष्ट्र बैंकले बैंकहरुलाई क्षेत्रगत रुपमा कर्जा लगानीको सीमा तोकेपनि अधिकांश बैंकले सो व्यवस्थाको परिपालना गर्न सकेका छैनन् भने सीडी रेसियो र स्प्रेडदर पालना गर्नमा पनि बैंकहरु अनुशासित भएको देखिँदैन । कृषि क्षेत्रका नाममा अनुत्पादक क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह हुने गरेको छ । कृषकले पाउनु पर्ने ऋण व्यवसायीले पाइरहेका हुन्छन् । यस विषयमा राष्ट्र बैंक मौन छ । यस्तै, मूल्यवृद्धि नियन्त्रणमा प्रमुख भूमिका हुने बैंक दर तथा अन्य मौद्रिक औजारहरुको प्रभावकारिता नहुँदा मूल्यबृद्धि नियन्त्रण गर्न राष्ट्र बैंकले सकेको छैन । परिणामस्वरूप राष्ट्र बैंकले प्रक्षेपण गरेको मूल्यवृद्धि कहिल्यै मेल खाँदैन । मूल्यवृद्धि नियन्त्रणमा राष्ट्र बैंकको ध्यान नपुगेको जानकारहरु बताउँछन् । नेपाल राष्ट्र बैंकले गत वर्षको कात्तिक १ गतेदेखि लागू हुने गरी चालू पुँजी कर्जा मार्गदर्शन जारी गर्यो । राष्ट्र बैंकको यो नीतिको उद्योगी व्यवसायीबाट व्यापक विरोध भयो । विरोधपछि तत्कालीन अर्थमन्त्री जनार्दन शर्माले गभर्नर अधिकारीलाई यो व्यवस्था संशोधन गर्न पटक–पटक आग्रह गरे । तर, गभर्नर अधिकारी त्यसमा तयार भएनन् । पछि अर्थमन्त्रीका रुपमा नेकपा एमालेका उपाध्यक्ष विष्णुप्रसाद पौडेलको आगमन भयो । उनको एक बोलीमै गभर्नर अधिकारीले साथ दिएर उक्त व्यवस्थालाई संशोधन गरे । गभर्नरले सो मार्गदर्शन संशोधन गरेर ऋण तिर्ने समय साढे २ वर्ष थप गरे । यसले पनि राष्ट्र बैंक आफ्नो नीतिमा ‘कन्फ्यूज’ भएको प्रष्ट भयो । गोटी बन्नु हुन्न गभर्नर डा. युवराज खतिवडा अर्थमन्त्री हुँदा महाप्रसाद अधिकारी गभर्नरका रूपमा नियुक्त भएका थिए । नेकपा एमाले नेतृत्वको सरकारले नै उनलाई गभर्नर बनाएको हो । त्यसको जस उनले बेला बखत एमाले पार्टीलाई नीतिगत रूपमा दिने गरेको प्रष्ट देखिन्छ । एमाले पार्टीको अर्थमन्त्री हुँदा नीतिगत रुपमा सहयोग गरेका उनले माओवादी पार्टीका जनार्दन शर्मा अर्थमन्त्री बन्दा उनले असहयोग गरेको भन्दै बर्खास्तमा समेत परे । विभिन्न नीतिगत विषयमा असहयोग गरेको भन्दै तत्कालीन अर्थमन्त्री शर्माले गभर्नर अधिकारीलाई मन्त्रिपरिषदबाट निलम्बन गर्ने निर्णय गराए । पछि अधिकारी सर्वोच्च अदालतको आदेशबाट पुर्नस्थापित भए । पुर्नस्थापित भएपछि पनि उनीहरुबीच बोलचाल नै बन्द भयो । गभर्नर अधिकारीले शर्माको रिस साँध्न केही नितिगत कडाइ गरे । ब्याज वृद्धिको नीति अघि सारे । सेयर र घरजग्गा क्षेत्र कडाइ गरे भने ८५ प्रतिशतको कर्जा–पुँजी–निक्षेप अनुपात (सीसीडी रेसियो) लाई खारेज गरेर कर्जा–निक्षेप अनुपात (सीडी रेसियो) ९० प्रतिशत कायम गरे । बजारबाट यी सबै व्यवस्थाको व्यापक रुपमा विरोध भयो । तर, उनले सुनुवाई गर्न मानेनन् । वर्षको कात्तिकदेखि चालू पुँजी कर्जा मार्गदर्शनको व्यवस्था गरे । यसको पनि उद्योगी व्यवसायीले विरोध गरे । शर्माले संशोधन गर्न आग्रह गरे । तर, उनले मानेनन्, टेरेनन् । तर, पछि अर्थमन्त्रीका रूपमा एमालेका विष्णु