अहिले राजनीति खलबलिएको छः ओली
काठमाडौं । नेकपा एमालेका अध्यक्ष एवं पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले मानिसको सांस्कृतिक मनोवृत्ति बिग्रिँदा राजनीतिसमेत खलबलिएको टिप्पणी गरेका छन् । सोमबार भक्तपुरमा नेकपा एमाले जिल्ला कमिटी भक्तपुरले बडादशैँ, शुभदीपावली, नेपाल संवत ११४७ तथा छठ पर्वको अवसरमा आयोजना गरेको चियापान तथा शुभकामना आदानप्रदान कार्यक्रममा बोल्दै अध्यक्ष ओलीले समाजमा परोपकार, करुणा र निर्माणको भावनाभन्दा विध्वंशको प्रवृत्ति बढेको बताए । उनले संसद भवन निर्माण गर्नुभन्दा आगो लगाउने र सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण गर्नुभन्दा नष्ट गर्ने प्रवृत्ति बढेको भन्दै असन्तुष्टि व्यक्त गरे । ओलीले आफू नेतृत्वको सरकारले विभिन्न स्थानमा ठूला सभा हल, रङ्गशाला तथा पूर्वाधार निर्माणलाई प्राथमिकता दिएको दाबी गरे । गोदावरीमा अन्तर्राष्ट्रियस्तरको सभागृह निर्माण गरिएको उल्लेख गर्दै उनले त्यहाँ हजारौँ मानिस अट्ने व्यवस्था रहेको बताए । भक्तपुरमा समेत ठूला सार्वजनिक तथा सामुदायिक सभा हलको आवश्यकता रहेको उनको भनाइ छ । सामान्य कार्यक्रम आयोजना गर्नुपर्दा पार्टी प्यालेसमा निर्भर हुनुपर्ने अवस्था रहेको भन्दै उनले सार्वजनिक सभा हल निर्माणमा ध्यान दिनुपर्ने बताए । त्यस्तै, भूकम्पबाट क्षति पुगेका संरचनालाई अझ बलियो र व्यवस्थित रूपमा पुनर्निर्माण गर्ने प्रयास गरिएको उनले बताए । दशरथ रङ्गशालाको पुनर्निर्माण, पोखरा रङ्गशालालगायत विभिन्न स्थानमा खेल पूर्वाधार निर्माणलाई उनले विकासको उदाहरण भएको बताए । विकास भएका संरचना भत्काउने, झुट बोल्ने र राष्ट्रिय सम्पत्तिमा आगजनी तथा लुटपाट गर्ने प्रवृत्ति बढेको भन्दै ओलीले चिन्ता व्यक्त गरे । यस्ता गतिविधिको जड समाजमा सांस्कृतिक भावना कमजोर हुनु रहेको उनको तर्क छ । उनले भने, ‘आज राजनीति र समाजमा देखिएको विकृतिको एउटा कारण हाम्रो सांस्कृतिक र नैतिक चेतनामा आएको ह्रास पनि हो । मानिसको मनमा परोपकार, करुणा र निर्माणको भावनाभन्दा विध्वंस र स्वार्थको भावना बढ्दै गएको देखिन्छ । हामीले सभा हल, रङ्गशाला र अन्य पूर्वाधार निर्माण गरेर देश विकास गर्नसक्छौं भन्ने उदाहरण प्रश्तुत गरेका थियौं । भूकम्पले संरचना भत्काउँदा पनि त्यसलाई अझ बलियो र व्यवस्थित बनाउने प्रयास गरेका थियौं । तर सार्वजनिक सम्पती संरक्षण गर्नुको सट्टा तोडफोड, आगजनी र लुटपाट गर्ने प्रवृत्तिले समाजलाई ठूलो क्षति पु¥याउँछ । भाटभटेनीलगायतका व्यावसायिक प्रतिष्ठानमा भएका लुटपाट र आगजनीका घटनाले सार्वजनिक तथा निजी सम्पत्तिको सुरक्षाबारे गम्भीर प्रश्न उठाएका छन् । यस्तो व्यवहारले देशको प्रतिष्ठामा समेत असर पार्छ । त्यसैले अब हामीले विनाश होइन, निर्माण; घृणा होइन, करुणा, झुट होइन, सत्य र हिंसा होइन, सहकार्यको संस्कार विकास गर्नुपर्छ । संस्कृतिको संरक्षण भनेको केवल चाडपर्व मनाउनु मात्र होइन, हाम्रो व्यवहारमा नैतिकता, सद्भाव र जिम्मेवारी कायम गर्नु पनि हो ।’ उनले भाटभटेनीका २१ वटा स्टोरमा लुटपाट र आगजनी भएको प्रसङ्ग उल्लेख गर्दै सार्वजनिक तथा निजी सम्पती लुट्ने र जलाउने व्यक्तिहरूले नेपाली समाजकै बद्नाम गराएको टिप्पणी गर्नुभयो । यस्ता गतिविधिमा संलग्न हुनेहरू नेपाली समाजका लागि कलङ्क भएको उहाँको भनाइ छ । ओलीले समाजमा निर्माण, संरक्षण, परोपकार र जिम्मेवारीवोधको भावना विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिए ।
विश्वव्यापी संकटबीच टर्कीमा कोप-३१ सम्मेलन सुरु
काठमाडौं । विश्वव्यापी ऊर्जा संकट, भूराजनीतिक तनाव र आर्थिक अनिश्चितताले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको ध्यान अन्यत्र मोडिरहेका बेला जलवायु परिवर्तनको मुद्दालाई पुनः विश्वव्यापी प्राथमिकतामा स्थापित गर्ने उद्देश्यसहित संयुक्त राष्ट्रसंघीय जलवायु सम्मेलन (कोप-३१) सोमबारदेखि टर्कीको अन्ताल्यामा सुरु भएको छ । जलवायु परिवर्तनका कारण विश्वभर देखिइरहेका प्राकृतिक विपद्, बढ्दो तापक्रम, खाद्य सुरक्षा संकट र वातावरणीय जोखिम न्यूनीकरणका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य आवश्यक भइरहेका बेला आयोजना भएको यस सम्मेलनलाई विशेष महत्त्वका साथ हेरिएको छ । यसपटकको सम्मेलनमा विगतका सम्मेलनमा जस्तै कुनै ऐतिहासिक वा ठूलो सम्झौता हुने अपेक्षा गरिएको छैन । बरु जलवायु परिवर्तनविरुद्धका प्रतिबद्धता कार्यान्वयनमा देखिएका व्यावहारिक अवरोध हटाउने, कार्बन उत्सर्जन न्यूनीकरणलाई गति दिने र जलवायु कार्यलाई ऊर्जा तथा आर्थिक संकट समाधानसँग जोड्ने विषयमा छलफल केन्द्रित हुने अपेक्षा गरिएको छ । यसपटकको कोप सम्मेलनको प्रमुख पृष्ठभूमि विश्वव्यापी ऊर्जा संकट बनेको छ । इरानमा फेब्रुअरीको अन्त्यतिर सुरु भएको युद्ध र त्यसपछि होर्मुज जलडमरूमध्य बन्द हुँदा अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा आपूर्ति प्रभावित भएको छ । यसले पेट्रोलियम पदार्थ तथा प्राकृतिक ग्यासमा निर्भर देशहरूलाई थप जोखिममा पारेको छ । विश्वको ठूलो हिस्सा अझै पनि कोइला, पेट्रोलियम र प्राकृतिक ग्यासमा निर्भर छ । यी इन्धनको प्रयोगबाट ठूलो मात्रामा हरितगृह ग्यास उत्सर्जन हुने भएकाले विश्व तापक्रम वृद्धिको प्रमुख कारणका रूपमा लिइन्छ । मध्यपूर्वको पछिल्लो संकटले जीवाश्म इन्धनमाथिको निर्भरता केवल वातावरणीय समस्या नभई राष्ट्रिय सुरक्षा, ऊर्जा सुरक्षा र आर्थिक सार्वभौमिकतासँग समेत जोडिएको विषय भएको देखाएको छ । विशेषगरी तेल तथा ग्यास आयातमा निर्भर देशहरू अन्तर्राष्ट्रिय द्वन्द्व र आपूर्ति अवरोधबाट बढी प्रभावित हुने गरेका छन्। त्यसैले नवीकरणीय ऊर्जाको विकास र विद्युत्को