अतिन आचार्य

काठमाडौं । सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालय (पीपीएमओ) प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालय मातहत आएपछि सार्वजनिक खरिद प्रणालीमा भएको अनियमिततामाथिको अनुसन्धानले गति लिएको छ ।\ विद्युतीय बोलपत्र (ई-बिडिङ) प्रणालीमा प्रवेश गरी ठेक्काको रकम तथा सूचनामा चलखेल गरेको आरोपमा निर्माण व्यवसायीहरू धमाधम पक्राउ पर्न थालेका छन् । करिब पाँच महिनाअघि पीपीएमओले सार्वजनिक खरिदको विद्युतीय प्रणालीमा निर्माण व्यवसायीबाट कैफियत भएको फेला पारेपछि अनुसन्धानका लागि नेपाल प्रहरीको साइबर ब्यूरोलाई पत्राचार गरेको थियो । त्यसपछि साइबर ब्यूरो र केन्द्रीय अनुसन्धान ब्यूरो (सीआईबी) ले संयुक्त रूपमा अनुसन्धान अघि बढाएका थिए । अनुसन्धानका क्रममा ई-बिडिङ प्रणालीमा अनधिकृत रूपमा प्रवेश गरी छुट्टै ‘फेक सिस्टम’ बनाएर निर्माण व्यवसायीलाई ठेक्कासम्बन्धी सूचना उपलब्ध गराउने गरेको आरोपमा ३३ वर्षीय दिवाकर देउजा पक्राउ परे । उनी हाल कारागारमा छन् । प्रहरीका अनुसार ई-बिडिङ प्रणालीमा भएको चलखेलमा देउजाको मुख्य भूमिका देखिएको छ । देउजाले सार्वजनिक खरिद प्रणालीमा प्रवेश गरी विभिन्न कम्पनीले ठेक्कामा कति रकम प्रस्ताव गरेका छन् भन्ने सूचना व्यवसायीलाई उपलब्ध गराउने गरेको अनुसन्धानबाट खुलेको प्रहरीको दाबी छ । त्यसपछि व्यवसायीसँग भेटेर रकममा बार्गेनिङ गर्ने वा मिलेर ठेक्का प्रक्रियामा अघि बढ्न सुझाउने गरेको समेत खुलेको छ । प्रहरीका अनुसार देउजाले व्यवसायीको आवश्यकता र प्रतिस्पर्धाको अवस्थाअनुसार बोलपत्रको रकम तलमाथि गर्न सहयोग गर्ने गरेका थिए । कम रकम कबोल गरेका व्यवसायीको रकम बढाउने तथा आफूअनुकूल हुने गरी बोलपत्रमा चलखेल गर्ने गरेको आरोपमा थप व्यवसायी पक्राउ परेका हुन् । आठ निर्माण व्यवसायी पक्राउ यही प्रकरणमा साइबर ब्यूरोले गत शुक्रबार मात्रै आठ जना निर्माण व्यवसायीलाई पक्राउ गरेको छ । ब्यूरोका अनुसार भक्त लामा, नारायणप्रसाद सितिखु, रितुबहादुर कार्की, विष्णुमान लामा, ध्रुव खनाल, केदार मल्ल, गंगाबहादुर सिलवाल र स्वदेश पोख्रेल पक्राउ परेका हुन् । यसअघि यही प्रकरणमा १२ जना व्यवसायीसहित पूर्वमन्त्री विक्रम पाण्डे पक्राउ परिसकेका थिए । पछिल्लो आठ जनासहित पक्राउ पर्ने व्यवसायीको संख्या २० पुगेको प्रहरीको भनाइ छ । साइबर ब्यूरोका एसपी दीपक अवस्थीका अनुसार पक्राउ परेका व्यवसायीहरूको गतिविधि पीपीएमओले विद्युतीय ठेक्का प्रणालीको अनुगमनका क्रममा फेला पारेको थियो । ‘व्यवसायीहरूले कैफियत गरेको भेटिएपछि ब्यूरोलाई कारबाहीका लागि पत्राचार गरेको हो,’ अवस्थीले विकासन्युजसँग भने, ‘प्रहरीको अनुसन्धानसँगै उनीहरूले पनि निरन्तर कैफियत गरेको फेला पारेको थियो ।’ उनका अनुसार पक्राउ परेका व्यवसायीहरूले ह्याकर देउजासँग मिलेर ठेक्काको रकम घटबढ गर्ने गरेको खुलेको छ । ठेक्का प्रक्रियामा एउटै कम्पनीले पटक–पटक आफ्नो कबोल रकम परिवर्तन गरेको प्रमाणसमेत फेला परेको उनले बताए । ‘व्यवसायीसँग कुराकानी गर्न ह्याकरले बेग्लै सिस्टम बनाएका थिए,’ अवस्थीले भने, ‘पक्राउ परेका व्यवसायीसँग ह्याकरभन्दा पनि सिस्टमले संवाद गर्ने गरेको थियो ।’ एउटै कम्पनीले तीन पटकसम्म रकम परिवर्तन पीपीएमओको अनुसन्धानका क्रममा एउटै कम्पनीले एउटै ठेक्कामा तीन पटकसम्म कबोल रकम परिवर्तन गरेको देखिएको अवस्थीले बताए । रकम परिवर्तन भएको प्रमाण भेटिएपछि त्यस्ता व्यवसायीलाई अनुसन्धानको दायरामा ल्याइएको उनको भनाइ छ । पीपीएमओले उपलब्ध गराएको पासवर्ड परिवर्तन गर्नसमेत देउजाको मुख्य भूमिका रहने गरेको अनुसन्धानबाट खुलेको अवस्थीले बताए । ‘आठ जना पक्राउ परेका व्यवसायीसँग दोहोरो संवाद गरेको खुलेपछि र पैसा घटाएको प्रमाण भेटिएपछि उनीहरू पक्राउ परेका हुन्,’ उनले भने । प्रहरीका अनुसार व्यवसायीहरूले कारागारमा रहेका देउजालाई क्रिप्टोमार्फत रकम बुझाउने गरेका थिए । त्यसको बदलामा देउजाले ठेक्का प्रणालीमा प्रवेश गरी व्यवसायीलाई आवश्यक सूचना उपलब्ध गराउने तथा बोलपत्रको रकम परिवर्तन गर्न सहयोग गर्ने गरेको आरोप छ । अवस्थीका अनुसार ठेक्का प्रणालीमा प्रवेश गरी रकम परिवर्तन गर्ने गतिविधिमा देशका विभिन्न स्थानका निर्माण व्यवसायीको संलग्नता देखिएको छ । अनुसन्धान अझै जारी रहेकाले थप व्यवसायीसमेत अनुसन्धानको दायरामा आउन सक्ने प्रहरीको भनाइ छ । यही प्रकरणमा कालिका कन्स्ट्रक्सनका विक्रम पाण्डे यसअघि पक्राउ परेर धरौटीमा रिहा भइसकेका छन् । आशिष निर्माण सेवाका प्रबन्ध निर्देशक ऋषिकेश गौली पनि गत वैशाखमा पक्राउ परेर धरौटीमा रिहा भएका थिए । ई-बिडिङ प्रणालीमा अनधिकृत प्रवेश, व्यवसायीलाई ठेक्कासम्बन्धी गोप्य सूचना उपलब्ध गराउने तथा बोलपत्रको रकममा चलखेल गरेको आरोपमा प्रहरीले अनुसन्धान अघि बढाइरहेको छ । यस प्रकरणमा पक्राउ परेका व्यवसायीहरूको संलग्नता र उनीहरूले प्रणालीमा गरेको भनिएको चलखेलबारे थप अनुसन्धानपछि मात्रै घटनाको पूर्ण विवरण खुल्ने प्रहरीले जनाएको छ ।

काठमाडौं । मध्यान्हको १२ बज्यो । उनी होल्डिङ सेन्टरको दायाँपट्टि उभिएका छन् । मानिसहरूको आवतजावत चलिरहेको छ । होल्डिङ सेन्टरमा आउने-जाने गफिइरहेका छन् । रसुवामा गत भदौ १० गते आएको बाढीले धेरै जनधनको क्षति गर्यो । क्षति मात्र गरेन बस्ती उजाड बनायो । मानिस एक्ला भए । भएका धनसम्पत्ति बगे । भोटेकोशीमा आएको बाढीले रसुवाको उत्तरगया गाउँपालिका-१ का ५० जना बालबालिकाको जीवनमा रिक्तता छाएको छ । उनीहरुलाई नुवाकोटको विदुर नगरपालिका-२ स्थित अन्नपूर्ण आदर्श विद्यालयको होल्डिङ सेन्टरमा राखिएको छ । उनीहरू कसैका आमा छैनन्, कसैका बाबु छैनन् । पूर्ण रुपमा अभिभावक विहीन भएका छन् । यही पीडाको बीचमा उनीहरूको हेरचाह, बसोबास र भविष्यको चिन्ता बोकेर खटिएका छन्- नुवाकोटको विदुर नगरपालिका-२ का वडा सदस्य रञ्जन थापा मगर । होल्डिङ सेन्टरका बालबालिकालाई आफ्नै छोराछोरी सरह उनले हेरचाह गरिरहेका छन् । एउटा जनप्रतिनिधिको औपचारिक जिम्मेवारीभन्दा धेरै गहिरो मानवीय संवेदना उनमा लुकेको छ । विपत्तिमा साथ र सहारा बन्न पाउनु पनि ठूलो भाग्य बनेको उनी बताउँछन् । बाढीपछि प्रभावित बालबालिकाको संरक्षण र व्यवस्थापनका लागि संरक्षण केन्द्र सञ्चालनमा ल्याइएको छ । धेरै बालबालिकाहरू केहीका आफन्तकामा गएका छन् । अभिभावक नभएका बालबालिकालाई थापामगरले अभिभावकको भावना महसुस गराइरहेका छन् । 