प्रसाद पौडेलको आगमन भयो । पौडेल र अधिकारीको दोष्ती जम्यो । उनी पौडेलले भनेका विषयहरु मान्न तयार भए । त्यसअघि नै बैंकको ब्याज घटाउन तयार भएका बैंकरलाई नघटाउन गभर्नरले दबाब दिइरहे । तर, पौडेल आएपछि ब्याज घट्यो । सेयर धितो कर्जामा लगाइएको ४ करोडको सीमा हटाइयो भने चालू पुँजी कर्जा मार्गदर्शनमा संशोधन गरेर ऋण तिर्ने समय साढे २ वर्ष थप गरियो । गभर्नर अधिकारी राजनीतिक पार्टीको कार्यकता जसरी नीति फेरबदल गरेको आरोप पनि लाग्यो । एमाले पार्टीको जस तिर्न राष्ट्र बैंकको नीति नै अस्थीर बनाउन भूमीका खेलेको आरोप उनीमाथि छ । त्यसताका एम अधिकारीको चर्चा पनि नभएको होइन । ‘गर्भरलाई चलाउने यूवराज खतिवडा नै हुन्, खतिवडालाई ओलीले दिएको निर्देशनका आधारमा उनी काम लगाउँथे, गभर्नर अधिकारी बौद्धिक ब्यक्ति भएपनि माओवादी पार्टीको रिस उनले बजारमाथि पोखे, त्यसको असर बैंक र उद्योगी व्यवसायीले खेप्नु पर्यो, एमाले पार्टीको अर्थमन्त्री आएपछि उनले मौद्रिक नीतिको समीक्षामार्फत् गरेका नीतिगत व्यवस्थाले उनी कसका लागि काम गरिरहेका छन् भन्ने प्रष्ट देखिन्छ,’ एक वाणिज्य बैंकका सीईओले भने । राष्ट्र बैंकका एक पूर्व गभर्नरले कुनै पार्टीलाई समातेर नीति बनाउन नहुने धारणा राखे । यसले गर्दा समग्र अर्थतन्त्रमै नकारात्मक असर पर्ने भएकोले गहन अध्ययन र अनुसन्धानपछि मात्रै नीति बनाउनु पर्ने उनको भनाइ छ । त्यसपछि मात्रै सो नीति दीर्घकालिन बन्ने उनको भनाइ छ । राष्ट्र बैंकले विश्व महामारीको रूपमा फैलिएको कोरोना भाइरसको समयमा गरेका केही नीतिगत व्यवस्थाले अहिले गभर्नर अधिकारी पनि पश्चातापमा रहेको र गलत गरेको महसुस गरेको राष्ट्र बैंकका एक कार्यकारी निर्देशकले बताए । ‘कोरोनाको समयमा चाहिनेभन्दा बढी सुविधा दिइयो, सहज नीति अगाडि सारियो, बजारमा मनी सर्कुलेसन बढ्यो, त्यसको असर अहिले परेको हो, त्यतिबेलाको त्यो सहज नीतिको पश्चाताप गभर्नरज्यूले पनि गर्नु भएको छ, उहाँले गलत भएको महसुस गरिसक्नु भएको छ,’ ती कार्यकारी निर्देशकले भने ।
गैरकानूनी रूपमा बाहिरिन्छ करोडौं, दुई दर्जन बढी क्यासिनो गेम सञ्चालनमा
काठमाडौं । नेपालमा गैर कानूनी रुपमा सञ्चालनमा रहेका क्यासिनो गेमहरुको कारण दैनिक करोडौं रकम बाहिरिने गरेको छ । नवल सिन्ह रावल फाउन्डेसनले गरेको एक अध्ययनले नेपालमा २८ बढी गैरकानुनी रुपमा सञ्चालनमा रहेको देखाएको हो । गैरकानुनी रुपमा सञ्चालनमा रहेका ती एपहरुबाट दैनिक करोडौं रकम विदेशिने गरेको अध्ययनले देखाएको छ । पछिल्लो समय ती एपहरुबाट विभिन्न खेलकुदको नतिजाको विषयमा गर्ने एपहरु गैरकानुनी रुपमा सञ्चालनमा छन् । त्यसमा हजारौं नेपाली संलग्न रहेको बुझिएको छ । तर, यस विषयमा सरकारले खासै चासो देखाएको छैन । अनलाइन मात्रै सट्टेबाजी गरेर नेपालीहरुले करोडौं रकम गुमाउने गरेका पनि छन् । सट्टेबाजको आशंकामै प्रहरीले बेलाबखत धेरैलाई पक्राउ पनि गरेको छ । नवल सिन्ह रावल फाउन्डेशनका अध्यक्ष तपेन्द्र रावल लामो समयको अनुसन्धान पश्चात हाल २८ भन्दा बढी यस्ता गैरकानुनी एपहरु नेपालमा सञ्चालनमा रहेको बताउँछन् । फाउण्डेसनले लामो समयसम्मको अनुसन्धानले २८ वटा गैरकानुनी एपहरु सञ्चालन भइरहेको पत्ता लागेको बताए । अहिले किर्तीपुरको त्रिवि मैदानमा जारी एसीसी प्रिमियर कप क्रिकेट सञ्चालनमा छ । या खेलको विषयलाई लिएर पनि धेरै नपाली यस्ता गेमहरुमा सक्रिय छन् । यसमा पनि लाखौंको कारोबार भइरहेको उनले बताए । नवल सिन्ह रावल फाउन्डेसनले शुक्रबार उपप्रधान तथा गृहमन्त्री नारायणकाजी श्रेष्ठलाई उक्त गैरकानूनी एपहरु तत्काल बन्द गर्न लिखित रुपमा सुझाव समेत पेश गरेको छ । उनका अनुसार सन् २०२० देनि अनाधिकृत तथा गैर कानूनी तरिकाले विभिन्न अनलाईन एपबाट नेपालबाट दैनिक करोडौँ नेपाली रुपैयाँ विदेश गइरहेको छ । करको दायित्वमा नआई करोडौँ नेपाली रुपैयाँ बाहिरिदाको असर आर्थिक मन्दिसमेत रहेको उनले बताए । ‘नेपालमा क्यासिनो लगायतका जुवा तथा अनलाइन बेटिङ (फेन्टासि एप) लगायत गैर कानूनी र नेपाल सरकारलाई कुनै कर पनि नआउने गेमका एप तत्काल बन्द गर्न अनुरोध गरेका छौं, नेपालमा हाल दर्जनौँ अनलाइन एपहरु सञ्चालित छन्, करमा समावेश नभएका यस्ता गैरकानुनी एप समयमा नियन्त्रण गर्न सकिएन भने यसले विकराल रुप लिने र देशमा आर्थिक संकट आउने निश्चित छ,’ उनले भने । गृहमन्त्रीलाई बुझाएको पत्रमा फस्ट ब्याट का सबैभन्दा धेरै ३५ लाख सक्रिय प्रयोगकर्ता छन् । उक्त प्रयोगकर्ताबाट दैनिक एक करोडभन्दा बढी नेपाली रुपैयाँ विदेशीएको उल्लेख छ । नेपाल प्रहरीले अनलाइन क्रिप्टो कारोबारीलाई पक्राउ गर्न अभियान नै सञ्चालन गरेको थियो । यस्तै, नेपाल राष्ट्र बैंक, नेपाल दुरसंचार प्राधिकरण, नेपाल बैंकर्स संघ लगायतले सूचना नै जारी गरेर क्रिप्टोकरेन्सीको कारोबार नगर्न निर्देशन दिइसकेका छन् । गत चैतमा प्राधिकरणले इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरुलाई गैरकानूनी वेबसाइट र एपहरु बन्द गर्न निर्देशन दिएको थियो । प्राधिकरणले क्रिप्टोकरेन्सी (बिटक्वाइन), हाइपर नेटवर्किङ, अनलाइन जुवा लगायतका गैरकानूनी वेबसाइट र एपहरु नेपालभित्र प्रयोग, संचालन र व्यवस्थापन गर्न नपाउने गरी निषेध गर्न आइएसपीहरुलाई निर्देशन समेत दिएको थियो । नेपाल राष्ट्र बैंकले अनलाइन बैंकिङ्ग, मोबाइल बैंकिङ्ग, डिजिटल वालेट जस्ता विद्युतीय भुक्तानीका माध्यमबाट अनलाइन जुवा तथा बाजीजन्य गैर कानूनी कार्यहरुमा संलग्न नहुन सर्वसाधारणमा पटक पटक सूचना जारी गर्दै आएको छ । विज्ञापन बोर्डले पनि गत वर्ष नै वान एक्स बेटिङ लगायतका साइटहरू बन्द गर्न निर्देशन दिएको थियो । तर, ती साइटहरु नेपालमा निर्वाधरूपमा सञ्चालनमा छन् ।
साउन १ पछि १५८ अर्ब ऋणपत्रले सिर्जना गर्ने तरङ्ग