प्रयोग विस्तारलाई जलवायु परिवर्तन न्यूनीकरणसँगै आर्थिक तथा रणनीतिक सुरक्षाको उपायका रूपमा अघि सार्नुपर्ने आवाज बलियो बन्दै गएको छ । जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जालको फ्रान्सेली शाखाकी अन्तर्राष्ट्रिय नीति प्रमुख गाइया फेब्रेले मध्यपूर्वको संकटले जीवाश्म इन्धनमाथिको निर्भरताले जलवायु र ऊर्जा सुरक्षामा पार्ने असरलाई थप स्पष्ट बनाएको धारणा राखेकी छन् । सम्मेलनको आयोजक टर्की र वार्ता प्रक्रियाको नेतृत्व गरिरहेको अस्ट्रेलियाले सन् २०३५ सम्म विश्वको कुल अन्तिम ऊर्जा खपतमा विद्युतको हिस्सा ३५ प्रतिशत पु¥याउने लक्ष्य प्रस्ताव गरेका छन् । अहिले यस्तो हिस्सा करिब २३ प्रतिशत रहेको छ । विद्युतीय सवारीसाधनको विस्तार, उद्योगमा विद्युतीय प्रविधिको प्रयोग, विद्युतीय खाना पकाउने उपकरण र स्वच्छ ऊर्जामा आधारित उत्पादन प्रणाली विकास यसका प्रमुख आधार हुन् ।
चीनमा भीषण आगलागी हुँदा १४ जनाको मृत्यु, ३० बढी घाइते
काठमाडौं । चीनको उत्तरी प्रान्त शान्सीको राजधानी ताइयुआनस्थित एक अग्लो भवनमा आइतबार भीषण आगलागी हुँदा कम्तीमा १४ जनाको मृत्यु भएको छ । चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार आगलागीमा परी ३० जनाभन्दा बढी घाइते भएका छन् । समाचार एजेन्सी रोयटर्सले सरकारी समाचार एजेन्सी सिन्ह्वालाई उद्धृत गर्दै जनाएअनुसार भवनमा आइतबार स्थानीय समयअनुसार साँझ ४ बजेर ५९ मिनेटमा आगलागी भएको थियो । आगलागी भएको करिब दुई घण्टापछि मात्रै आगो नियन्त्रणमा लिन सकिएको थियो । आगलागीको कारणबारे अनुसन्धान भइरहेको सरकारी सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन् । विज्ञहरूका अनुसार भवन निर्माण तथा सुरक्षा मापदण्डको प्रभावकारी कार्यान्वयन नहुँदा चीनमा यस्ता घातक आगलागीका घटना बढिरहेका छन् ।
कहाँबाट सुरु भयो पटाका पड्काउने चलन ? यस्तो छ इतिहास
काठमाडाै । दिपावली अर्थात् उज्यालोको पर्व । घर, आँगन र मन्दिरमा दियो बालेर अन्धकारमाथि प्रकाशको विजयको उत्सव मनाउने परम्परा प्राचीन समयदेखि चल्दै आएको छ । तर आज दिवाली भन्नेबित्तिकै धेरैको सम्झनामा दियोसँगै पटाका पनि आउँछन् । आकाशमा चम्किने रङ्गीचङ्गी प्रकाश र पटाकाको आवाजलाई कतिपयले उत्सवको अभिन्न हिस्सा मान्छन् , तर के पटाका सुरुदेखि नै दिवालीको परम्परामा जोडिएका थिए त ? वास्तवमा पटाका र दिवालीको मौलिक परम्परा होइनन् । यसको इतिहास चीनसँग जोडिन्छ । पटाकाको सुरुवात चीनबाट भएको मानिन्छ । बेलायतको हर्निम्यान म्युजियम एन्ड गार्डेनमा प्रकाशित ‘वेयर डु फायरवक्र्स कम फ्रम ?’ शीर्षकको लेखअनुसार करिब दुई हजार वर्षअघि चीनमा मानिसहरूले बाँसका खोक्रा टुक्रा आगोमा हाल्ने गर्थे । आगोमा परेपछि ती बाँसका टुक्रा ठूलो आवाजका साथ पड्किन्थे । त्यतिबेला यस्तो आवाजले दुष्ट आत्मा र नकारात्मक शक्तिलाई भगाउँछ भन्ने धार्मिक विश्वास थियो । पछि नवौँ शताब्दीतिर चिनियाँ रसायनविद्हरूले बारुद (गनपाउडर) पत्ता लगाए । शोरा, गन्धक र कोइलाको मिश्रणबाट तयार पारिएको बारुदलाई सुरुमा बाँसका नली र पछि कागजका नलीमा भरेर पड्काउन थालियो । यसैबाट आधुनिक पटाकाबमे विकास भएको मानिन्छ । चीनमा धार्मिक विश्वाससँग जोडिएर सुरु भएको यस्तो अभ्यास क्रमशः धार्मिक समारोह, चाडपर्व र राजकीय उत्सवमा प्रयोग हुन थाल्यो । व्यापारिक मार्ग हुँदै पटका विश्वका विभिन्न मुलुकमा फैलियो । नेपालमा तिहार वा अन्य उत्सवहरूमा पट्का पड्काउने प्रचलन कहिलेदेखि ठ्याक्कै सुरु भयो भन्ने कुराको कुनै स्पष्ट वा प्रामाणिक लिखित इतिहास उपलब्ध छैन । तर, इतिहासकार र संस्कृतिविद्हरूका अनुसार नेपालमा अहिले प्रयोग हुने रासायनिक र आधुनिक औद्योगिक पट्काहरू (जस्तैः झिरझिरे, रकेट, बम आदि) मुख्यतया भारतबाट आयात हुन थालेपछि (विगत केही दशक अघिदेखि मात्र) व्यापक बनेका हुन् । यो परम्परागत नेपाली संस्कृतिको अङ्ग नभई बजार र व्यापारको विस्तारसँगै भित्रिएको आधुनिक प्रभाव हो । मनोरञ्जनदेखि जनावरलाई तालिम दिनेसम्म पटाकाको प्रयोग त्यतिबेला मनोरञ्जन र उत्सवमा मात्रै सीमित थिएन । यसलाई जनावरलाई तालिम दिनसमेत प्रयोग गरिन्थ्यो । १७औँ शताब्दीमा दिल्ली र आगरा भ्रमण गरेका फ्रान्सेली यात्री फ्रान्स्वा बर्नियरले आफ्नो यात्रावृत्तान्तमा पटाका र चक्रिको प्रयोग हात्तीजस्ता ठूला जनावरलाई तालिम दिन गरिने गरेको उल्लेख गरेका छन् । पटकाको तेज प्रकाश र ठूलो आवाजबाट जनावर डराएर भाग्ने भएकाले त्यसलाई प्रशिक्षणको एउटा उपायका रूपमा प्रयोग गरिन्थ्यो । पटकाको चमक र आवाज मुगल शासकहरूका लागि पनि आकर्षणको विषय बन्यो । उनीहरूले विवाह, राजकीय समारोह र विभिन्न उत्सवमा यसको भव्य प्रदर्शन गर्न थाले । त्यसबेला आतिशबाजी प्रदर्शन गर्नु शक्ति, सम्पन्नता र शानको प्रतीकसमेत मानिन्थ्यो । सन् १६३३ को एउटा चित्रमा मुगल राजकुमार दारा शिकोहको विवाहमा गरिएको पटकाको दृश्य देखाइएको छ । त्यस्तै, बीजापुरका सुल्तान इब्राहिम आदिल शाहले सन् १६०९ तिर आफ्ना दरबारीकी छोरीको विवाहमा आतिशबाजीका लागि मात्रै ८० हजार रुपैयाँ खर्च गरेको इतिहासमा उल्लेख । तिहारसँग कसरी जोडिए पटाका ? इतिहासकार पीके गोडेका अनुसार दिवालीमा आतिशबाजी प्रयोग भएको प्रारम्भिक लिखित प्रमाण मध्य १८औँ शताब्दी अर्थात् पेशवा कालमा भेटिन्छ । त्यतिबेला राजस्थानको कोटा क्षेत्रमा दिवालीका चार दिनसम्म लाखौँ दियो बाल्ने गरिन्थ्यो। यसका साथै सहरबाहिर ठूलो स्तरमा आतिशबाजी प्रदर्शन गरिन्थ्यो । उक्त प्रदर्शनलाई ‘लंकापटाखा’ अर्थात् आतिशबाजीको लंका भनिन्थ्यो । यसमा रावण, राक्षस र हनुमानका आकृति बारुदको प्रयोग गरेर बनाइन्थ्यो । हनुमानको पुच्छरमा आगो लगाएर लंका दहनको दृश्यसमेत