मूल्य वृद्धि ४.८ प्रतिशतमा झर्यो, व्यापार घाटा ९७.९ प्रतिशतले बढ्यो
काठमाडौं, १ पुस । मूल्य वृद्धि घट्दो दरमा रहेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार कात्तिक महिनामा मूल्य वृद्धि ४.८ प्रतिशतमा सिमित रहेको छ । चालु आर्थिक वर्षको असोजमा भने मूल्य वृद्धि ६.७ प्रतिशतमा रहेको थियो । गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा मूल्य वृद्धि १०.४ प्रतिशतमा रहेको थियो । त्यस्तै आर्थिक वर्षको पहिलो चार महिनामा व्यापार घाटा ९७.९ प्रतिशतले बढेर २ अर्व ७७ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो व्यापार घाटा ३७.८ प्रतिशतले घटेको थियो । निर्यात भन्दा आयातमा उच्च वृद्धि भएपछि व्यापार घाटा चुलिदै गएको हो । चालु आर्थिक वर्षको पहिलो चार महिनामा भारततर्फ २३.२ प्रतिशत, चीनतर्फ ३६.६ प्रतिशत र अन्य मुलुकतर्फ ९ प्रतिशतले निर्यात बढेको छ । यसअवधिमा आयात ८७.४ प्रतिशतले बढेर ३ अर्व ०१ अर्ब ६६ करोड पुगेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो आयात ३६.८ प्रतिशतले घटेको थियो । निर्याततर्फ १७ प्रतिशतले वृद्धि भई २४ अर्ब ५२ करोड पुगेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो निर्यात २९.१ प्रतिशतले घटेको थियो । यस अवधिमा रेमिट्यान्स वृद्धिद्धर घटेको छ । चालु आर्थिक वर्षको पहिलो चार महिनामा रेमिट्यान्सको वृद्धिदर ७.८ प्रतिशतले वृद्धि भई २३२ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा रेमिट्यान्स वृद्धिद्धर १९.४ प्रतिशतले वृद्धि भएको थियो । त्यसैगरी, शोधनान्तर स्थिति बचतमा रहेको छ । चालु आर्थिक वर्षको चार महिनामा शोधनान्तर २१ अर्व ९८ करोड रुपैयाँ बचतमा रहेको छ । यो गत असोजसम्ममा ८३ अर्ब ७० करोडले बचतमा रहेको थियो ।
बढ्दैछ केमिकल फोबिया, कहाँ जान्छ १५ अर्ब ९४ करोड रुपैयाँको बिषादी ?
काठमाडौं, १ पुस । केमिकल अर्थात बिषादी बिनाको जिवन असम्भव जस्तै बन्दै गएको तथ्य नेपालले आयात गरिरहेको बिषादीको तथ्यांकले पुष्टि गर्छ । प्रत्येक बर्ष वृद्धि भैरहेको विषादीको आयातले नेपाली जनजिवनमा केमिकल फोबिया बढिरहेको देखाउँछ । आर्थिक बर्ष २०७२/७३ सालमा मात्रै १५ अर्ब ९४ करोड रुपैयाँ मूल्य बराबरको बिभिन्न केमिकल आयात भएको छ । यसरी आयात भएको अधिकांश बिषादी नेपालीको रगतसम्म पुगेको छ । यी केमिकलहरु अधिकांश अन्न तथा फलफुल र तरकारी उत्पादन र पशुपंक्षिमा प्रयोग भएका छन् । यसरी प्रयोग भएको बिषादी तीनै उत्पादनका माध्यमबाट नेपालीको रक्त सञ्चार प्रणालीसँग जोडिन पुगेका छन् । कृषि विकास मन्त्रालयको बाली सरक्षण निर्देशनालयका प्रमुख डिल्ली शर्माका अनुसार तरकारी तथा फलफुलमा प्रयोग हुने बिषादी मात्रै ५० औं करोडको आयात भैरहेको छ । सन १९९७ मा बालीमा प्रयोग हुने ५० मेट्रिक टन बिषादी आयात भएको थियो । तर गत आर्थिक बर्षमा त्यसको मात्रा बढेर ४५४ मेट्रिकटन पुगेको शर्माले बताए । यसरी आयात भएका बिषादीमध्ये ८० देखि ८५ प्रतिशत तरकारी बालीमा प्रयोग हुने पनि उनले जानकारी दिए ।‘तरकारीमा प्रयोग भएका बिषादी मानिसको रक्तसञ्चार प्रणलीसँग जोडिन पुग्छ, जसले स्वास्थ्यमा असर गर्छ नै’, शर्माले भने । यद्यपी दक्षिण एसियामा भुटानपछि नेपालमा सबै भन्दा कम मात्रामा बिषादी प्रयोग हुने गरेको पनि उनले दावी गरे । ‘नेपालमा प्रति हेक्टर ३९६ ग्राम बिषादी उपयोग हुने गरेको छ, जुन अन्य देशको तुलनामा निकै कम हो’, शर्माले भने । उनले बिषादीको प्रयोगलाई घटाउन जैविक बिषादी उत्पादन तथा प्रयोगमा जोड दिँदै आएको पनि बताए । नेपालमा युरिया, अमोनियम सल्फेट, अमोनियम नाइट्रेट, सोडियम नाइट्रेट, सुपर फोस्फेट, पोटासियम क्लोइराट, पोटासियम सल्फेट, पोटास लगायतका बिषादी आयात हुने गरेका छन् । यस्ता बिषादीको आयात पछिल्ला बर्षमा वृद्धि भैरहेको देखिन्छ । आर्थिक बर्ष २०७०/७१ मा १४ अर्ब ७३ करोड मुल्य बराबरका यस्ता केमिकल बिषादी आयात भएका थिए भने आव २०७१/७२ मा १५ करोड ७० लाख रुपैयाँ बराबरको आयात भएको थियो ।