काठमाडौं । बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुले अझै लामो सयम तरलता अभाव खेप्नु पर्ने देखिएको छ । बैंकहरुले जारी गरेको १५८ अर्ब ऋणपत्र साउनदेखि पूँजी र निक्षेप मध्ये एउटा मात्र शीर्षकमा गणना गर्नुपर्नेछ । साथै, बैंकहरुमा साउन १ गतेदेखि काउन्टर साइक्लिङ्ग बफर पनि लागू हुँदैछ । यसले बैंकिङ क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा लगानीयोग्य पुँजी घटाउने जानकारहरुले बताएका छन् । राष्ट्र बैंकको सो व्यवस्थाले असार मसान्तपछि बैंकबाट डेढ खर्ब भन्दा बढी लगानी योग्य रकम घट्ने देखिन्छ । अहिले बैंकहरुले प्राथमिक पूँजीकोष ८.५ प्रतिशत र पूँजी पर्याप्तता अनुपात ११ प्रतिशत कायम गर्नुपर्छ । तर, काउन्टर साइक्लिङ्ग बफर लागू भएपछि प्राथमिक पूँजी कोष २ प्रतिशतसम्म घट्ने देखिने माछापुच्छ्रे बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) सन्तोष कोइराला बताउँछन् । तथ्याङ्क अनुसार बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुले १ खर्ब ५८ अर्ब रुपैयाँ बराबरको ऋणपत्र जारी गरेका छन् । नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से)को तथ्याङ्क अनुसार कृषि विकास बैंकले सबैभन्दा धेरै ऋणपत्र जारी गरेको छ । यस बैंकले हालसम्म १७ अर्ब ९२ करोड रुपैयाँका ४ वटा ऋणपत्र तथा बण्ड सञ्चालनमा छन् । यस्तै, ग्लोबल आइएमई बैंकले १३ अर्ब २० करोड रुपैयाँको ऋणपत्र बिक्री गरेको छ । जसमा साविक बैंक अफ काठमाण्डूको पनि ऋणपत्र समावेश गरिएको छ । त्यस्तै, एनआईसी एशिया बैंकले १२ अर्ब १७ करोड रुपैयाँ, सिद्धार्थ बैंकले ११ अर्ब ६६ करोड रुपैयाँ, प्राइम कमर्सियल बैंकले १० अर्ब २४ करोड रुपैयाँ, सानिमा बैकले ९ अर्ब ४० करोड रुपैयाँ र प्रभु बैंकले ९ अर्ब २० करोड रुपैयाँ ऋणपत्र तथा बण्ड जारी गरेका छन् । यस्तै, कुमारी बैंकले ९ अर्ब रुपैयाँ, एनएमबि बैंकले ७ अर्ब ९१ करोड रुपैयाँ, नबिल बैंकले ६ अर्ब २० करोड रुपैयाँ, माछापुच्छ्रे बैंकले ६ अर्ब रुपैयाँ, नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंकले ६ अर्ब रुपैयाँ, हिमालयन बैंकले ५ अर्ब ८१ करोड रुपैयाँ, नेपाल एसबिआई बैंकले ४ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँ, लक्ष्मी बैंक र सनराइज बैंकले ४/४ अर्ब रुपैयाँ, एभरेष्ट बैंकले ३ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ, नेपाल बैंकले ३ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ, सिटिजन्स बैंकले २ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ र राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले २ अर्ब ५० करोड रुपैयाँको ऋणपत्र तथा बण्ड जारी गरेका छन् । साथै, नेपाल पुर्वाधार विकास बैंकले २ २८ करोड रुपैयाँ, ज्योति विकास बैंकले १ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ, मुक्तिनाथ विकास बैंकले १ अर्ब २५ करोड रुपैयाँ, गरिमा विकास बैंकले १ अर्ब रुपैयाँ, कामना सेवा विकास बैंकले अर्ब रुपैयाँ, सांग्रीला डेभलपमेन्ट बैंकले ७५ करोड रुपैयाँ, मञ्जुश्री फाइनान्सले ५० करोड रुपैयाँ, गुडविल फाइनान्सले २५ करोड रुपैयाँ र आइसीएफसी फाइनान्सले २० करोड रुपैयाँको ऋणपत्र जारी गरेका छन् । बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुले हाल ऋणपत्रलाई