प्रदर्शन गरिन्थ्यो । यसरी रामायणको कथालाई आतिशबाजीमार्फत प्रस्तुत गर्ने चलनले दिवालीको उत्सवलाई थप आकर्षक बनाएको थियो । कोटामा हुने यस्तो आतिशबाजी प्रदर्शनको चर्चा सुनेपछि पेशवा सवाई माधवरावले पनि पुणेमा त्यस्तै कार्यक्रम आयोजना गर्न आदेश दिएका थिए । त्यसपछि क्रमशः दिवालीमा पटका र पटाका प्रदर्शन गर्ने चलन विस्तार हुँदै गएको इतिहासकारहरूको अध्ययनमा उल्लेख छ । सुरुवाती समयमा पटाका निकै महँगा हुने भएकाले सर्वसाधारणको पहुँचमा थिएनन् । त्यसैले पटका मुख्यतः राजा, शासक र धनी वर्गको उत्सवमा सीमित थियो । उद्योगको विकाससँगै सर्वसाधारणको पहुँचमा पटाका समयसँगै पटाका उत्पादन र व्यापार विस्तार हुँदै गयो । भारतमा १९औँ शताब्दीमा कोलकातामा पहिलो पटाका कारखाना स्थापना भएको उल्लेख पाइन्छ । त्यसपछि यसको उत्पादन र बजार विस्तार हुँदै गयो । उत्पादन बढेसँगै पटाकाको मूल्य र उपलब्धतामा पनि परिवर्तन आयो। पहिले विशेष वर्गको मनोरञ्जन मानिने आतिशबाजी क्रमशः सर्वसाधारणको पहुँचमा पुग्यो। अहिले तिहारमा बालबालिकादेखि युवासम्मले विभिन्न प्रकारका पटाका पड्काउने गरेका छन्। यसरी कुनै समय राजसी वैभव र शानको प्रतीक रहेको पटकाअहिले आम मानिसको उत्सव संस्कृतिको हिस्सा बनेको छ।
पटका पड्काउने क्रममा एक बालकको मृत्यु
काठमाडौं । पर्सामा पटाका पड्काउने क्रममा जलेर पाँच वर्षीय बालकको मृत्यु भएको छ । जिल्लाको पकाहाँ मैनपुर गाउँपालिका–२, मधुबनीका मखु सहनीका छोराको पटाका पड्काउने क्रममा जलेर मृत्यु भएको डिएसपी चक्रबहादुर मल्लले जानकारी दिए । उनका अनुसार सोमबार (आज) बिहान करिब ८ः३० बजे पटाका पड्काउने क्रममा बालकको छातीमा आगो लागेको थियो । त्यसपश्चात उनी गम्भीर रूपमा जलेर बेहोस भएका थिए । तत्काल उपचारका लागि वीरगञ्जस्थित तराई अस्पताल लगिए पनि उपचारकव् क्रममा उनको मृत्यु भएको हो । डिएसपी मल्लका अनुसार घटनाबारे थप अनुसन्धान भइरहेको छ ।
मिश्रमा रेल दुर्घटना हुँदा ७ को मृत्यु, १०० बढी घाइते
इजिप्ट । मिश्रको गिजा सहरनजिकै आइतबार भएको रेल दुर्घटनामा कम्तीमा सात जनाको मृत्यु भएको छ भने १०० भन्दा बढी घाइते भएका छन् । देशको रेल प्राधिकरणका अनुसार गिजा हुँदै कायरोबाट दक्षिणतर्फ गइरहेका दुई रेल आपसमा ठोक्किएका हुन् । दुर्घटनामा रेलका कैयौं डिब्बा लिकबाट खसेर भिरालो ठाउँमा पुगेका थिए । घटनास्थलका तस्बिरमा पल्टिएका रेलका डिब्बाभित्र घाइते यात्रुको खोजी गरिरहेको देखिन्छ । दुर्घटनापछि ठूलो संख्यामा सुरक्षाकर्मी तथा उद्धारकर्मी परिचालन गरी राहत र उद्धार कार्य सुरु गरिएको थियो । मिश्रका राष्ट्रपति अब्देल फताह अल–सिसीले दुर्घटनाको कारणबारे अनुसन्धान गर्न र लापरबाही गरेको पाइएमा दोषीमाथि कारबाही गर्न सरकारी अधिकारीहरूलाई निर्देशन दिएको बताएका छन् । सरकारी अभियोजन कार्यालयले दुर्घटनामा मृत्यु हुनेको संख्या अझै बढ्न सक्ने चेतावनी दिएको छ । सरकारका अनुसार घाइतेको संख्या ठूलो भएकाले घटनास्थल आसपासका अस्पताललाई उच्च सतर्कतामा राखिएको छ ।
