विश्व

काठमाडौं । संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतन्याहूले सम्बोधन सुरु गर्नासाथ दर्जनौं देशका प्रतिनिधिहरू सभाहलबाट बाहिरिएका छन् । संयुक्त राष्ट्रसंघको ८१औं महासभा बैठकअन्तर्गत बिहीबार न्युयोर्कमा भएको नेतन्याहूको सम्बोधनका क्रममा विभिन्न देशका प्रतिनिधिहरूले सामूहिक रूपमा सभाहल छाडेका हुन् ।  नेतन्याहू मञ्चतर्फ अघि बढेर सम्बोधन सुरु गर्ने क्रममा प्रतिनिधिहरू उठेर बाहिरिएका हुन् । अरब तथा मुस्लिम बहुल मुलुकसहित कोलम्बिया, दक्षिण अफ्रिकालगायत देशका प्रतिनिधिहरू सभाहलबाट बाहिरिएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् ।  केही प्रतिनिधि भने सभामै बसेर नेतन्याहूको समर्थनमा ताली बजाउँदै ‘अम यिस्रायल चाइ’ अर्थात् ‘इजरायली जनता जीवित छन्’ भन्ने नारा लगाएका थिए । प्रतिनिधिहरू बाहिरिएपछि नेतन्याहूले त्यसको प्रत्यक्ष प्रतिक्रिया जनाउँदै विरोधमा सभाहल छाड्नेहरूलाई ‘नैतिक रूपमा कायर’ को संज्ञा दिए । उनले भने, ‘यदि कुनै अन्य नैतिक रूपमा कायर व्यक्ति अझै पनि यो सभाहलमा बसिरहेको छ भने कृपया अब बाहिर जानूहोस् ।’ नेतन्याहूले इजरायललाई निजी रूपमा समर्थन गर्ने कतिपय देशका प्रतिनिधिहरू समेत संयुक्त राष्ट्रसंघको सभाहलबाट बाहिरिएको भन्दै त्यसलाई ‘पाखण्ड’ का रूपमा चित्रित गरे ।  उनले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबाट इजरायलमाथि भइरहेको आलोचनालाई अस्वीकार गर्दै आफ्नो सरकारको सैन्य कारबाहीको बचाउ गरे । उनको सम्बोधनको मुख्य विषय इजरायलको सुरक्षा, गाजा युद्ध, इरानसँगको द्वन्द्व र इजरायलमाथि बढ्दो अन्तर्राष्ट्रिय दबाब थियो । नेतन्याहूले इजरायलले गाजामा नरसंहार गरेको भन्ने आरोपलाई अस्वीकार गर्दै त्यसलाई ‘शताब्दीकै सबैभन्दा ठूलो झूट’ भएको दाबी गरे । उनले इरानमाथि इजरायलले गरेको आक्रमणको समेत बचाउ गरे । नेतन्याहूले इरानमाथि आक्रमण गर्ने निर्णय आफूले गरेको सबैभन्दा सजिलो निर्णयमध्ये एक भएको बताए । उनले इरानबाट उत्पन्न सुरक्षा खतरालाई इजरायलका लागि गम्भीर चुनौतीका रूपमा प्रस्तुत गर्दै आफ्नो सैन्य नीतिको बचाउ गरेका थिए । गाजामा जारी युद्धका कारण इजरायलमाथि अन्तर्राष्ट्रिय दबाब बढिरहेको बेला नेतन्याहूले सम्बोधन गरेका हुन् । सन् २०२३ अक्टोबर ७ मा हमासले इजरायलमाथि गरेको आक्रमणपछि सुरु भएको युद्ध लामो समयदेखि जारी छ ।  हमासको आक्रमणमा करिब १ हजार २०० इजरायलीको मृत्यु भएको र २५१ जनालाई बन्धक बनाइएको थियो । त्यसपछि इजरायलले गाजामा व्यापक हवाई तथा स्थल सैन्य अभियान सञ्चालन गर्दै आएको छ ।  