'बालबालिकाहरूले पढ्न नपाएको र बाबुआमा नभएकाले अभिभावकत्वको अभाव भएको कुरा गरिरहेका छन्,' थापा मगर बताउँछन्, 'बालबालिकाको भावना बुझ्दा र बोली सुन्दा यस्तो विपत्ति नेपालमा कहिले नदोहरियोस् ।' बालबालिकाको इच्छा बुझेर कसरी पढाइलाई निरन्तरता दिने विषयमा छलफल भइरहेको उनी बताउँछन् । पढ्न चाहने बालबालिकालाई आवश्यक व्यवस्था मिलाएर विद्यालय पठाउने पहल भइरहेको उनले सुनाए । आफ्ना अभिभावक गुमाएका बालबालिकाको भविष्य केवल राहत सामग्री दिएर सुरक्षित हुँदैन भन्ने कुरालाई  प्राथमिकतामा राखिएको उनले उल्लेख गरे । बाबुआमा गुमाएका बालबालिकाको मनस्थितिबारे कुरा गर्दा थापा मगर भावुक सुनिन्छन् । उनका अनुसार सुरुका दिनमा उनीहरू त्यहाँ बस्न नचाहने, रुने-कराउने र असहज महसुस गर्ने गर्थे । आफ्ना अभिभावकको अनुपस्थितिलाई स्वीकार गर्न उनीहरूलाई सहज थिएन । समयसँगै उनीहरूलाई नियमित दिनचर्यामा फर्काउने प्रयास भइरहेको छ । बालबालिकाहरू बिस्तारै सामान्य अवस्थामा फर्किन थालेको थापा मगरले बताए । उनीहरूको गतिविधि पढाइ र दैनिक गतिविधिमा सहभागी भइरहेको छ । बालबालिकाको परिवर्तन उनका लागि सन्तोषको विषय बनेको छ । 'उनीहरूको अनुहारमा देखिएको सामान्यपनले भित्रको पीडा मेटिएको छैन,’ उनले थपे, 'सबैले उनीहरूको भावनात्मक अवस्था र भविष्यप्रति निरन्तर चासो राख्न आवश्यक छ ।' वडाका विभिन्न पाँच-छ स्थानमा अस्थायी होल्डिङ सेन्टर बनाइएका बेला उनी त्यहाँ पुगेर आवश्यक सामग्री, खाना, बसोबास र प्रभावितका समस्याबारे बुझ्थे ।  अधिकांशको व्यवस्थापन अन्यत्र सारिए पनि उनी बिहान-बेलुका प्रभावितहरू बालबालिकाकै बीचमा पुगिरहेका छन् । शान्ति सेवा गृहले खाना, पिउने पानी, बसोबास तथा व्यवस्थापनको जिम्मेवारी सम्हालिरहेको छ। संस्थाले समाधान गर्न नसकेका समस्या आए आफूले सहयोग गर्ने गरेको उनी बताउँछन् । 'कहिलेकाहीँ रक्तचापका बिरामीलाई पनि समस्या पर्ने गरेको छ। आवश्यक समन्वय र सहयोग गरिन्छ,’ उनले भने, 'कतिपय बालबालिकालाई तत्कालै अस्पताल लानुपर्ने हुन्छ । कति रात नसुती नसुती उनीहरुको सेवामा खटिएको छु ।' मगरका अनुसार व्यवस्थापनमा ठूलो समस्या छैन । विपद्का कारण विस्थापित भएका मानिसहरूको आवश्यकता बुझ्नुपर्छ । उनीहरूलाई सहज वातावरण दिनु जिम्मेवारीमा परेको छ । थापा मगरले आफ्नो वडा प्रत्यक्ष रूपमा बाढीबाट ठूलो भौतिक क्षति व्यहोरेको छैनन् । कामको सिलसिलामा बाहिर गएका करिब ८-१० जना स्थानीय बेपत्ता भएको उनले जानकारी दिए । 'मानिसहरू बेपत्ता भएको पीडा एकातिर छ, अर्कोतिर अभिभावक गुमाएका बालबालिकाको भविष्यको चिन्ताले सताइरहन्छ,’ उनले भने । ५४ वर्षका थापा मगरको जनप्रतिनिधिका रूपमा कार्यकाल आगामी केही महिनामा सकिँदै छ । पदमा रहे पनि नरहे पनि मानवताको कार्यमा सधैँभरि अगाडि रहने उनले बताए । विपद्का बेला सबैभन्दा ठूलो सहयोग सधैँ रकम वा राहत सामग्री मात्र नहुने उनको बुझाइ छ । 'मानिसका समस्या सुनिदिनु, आवश्यक पर्दा  उनीहरूका साथमा उभिनु र अभिभावक गुमाएका बालबालिकालाई आफ्नै सन्तानझैँ माया गर्नु । मानिसले अरूको भावना बुझेर काम गर्न सक्यो भने त्यसलाई असल मानवता हो,' थापा मगरले भने ।

काठमाडौं । त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट पछिल्लो एक महिनामा मात्रै करिब दुई किलो सुनसहित ४० जनाभन्दा बढी पक्राउ परेका छन् । पक्राउ पर्नेमा नेपालीसँगै विदेशी नागरिकसमेत छन् । उनीहरूले विभिन्न मुलुकबाट सुन ल्याउनेदेखि शरीरभित्र लुकाएर विमानस्थल पार गर्ने प्रयाससम्म गरेको पाइएको छ । गत बुधबार मात्रै विमानस्थलबाट १०४.२५ ग्राम सुनसहित दुई नेपाली पक्राउ परे । कतारबाट नेपाल एयरलाइन्सको जहाजमा आएका ३१ वर्षीय अनिल राय र ३३ वर्षीय अनिस अन्सारीलाई प्रहरीले सुनका गरगहना अवैध रूपमा नेपाल भित्र्याउने तथा संकलन गरी लैजाने कार्यमा संलग्न रहेको आरोपमा पक्राउ गरेको हो । त्यसअघि आइतबार भारतीय नागरिक अस्लाम शोकात सुनसहित विमानस्थलबाट पक्राउ परे । भारतको मुम्बईबाट इन्डिगो एयरको उडान नम्बर ६ ई ११५७ मार्फत काठमाडौं आएका शोकातको गतिविधि शंकास्पद देखिएपछि प्रहरीले चेकजाँच गरेको थियो । भदौ ५ गते पनि त्रिभुवन विमानस्थलबाट पेटभित्र सुन लुकाएर ल्याएका बंगलादेशी नागरिक पक्राउ परेका थिए । दुबईबाट काठमाडौं आएका ३५ वर्षीय मोहम्मद रसिल हल्दारलाई भन्सार क्षेत्र पार गरेर पार्किङतर्फ जाँदै गर्दा सादा पोसाकमा खटिएका प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएका थिए । सोधपुछका क्रममा उनले करिब १५० ग्राम सुन क्याप्सुल आकारमा लुकाएर ल्याएको स्वीकार गरेका थिए । यी घटनाले विमानस्थल हुँदै नेपालमा अवैध रूपमा सुन भित्र्याउने क्रम अझै रोकिएको छैन भन्ने देखाउँछन् । विमानस्थल सुरक्षा कार्यालयका अनुसार पछिल्लो एक महिनामा मात्रै विभिन्न साना परिमाणमा करिब दुई किलो सुन बरामद भएको छ । यस क्रममा नेपाली तथा विदेशी नागरिक पक्राउ परेका छन् । बदलियो सुन तस्करीको शैली विमानस्थल सुरक्षा कार्यालयका प्रवक्ता राजकुमार सिलवालका अनुसार तस्करहरूले सुन नेपाल ल्याउने शैली परिवर्तन गरिरहेका छन् । पहिलेको तुलनामा अहिले सुनलाई विभिन्न स्वरूपमा परिवर्तन गरेर ल्याउने क्रम देखिएको उनको भनाइ छ । ‘हाल सुन बोक्ने भरिया वा तस्करले सुन आयात गर्ने प्याटर्न परिवर्तन गरेका छन्,’ उनले भने, ‘सुन आयात भइरहेको छ । उनीहरूले सुनको लिक्विड बनाएर ल्याउँछन् ।’ उनका अनुसार केहीले सुनलाई झोलको स्वरूपमा ल्याउने गरेका छन् भने केहीले गहनाका रूपमा ल्याउने गरेका छन् । विमानस्थलबाट प्रहरीले तीन करोड रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यको सुन नियन्त्रणमा लिइसकेको उनले बताए । ‘विमानस्थलका भन्सार कार्यालयले चेकजाँच गरिसकेका यात्रीलाई पक्राउ गर्ने गरिएको छ,’ सिलवालले भने, ‘भन्सारबाट छुटेर आएका यात्रीलाई मात्र हामीले समात्ने गरेका छौं । उनीहरूको गतिविधि शंकास्पद भेटिएकाले नियन्त्रणमा लिनु परेको हो ।’ भन्सारले चेकजाँच गर्ने स्थानमा प्रहरीको छुट्टै टोली नरहने भएकाले भन्सारबाट छुटेर बाहिर आएका यात्रुमाथि प्रहरीले निगरानी गर्ने गरेको उनले बताए । भरिया पक्राउ, मुख्य व्यक्ति अझै अनुसन्धानको चुनौती विमानस्थलबाट पक्राउ पर्ने अधिकांश व्यक्ति आफू भरिया मात्रै भएको र अरू कसैका लागि सुन ल्याएको बयान दिने गरेको प्रहरीको भनाइ छ । ‘विमानस्थलमा पक्राउ परेकाहरू सबै भरिया हुन् । अरूका लागि ल्याइदिएको भनेर जवाफ दिने गरेका छन्,’ सिलवालले भने, ‘सुन बोकेबापत पैसा पाउने र विमानस्थलमा मानिस सुन लिन आउने गर्छन् । सुन लिन आउनेहरूलाई सुन दिनु भनेकाले हामीले दिन्छौं भन्ने जवाफ भरियाबाट पाउँछौं ।’ तर, सुन पठाउने मुख्य व्यक्ति र त्यसको वास्तविक सञ्जालसम्म अनुसन्धान पुर्‍याउन चुनौती रहेको देखिन्छ । पक्राउ परेका भरियाले सुन पठाउने व्यक्तिको विवरण नदिने तथा सुन लिन आउने व्यक्तिको विवरणसमेत गलत हुने गरेको सिलवालले बताए । उनका अनुसार सुन पठाउने व्यक्तिले भरियाको उडान, विमानस्थलबाट बाहिरिने समय र गन्तव्यसम्मको विवरण पहिल्यै लिने गरेका हुन्छन् । ‘सुन पठाउनेले सुन रिसिभ गर्नेलाई सुन बोक्ने भरियाको सबै विवरण बताउने गरेका हुन्छन्,’ उनले भने । प्रहरीले विमानस्थल परिसरमा विशेष निगरानी बढाएको छ । विमानस्थलबाट बाहिर निस्किएपछि सुन लिन आउने व्यक्तिमाथि समेत सादा पोसाकमा निगरानी गर्ने र लेनदेनको क्रममा पक्राउ गर्ने गरिएको प्रहरीको भनाइ छ । तस्करीको सुनले व्यवसायी मारमा अवैध रूपमा भित्रिएको सुनले वैध रूपमा कारोबार गर्ने व्यवसायीसमेत प्रभावित हुने सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका संस्थापक अध्यक्ष मणिकरत्न शाक्य बताउँछन् । उनका अनुसार अदृश्य लगानीकर्ताले चोरी तथा तस्करीमार्फत सुनको कारोबार गरेर सहजै नाफा कमाउने प्रयास गर्दा वैध व्यवसायी समस्यामा पर्ने गरेका छन् । ‘चोरी र लुकीछिपी आयात गरिएका सुनहरू बजारमा आएमा व्यवसायीलाई असर पर्छ,’ उनले भने, ‘व्यवसायीले पनि बिलबिनाका सुन लिन हुँदैन । सुनको गुणस्तर कस्तो हुन्छ भन्नेबारे समेत थाहा हुँदैन ।’ अन्जान व्यक्तिबाट बिलबिनाको सुन खरिद गर्दा व्यवसायीसमेत कानुनी झमेलामा पर्ने जोखिम रहेको उनले बताए । अवैध सुन आयातको विरोध महासंघले संस्थागत रूपमा पहिलादेखि गर्दै आएको भन्दै उनले राज्यका सबै निकाय गम्भीर हुनुपर्ने बताए । ‘चोरी तथा सुन तस्करीलाई नियन्त्रण गर्न राज्यका सबै निकाय गम्भीर लाग्नुपर्छ,’ शाक्यले भने । बिलबिनाको सुन चोरी तथा तस्करीको हुनसक्ने त्रिभुवन विमानस्थल भन्सार कार्यालयका प्रवक्ता ध्रुवराज विश्वकर्माका अनुसार विदेशबाट आउने यात्रुले निश्चित सीमासम्म सुनका गहना भन्सार छुटमा ल्याउन पाउने व्यवस्था छ । महिलाले ५० ग्रामसम्म र पुरुषले २५ ग्रामसम्म सुनका गहना ल्याउँदा भन्सार छुट हुने उनले बताए । तोकिएको सीमाभन्दा बढी सुन वा भन्सार नतिरी ल्याइएको सुन अरू व्यक्तिमार्फत ओसारपसार गरेको पाइएमा विमानस्थल बाहिरसमेत निगरानी हुने उनले बताए । सुन लिन आउने व्यक्ति विमानस्थल आसपासमा पुग्ने र लेनदेनको क्रममा प्रहरीले पक्राउ गर्ने गरेको विश्वकर्माको भनाइ छ । प्रहरीले सादा पोसाकमा समेत निगरानी गर्ने गरेको उनले बताए । पक्राउ परेको सुनसम्बन्धी कागजपत्र तथा मुचुल्का तयार गरेर भन्सार कार्यालयमा बुझाउने गरिएको उनले बताए । ठूलो परिमाणमा सुन बरामद भएको अवस्थामा भने सुन पठाउने व्यक्तिसम्म अनुसन्धान विस्तार गरिने उनको भनाइ छ । ‘सानो-सानो परिमाणको सुनमा पक्राउ परेका व्यक्तिलाई कारबाही गरिन्छ,’ उनले भने, ‘भन्सारले छोडे पनि बाहिर गएर पक्राउ परेपछि प्रहरीले सबै कलेक्सन गरेर फेरि भन्सारमै बुझाउँछ ।’ पक्राउ परेका व्यक्तिले सुन आफ्नो नभएको बयान दिने गरेको भन्दै विश्वकर्माले बिल नभएको सुनको स्रोत पुष्टि गर्न कठिन हुने बताए । उनका अनुसार विदेशबाट आउने यात्रुले निश्चित सीमासम्म सुन ल्याउन पाउने भए पनि त्यसको मूल्य ठूलो हुने भएकाले अरू व्यक्तिको सुन बोकेर आउने सम्भावना रहन्छ । ‘५० ग्राम सुन भनेको करिब चार तोला हो । नेपालको मूल्याङ्कनअनुसार पनि यसको मूल्य १२ लाख रुपैयाँसम्म पर्न सक्छ,’ उनले भने । बरामद सुनको प्रयोग असर्फी र स्मारिकामा अवैध रूपमा बरामद भएको सुनको शुद्धता र वैधता परीक्षण नेपाल राष्ट्र बैंकले गर्ने गरेको छ । मुद्दाको प्रक्रिया सकिएपछि सरकारले खरिद गर्ने निर्णय गरेमा राष्ट्र बैंकले शुद्धता परीक्षण गरी प्रचलित दरभाउअनुसार सुन खरिद गर्ने व्यवस्था रहेको छ । राष्ट्र बैंकसँग रहेको सुनमध्ये इन्भेस्टमेन्ट पेपर गोल्ड, बुलियन अर्थात् भौतिक सुन र ट्रेडिङ नेचरका सुनको व्यवस्थापन गरिन्छ । टक्सार महाशाखाले त्यस्तो सुन असर्फी तथा स्मारिका बनाउन प्रयोग गर्ने गरेको छ । यसरी विमानस्थलबाट सुन बरामद हुने क्रम निरन्तर देखिए पनि पक्राउ पर्नेहरू अधिकांश भरिया मात्रै भएको प्रहरीको भनाइ छ । सुन पठाउने र प्राप्त गर्ने मुख्य सञ्जालसम्म अनुसन्धान पुर्‍याउने चुनौती भने कायमै छ । विमानस्थलबाट बाहिरिने यात्रुको निगरानी बढाइए पनि तस्करीको बदलिँदो शैलीसँगै सुनको अवैध कारोबार नियन्त्रणका लागि थप प्रभावकारी अनुसन्धान आवश्यक देखिन्छ ।

काठमाडौं । बिहानको ५ बजेर ३२ मिनेट । समिर थापा मगरको आँखा अगाडि आफूले वर्षौं लगाएर बनाएको घर ढल्यो ।  केही क्षणमै घरसँगै उनको परिवारको वर्षौंको सपना पनि भग्नावशेषमा परिणत भयो । ललितपुर महानगरपालिका-२४ धापाखेलमा रहेको तीन आना जग्गामा थापा मगरले घर बनाए । उनले सात वर्षअघि अर्थात् २०७६ मा करिब १ करोड २५ लाख रुपैयाँ खर्च गरेर घर बनाएका थिए ।  घरको ऋण तिरि नसक्दै घरलाई पहिरोले ढालेको छ ।  घर बनाउन लिएको अझै २८ लाख तिर्न बाँकी रहेको उनले बताए । कृषि विकास बैंकमा होम लोनको किस्ता तिरिरहेको उनले बताए । 'घर हुँदा होम लोन तिर्नुपर्छ भन्ने थियो । नभएको घरको ऋण कसरी तिर्नुहोला,' उनी मलिन स्वरमा भन्छन् । उनलाई ‘घर ढल्यो’ भन्ने पीडाभन्दा ठूलो चिन्ता अहिले परिवारलाई कहाँ राख्ने भन्ने पीडाले सताउन थालेको छ ।  घरमा थापा मगरसहित तीन जना बस्दै आएका थिए । श्रीमान, श्रीमती र छोरी घरमा बस्दै आएका थिए । जेठी छोरीको विवाह भइसकेको छ । उनले घर भाडामा लगाइएको थिएनन् ।  आफ्नै परिवारका लागि मेहनतले बनाएको त्यही घर अहिले पहिरोले खोसेपछि पुनःस्थापना कहाँ गर्ने भन्ने अन्योलमा छन् उनी । अहिले नजिकैको चर्चमा उनीहरू बसिरहेका छन् ।  त्यहाँ सात दिनसम्म बस्ने व्यवस्था मिलेको छ । तर, सात दिनपछि कहाँ जाने भन्ने उनीहरूलाई थाहा छैन। 'अहिलेका लागि सात दिन बस्ने ठाउँ भएको छ,' उनी भन्छन्, 'त्यसपछि कहाँ जाने, कसरी बस्ने भन्ने केही थाहा छैन ।' थापाले बिहान साढे ५ बजे घर ढलेको थाहा पाएको बताए । 'आफ्नै आँखाअगाडि घर ढल्यो,’ थापा मगर भन्छन्, ‘घर मात्र ढलेन, सानो परिवारको सपना समेत ढल्यो।' थापा मगरले स्थानीय तहका वडाध्यक्षलाई घटनाबारे जानकारी गराइसकेका छन् । तर, पहिरोका कारण पुरानै ठाउँमा पुनःस्थापना हुन सक्ने अवस्था नरहेको उनको भनाइ छ। 'त्यही ठाउँमा फेरि बस्न धेरै गाह्रो छ,' उनी भन्छन् । घरसँगै रोजगारी पनि गुम्यो थापा मगरको समस्या घर भत्किएर मात्रै सकिएको छैन । पहिरोले उनको रोजगारीको आधारसमेत खोसिएको छ । उनी पेशाले फोटोग्राफर हुन् । भीएफएक्स छायाँ सेन्टरमा फोटोग्राफीको काम गर्थे । तर, थापाथलीमा सरेपछि बस्ने कोठा नपाउँदा उनले कामलाई निरन्तरता दिन सकेका छैनन् । 