अटो

काठमाडौं । फोटोन मोटरले फोटोन माउन्टेन ईभी विद्युतीय पिकअपको नेपालमा आधिकारिक रूपमा सुरुवात गरेको छ । नेपालका विविध भूभाग र चुनौतीपूर्ण सडकहरूलाई ध्यानमा राखी डिजाइन गरिएको यो इलेक्ट्रिक पिकअप देशको दिगोपन लक्ष्यमा टेवा पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ । नेपाल सरकारले विद्युतीय सवारीसाधनको प्रवर्द्धनलाई उच्च प्राथमिकता दिइरहेको अवस्थामा फोटोन माउन्टेन ईभी को लन्चले इन्धन निर्भरता घटाउन र कार्बन उत्सर्जन न्यून गर्न महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउनेछ । फोटोन मोटरले उच्च सुरक्षा, दक्षता र प्रदर्शन मापदण्ड पालना गर्ने अत्याधुनिक विद्युतीय सवारीसाधनमार्फत नेपाललाई स्वच्छ ऊर्जा समाधानमा अघि बढाउन प्रतिबद्धता जनाएको छ । फोटोन मोटरका सीईओ तुषार गुप्ताले नेपालका लागि विशेष डिजाइन गरिएको माउन्टेन ईभी को सुरुवातले यातायात क्षेत्रमा नयाँ क्रान्ति ल्याउने बताए । उनले भने, ‘नेपालको विकसित हुँदै गरेको यातायात क्षेत्रलाई उन्नत कार्यसम्पादन, दिगोपन र विश्वसनीयता आवश्यक छ । फोटोन माउन्टेन ईभी इन्जिनियरिङ उत्कृष्टता र वातावरणीय जिम्मेवारीको उत्कृष्ट उदाहरण हो । नेपालको भौगोलिक चुनौतीहरूको सामना गर्न तयार पारिएको यो मोडेलले टिकाउ, कुशल र पर्यावरणमैत्री यातायात समाधान प्रदान गर्नेछ ।’ फोटोन माउन्टेन ईभीले बलियो, टिकाउ र वातावरणमैत्री विकल्प प्रदान गर्दै नेपालको पिकअप ट्रक बजारमा नयाँ युगको सुरुवात गर्नेछ । व्यवसाय, फ्लीट अपरेटर तथा दिगो यातायात समाधान खोज्ने प्रयोगकर्ताहरूका लागि यो भरपर्दो र किफायती विकल्प बन्ने अपेक्षा गरिएको छ । नेपालको सडक संरचना र जलवायुअनुसार विशेष रूपमा डिजाइन गरिएको फोटोन माउन्टेन ईभीले विद्युतीय सवारीसाधनको बजार विस्तार गर्न योगदान दिने विश्वास गरिएको छ ।

काठमाडौं । लक्जरी कार निर्माता एस्टन मार्टिनले कम्पनीको अध्यक्षबाट प्राप्त वित्तीय सहायता र उनले स्वामित्वमा राखेको फर्मुला वन टोलीको हिस्साको बिक्रीमार्फत १६२ मिलियन डलर (करिब २१ अर्ब ५४ करोड ६० लाख नेपाली रुपैयाँ) उठाउने भएको छ । मार्टिन बढ्दो घाटासँग जुधिरहेको छ । त्यसैले उक्त रकम उठाउन लागिएको हो । फिल्मी जासूस जेम्स बन्डको मनपर्ने कारका रूपमा चर्चित यस कम्पनीको सेयर सोमबारको सुरुवाती कारोबारमा ५.७ प्रतिशतले बढेर ६९ पेन्स पुगेको छ । पछिल्ला वर्षहरूमा आपूर्ति शृङ्खला समस्या, डेलिभरीमा ढिलाइ र चीनमा घट्दो मागका कारण एस्टन मार्टिन संकटमा परेको छ । अध्यक्ष लरेन्स स्ट्रोलले २०२० मा कम्पनीको नेतृत्व सम्हालेयता यो छैटौं पटक पूँजी संकलन गर्न बाध्य भएको छ । साथै कम्पनीले आफ्नो ५ प्रतिशत कर्मचारी कटौती गरेको छ । स्ट्रोलले हालसम्म एस्टन मार्टिनमा करिब ६०० मिलियन पाउन्ड लगानी गरिसकेका छन् । अब उनको यु ट्री कन्सोर्टियमले ५२.