गाजाका स्वास्थ्य अधिकारीका अनुसार युद्धमा ७३ हजारभन्दा बढी प्यालेस्टिनीको मृत्यु भइसकेको छ । इजरायलले भने आफूले हमासका लडाकुलाई लक्षित गर्दै सैन्य कारबाही गरिरहेको र नरसंहारको आरोप अस्वीकार गर्दै आएको छ । नेतन्याहूको यसपटकको संयुक्त राष्ट्रसंघीय सम्बोधनलाई इजरायलको अन्तर्राष्ट्रिय छवि र उनको घरेलु राजनीतिक अवस्थासँग समेत जोडेर हेरिएको छ ।  इजरायलमा आगामी अक्टोबर २७ मा आमनिर्वाचन हुँदैछ । निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा नेतन्याहूले विदेशमा बढिरहेको आलोचनाको सामना गर्दै देशभित्र आफ्नो राजनीतिक आधार बलियो बनाउने प्रयास गरिरहेका छन् ।  न्युयोर्कमै पनि नेतन्याहूको भ्रमण र सम्बोधनलाई लिएर विरोध प्रदर्शन भएका थिए । नेतन्याहूको सरकारको समर्थनमा म्यानह्याटनका विभिन्न स्थानमा ५०० वटा प्रो–इजरायल तथा इरानविरोधी बिलबोर्ड राखिएको र सन्देश बोकेका दर्जनौं ट्रक सञ्चालन गरिएको इजरायली प्रधानमन्त्रीको कार्यालयले जनाएको थियो ।  अर्कोतर्फ, नेतन्याहूको सरकार र गाजामा इजरायली सैन्य कारबाहीको विरोधमा प्रदर्शनसमेत भएका थिए । नेतन्याहूले संयुक्त राष्ट्रसंघको मञ्च प्रयोग गर्दै न्युयोर्कका मेयर जोहरान ममदानीमाथि समेत आक्रामक टिप्पणी गरे ।  ममदानीले नेतन्याहूलाई ‘युद्ध अपराधी’ भन्दै गाजामा प्यालेस्टिनीविरुद्ध भयावह नरसंहार गरेको आरोप लगाएका थिए । उनले आफूलाई सम्भव भए नेतन्याहूलाई पक्राउ गर्ने बताएका थिए ।  नेतन्याहूले त्यसको जवाफमा ममदानीमाथि हमासलाई समर्थन गरेको आरोप लगाउँदै सार्वजनिक रूपमा आलोचना गरेका थिए । संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभामा भएको यो घटनाले इजरायल र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबीचको बढ्दो राजनीतिक दूरीलाई समेत उजागर गरेको छ ।  नेतन्याहूले आफ्नो सरकारको नीति र सैन्य कारबाहीको दृढतापूर्वक बचाउ गरिरहँदा ठूलो संख्यामा प्रतिनिधिहरूको सभाहलबाट बाहिरिनुले गाजाको युद्धप्रति विश्वका विभिन्न मुलुकको असन्तुष्टि र विरोधलाई सार्वजनिक रूपमा देखाएको छ । यद्यपि, नेतन्याहूले भने यस्तो विरोधका बीच पनि आफ्नो धारणा प्रस्तुत गर्न रोकिएनन् । उनले इजरायलमाथि लगाइएका आरोपहरू अस्वीकार गर्दै आफ्नो देशको सुरक्षा र अस्तित्वको रक्षाका लागि सैन्य कारबाही आवश्यक रहेको दाबी गरे ।  उनको सम्बोधनका क्रममा सभाहलमा उपस्थित प्रतिनिधिहरूको प्रतिक्रिया भने मिश्रित थियो । केहीले समर्थन जनाए भने ठूलो संख्यामा प्रतिनिधिहरूले विरोधस्वरूप बाहिरिने बाटो रोजे ।