'थापाथलीमा सरेपछि कोठा पाइनँ । त्यसपछि काम पनि पाएको छैन,' उनी भन्छन्, 'अहिले म बेरोजगार भएको छु ।' ऋणको २८ लाख रुपैयाँ बाँकी छ, अर्कोतिर आम्दानीको कुनै स्रोत नभएको दुःखेसो पोखे । इलामबाट काठमाडौं आएका थिए थापा मगरको पुरानो घर इलाम हो । रोजगारी र भविष्यको खोजीमा उनी २०५० सालमा काठमाडौं आए । लामो समयपछि आफ्नै घर बनाएर परिवारलाई सुरक्षित र स्थिर जीवन दिने उनको सपना थियो । उनले वर्षौं मेहनत गरे । ऋण लिएर घर बनाए । परिवारलाई घरमा राखे । तर पहिरोले केही क्षणमै उनको वर्षौंको मेहनत माटोमा मिलाइदियो । 'यत्रो वर्ष दुःख गरेर बनाएको घर आँखै अगाडि ढल्यो,' थापा मगर भन्छन्, 'अहिले परिवारलाई कसरी राख्ने भन्ने नै सबैभन्दा ठूलो चिन्ता छ।' घर ढलेको थाहा पाएपछि उनको श्रीमती मञ्जु राई बेहोस भइन् । उनलाई तत्कालै पाटन अस्पतालमा उपचारको लागि लगेको उनी बताउँछन् । 'अहिले अस्पतालबाट घरमा ल्याएर राखिएको छ,' उनी भन्छन,' श्रीमतीलाई सम्झाएर राख्नु परेको छ । हामीले सक्दो प्रयास गर्नेछौं। तर, कहाँबाट फेरि उठ्ने होला गाह्रो भएको छ।'

काठमाडौं । एक महिनाअघि बल्खुमा राति ‘रिच्याङ’ भनेर चिनिने ३४ वर्षीय सुमन लामामाथि खुकुरी प्रहार भयो । काठमाडौं महानगरपालिका–१४ बल्खुस्थित बर्नहाट नजिकै उनीमाथि आक्रमण गर्ने समूहले योजना बनाएका थिए । आक्रमण गर्नुअघि उनको गतिविधिबाट पीडित रहेका यातायात व्यवसायी र आक्रमणमा संलग्न व्यक्तिबीच आर्थिक लेनदेन भएको प्रहरी अनुसन्धाबाट खुलेको छ। बारा सुमो काउन्टरका सञ्चालक धर्मेन्द्र साह कानु र हिमाल पहाड तराई सुमो काउन्टरका सञ्चालक धिरज यादवले सुमनलाई ‘तह लगाउनुपर्ने’ भन्दै क्रमशः ५० हजार र २० हजार रुपैयाँ दिने प्रस्ताव गरेका थिए। काठमाडौं उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालयका अनुसार पेश्कीस्वरूप पाँच हजार रुपैयाँसमेत दिएका थिए। सुमनमाथि हातपात, धम्की र काउन्टरहरूमा हुलहुज्जत गर्ने गरेको आरोप लगाउँदै उनलाई ‘तह लगाउन’ सन्तोष तामाङलाई परिचालन गरिएको अनुसन्धानबाट खुलेको कार्यालयका प्रमुख सन्तोष खड्काले बताए । आक्रमणपछि हुने कानुनी तथा अन्य परिणाम आफूले बेहोर्ने भन्दै सन्तोषलाई भनिएको बयानबाट खुलेको उनको भनाइ छ । उनका अनुसार सन्तोषले आफ्ना साथी सुवास भन्ने सुनिल कुमार तामाङसँग सल्लाह गरेको र उनीहरू खुकुरी तथा फलामको दाप लिएर बल्खुतर्फ गएको अनुसन्धानमा खुलेको छ। पहिले ‘रेकी’, कोठामै आक्रमण बल्खु पुगेपछि सन्तोष र सुनिलले भुवन सिंह बम्जन र सोमबहादुर तामाङलाई भेटेका थिए । उनीहरू पनि गाडी लाइनमा काम गर्ने भएकाले सुमनलाई खोज्ने क्रममा उनीहरूको सहयोग लिएका थिए । सोमबहादुरले सुमन बस्ने कोठा देखाइदिएका थिए। त्यसपछि आक्रमणको योजना बनाइएको र सोमबहादुरलाई बाटोमा बसेर मानिसहरूको आवतजावतबारे निगरानी गर्न खटाएका थिए । सुनिल र सन्तोष सुमनको कोठामा प्रवेश गरेका थिए। उनीहरूले अन्धाधुन्ध खुकुरी तथा फलामको दाप प्रहार गर्दा सुमन घाइते भएका थिए। आक्रमणपछि उनीहरू तत्काल घटनास्थलबाट निस्किएर टौखेल पुगेका थिए। त्यहाँ करण तामाङले जस्ताले बनाएको कोठामा उनीहरूले घटनाका  बेला लगाएका कपडा फेरेको र खुकुरी तथा दाप रहेको झोलासमेत त्यहीँ छाडेर भागेका थिए । टौखेलबाट भेटियो खुकुरी र कपडा प्रहरीका अनुसार पक्राउ परेका सन्तोष तामाङले दिएको सूचनाका आधारमा टौखेलस्थित करण तामाङको घरकोठाबाट घटनामा प्रयोग भएको भनिएको खुकुरी, दाप तथा वारदातका बेला प्रतिवादीहरूले लगाएका कपडा बरामद गरिएको छ। घटनास्थलबाट टौखेलसम्म पुगेको समूह, बाटोमा गरिएको भनिएको रेकी, हतियारको प्रयोग र घटनापछि कपडा परिवर्तन गरी हतियार लुकाइएको भनिएको घटनाक्रमले आक्रमण पूर्वतयारीसहित भएको हुनसक्ने अनुसन्धानबाट खुलेको छ । धर्मेन्द्र साह कानु र अन्य व्यक्तिमाथि लगाइएको आरोप तथा घटनामा उनीहरूको वास्तविक भूमिका अनुसन्धानबाट खुल्ने खड्काले जानकारी दिए । भदौ ५ गते राति करिब पौने ९  बजे बल्खुस्थित वर्नहाट कलेज पछाडिको गल्लीमा सुमन लामामाथि खुकुरी प्रहार भएको थियो। घटनामा घाइते भएका लामाको उपचार भइरहेको छ भने प्रहरीले घटनामा संलग्न अन्य पक्ष र घटनाको आर्थिक तथा योजनागत पाटोबारे थप अनुसन्धान भइरहेको प्रहरीले जनाएको छ। पक्राउ परेका चार, एक जना अझै फरार प्रहरीले घटनामा संलग्न रहेको आरोपमा चार जनालाई पक्राउ गरेको छ। धादिङ खनियाबास–५ घर भई हाल तारकेश्वर–४ लोलाङ बस्ने ३१ वर्षीय सन्तोष तामाङ, बारा जितपुर सिमरा घर भई हाल बल्खु बस्ने ३० वर्षीय सोमबहादुर तामाङ, बारा महागढीमाई–१० घर भई हाल बल्खु बस्ने ३४ वर्षीय धिरज भन्ने बलिराम यादव र नुवाकोट म्यागङ–मैवल घर भई हाल तारकेश्वर–४ पुरानो गुह्येश्वरी बस्ने ३१ वर्षीय सुवास भन्ने सुनिल कुमार तामाङ रहेका छन् । प्रहरीका अनुसार सोमबहादुरलाई बल्खु, सन्तोषलाई लोलाङ, सुनिललाई पुरानो गुह्येश्वरी र बलिराम यादवलाई बल्खुबाट पक्राउ गरिएको हो। घटनामा जोडिएका करण यादवलाई पनि पक्राउ गरेर अनुसन्धान गरिएको थियो। तर हालसम्म घटनामा उनको संलग्नता नखुलेपछि जिम्माजमानीमा छाडिएको प्रहरीले जनाएको छ। यता घटनाको मुख्य योजनाकारका रूपमा अनुसन्धानमा जोडिएका भनिएका धर्मेन्द्र साह कानु भने अझै फरार रहेको प्रहरीको विवरणमा उल्लेख छ।

काठमाडौं । अध्यागमन विभागले अध्यागमन  कानुन विपरीत कार्य गरेको भन्दै ८८ चिनियाँको भिसा रद्द गरेको छ । बुधबार सिन्धुलीको मरिण गाउँपालिकास्थित जियान फुड प्रालिमा कार्यरत चिनियाँले अन्य कम्पनीको नाममा बिजनेस भिसा लिएको भेटिएपछि विभागले भिसा रद्द गरेको हो । विभागले सिन्धुलीमा बसोबास गरेका चिनियाँहरूको शंकास्पद गतिविधि लामो समयदेखि अनुसन्धान गरिरहेको थियो । जिल्ला प्रशासन कार्यालय, सिन्धुलीको समन्वयमा चिनियाँको गतिविधि विभागले नियालेको हो। मासु प्रशोधन केन्द्रमा काम गर्ने थोरै संख्यामा रहेका चिनियाँले वर्किङ भिसा लिएको खुलेको छ । बाँकी चिनियाँहरूले फरक- फरक प्रयोजनका लागि भिसा लिएका थिए । उनीहरूले वर्किङ र व्यापारिक भिसा लिए पनि भिसा अनुसारको काम गरेका थिएनन् । उनीहरू सिन्धुलीको गाउँमा जाने महिला तथा युवतीहरूलाई प्रलोभनमा पारेर अनैतिक क्रियाकलापमा प्रोत्साहन गर्ने गरेको खुलेको छ । सिन्धुलीका महिला तथा युवतीलाई अनावश्यक दुःख दिने गरेको पाइएपछि भिसा रद्द गर्ने अवस्थामा पुगेको विभागका प्रवक्ता टीकाराम ढकालले विकासन्युजलाई जानकारी दिए । ‘अध्यागमन विभागको टोली गएर जिल्ला प्रशासन कार्यालय सिन्धुलीको समन्वयमा त्यहाँका चाइनिज नागरिकहरूको अनुगमन गर्यौं,’  उनले भने, ‘उनीहरूले अध्यागमनको कानुन विपरीत काम गरेको पुष्टि भयो । उनीहरूको गतिविधिले समाज र राष्ट्रलाई असर पुर्याउने भएकाले कारबाही गर्नुपर्ने बाध्यता आएको हो ।’  