निक्षेप र पूँजीमा गणना गर्दै आएका छन् । साउन १ गतेदेखि कि निक्षेप कि पूँजीमा मात्रै गणना गर्नुपर्ने हुन्छ । ऋणपत्रलाई पूँजीमा मात्रै गणना गर्दा सीडी रेसियो टाइट हुनेछ भने निक्षेपमा गणना गर्दा क्यापिटल एडुकेसी टाइट हुनेछ । सीडी रेसियो टाइट भएपछि कर्जा विस्तार गर्न सक्ने छैनन् भने क्यापिटल एडुकेसी टाइट भएपछि सेयरधनीहरुलाई लाभांश वितरण गर्न पाउने छैनन् । त्यसैले कृषि विकास बैंक, ग्लोबल आइएमई बैंक, एनआइसी एशिया बैंक, सिद्धार्थ बैंक, प्राइम बैंक, सानिमा बैंक, प्रभु बैंक, कुमारी बैंक, एनएमबि बैंक, नबिल बैंक र माछापुच्छ्रे बैंकलाई कर्जा विस्तारमा सकस पर्ने देखिन्छ । किनभने यी बैंकहरुले क्यापिटल एडुकेसी टाइटलाई सहज बनाएर कर्जा विस्तार कम गर्ने देखिन्छन् । राष्ट्र बैंकको व्यवस्था बमोजिम प्राथमिक पूँजी कोष अनुपात ८ प्रतिशत कायम राख्न नसकेपछि एनआईसी एशिया बैंकलाई राष्ट्र बैंकले विगत २ वर्षदेखि लाभांश वितरणमा रोक लगाउँदै आएको छ । यसपटक माछापुच्छ्रे बैंक, लक्ष्मी बैंक र सनराइज बैंकले पनि गत वर्षको नाफा वितरण गर्न पाएनन् । बैकहरुले अहिलेदेखि नै तोकिएको भन्दा २ प्रतिशतसम्मको पूँजी पर्याप्तता अनुपात कायम गरेर राख्ने तयारी गरिरहेको उनले बताए । उनका अनुसार राष्ट्र बैंकको सो व्यवस्थाले झण्डै १० वटा बैंकहरु थप कर्जा प्रदान गर्न सक्ने अवस्थामा छैनन् । ‘८.५ प्रतिशत कायम गर्नुपर्ने क्यापिटल एडुकेसी १० वटा बैंकको ९.५ प्रतिशतको हाराहारीमा छ, क्यापिटल एडुकेसी ८.५ प्रतिशतभन्दा तल झर्ने बित्तीकै लाभांश वितरण गर्न दिँदैन, जसकारण गत वर्ष माछापुच्छ्रे बैंक, लक्ष्मी बैंक, एनआईसी एशिया बैंक, सनराइज बैंकले लाभांश वितरण गर्न पाएनन्,’ सीईओ कोइरालाले भने, ‘ऋणपत्रलाई साउन १ गतेदेखि पूँजीमा गणना नगर्दा एडुकेसी तल झर्छ, निक्षेपमा गणना गर्दा सीडी रेसियो टाइट हुन्छ ।’ सीडी रेसियो टाइट गर्दा पेनाल्टी लाग्छ तर क्यापिटल डाउन गर्दा लाभांश वितरण गर्न पाउँदैनन् । तसर्थ बैंकहरुले साउन १ गतेदेखि ऋणपत्रलाई क्यापिटलमा गणना गर्ने सम्भावना बढी रहेकोले सीडी रेसियो टाइट हुने उनको भनाई छ । वासेल ३ मा गणना गर्दा २ प्रतिशत काउण्टर साक्लिक बफर लाग्ने देखिन्छ । साढे ९ प्रतिशत भएका बैंकलाई २ प्रतिशत काउण्टर साइक्लिङ्ग बफर लगाउँदा क्यापिटल एडुकेसी साढे ७ प्रतिशतमा झर्छ । त्यसैले अहिले बैंकहरु खुम्चिएर बस्ने तर कर्जा विस्तार नगर्ने साविक सिभिल बैंकका सञ्चालक अम्बिर बोगटी बताउँछन् । साउन १ गतेदेखि लागू गर्नुपर्ने काउण्टर साइक्लिङ्ग बफर केही समयका लागि धकेल्नु पर्ने उनी बताउँछन् । काउण्टर साइक्लिङ्ग बफरमा बैंकरहरुको बिमती नभएपनि समय खराब रहेको उनी बताउँछन् । तरलता अभाव, वर्किङ्ग क्यापिटल निर्देशन, सडक आन्दोलन, ऋणपत्र गणना गर्न नपाउने लगायत सबै व्यवस्था एकैचोटी कार्यान्वयन गर्दा बैंकहरुलाई गाह्रो हुने बैंकरहरुको भनाइ छ । बैंकहरुले बलपूर्वक निक्षेपको व्याज घटाउन काम गरेकाले निक्षेप वृद्धि पनि रोकिने सम्भावना रहेको छ ।