काठमाडौं । ओपनएआईले विकास गरेको एआई एजेन्टले बिना निर्देशन अस्ट्रेलियाली सरकारी वेबसाइटमा अनधिकृत पहुँच बनाएपछि एआईको बढ्दो स्वायत्त क्षमतामाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ । अस्ट्रेलियाका प्रधानमन्त्री एन्थोनी अल्बानिजका अनुसार जुन १८ मा ओपनएआईको एआई एजेन्टले सर्भिसेस अस्ट्रेलियाले सञ्चालन गर्ने ‘मेडिकेयर स्ट्याटिस्टिक्स रिपोर्टिङ सर्भिस’ पोर्टलमा पहुँच बनाएको थियो । एआई एजेन्टले पोर्टलमा रहेका सार्वजनिक तथा गैरसार्वजनिक दुवै प्रकारका फाइलमा पहुँच बनाएको प्रधानमन्त्री अल्बानिजले बताएका छन् ।  यद्यपि व्यक्तिगत विवरणमा पहुँच पुगेको कुनै प्रमाण अहिलेसम्म नभेटिएको बताइएको छ । घटनाबारे फरेन्सिक अनुसन्धान जारी छ । उक्त पोर्टलमा मेडिकेयरसँग सम्बन्धित संवेदनशील नभएका तथ्यांक, खर्चसम्बन्धी विवरणलगायत सामग्री राखिएका छन् । घटनाप्रति अस्ट्रेलियाले ‘अत्यन्त गम्भीर चिन्ता’ व्यक्त गरेको छ । प्रधानमन्त्री अल्बानिजले ओपनएआईका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) साम अल्टम्यानसँग समेत कुरा गरेर घटनाबारे चासो व्यक्त गरेका छन् ।  उनले घटनाबारे सरकारलाई जानकारी गराउन कम्पनीले गरेको ढिलाइको समेत आलोचना गरेका छन् । ओपनएआईले अस्ट्रेलियाली अधिकारीलाई सेप्टेम्बर १० मा मात्र घटनाबारे जानकारी गराएको थियो । अर्थात घटना भएको झन्डै तीन महिनापछि मात्रै कम्पनीले सरकारलाई जानकारी दिएको हो । ओपनएआईका अनुसार अस्ट्रेलियासम्बन्धी प्रश्न तथा तथ्यांकको उत्तर खोज्ने क्रममा आन्तरिक मूल्यांकन भइरहेका बेला उक्त गतिविधि भएको थियो । कम्पनीका प्रवक्ताले सीएनबीसीसँग भने, ‘त्यस क्रममा हाम्रा मोडलहरूले हामीले उद्देश्य नराखेका केही गतिविधि गरे ।’ कम्पनीले बिरामीका व्यक्तिगत अभिलेखमा पहुँच पुगेको कुनै प्रमाण नरहेको जनाएको छ । एआईले समग्र स्वास्थ्य तथ्यांक तथा आन्तरिक फाइलका नाममा भने पहुँच बनाएको बताइएको छ । ओपनएआईका अनुसार जुनमा भएको उक्त गतिविधिबारे कम्पनीलाई अगस्टमा मात्र थाहा भएको थियो । त्यसपछि के–कस्ता सामग्रीमा पहुँच पुगेको थियो भन्नेबारे अनुसन्धान गरेर अस्ट्रेलियाली सरकारलाई जानकारी दिइएको कम्पनीले जनाएको छ । यो ओपनएआईका एआई प्रणालीबाट अनपेक्षित रूपमा भएको पहिलो घटना भने होइन ।  यसअघि पनि कम्पनीका एआई प्रणालीले कुनै निर्देशनबिना युनिभर्सिटी अफ न्यु मेक्सिकोको डिजिटल पुस्तकालय तथा अमेरिकाको रोजगारी र शिक्षासम्बन्धी सार्वजनिक तथ्यांक उपलब्ध गराउने ‘डाटा यूएसए’ प्लेटफर्ममा प्रवेश गर्ने प्रयास गरेको न्युयोर्क टाइम्सले जनाएको थियो । जुलाईमा त ओपनएआईका मोडलहरूले इन्टरनेटबाट अलग राख्न बनाइएका सुरक्षा नियन्त्रण छल्दै कम्पनीको आन्तरिक अनुसन्धान पूर्वाधारका केही हिस्सामा पहुँच बनाएका थिए ।  