उनका अनुसार विभाग र जिल्ला प्रशासन सिन्धुली सँगै मिलेर चिनियाँहरूको गतिविधिसहित सूचना संकलन गरेको थियो । नेपालको कानुन विपरीत र आपराधिक क्रियाकलापमा लागेकाले कारबाही भएको हो । उनीहरूले अवाञ्छित गतिविधि गर्न थालेको सूचना बारम्बार आउने गरेको थियो । पर्यटक भएर वा विदेशी कामदारको प्रकृति अनुसार काम नगरेकाले भिसा रद्द गर्नु परेको छ । प्रवक्ता ढकालका अनुसार  चिनियाँहरू अनलाइन स्क्याम, ठगी, बैंकिङ कसुर, विदेशी मुद्रा अपचलन, अर्काको नाममा कम्पनी चलाउने र लागुपदार्थ लगायतका कारोबारमा संलग्न छन् । ओभर स्टे तथा अध्यागमन कानुनविरुद्ध काम गरिरहेका छन् । मरिन मासु प्रशोधन केन्द्रमा ५ सय १ जना चिनियाँ रहेकाे विभागले जनाएकाे छ । जसमध्ये ३ सय २९ जनाको पर्यटक भिसा, एक जनाको वर्किङ र बाँकी सबैको बिजनेस भिसा रहेको थियो ।  कम्पनीमा काम गर्नेहरू तथा कम्पनी सञ्चालन गर्ने भनेर लिएकाको संख्या एकदमै कम रहेको प्रवक्ता ढकालले जानकारी दिए । बिजनेस भिसा लिएका काम गर्ने चिनियाँकाे संख्या धेरै रहेको उनको उल्लेख गरे । डिपोर्ट नभएसम्म भिसा रद्द गरिएका चिनियाँलाई सिन्धुलीमा राखिएको छ । भिसा रद्द गरिएको सबै प्रक्रियाको जानकारी गराइ सकिएको ढकालले बताए । केही चिनियाँलाई सिन्धुलीमा राखेर मनिटरिङ गरिएको छ ।  ढकालका अनुसार केही चिनियाँहरूको स्क्रिनिङ भइसकेको र केही काठमाडौं आइसकेका छन् ।  विभागले व्यापारिक भिसामा बसेका चिनियाँलाई कारबाही गरेको छ । व्यपार नगर्ने र भिसाको दुरुपयोग गर्नेहरू कारबाहीमा परेका हुन् । पर्यटक भिसामा रहेकाले काम गर्ने खुलेको पाइएपछि अनुसन्धान प्रक्रिया अगाडि बढेको ढकालले बताए । दोस्रो चरणमा पर्यटक भिसामा बसेर काम गर्नेलाई कारबाही गरिने उनले उल्लेख गरे ।  भिसाको दुरुपयोग  ‘चिनियाँहरूले रेस्टुरेन्ट खोल्ने, सफ्टवेयर कम्पनी, कम्प्युटर पसल खोल्ने भनेर बिजनेस भिसा लिएका थिए,’  ढकालले विकासन्युजसँग भने, ‘चिनियाँहरू मोजमस्ती गर्ने, रमाइलो गर्ने, बस्ने, खाने र नेपालीहरूको परम्परागत संस्कृति परम्परालाई पनि अलिकति नष्ट गर्ने लगायतका जस्ता गतिविधिमा संलग्न भएको पाइएको छ ।’   विभागले कम्पनीमा वर्किङ भिसामा रहेका चिनियाँलाई केही गरेको छैन । काठमाडौंमा छुट्टै व्यवसाय गर्छु भनेर बिजनेस भिसा लिएका ८८ जनालाई कारबाहीको प्रक्रिया अगाडि बढाइसकेको छ ।  विभागले वर्किङ भिसा बाहेकका चिनियाँहरूलाई ५० हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना गराउने उनले जानकारी दिए । तीन वर्ष नेपालमा आउन नपाउने गरेर निष्काशन गर्ने तयारी भइरहेको ढकालले बताए । नेपालबाट पठाइसकेपछि उनीहरूको पासपोर्ट कालोसूचीमा राखिन्छ । कालोसूचीमा राखिसकेपछि तीन वर्ष पुनः नेपाल आउन पाउँदैनन् । उनीहरूको गतिविधि अनैतिक र शङ्कास्पद देखिएकाले विभागले कारबाही प्रक्रिया अगाडि बढाएको ढकालले उल्लेख गरे ।  कम्पनीको नाममा भिसा, काम अन्तै  चिनियाँ महिलाहरू पनि भिसा दुरुपयोग गर्नेमा सहभागी भएको पाइएको छ । ‘महिलाहरू सफ्टवेयर कम्पनी खोल्ने भनेर भिसा लिएको देखिन्छ,’ प्रवक्ता ढकालले भने, ‘कम्पनी नखोल्ने तर मासु प्रशोधन केन्द्रमा गएर काम गर्ने गरेका थिए ।’  नेपालमा बस्न चिनियाँले सफ्टवेयर कम्पनी, रेस्टुरेन्ट अथवा अन्य कुनै प्रयोजनको लागि भिसा लिने गरेको खुलेको छ । नेपालको उदार भिसा नीति भएकाले विदेशीले त्यसलाई उपयोग गरिहाल्ने गरेको ढकालको भनाइ  छ।   भिसाको नाममा सफ्टवेयर कम्पनी खोल्ने तर मासु प्रशोधन केन्द्रमा गएर काम गर्ने खुलेको उनले बताए । ‘यता काम देखिएको  छैन, अफिस छैन, प्रोडक्सन छैन, कामदार पनि छैन, लगानी ल्याउन प्रयाससमेत गरेका छैनन्,’  उनले भने । विभागले गरेको अनुसन्धान अनुसार चिनियाँहरू ६ महिनासम्म पर्यटक भिसामा बस्छन् । ६ महिनापछि पुन: पाँच महिनाको पर्यटक भिसा थप गर्ने गरेको खुलेको छ । उनीहरूले नेपालको उदार भिसा नीतिको गलत प्रयोग गर्ने गरेको ढकालको बुझाइ छ । पछिल्लो केही वर्ष यता नेपालमा चिनियाँहरूले भिसा परिवर्तन गरेर बस्ने गरेका छन् । सबैभन्दा धेरै भिसा परिवर्तन गरेर बस्नेमा पनि चिनियाँ छन् । चिनियाँलाई १५० दिनसम्म निःशुल्क भिसा दिने गरिएको छ । करिब २३ सय व्यावसायिक भिसामा विदेशी २ हजार २ सय ९० जना व्यापारिक भिसामा विदेशीहरू छन् । जसमध्ये चिनियाँहरू १ हजार ३४५ रहेका छन् । त्यसैगरी, संयुक्त राज्य अमेरिका, कोरिया, बङ्गलादेश, जापान, युके, भियतनाम, रसिया, क्यानडा र अन्य मुलुकका नागरिकहरू पनि व्यावसायिक भिसामा छन् । अमेरिकाका २१७, साउथ कोरिया  १५९, बङ्गलादेशको १११, जापान ४८ र बेलायतका ४७,  भियतनाम ३६, रसिया २७, क्यानडा २३ र अन्य मुलुकका २७८ जना रहेका छन् ।  विभागका अनुसार विदेशीले सम्बन्धित संस्थाको सिफारिसमा श्रम स्वीकृति लिएर वर्किङ भिसा प्राप्त गर्छन् । श्रम स्वीकृति कसरी पाउँछन् ? सम्बन्धित मन्त्रालयको पत्र, गृह मन्त्रालयको कार्य सहमति, बायोडाटा, पासपोर्ट र भिसाको प्रतिलिपि, कम्पनीको करचुक्ता कागजपत्र, कम्पनी दर्ता प्रमाणपत्र, प्यान कार्ड, कम्पनीले खोजेको दैनिक पत्रिकामा प्रकाशित विज्ञापन र सामाजिक सुरक्षा कोषमा दर्ता प्रमाणपत्र भएमा नेपालमा रहेका विदेशी कामदारले श्रम स्वीकृति सजिलै पाउँछन् ।  नेपालमा बिजनेस भिसा प्राप्त गर्न के गर्नु पर्छ ? विदेशी लगानीलाई एफडीआई भनिन्छ । भिसा प्राप्त गर्ने व्यक्तिले  प्रतिबद्धतासहितको कागजपत्र पेश गर्नुपर्छ । विदेशीले नेपालमा ‘रोजगारी दिन्छु, नेपाली र विदेशीलाई काममा लगाउँछु ।  नाफा कमाए भने आफ्नो मुलुक लैजान्छु भनेका हुन्छन् । विदेशीले उत्पादन गर्छु’  भनेर बिजनेस भिसा लिएका हुन्छन्।  विभागले पाँच/छ महिनाको लागि स्टडी तथा काम गर्न, कम्पनी खोल्ने, अफिसको मार्केट स्टडी गर्न भिसा दिने गरेको छ । पहिलो पटकको बिजनेस भिसा एक वर्षको हुन्छ ।  पटक-पटक गरेर छ र नौ महिनाको दिने गरेको छ। १० करोड बढी लगानी गर्नेलाई निःशुल्क भिसा विदेशी लगानी भित्र्याइसकेपछि प्रत्येक वर्ष भिसा नवीकरण गर्नुपर्छ । १० करोडभन्दा बढी लगानी गरेकालाई निःशुल्क भिसा दिने गरेको छ । पाँच वर्षसम्मको एकैपटक भिसा दिने गरिएको छ।  १० करोडभन्दा कम लगानी भएमा शुल्क लाग्ने गरेको प्रवक्ता ढकालले जानकारी दिए । नेपालमा पर्यटकको भिसा लिनेमा सबैभन्दा बढी चिनियाँ रहेका छन् । भिसा नलिएर नेपालमा प्रवेश गर्न सक्ने भएकाले विभागको अभिलेखमा देखिँदैन । दोस्रोमा भारतीयहरू नेपाल आएका छन् ।  डिपोर्टमा पनि चिनियाँ बढी सबभन्दा बढी चिनियाँ डिपोर्ट हुने गरेका छन् । विभागले प्रत्येक वर्ष विदेशीहरूलाई डिपोर्ट गर्दै आइरहेकाे छ ।  विभिन्न खालका अपराधमा संलग्न भएकाले जनवरी जनवरीदेखि हालसम्म ४१५ जना विदेशी डिपोर्ट भएका छन् । जसमध्ये चाइनिज मात्र १ सय २१ डिपोर्ट भइसकेका हुन् ।