‘बात बहादुर होइन, काम बहादुर बनौं’– ओली
काठमाडौं । नेकपा एमालेका अध्यक्ष एवं पूर्वप्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले समाजमा घृणा र विध्वंशको प्रवृत्ति त्यागेर निर्माण तथा सकारात्मक सोचको विकास गर्नुपर्ने बताएका छन् । सोमबार भक्तपुरमा नेकपा एमाले जिल्ला कमिटी भक्तपुरले बडादशैं, शुभदीपावली, नेपाल संवत् ११४७ तथा छठ पर्वको अवसरमा आयोजना गरेको चियापान तथा शुभकामना आदानप्रदान कार्यक्रममा बोल्दै अध्यक्ष ओलीले ‘बात बहादुर’ नभई ‘काम बहादुर’ बन्न सबैलाई आग्रह गरे । उनले बस्नलायक समाज निर्माणका लागि नागरिकको नैतिक बल, नैतिक भावना र सांस्कृतिक मनोवृत्ति उन्नत हुनुपर्ने बताए । समाजको नैतिक तथा सांस्कृतिक अवस्था सुधार गर्नसके राजनीति र अर्थतन्त्रलाई समेत सकारात्मक दिशामा अघि बढाउन सकिने उनको भनाइ छ । ओलीले समाजमा परस्पर घृणा, लोभ, षड्यन्त्र र जालझेलको प्रवृत्ति बढ्न नहुनेमा जोड दिए । अत्यधिक लोभले मानिसलाई नैतिक रूपमा पतन गराएर राक्षसी प्रवृत्तितर्फ लैजाने उनले टिप्पणी गरे । उनले खराब काम गर्ने मानिसलाई पशुसँग तुलना गर्नु पनि पशुमाथि अन्याय हुने बताए । पशुले मानिसले जस्तो अन्याय, षड्यन्त्र र जालझेल नगर्ने भन्दै त्यस्ता राक्षसी प्रवृत्ति मानिसमा हुन नहुने उनको भनाइ छ । उनले भने, ‘हामी सबैले बस्नयोग्य, सभ्य र समुन्नत समाज निर्माण गर्न आफ्नो नैतिक, सांस्कृतिक र मानवीय चेतना उँचो बनाउन आवश्यक छ । राजनीति र अर्थतन्त्रलाई सही दिशामा अघि बढाउने आधार पनि यही नैतिक चेतना हो । हामी कुरा गर्ने मात्र होइन, काम गर्ने बन्नुपर्छ । विध्वंसकारी होइन, निर्माणकर्ता बन्नुपर्छ । आपसी घृणा, लोभ, छलकपट र स्वार्थ त्यागेर प्रेम, करुणा, इमानदारी र सहकार्यको भावना विकास गर्नुपर्छ । आजको आवश्यकता भनेको आफ्ना सोच, व्यवहार र आचरणलाई सकारात्मक बनाउँदै हाम्रा संस्कृतिले सिकाएका असल मूल्य र मान्यतालाई आत्मसात गर्नु हो । राम्रा परम्परालाई संरक्षण गर्दै समयअनुसार परिमार्जन गरौं र नयाँ पुस्ताका लागि अझ सभ्य, समृद्ध र सुन्दर समाज निर्माण गर्न अघि बढौं ।’ अध्यक्ष ओलीले सबैले आफ्नो मनोवृत्ति, व्यवहार, आचरण र चिन्तनलाई सकारात्मक बनाउनुपर्ने बताए । संस्कृतिले सिकाएका असल मूल्य, मान्यता र व्यवहारलाई अवलम्बन गर्दै समयअनुसार परिमार्जन गरेर आगामी पुस्तासम्म हस्तान्तरण गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिए । समाजलाई विध्वंशतर्फ नभई निर्माणको बाटोमा अघि बढाउन सबै नागरिक जिम्मेवार बन्नुपर्ने उनको आग्रह छ ।
चार महिनामा बजेट खर्च २३ प्रतिशत, पुँजीगत खर्च ७.५२ प्रतिशत मात्रै
काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो चार महिना सकिन लाग्दा सरकारको बजेट खर्च अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा सामान्य बढेको छ । महालेखा नियन्त्रक कार्यालयको दैनिक प्राप्ति तथा भुक्तानी विवरणअनुसार कात्तिक २२ गतेसम्म सरकारले कुल बजेटको २३.११ प्रतिशत खर्च गरेको छ । अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को सोही अवधिमा यस्तो खर्च २२.१२ प्रतिशत थियो । चालु आर्थिक वर्षमा सरकारले कुल २१ खर्ब २४ अर्ब ३४ करोड ४४ लाख रुपैयाँ बजेट विनियोजन गरेकोमा कात्तिक २२ गतेसम्म ४ खर्ब ९० अर्ब ९८ करोड ३० लाख रुपैयाँ खर्च गरेको छ । अघिल्लो वर्ष सोही अवधिमा १९ खर्ब ६४ अर्ब ११ करोड रुपैयाँ बजेट विनियोजन भएकोमा ४ खर्ब ३४ अर्ब ३७ करोड ४६ लाख रुपैयाँ खर्च भएको थियो । यस वर्ष बजेटको आकार अघिल्लो वर्षको तुलनामा ८.१६ प्रतिशतले बढेको छ । खर्चको रकम पनि अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ५६ अर्ब ६६ करोड रुपैयाँले बढी हो । तर खर्चको प्रगति भने ०.९९ प्रतिशत विन्दुले मात्रै बढेको छ । खर्चको अवस्था हेर्दा चालु खर्चमा सबैभन्दा बढी रकम खर्च भएको छ । सरकारले चालु शीर्षकमा विनियोजित १२ खर्ब ७० अर्ब ५८ करोड ९० लाख रुपैयाँमध्ये ३ खर्ब ४६ अर्ब २२ करोड ४३ लाख रुपैयाँ खर्च गरेको छ । यो कुल विनियोजनको २७.२५ प्रतिशत हो । अघिल्लो वर्ष सोही अवधिमा चालु खर्च २४.८३ प्रतिशत थियो । त्यसबेला ११ खर्ब ८० अर्ब ९८ करोड रुपैयाँ विनियोजन भएकोमा २ खर्ब ९३ अर्ब २२ करोड ७० लाख रुपैयाँ खर्च भएको थियो । पुँजीगत खर्चको अवस्था भने अझै कमजोर देखिएको छ । चालु आर्थिक वर्षमा पुँजीगत शीर्षकमा ४ खर्ब ३१ अर्ब १० करोड ६३ लाख रुपैयाँ विनियोजन गरिएकोमा कात्तिक २२ गतेसम्म ३२ अर्ब ४३ करोड ४० लाख रुपैयाँ मात्रै खर्च भएको छ । यो कुल विनियोजनको ७.५२ प्रतिशत हो । अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा पुँजीगत खर्च ५.७८ प्रतिशत मात्रै थियो । त्यसबेला ४ खर्ब ७ अर्ब ८८ करोड रुपैयाँ विनियोजन भएकोमा २३ अर्ब ५६ करोड ३६ लाख रुपैयाँ खर्च भएको थियो । यस वर्ष पुँजीगत खर्चको प्रगति १.७४ प्रतिशत विन्दुले बढे पनि विनियोजित बजेटको १० प्रतिशतसमेत खर्च हुन सकेको छैन । यस्तै, वित्तीय व्यवस्थातर्फ चालु आर्थिक वर्षमा ४ खर्ब २२ अर्ब ६४ करोड ९१ लाख रुपैयाँ विनियोजन भएकोमा १ खर्ब १२ अर्ब ३४ करोड १ लाख रुपैयाँ खर्च भएको छ । यो विनियोजनको २६.५८ प्रतिशत हो । अघिल्लो वर्ष सोही अवधिमा वित्तीय व्यवस्थातर्फ ३१.