साथै डेभलपर प्लेटफर्म हगिङ फेसका प्रणालीमा समेत पहुँच पुर्याएको बताइएको थियो । यी घटनाले मानिसको निर्देशनबिना आफै निर्णय गर्न र बाह्य प्रणालीसँग अन्तरक्रिया गर्न सक्ने एआई एजेन्टको विकाससँगै त्यसको सुरक्षा र नियन्त्रण चुनौती पनि बढ्दै गएको देखाएको छ ।

काठमाडौं । विश्व बजारमा ऊर्जाको मूल्यमा भएको भारी वृद्धि र आपूर्ति शृङ्खलामा देखिएको अवरोधका कारण टर्कीमा इन्धनको मूल्यले हालै ऐतिहासिक रेकर्ड कायम गरेको छ । डिजेलको मूल्य पहिलो पटक प्रतिलिटर १०० टर्की लिरा (२.०५ अमेरिकी डलर) नाघेपछि यसको प्रत्यक्ष असर सर्वसाधारणको भान्सादेखि यातायात र समग्र अर्थतन्त्रमा पर्न थालेको छ । टर्कीको अर्थतन्त्रमा ऊर्जाको बढ्दो मूल्यले गम्भीर संकट निम्त्याएको छ । विशेषगरी तेल र प्राकृतिक ग्यासको ठूलो आयातकर्ता रहेको टर्कीका लागि यो मूल्यवृद्धि निकै चुनौतीपूर्ण बनेको छ । हर्मुज जलडमरुमा आपूर्ति अवरोधको चिन्ता र विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल १०० डलरमाथि पुग्दा टर्कीको आन्तरिक बजार प्रभावित भएको हो । देशको करिब आधा जनसंख्या न्यूनतम ज्याला (२८,०७५.५० लिरा) मा निर्भर रहेको अवस्थामा इन्धनको मूल्यवृद्धिले मध्यम र निम्न वर्गलाई सबैभन्दा बढी प्रताडित बनाएको छ । अवकाशप्राप्त आर्किटेक्ट युसुफ कोसेओग्लु भन्छन्, ‘पेन्सनले बाँच्न असम्भव भइसकेको छ, हामी बचतको भरमा बाँचिरहेका छौँ । इन्धनको मूल्यमा हुने एक लिराको वृद्धिले पनि खाद्य पदार्थदेखि ढुवानीसम्मको मूल्य अकासिन्छ ।’ यसको प्रभाव यातायात र दैनिक उपभोग्य वस्तुमा पनि स्पष्ट देखिएको छ । महँगीका कारण सवारीधनीहरू निजी साधन छोडेर सार्वजनिक यातायात वा कम्पनीका बस प्रयोग गर्न बाध्य भएका छन् । शिक्षक हिलाल ओनाटका अनुसार इन्धनको मूल्यले घरभाडा र अपार्टमेन्टको मर्मत शुल्कमा समेत वृद्धि गराउने निश्चित छ । टर्की सरकारले मुद्रास्फीतिलाई नियन्त्रण गर्ने प्रयास गरिरहेको भए पनि ऊर्जाको यो मूल्यवृद्धिले सो प्रक्रियालाई सुस्त बनाइदिएको छ । अर्थमन्त्री मेहमेत सिमसेकले बाह्य कारकले गर्दा मूल्यवृद्धि नियन्त्रणको गति अपेक्षा गरिएभन्दा सुस्त भएको स्वीकार गरेका छन् । ऊर्जा मन्त्री अल्परस्लान बायरकतारले रूस–युक्रेन द्वन्द्व र क्षेत्रीय तनावलाई ‘परफेक्ट स्टर्म’ भन्दै यसले मुलुकको अर्थतन्त्रमा बाह्य दबाब सिर्जना गरेको उल्लेख गरेका छन् ।