काठमाडौं । सडकमा नियम पालना गराउने जिम्मेवारी पाएको ट्राफिक प्रहरी र नियम पालना गर्नुपर्ने चालकबीचको टकराव कतिसम्म गम्भीर बन्दै गएको छ भन्ने पछिल्ला दुई घटनाले देखाएका छन् । दुई महिनाको अन्तरमा काठमाडौंमा दुईजना चालकले ट्राफिक तथा सुरक्षाकर्मीसँग विवाद गरेपछि आफ्नै शरीर र सवारीसाधनमा आगो लगाउने अवस्था निम्तिएको छ । दुवै घटनाले सडक अनुशासनसँगै ट्राफिक प्रहरीको व्यवहार, कारबाहीको शैली र सार्वजनिक यातायात व्यवस्थापनमाथि पनि गम्भीर प्रश्न उठाएको छ । दुई महिनाअघि मुगुका पठाओ चालक गणेश नेपालीले काठमाडौंको त्रिपुरेश्वरस्थित राहदानी विभागअगाडि मोटरसाइकल पार्किङ गरेका थिए । नगर प्रहरीले ह्विल लक लगाएपछि उनी र नगर प्रहरीबीच विवाद भयो । विवाद चर्किएपछि नेपालीले आफ्नै शरीरमा पेट्रोल खन्याएर आगो लगाए । गम्भीर घाइते भएका उनको वीर अस्पतालमा उपचारका क्रममा मृत्यु भयो । त्यसको दुई महिनापछि सोमबार (असोज ५ गते) फेरि त्रिपुरेश्वरमै अर्को घटना दोहोरिएको छ । ऋद्धिसिद्धि यातायातको बस चालक अर्जुन दोङले मिनीबसभित्रै आगो लगाए । बसमा आगो लगाउनुअघि ट्राफिक प्रहरीसँग उनको विवाद भएको भिडियो सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएको छ । आगजनीबाट गम्भीर घाइते भएका दोङको कीर्तिपुरस्थित बर्न अस्पतालमा उपचारका क्रममा मृत्यु भयो । घटनाका यी दुई उदाहरणले एउटा गम्भीर प्रश्न उठाएका छन् कि सडकमा नियम कार्यान्वयन गराउने क्रममा प्रहरी र चालकबीचको सम्बन्ध किन यति तनावपूर्ण बन्दै गएको छ ? र, नियम उल्लंघनको कारबाही किन कहिलेकाहीँ मानिसलाई नियन्त्रण गुमाउने अवस्थासम्म पुर्‍याइरहेको छ ? सोमबारको घटनाअघि दोङ र ट्राफिक प्रहरीबीच विवाद भएको सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भिडियोमा देखिन्छ । भिडियोमा दोङले आफूले गल्ती नगरेको जिकिर गरिरहेका छन् । ट्राफिक प्रहरीले कागजपत्र मागेपछि उनी आक्रोशित भएको देखिन्छ । प्रहरीका अनुसार उनले अर्कै व्यक्तिको नाममा रहेको सवारी चालक अनुमतिपत्र अर्थात् लाइसेन्स प्रयोग गरेर बस चलाइरहेका थिए । उनीसँग नागरिकता पनि नभएको प्रारम्भिक अनुसन्धानबाट खुलेको बताइएको छ । ट्राफिक प्रहरीसँगको विवादका क्रममा दोङले आफूलाई सम्झाउने प्रहरी र सर्वसाधारणसँग चर्को स्वरमा कुरा गरेको भिडियोमा देखिन्छ । उनले गल्ती भए आफू मरिदिने किसिमका अभिव्यक्तिसमेत दिएको देखिन्छ । केहीबेरमै उनले बसमा रहेका यात्रुलाई बाहिर निकालेर आफू बसभित्रै बसे र आगजनी गरे । मूलपानीदेखि कीर्तिपुरसम्म चल्ने उक्त बसमा आगो लगाएपछि उनी गम्भीर घाइते भएका थिए । घटनापछि काठमाडौं उपत्यका प्रहरी कार्यालयले एसएसपी रमेश बस्नेतको नेतृत्वमा छानबिन समिति गठन गरेको छ । समितिको प्रतिवेदनपछि विवादको वास्तविक कारण, प्रहरीको भूमिका र चालकले गरेको भनिएको नियम उल्लंघनबारे थप तथ्य बाहिर आउने अपेक्षा गरिएको छ । सडकमा अनुशासन कसले सिकाउने ? सार्वजनिक यातायातको क्षेत्रमा लामो समयदेखि चालकको व्यवहार, तीव्र गति, ट्राफिक नियम उल्लंघन र यात्रुमाथिको व्यवहारबारे प्रश्न उठ्दै आएका छन् । तर नियम पालना गराउने निकायको व्यवहार पनि त्यत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ । लेखक शंकर दाहालका अनुसार सार्वजनिक यातायातका चालकलाई सडकमा मर्यादित, भद्र र जिम्मेवार भएर काम गर्ने संस्कार सिकाउने काम पर्याप्त हुन सकेको छैन । ‘सवारी चलाउनेलाई मर्यादित बनाउन प्रहरीले मात्र अब नसक्ने देख्यो,’ दाहालले भने, ‘वास्तवमा यो जिम्मेवारी प्रहरीको मात्रै होइन । अनुशासित, मर्यादित र जवाफदेही पेशा हो भनी सिकाउन जरुरी छ ।’ उनका अनुसार सार्वजनिक यातायातका चालकको ट्राफिक अभिलेख हेर्दा पटक-पटक नियम उल्लंघन गरेको रेकर्ड भेटिने अवस्था छ । सडकमा केही सार्वजनिक यातायातका चालकको व्यवहार निकै आक्रामक हुने गरेको उनको टिप्पणी छ । ‘ऋद्धिसिद्धि यातायातलाई कसले सक्छ । मध्यपुर यातायात त झन् डन । सडकमा त ड्राइभरकै राज चल्छ । केही भनिहाले आफैलाई आगो झोस्ने रहेछन् । अझ माइक्रो बसको रफ्तार उस्तै छ,’ उनले भनेका छन् । मनोविद् पद्मप्रसाद घिमिरेले ट्राफिक कारबाहीको शैलीमाथि पुनर्विचार आवश्यक रहेको बताएका छन् । उनका अनुसार ट्राफिक नियम उल्लंघनमा आर्थिक जरिवानालाई मात्रै केन्द्रमा राख्दा कम आय भएका चालकमा थप तनाव उत्पन्न हुन सक्ने जोखिम हुन्छ । ‘जबर्जस्ती जरिवाना गर्ने नीति ल्याउन खोजिएको छ, यसले चाहिँ कम आयस्रोत भएको मान्छेको मनस्थिति झन् विचलित बनाउन थालेको देखिएको छ,’ उनले भने, ‘यसैको प्रतिक्रियास्वरूप यस्ता आगजनीका घटना घट्न थालेका छन् ।’ उनले ट्राफिक नियमावलीमा रहेको आर्थिक दण्डको प्रणालीबारे समेत पुनर्विचार गर्नुपर्ने बताए । चालकको मानसिक अवस्था पनि महत्त्वपूर्ण घिमिरेले चालकको जिम्मेवारी केवल लाइसेन्स बोकेर गाडी चलाउनेमा सीमित नहुने बताए । चालकले आफू कुन अवस्थामा सवारी चलाउँदै छु भन्ने कुराको समेत ख्याल गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ । सवारीधनीले चालक नियुक्त गर्दा उसको दक्षता, अनुभव र कागजातसँगै व्यवहारिक पक्षको समेत परीक्षण गर्नुपर्ने उनले बताए । ‘गाडी दिनुभन्दा अगाडि भेटघाट गरेर सहजीकरण गर्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘तनावमा वा जस्तोसुकै अवस्थामा भएको अवस्थामा पनि गाडी चलाउँदा दुर्घटना निम्त्याउने जोखिम रहन्छ ।’ उनका अनुसार सार्वजनिक यातायात चालकको पेशा अन्य धेरै पेशाभन्दा संवेदनशील भएकाले चालक छनोट र निगरानीमा यातायात कम्पनीले थप जिम्मेवारी लिनुपर्छ । ‘आगो लगाइदिए सबै चेकिङ रोक्ने ?’ नेपाल प्रहरीका पूर्वडीआईजी हेमन्त मल्लले भने घटनालाई केवल ट्राफिक प्रहरी र चालकबीचको विवादका रूपमा मात्र हेर्न नहुने बताएका छन् । उनका अनुसार समाजमा बढ्दै गएको आक्रोश र तत्काल प्रतिक्रिया दिने प्रवृत्तिले पनि यस्ता घटना जन्माउन सक्छ । ‘ट्राफिक चेकिङ गरेको भरमा जिउमा आगो लगाइदिएमा भोलिको दिनमा ट्राफिकले रेगुलेट गर्ने कुराहरूमा पुलिसले पुलिसिङ गर्ने कुराहरू के होला? त्यो सबै डराउनुपर्ने अवस्था आउँछ,’ मल्लले भने । उनका अनुसार प्रहरी र नागरिक दुवैले आफ्नो व्यवहार र जिम्मेवारीको सीमालाई बुझ्नुपर्छ । सडकमा नियम कार्यान्वयन गराउने क्रममा प्रहरीले पनि परिस्थिति, व्यक्तिको अवस्था र सम्भावित जोखिमलाई ध्यान दिनुपर्ने उनको भनाइ छ । ‘कसैको व्यवहार चित्त नबुझेमा शरीरमा आगो लगाइहाल्नुपर्ने समाज कस्तो बन्दैछ ?’ उनले प्रश्न गरे । मल्लले कुनै व्यक्तिको आक्रोशलाई उसको पेशागत भूमिकासँग जोडेर हेर्न नहुने बताउँदै सबै पक्षले संयम अपनाउनुपर्नेमा जोड दिए । छानबिन समितिको प्रतिवेदन निर्णायक काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक कार्यालयका प्रवक्ता नरेशराज सुवेदीले सोमबारको घटनाबारे छानबिन समिति गठन भइसकेको जानकारी दिए । उनका अनुसार चालकसँग विवाद हुनुअघि घटनास्थलमा एक जना मात्र ट्राफिक प्रहरी थिए । त्यसपछि भएको आगजनी र चालकको मृत्युबारे समितिले अध्ययन गरिरहेको छ । ‘समितिको प्रतिवेदन आएपछि घटनाको वास्तविकता, को दोषी र घटना कसरी भयो भन्ने कुरा खुल्छ,’ सुवेदीले भने । त्यसैले सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक भएको सीमित भिडियोका आधारमा मात्रै घटनाको पूर्ण निष्कर्ष निकाल्नुभन्दा छानबिन प्रतिवेदन पर्खनुपर्ने देखिन्छ । कम्पनी भन्छ- कागजात हेरेरै चालक नियुक्त गरेका हौं  ऋद्धिसिद्धि बसका सञ्चालक लव केसीका अनुसार अर्जुन दोङले जेठ १८ गतेदेखि कम्पनीमा काम सुरु गरेका थिए । तर, ट्राफिकले उनको साथबाट दावा लामा नामको लाइसेन्स पाएको छ । कम्पनीले करिब एक महिनाअघि गाडी खरिद गरेपछि दोङले उक्त बस चलाउँदै आएका थिए । दोङको चालक अनुमतिपत्र र अन्य कागजातका विषयमा कम्पनीले आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरेको केसीको दाबी छ । उनका अनुसार कम्पनीमा चालक नियुक्त गर्दा नागरिकता, नागरिक एप, लाइसेन्सलगायतका कागजात माग्ने गरिएको थियो । ‘कम्पनीले आवश्यक प्रमाणबिना कसैलाई गाडी चलाउन दिँदैन । ती व्यक्ति आफूहरूका लागि दावा लामा नै थिए र उनको नाममा लाइसेन्सलगायतका कागजात थिए,’ केसीले भने । अनुसन्धानका लागि कम्पनीले आफूहरूसँग रहेका सबै कागजात प्रहरीलाई बुझाइसकेको उनले बताए । केसीका अनुसार कम्पनीमा काम सुरु गर्दा दोङमा असामान्य रूपमा रिसाउने वा आक्रोशित हुने व्यवहार आफूहरूले देखेका थिएनन् । आफूले उनलाई करिब एक महिनादेखि मात्रै चिनेको उनले बताए । कम्पनीले चालक नियुक्त गर्दा अन्य यातायात कम्पनीले अपनाउने प्रक्रियाअनुसार कागजात लिएर काममा लगाउने गरेको उनको भनाइ छ । तर पेस गरिएका कागजातको मौलिकता वा नक्कली–सक्कली परीक्षण गर्ने छुट्टै प्रणाली कम्पनीसँग नभएको उनले बताए । घटना दुई, प्रश्न अनेक त्रिपुरेश्वरका यी दुई घटनाले सडक सुरक्षाको बहसलाई केवल ‘चालक अनुशासनहीन’ वा ‘ट्राफिक प्रहरी कठोर’ भन्ने दुई कोणमा सीमित गर्न नहुने देखाएको छ । चालकले नियम पालना गर्नुपर्छ । अर्काको लाइसेन्स प्रयोग गरेर सवारी चलाउने, कागजातबिना सडकमा निस्कने वा ट्राफिकसँग विवाद गर्ने कार्यले सार्वजनिक सुरक्षा जोखिममा पार्छ । त्यस्तै, नियम कार्यान्वयन गर्ने प्रहरी पनि संयमित, पारदर्शी र व्यावसायिक हुनुपर्छ । सार्वजनिक यातायातमा चालक छनोटदेखि तालिम, मनोवैज्ञानिक तयारी, नियमित अभिलेख परीक्षण र व्यवहारसम्बन्धी प्रशिक्षणसम्मको व्यवस्था बलियो बनाउनुपर्ने देखिन्छ । ट्राफिक कारबाहीमा आर्थिक दण्डसँगै सचेतना, पारदर्शिता र जवाफदेहितालाई पनि समान महत्त्व दिनुपर्ने बहस उठेको छ । (समाचारमा यसअघि तथ्यगत त्रुटी भएकाले सच्याइएको छ : सम्पादक)

काठमाडौं । बिहानको उज्यालो नहुँदै फोनको घण्टी बज्छ- बिरामी परेको खबर आउँछ, कतै राहत नपुगेको गुनासो । कसैले हेलिकप्टर पठाइदिन आग्रह गर्छन्, कसैले खाद्यान्नको व्यवस्था गरिदिन । सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गर्दै र राहतको जोहो गर्न दौडिँदैमा उनको दिन बित्छ । यो दैनिकी हो रसुवाको आमाछोदिङ्मो गाउँपालिकाका अध्यक्ष बुचुङ तामाङको । भोटेकोशी बाढीपछि आमाछोदिङ्मो गाउँपालिका सडक, पुल र सम्पर्कका माध्यमबाट लगभग अलग्गिएको छ ।  तामाङका अनुसार पाँचवटै वडा प्रभावित छन् । केन्द्रीय सरकारबाट अलग भएर बसेको जस्तो महसुस भइरहेको उनले गुनासो गरे । 'हामी अहिले विपदको नाकाबन्दीमा परेका छौ,' उनले भने,' हाम्रोमा खाद्यान्न पनि हेलिकोप्टरबाट ल्याउने गरिएको छ । आफ्नै देशको राजधानीमा सहजै पुग्न नसक्ने अवस्थामा छाैँ ।' बेपत्ताहरूको पहिचान र अवस्थाबारे अन्तिम टुंगो लाग्न सकेको छैन ।  चार वटा बिस्कुटको सहारामा कुँदिरहेका अध्यक्ष तामाङको मनले बाढी आएपछिका दिनरात शरीर र मनले आराम पाउन सकेका छैनन् । उनको आफ्नै खानपान र निद्राको तालिकासमेत बिग्रिएको छ। 'कहिले बिहानको खाना दिउँसो १ बजे खाएको छु, कहिले भोकै दौडिएको छु,' उनी सम्झन्छन्,' कहिलेकाहीँ चार वटा बिस्कुट पानीसँग खाएर पनि दौडिएको छु ।' गाउँका मानिसको अवस्था सम्झिँदा उनलाई आफ्नै थकान गौण लाग्छ । 'अरुलाई कति दुःख होला भनेर निदाउन मन लाग्दैन,' उनले पीडा पाेख्दै भने, 'गाउँ र जीवन बगाएको सम्झँदा कति रात निदाउन सकिरहेकाे छैन ।' उनको समय सरकारी निकाय, जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समिति, केन्द्रीय विपद् व्यवस्थापन निकाय, सुरक्षा निकाय तथा विभिन्न संघसंस्थासँग समन्वय गरेर बित्ने गरेको छ । गाउँपालिकामा १ हजार ७०१ घरपरिवार थिए । त्यसमध्ये करिब ४-५ सय घरपरिवार विभिन्न कारणले गाउँपालिका बाहिर  छन् । केही काठमाडौं, धुन्चेलगायतका क्षेत्रमा पुगेका छन् । तामाङको गाउँपालिकासँग सम्पर्क टुटेको छ । कार्यालयमा पुग्न पाएका छैनन् । सडक सम्पर्क मात्र टुटेकको छैन, पुलहरू बगेका छन् । झोलुंगे पुलदेखि पक्की पुल र बेलीब्रिजसम्म बगेका छन् । 'बाढीले बगाएपछि हामी वारि र पारि छुट्टिएर बसेका छौ,’ उनले मलिन स्वरमा भने । 'राज्यले बाटो जोडिदिनुपर्छ आमाछोदिङ्मोका लागि एउटा छुट्टै हेलिकप्टरको व्यवस्था गर्नुपर्छ,' अध्यक्ष तामाङको माग छ । राहत गाउँसम्म पुर्‍याउन पनि सहज छैन । राहत सामग्री ढुवानीका लागि जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिदेखि केन्द्रीय तहसम्म स्वीकृति र समन्वय गर्नुपर्छ । हेलिकप्टरबाट सामग्री लैजानसमेत लामो प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्छ । उनका अनुसार विश्व खाद्य कार्यक्रम (डब्लुएफपी) को हेलिकप्टरमार्फत वडा नम्बर २ मा करिब २ सय ६० घरपरिवारका लागि खाद्यान्न पुर्‍याउने काम भएको छ । प्रत्येक परिवारलाई चामल, नुन, तेल र दाललगायतका सामग्री समेटिएको प्याकेज वितरण गर्ने योजना छ । अध्यक्ष तामाङका लागि राहत वितरण एउटा कार्यक्रम होइन, दैनिक जिम्मेवारी बनेको छ । गाउँमा कोही बिरामी परेको खबर आउँछ । गाउँपालिकासँग दुईवटा एम्बुलेन्स छन्  । तर एम्बुलेन्स जाने बाटो छैन ।  हेलिकप्टरको खोजी हुन्छ । हेलिकप्टर तत्काल उपलब्ध हुँदैन । फेरि अर्को निकायमा फोन गर्नुपर्छ । 