५ मिलियन पाउन्ड थप लगानी गर्दै ७५ मिलियन सेयर ७० पेन्स प्रति सेयरको दरमा खरिद गर्नेछ । यो सम्झौताले उनको हिस्सेदारी करिब २७.७ प्रतिशतबाट ३३ प्रतिशतसम्म बढाउनेछ । एस्टन मार्टिनले यु ट्रीले आफ्नो स्वामित्व ३५ प्रतिशतसम्म बढाउने इच्छा व्यक्त गरेको पनि बताएको छ । यु ट्रीले बेलायतमा सूचीबद्ध कुनै पनि कम्पनीको ३० प्रतिशतभन्दा बढी स्वामित्व भएकाले बाँकी सेयरधारकहरूको सेयर खरिद गर्न अनिवार्य प्रस्ताव गर्ने नियमबाट छुट माग्नेछ । यसका अतिरिक्त एस्टन मार्टिन अराम्को फर्मुला वन टोलीको हिस्साको बिक्रीले हाल बुक भएको मूल्य करिब ७४ मिलियन पाउन्डभन्दा बढी प्रिमियम प्राप्त गर्न मद्दत गर्ने बताइएको छ । कम्पनीले अब वार्षिक कार बिक्रीमा ’सामान्य वृद्धिको’ अपेक्षा गरेको छ । यो संशोधित पूर्वानुमान ट्रम्प प्रशासनले संयुक्त राज्य अमेरिकामा लगाउन सक्ने सम्भावित ट्यारिफको प्रारम्भिक विश्लेषणमा आधारित छ ।

सन् २०२५ मा लन्च हुने चिनियाँ विद्युतीय सवारीसाधनहरू । काठमाडौ‌ । अमेरिकाले समय गुमायो र चीनले विद्युतीय सवारीसाधन (ईभी) साम्राज्य निर्माण गर्‍यो । ‘उनीहरूले उत्तर अमेरिकाबाहेक विश्वभर कब्जा जमाउँदैछन्,’ चिनियाँ अटो उद्योग विशेषज्ञ लेई सिङले भने, ‘अमेरिका अन्तिम चुनौती बन्नेछ ।’ पछिल्लो १५ वर्षमा चीनले १ करोडभन्दा बढी सार्वजनिक चार्जिङ स्टेशनहरू स्थापना गरेको छ । अरबौं चालकहरूलाई अनुदान तथा अन्य प्रोत्साहनमार्फत विद्युतीय सवारी प्रयोग गर्न उत्प्रेरित गर्‍यो र १०० भन्दा बढी विद्युतीय सवारी ब्रान्डहरू विभिन्न मूल्य विकल्पसहित प्रस्तुत गर्‍यो । यो परिवर्तनलाई सिङले ‘चाइना स्पीड’ को उत्कृष्ट उदाहरण दिए, जसले चीनको तीव्र विकासलाई दर्शाउँछ । यो तीव्र गतिको विशाल रूपान्तरणका कारण चीनले अमेरिका र अन्य सबै देशहरूलाई उछिनेर विद्युतीय सवारीको प्रवृत्तिमा अग्रस्थान हासिल गरेको हो । चीनले कसरी ईभी बजारमा प्रभुत्व जमायो ? चीनको विद्युतीय सवारीसाधन क्षेत्रमा अग्रता एकै रातमा आएको होइन । यसको प्रमुख कारण- चीनले एक दशकभन्दा बढी समयअघि नै ईभीलाई २०औं शताब्दीको सुरुवातमा हेनरी फोर्डले अटोमोबाइल उद्योगमा ल्याएको क्रान्ति जत्तिकै महत्त्वपूर्ण नवाचार(केही नयाँ तथा उपकारी तरिका) को रूपमा चिन्यो । विद्युतीय सवारीसाधनमा अग्रस्थान हासिल गर्ने दृढ इच्छाका साथ बेइजिङले आफ्नो आर्थिक शक्ति ईभी विकासमा लगानी गर्‍यो । यो रणनीति सन् १९७० र ८० को दशकमा जापानको अटो उद्योगलाई माथि उठाउन