३४ प्रतिशत खर्च भएको थियो । त्यसबेला ३ खर्ब ७५ अर्ब २४ करोड २० लाख रुपैयाँ विनियोजन भएकोमा १ खर्ब १७ अर्ब ५८ करोड ४० लाख रुपैयाँ खर्च भएको थियो । यस वर्ष यो शीर्षकको खर्च ५ अर्ब २४ करोड रुपैयाँले घटेको छ । राजस्व संकलनमा २७ प्रतिशतको वृद्धि बजेट खर्चको तुलनामा सरकारको राजश्व संकलनमा भने उल्लेख्य सुधार देखिएको छ । चालु आर्थिक वर्षको कात्तिक २२ गतेसम्म सरकारले ३ खर्ब ६६ अर्ब २४ करोड ८३ लाख रुपैयाँ राजस्व संकलन गरेको छ । यो वार्षिक राजस्व लक्ष्यको २३.१८ प्रतिशत हो । अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिमा २ खर्ब ८७ अर्ब ५६ करोड ६७ लाख रुपैयाँ राजस्व संकलन भएको थियो । त्यसबेला वार्षिक लक्ष्यको १९.४३ प्रतिशत मात्रै राजश्व उठेको थियो । अघिल्लो वर्षको तुलनामा यस वर्ष राजस्व संकलन ७८ अर्ब ६८ करोड १६ लाख रुपैयाँले बढेको छ । रकमका आधारमा राजस्व संकलनमा करिब २७.३६ प्रतिशत वृद्धि भएको हो । राजस्व संकलनको प्रगति पनि अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३.७५ प्रतिशत बिन्दुले बढेको छ । कुल राजस्वमध्ये कर राजस्वको योगदान सबैभन्दा ठूलो छ । चालु आर्थिक वर्षमा कर राजस्वतर्फ १४ खर्ब ३ अर्ब ३१ करोड ८३ लाख रुपैयाँ लक्ष्य राखिएकोमा कात्तिक २२ गतेसम्म ३ खर्ब ४४ अर्ब ४५ करोड ९ लाख रुपैयाँ संकलन भएको छ । यो लक्ष्यको २४.५५ प्रतिशत हो । अघिल्लो वर्ष सोही अवधिमा २ खर्ब ६९ अर्ब ८३ करोड १० लाख रुपैयाँ कर राजस्व संकलन भएको थियो । यस वर्ष कर राजस्व मात्रै ७४ अर्ब ६१ करोड ९९ लाख रुपैयाँले बढेको छ । गैरकर राजस्वतर्फ भने अपेक्षाकृत कमजोर संकलन देखिएको छ । यस शिर्षकमा १ खर्ब ७७ अर्ब रुपैयाँ लक्ष्य राखिएकोमा हालसम्म २१ अर्ब ७९ करोड ७४ लाख रुपैयाँ मात्रै संकलन भएको छ । यो लक्ष्यको १२.३१ प्रतिशत हो । अघिल्लो वर्ष सोही अवधिमा १७ अर्ब ७३ करोड ५७ लाख रुपैयाँ गैरकर राजस्व संकलन भएको थियो । अनुदान प्राप्तिमा पनि सुधार आएको छ । चालु आर्थिक वर्षमा ६१ अर्ब ७४ करोड ५४ लाख रुपैयाँ अनुदान प्राप्त गर्ने लक्ष्य राखिएकोमा कात्तिक २२ गतेसम्म ८ अर्ब ६९ करोड ४२ लाख रुपैयाँ प्राप्त भएको छ । यो लक्ष्यको १४.०८ प्रतिशत हो । अघिल्लो वर्ष सोही अवधिमा ३ अर्ब ४१ करोड ६९ लाख रुपैयाँ मात्रै अनुदान प्राप्त भएको थियो । सरकारको कुल प्राप्ति अर्थात राजस्व, अनुदान र अन्य प्राप्ति जोड्दा चालु आर्थिक वर्षको कात्तिक २२ गतेसम्म ३ खर्ब ७७ अर्ब ६१ करोड ९९ लाख रुपैयाँ पुगेको छ । अघिल्लो वर्ष सोही अवधिमा यस्तो प्राप्ति २ खर्ब ९३ अर्ब ३९ करोड ९ लाख रुपैयाँ थियो । यसरी कुल प्राप्तिमा करिब २८.७१ प्रतिशत वृद्धि भएको छ । चालु आर्थिक वर्षमा राजस्व, अनुदान र अन्य प्राप्तिसहित कुल १६ खर्ब ४२ अर्ब ६ करोड ३७ लाख रुपैयाँ प्राप्त गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । अघिल्लो वर्ष यस्तो लक्ष्य १५ खर्ब ३३ अर्ब ४४ करोड ६९ लाख रुपैयाँ थियो । कुल प्राप्तिको लक्ष्यमा यस वर्ष २३ प्रतिशत प्रगति भएको छ । अघिल्लो वर्ष सोही अवधिमा यस्तो प्रगति १९.१३ प्रतिशत मात्रै थियो ।