'एउटा मान्छे बिरामी हुन्छ, हेलिकप्टर पठाइदिनु भन्छन् । तर हेलिकप्टर अहिलेको अहिले मिल्ने अवस्था हुँदैन । सबै ठाउँमा समन्वय गर्नुपर्छ,' उनी भन्छन् । आफन्त गुमाएको पीडा  बुचुङका लागि यो विपद् केवल प्रशासनिक चुनौती होइन। उनी आफैं पनि प्रभावित परिवारका सदस्य हुन्। उनका आफन्तसमेत बेपत्ता छन्। दिदीका छोरीहरू र काकाका छोराहरू सम्पर्कविहिन छन् । त्यसैले उनी जब गाउँ पुग्छन्, त्यहाँ देखिने सन्तान गुमाएका अभिभावक, अभिभावक गुमाएका बालबालिका र बेसहारा बनेका वृद्ध तथा श्रीमान गुमाएका सुत्केरी श्रीमतीको दृश्यले उनको पीडा झन् गहिरिन्छ । आफूलाई सम्हाल्न सक्दैनन् । अहिले गाउँको घरमा अभिभावकविहीन बालबालिका भेटिन्छन्। कतै छोराछोरी गुमाएका आमाबुबा छन्। कतै श्रीमान् गुमाएका महिला छन्, कतै श्रीमती गुमाएका पुरुष। ' त्यो पीडा देख्दा व्यक्त गर्ने शब्द नै हुँदैन,'उनी भन्छन् ।  उनले गाउँका ८०-९० वर्षका वृद्धवृद्धासँग समेत यसअघि यति ठूलो विपद् कहिल्यै देख्नु नपरेका सुनेका छन् । पीडा सहित मिसिएका आवाजले जवाफले तामाङ नाजवाफ बन्छन् । सभ्यता र संस्कृति बगायो तामाङले बाढी आउने, पहिरो जाने र केही बस्ती बगाउने घटना पहिले पनि घटेको बताए । 'एउटा गाउँ, बजार, सभ्यता र संस्कृति बगायो । बस्ती र बाँचेका मानिसको मन उजाड हुने गरेर खोला कहिले उर्लेको देखेको र थाहा पाएको थिइन् र सम्झन पनि सक्दिन,'  तामाङले सानो स्वरमा भन्छन् । बाढीले खोलाको धारभन्दा सयौं मिटर माथिसम्म बस्तीमा पुर्‍याएको असर उनले देखे । उनले यसलाई सामान्य बाढीको रूपमा मात्र लिन नसकिने बताउँछन् । पीडित परिवारलाई भेट्दा अध्यक्ष तामाङ केवल राहत सामग्री लिएर पुग्दैनन्। उनी उनीहरूसँग बसेर कुरा गर्छन् । 'यो दुःख तपाईंको मात्रै होइन, हजारौं मानिसले भोगेका छन्,' उनले पीडित परिवारलाई भनेका कुरा सुनाउँछन् । आफन्त गुमाएका परिवारलाई आफ्नो पीडा अरूका पीडासँग तुलना गरेर सकिँदैन ।  उनी एक्ला छैनन् भन्ने अनुभूति दिलाउने प्रयास गर्छन्।  हराइरहेको व्यक्तिको चिन्ता गर्दा जीवित सदस्यमा समेत मानसिक असर पर्न सक्ने तामाङ चिन्ता गर्छन् । राज्यले जीवित सदस्यका लागि चाँडो भन्दा चाँडो केही गर्नुपर्ने उनी माग राख्छन् । काठमाडौं, चिसापानी, लोलाङलगायतका क्षेत्रमा पुगेका करिब ४५ बेपत्ता परिवारलाई उनले विभिन्न संघसंस्थाको सहयोगमा खाद्यान्न प्याकेजसमेत पुर्‍याएका छन् । नुन, तेल, दाल र चामललगायत सामग्री लिएर उनी ती परिवारसम्म पुगेका छन्। अध्यक्ष तामाङका लागि यो राहतभन्दा पनि पीडितसँग जोडिने एउटा माध्यम हो। बाढीपछि अध्यक्ष तामाङको अर्को चिन्ता अभिभावक गुमाएका बालबालिकाको भविष्य हो। गाउँपालिकाले त्यस्ता बालबालिकाको यकिन तथ्यांक संकलन गरिरहेको छ।  विभिन्न संघसंस्थाले 'हामी पढाइदिन्छौँ, व्यवस्थापन गर्छौं' भन्दै उनीसँग भनिरहेका छन् । अध्यक्ष तामाङ दीर्घकालीन व्यवस्थापनबारे सचेत र उनीहरूका नियतबारे प्रस्ट छन् । उनका अनुसार आजको स्थानीय नेतृत्वले जिम्मेवारी लिएर बालबालिकालाई पढाउने निर्णय गर्न सक्छ । आगामी वर्षमा नेतृत्व परिवर्तन भयो भने यसले निरन्तरता पाउँछ या पाउँदैन त्यहीँ चिन्ताले उनलाई सताउने गरेको छ ।  अभिभावक विहीन बालबालिकाको पालनपोषण, शिक्षा, स्वास्थ्य र भविष्य सुनिश्चित गर्न राज्यले स्पष्ट कानुनी व्यवस्था गर्नुपर्ने उनको धारणा छ। ' यो दस-पन्ध्र वर्षसम्म हेर्नुपर्ने विषय हो। आज एउटा सरकारले जिम्मा लिएर भोलिको सरकारले निरन्तरता दिन सकेन भने बालबालिकाको भविष्य झन् अन्योलमा पर्न सक्छ,' उनी भावुक स्वरमा बोल्छन् । बेपत्ताका परिवारलाई तत्काल राहत गाउँपालिकाले बेपत्ता व्यक्तिका परिवारलाई तत्काल राहत उपलब्ध गराउने निर्णयसमेत गरेको छ। स्थानीय विपद् व्यवस्थापन समितिको निर्णयअनुसार प्रत्येक बेपत्ता व्यक्तिका परिवारलाई ५० हजार रुपैयाँ सान्त्वना राहत दिने व्यवस्था गरिसकेको छ । एउटै परिवारका दुई वा तीन जना बेपत्ता भएमा घरपरिवारको आधारमा होइन, बेपत्ता व्यक्तिको संख्याका आधारमा राहत दिने नीति गाउँपालिकाले बनाएको अध्यक्ष तामाङ सुनाउँछन्। राहत वितरणमा कानुनी प्रक्रिया बाधक बनेको उनले गुनासो पोखे । बेपत्ता व्यक्तिलाई मृतक घोषणा गर्ने कानुनी प्रक्रिया लामो भएकाले तत्काल राहत वितरणमा समस्या हुने गरेको उनको भनाइ छ। यसका लागि राज्यले विशेष व्यवस्था गरेर विपद्का कारण बेपत्ता भएका व्यक्तिका परिवारलाई तत्काल राहत उपलब्ध गराउने वातावरण बनाउनुपर्ने उनको माग छ। बाढीका कारण श्रीमान् गुमाएका गर्भवती महिलाका लागि सुत्केरी व्यवस्थापन खर्चबापत ५० हजार रुपैयाँ सहयोग गर्ने निर्णय पनि गाउँपालिकाले गरेको उनले सुनाए । विस्थापितका लागि अस्थायी बास वडा नम्बर १ को हाकुबेँसी क्षेत्रमा करिब १ सय ५० घरपरिवार बाढीको जोखिमका कारण विस्थापित भएका छन्। घरहरू प्रत्यक्ष रूपमा बगाए पनि बस्तीको तल्लो भागमा बाढीले ठूलो असर पुर्‍याएपछि उनीहरू सुरक्षित स्थानतर्फ सर्न बाध्य भएका हुन्। उनीहरूमध्ये केही काठमाडौंका विभिन्न क्षेत्रमा पुगेका छन्। केही समय गुम्बामा बसेका परिवार अहिले अस्थायी टहरा बनाएर बस्ने तयारी गरिरहेको उनले बताए । अध्यक्ष तामाङले विस्थापित परिवारको संख्या, बसोबास गर्ने स्थान र आवश्यक टहराको विवरण तत्काल  माग गरेका छन् । पदभन्दा अगाडि मानव ३८ वर्षीय बुचुङ तामाङका लागि स्थानीय नेतृत्वको यो पहिलो अवसर होइन। गाविस सहायक सचिवका रूपमा १०- ११ वर्ष काम गरेको अनुभव उनीसँग छ । उनले गाउँमा हुने गतिविधिको प्रत्यक्ष अनुभव गरिसकेका छन् । पहिलो स्थानीय तह निर्वाचनमा गाउँपालिका अध्यक्षका लागि उम्मेदवारी दिएका थिए। त्यसबेला उनी नयाँ शक्ति नेपालको तर्फबाट निर्वाचित भएका थिए। उनी दोस्रो कार्यकालका निर्वाचित भए ।  उनको परिचय राजनीतिकभन्दा बढी उद्धार, राहत र पीडितको अभिभावकका रूपमा देखिन्छ। तामाङ बिहान फोन उठाउनेदेखि राति राहतको समन्वय गर्न दौडिरहेका छन्। 'आफ्नै आफन्त बेपत्ता छन्, गाउँका मानिस शोकमा छन्, सडक र पुल टुटेका छन्। मलाई आराम गर्ने छुट छैन,' उनले अगाडि थपे । आमाछोदिङ्मोको पहाडमा बाढीले बाटो मात्र बगाएको छैन । धेरै परिवारको जीवनको पुरानो बाटो पनि बदलिदिएको छ । बाँचेका मानिसहरूका नियतिसमेत बदलिदिएको छ । ' बाँचेका मानिसहरूका नियति हेर्दै उकालीओराली गरेर केन्द्र सरकारसँग गुहार मागिरहेको छु,' उनले सुनाए । परिवारका सदस्य गुमाएकालाई उनले नयाँ बाटो देखाउने जिम्मेवारी बोकेका तामाङले भने आफूलाई बिर्सिएका छन् ।  बिहानको पहिलो फोनदेखि रातको अन्तिम फोन घण्टीले मेरो श्वास खोजिरहेको उनी बताउँछन् ।