महानगरका सडकमा ५० हजार सौर्य बत्ती जडान गर्न ५ अर्ब लाग्ने, जडित बत्ती धुलोका कारण बलेन
काठमाडौं, १ पुस । काठमाडौं महानगरपालिका भित्रको सबै सडकमा सौर्य बत्ती जडान गर्नको लागि करिब ५ अर्ब रुपैयाँ खर्च हुने अनुमान गरेको छ । सरकारले चालु आर्थिक वर्षको बजेटमा शहरी क्षेत्र त्यसमा पनि महानगर क्षेत्रमा रातको समय पनि उज्यालो राख्न सौर्य बत्ती जडान कार्यक्रम घोषणा गरेको थियो । महानगरपालिका भरि सौर्य बत्ती जडान गर्न ५० हजार पोल आवश्यक रहेको काठमाडौं महानगरपालिका सहरी पूर्वाधार विकास विभाग प्रमुख डा. उत्तरकुमार रेग्मीले बताए । सडकमा एउटा सौर्य बत्ती राख्न पोल, सोलार प्यानल, लाईटसहित १ लाख २० हजार रुपैयाँ पर्ने उनले बताए । सरकारले स्रोत जुटाइ दिएमा न्यूनतम ३ देखि अधिकतम ५ वर्षभित्र सो कार्यक्रम सम्पन्न गर्न सकिने उनले बताए । हाल महानगरपालिकाले उपभोक्ता समितिहरुसँगको सहकार्यमा चालू आवमा एक हजार वटा सौर्य बत्ती जडान गर्ने योजना बनाएको छ । रेग्मीका अनुसार अहिलेसम्म महानगरले विभिन्न १८ स्थानमा सौर्य बत्ती जडान कार्यक्रम सम्पन्न गरिसकेको छ । धुलोका कारण बल्दैनन् बत्तीः मापदण्ड जति राम्रो भएपनि महानगर भित्र जडित बत्ती नियमित बल्दैनन् । सौर्य बत्ती जडान गरिएका स्थानका सौर्य बत्तीहरु राती नपर्दै निभिसकेको देखिन्छ । महानगरका अनुसार सोलार प्यानलमा धूलो जम्नुनै बत्ती नबल्नुको मुख्य समस्या भएको बताएको छ । ‘प्यानलहरु सफा नगरिएकाले राती अवेरसम्म बत्ती बल्न नसकेको हो, ’रेग्मीले भने ‘सफा गरे बत्ती बल्छ,’ कुनै पोलमा बत्ती (बल) जलेको कारण पनि निभेको हुन सक्छ ।’ समय समयमा यसको मर्मत सम्भार तथा अनुगमन गरिनु पर्ने र महानगरले जडान गरेको स्थानमा अनुगमन पनि भइरहेको काठमाडौं महानगरपालिका सहरी पूर्वाधार विकास विभाग प्रमुख डा. उत्तरकुमार रेग्मीले बताए । महानगरले हालसम्म जडान गरेको २ हजार सौर्य बत्ती पनि ६० ओटा उपभोक्ता समितिसँग मिलेर जडान गरेको हो । उपभोक्तासँगको सहकार्यमा सौर्य बत्ती जडान गर्दा लाग्ने खर्चमा उपभोक्ताको १५ प्रतिशत, महानगरको २५ र नेपाल सरकारको ६० प्रतिशत लाग्ने व्यवस्था तय गरिएको छ । स्थानीय सहभागिता भए दिगो संरक्षण हुने भन्दै महानगरपालिकाले स्थानीयलाई सहभागी गराएको हो । कतिपय ठाउँमा भने स्थानीयकै कारणले पनि बत्ती जडान ढिलाइ भएको महानगरपालिकाले जानकारी दिएको छ । सौर्य बत्तीका लागि सौर्यपाता कम्तीमा २० वर्ष टिक्ने हुनुपर्ने मापदण्ड छ भने ब्याट्री ५ वर्ष र बत्ती २ वर्ष ग्यारेन्टी भएको हुनुपर्ने उल्लेख छ । एक पोलदेखि अर्को पोलको दुरी २५ मिटर र पोलको उचाइ ७ मिटरको हुनुपर्ने प्रावधान राखिएको छ । करिब २० करोड रुपैयाँ लागतमा राजधानीका ६६ भित्री सडकमा १ हजार ७ सय सौर्य बत्ती तिहारसम्ममा जडान गरिसक्ने महानगरको योजना थियो । तर विभिन्न कारणले सो काम अहिलेसम्म पनि सम्पन्न हुन सकेको छैन । बत्ती जडान गर्न आवश्यक पोल, ब्याट्री, प्यानललगायत सामग्री समयमै उपलब्ध नहुँदा ढिलाइ भएको हो ।