अपनाइएको केन्द्रीकृत औद्योगिक नीतिसँग मिल्दोजुल्दो थियो । सिङका अनुसार २००९ मा चिनियाँ सरकारले विद्युतीय सवारीसाधन नेटवर्कको आधार तयार गर्न एक प्रायोगिक अनुदान कार्यक्रम सुरु गरेको थियो । ‘दश सहर र हजार गाडी’ नामक यस योजनाको उद्देश्य बस र ट्याक्सी जस्ता सार्वजनिक यातायातका लागि नयाँ विद्युतीय र हाइब्रिड सवारीसाधनलाई अनुदान प्रदान गर्नु थियो । चीनको नम्बर वान ईभी- बीवाईडी २०१३ देखि सरकारले विद्युतीय सवारीको दायराको आधारमा वर्गीकरण गरिएको अनुदान प्रणालीमार्फत व्यक्तिगत उपभोक्ताहरूलाई पनि अनुदान दिन थाल्यो । यो योजना २०२२ मा बन्द गरियो तर त्यस समयमा चीन ईभी बजारमा अग्रस्थानमा पुगिसकेको थियो । साथै सरकारले विद्युतीय सवारीसाधनको लागत घटाउन १० प्रतिशत बिक्री कर छुटको सुविधा प्रदान गर्‍यो, जुन २०२७ सम्म क्रमशः हटाइनेछ । रणनीतिक तथा अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययन केन्द्र (सीएसआईएस) को एक प्रतिवेदनअनुसार २००९ देखि २०२३ सम्म चिनियाँ सरकारले कुल २३१ अर्ब डलरको अनुदान प्रदान गरेको छ । यो अनुदान प्रणाली निकै प्रभावकारी सावित भयो । अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सी (आईईए) का अनुसार चीनमा नयाँ विद्युतीय गाडी दर्ता २०२३ मा ८१ लाख पुगेको थियो, जुन २०२२ को तुलनामा ३५ प्रतिशतले वृद्धि हो । चार्जिङ पूर्वाधारमा चीनको अग्रता चीनले ईभी चार्जिङ पूर्वाधार निर्माणमा पनि अग्रस्थान बनाएको छ । राष्ट्रिय ऊर्जा प्रशासनका अनुसार २०२४ को जुनसम्ममा चीनमा कुल १.०२ करोड ईभी चार्जरहरू थिए, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा ५४ प्रतिशतले वृद्धि हो । चीनले मात्र संख्यात्मक रूपमा अमेरिकाभन्दा अग्रता लिएको छैन, गुणस्तरीय रूपमा पनि उछिनेको छ । सिङका अनुसार चीनको चार्जिङ प्रणाली अत्यधिक सुव्यवस्थित छ, जहाँ सबै प्रकारका गाडीका लागि एउटै मानक प्लग प्रयोग हुन्छ । ‘तपाईंलाई प्लग वा एडप्टरका प्रकारबारे सोच्नुपर्दैन, कुन चार्जिङ स्टेशन प्रयोग गर्ने भनेर चिन्ता लिनुपर्दैन,’ उनले भने । चीनको अर्को फाइदा- कच्चा पदार्थ र सेमिकन्डक्टर चिप्स चीनलाई ईभी उत्पादनका लागि आवश्यक महत्त्वपूर्ण कच्चा पदार्थ उपलब्ध हुने फाइदा छ । आईईएका अनुसार सन् २०३० सम्म ईभी ब्याट्री उत्पादनका लागि आवश्यक ९० प्रतिशत ग्रेफाइट र ७७ प्रतिशत प्रशोधित दुर्लभ खनिज चीनबाट आपूर्ति हुनेछ । अटोमोटिभ इनोभेसन एलायन्सका अनुसार हाल अमेरिका आफ्नो सम्पूर्ण ग्रेफाइट आपूर्ति आयात गर्छ, जसको एक तिहाइ चीनबाट आउँछ । चीनलाई सेमिकन्डक्टर चिप उत्पादनको नजिक हुनुको फाइदा पनि छ । ईभीपासपोर्टका सीईओ हुमन शाहीदीका अनुसार ताइवान जुन चीनको छेउमै छ, विश्वका ९० प्रतिशत अत्याधुनिक चिप उत्पादन गर्छ । ‘अमेरिका र क्यानडा चीनमाथिको निर्भरता हटाउन प्रयासरत छन्, तर यो कार्य शब्दमा भन्दा व्यवहारमा कठिन छ,’ सिङले भने, ‘मलाई लाग्छ, यसको समाधान गर्न कम्तिमा एक दशक लाग्नेछ ।’ के अमेरिका अझै प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छ ? अमेरिकी चालकहरू ईभी अपनाउने मामिलामा सुस्त छन् । विशेषज्ञह‍रू अमेरिका प्राविधिक दक्षता र आर्थिक क्षमता भएकोले अझै दौडबाट नबाहिरिएको बताउँछन् । यदि राजनीतिक इच्छाशक्ति बलियो भयो भने ईभी प्रणाली छिटो विस्तार गर्न सक्छ । अटोमोटिभ इनोभेसन एलायन्सका सीईओ जोन बोज्जेल्लाका अनुसार आगामी केही वर्षहरू अमेरिकी ईभी विकासका लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण हुनेछन् । चीनसँग प्रतिस्पर्धा गर्न अमेरिकाले के गर्नुपर्छ? कारबिकका सीईओ बाराटुन्डे कोलाका अनुसार अमेरिका रोबोटिक्स र स्वचालित असेम्ब लीमा थप लगानी गर्नुपर्छ, उन्नत सामग्रीहरूमा लगानी बढाउनुपर्छ र महत्त्वपूर्ण खनिजहरूको उत्पादन बलियो बनाउँदै चीनमाथिको निर्भरता कम गर्नुपर्छ । ‘यदि हामी नयाँ प्रविधिहरू, जस्तै कार्बन न्यानोट्यूबहरूको मापन विस्तार गर्न केन्द्रित भयौं, यदि हामी रोबोटिक्समा दोब्बर लगानी गर्‍याैं भने हामी चीनलाई पछ्याउन सक्दछौं र एक दशकभित्र विश्व नेता बन्न सक्दछौं,’ उनले भने । चार्जिङ पूर्वाधार निर्माणमा ध्यान अमेरिकाको अर्को मुख्य प्राथमिकता चार्जिङ पूर्वाधारको विस्तार हो । ‘हामीले थप चार्जरहरू राख्नका लागि यो कार्य सम्पन्न गर्ने थप जनशक्ति आवश्यक छ,’ शाहीदीले भने । अमेरिकामा हाल २ लाखभन्दा बढी सार्वजनिक चार्जिङ पोइन्टहरू रहेका छन् । ट्रम्प प्रशासनको गलत कदम राष्ट्रपति डाेनाल्ड ट्रम्पले कार्यकारी आदेशमा हस्ताक्षर गरी अघिल्लो प्रशासनको २०३० सम्म नयाँ बिक्री हुने ५० प्रतिशत सवारीसाधन विद्युतीय हुने लक्ष्य खारेज गरेका छन् । संघीय राजमार्ग प्रशासनले राष्ट्रिय विद्युतीय सवारीसाधन पूर्वाधार कार्यक्रमलाई स्थगित गर्दै ईभी चार्जिङ स्टेशनहरूको विस्तारका लागि विनियोजन गरिएको करिब ३ अर्ब डलर रोक्का गरेको छ । सबै आयातित सवारीसाधन र पार्ट्सहरूमा २५ प्रतिशत कर लगाउने घोषणा गरिएको छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय आपूर्ति श्रृंखलामा भर पर्ने ईभीहरूको लागत र उपलब्धतामा असर पार्न सक्छ । प्रशासनले जीवाश्म इन्धनलाई प्राथमिकता दिँदै स्वच्छ ऊर्जा परियोजनाका लागि प्रदान गरिएका अनुदानहरू रद्द गरेको छ । यस्ता कदमहरूले चीनलाई झन् बढी फाइदा हुने र अमेरिका पछि पर्ने विज्ञहरू बताउँछन् ।