विश्वभरका साना जलाशयको क्षमता घट्दै : अध्ययन
काठमाडौं । हालै सार्वजनिक एक अध्ययनले विश्वभरका साना जलाशयहरूको पानी भण्डारण क्षमता उल्लेखनीय दरमा घटिरहेको देखाएको छ । यसले भविष्यमा पानी अभावको सामना गरिरहेका अर्बौं मानिसलाई थप प्रभावित पार्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ । प्रख्यात वैज्ञानिक पत्रिकामा प्रकाशित अध्ययनअनुसार विश्वका जलाशयहरूले प्रत्येक दशकमा औसत ७ दशमलव ३ प्रतिशत भण्डारण क्षमता गुमाइरहेका छन् । विशेषगरी साना जलाशयहरू यस समस्याबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित भएका छन् । चिनियाँ विज्ञान प्रतिष्ठानअन्तर्गत नान्जिङ भूगोल तथा ताल विज्ञान संस्थानका अनुसन्धानकर्ताहरूको नेतृत्वमा गरिएको अध्ययनले उपग्रह तस्बिर, भौगोलिक तथ्याङ्क तथा इन्जिनियरिङ अभिलेखको आधारमा विश्वव्यापी जलाशयको विस्तृत तथ्याङ्क भण्डार तयार गरेको छ । यसमा विश्वभरका पाँच लाख ५० हजारभन्दा बढी जलाशय समेटिएका छन् । अध्ययनअनुसार तीमध्ये ९५ प्रतिशतभन्दा बढी जलाशय एक वर्ग किलोमिटरभन्दा साना छन् । यस्ता जलाशयहरू अघिल्ला धेरै अनुसन्धानमा पर्याप्त रूपमा समावेश गरिएका थिएनन् । अनुसन्धानकर्ता लिउ काईका अनुसार साना जलाशयलाई समेत समेटेर गरिएको यो पहिलो उच्च–स्तरीय विश्वव्यापी मूल्याङ्कन हो । उनले जलाशयहरूले कृषि सिँचाइ, खानेपानी, बाढी नियन्त्रण तथा विद्युत् उत्पादनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताए । तर नदीबाट बगेर आउने माटो, बालुवा तथा अन्य पदार्थ बाँध पछाडि थुप्रिँदै जाँदा जलाशयमा पानी भण्डारण गर्ने ठाउँ घट्दै जाने र उपयोगिता कमजोर बन्दै जाने समस्या बढिरहेको उनको भनाइ छ । अध्ययनले जलाशयमा अत्यधिक गाद जम्ने १६ वटा प्रमुख जोखिम क्षेत्र पनि पहिचान गरेको छ । तीमध्ये धेरै क्षेत्र सिँचाइमा निर्भर कृषि उत्पादनका केन्द्र तथा पानी अभाव झेलिरहेका स्थानहरू रहेका छन् । विश्वको करिब एक चौथाइ सिँचित खेतीयोग्य भूमि यस्ता उच्च जोखिमयुक्त क्षेत्रमा पर्दछ, जसको प्रभाव दुई अर्बभन्दा बढी मानिसमा पर्न सक्ने अध्ययनले जनाएको छ । यसले दीर्घकालीन खाद्य तथा जल सुरक्षाप्रति गम्भीर चिन्ता उत्पन्न गरेको छ । अनुसन्धानकर्ताहरूले तत्काल प्रभावकारी कदम नचालिए सन् २०६० सम्म विश्वका आधाभन्दा बढी जलाशयहरूको कार्यक्षमता गम्भीर रूपमा प्रभावित हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन् । अर्का अनुसन्धानकर्ता सोङ छुनछियाओले जलाशयमा गाद जम्ने समस्या पानी, खाद्य तथा ऊर्जा सुरक्षाका लागि बढ्दो चुनौती बन्दै गएको उल्लेख गर्दै दिगो व्यवस्थापन प्रणाली अपनाउनुपर्ने आवश्यकता औंल्याएका छन् । उनका अनुसार मानव कल्याण र विश्वव्यापी विकास लक्ष्य हासिल गर्न जलाशयको दिगो संरक्षण अपरिहार्य छ । रासस
वैश्विक व्यापारमा ‘एआई’ को प्रभाव बढ्दो
काठमाडौं । विश्व व्यापार सङ्गठनले शुक्रबार सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदन अनुसार मध्यपूर्वमा जारी द्वन्द्वका कारण चुनौतीहरू देखिए पनि सन् २०२६ को पहिलो छ महिनामा विश्वव्यापी वस्तु व्यापार मजबुत रहेको छ । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) सम्बन्धी लगानी र माग बढेकाले व्यापारलाई सहयोग पुगेको बताइएको छ । विश्व व्यापार संगठनको नवीन वस्तु व्यापार सूचकाङ्क १०१ दशमलव ७ मा पुगेको छ, जुन जनवरी महिनाको १०२ दशमलव ३ भन्दा केही कम हो । यसले आगामी दिनमा वस्तु व्यापारको वृद्धि दर केही सुस्त हुन सक्ने सङ्केत गरेको छ । सूचकाङ्क १०० भन्दा माथि रहँदा व्यापार औसत प्रवृत्तिभन्दा राम्रो रहेको जनाउँछ भने १०० भन्दा तल रहँदा व्यापार कमजोर हुन सक्ने सङ्केत मानिन्छ । प्रतिवेदनअनुसार कृत्रिम बुद्धिमत्तासम्बन्धी लगानीका लागि आवश्यक विद्युतीय पुर्जाको माग उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ । यसले मध्यपूर्व द्वन्द्वबाट उत्पन्न नकारात्मक प्रभावलाई केही हदसम्म कम गरेको छ । सूचकाङ्कका विभिन्न अवयवमध्ये विद्युतीय पुर्जा सम्बन्धी सूचक १०५ दशमलव ५ मा पुगेको छ, जुन औसत स्तरभन्दा उल्लेखनीय रूपमा माथि रहेको बताइएको छ । अन्य अधिकांश सूचकहरू भने १०० को आसपास रहेका छन् । निर्यात आदेश सम्बन्धी सूचक १०० दशमलव ५ मा कायम रहेको छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा सकारात्मक संकेत देखाएको छ । गत चैतमा सार्वजनिक गरिएको विश्व व्यापार पूर्वानुमान तथा तथ्याङ्क प्रतिवेदनमा सन् २०२६ मा विश्वव्यापी वस्तु व्यापार १ दशमलव ९ प्रतिशतले बढ्ने अनुमान गरिएको थियो, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा सुस्त वृद्धि हो । विश्व व्यापार संगठनले ऊर्जा मूल्य निरन्तर बढिरहेमा व्यापार वृद्धि दर १ दशमलव ४ प्रतिशतमा झर्न सक्ने जनाएको छ । तर कृत्रिम बुद्धिमत्तामा लगानी निरन्तर बढेमा वृद्धि दरमा थप शुन्य दशमलव ५ प्रतिशत बिन्दुको योगदान हुन सक्ने उल्लेख गरिएको छ । रासस
भारतले रुसबाट सस्तो तेल र कोइला किनेको भन्दै अमेरिका आक्रोशित, के भन्छन् पुटिन ?
काठमाडौं । भारत र रुसबीच बलियो बन्दै गएको व्यापारिक सम्बन्ध के अमेरिकालाई मन परिरहेको छैन ? रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनको इशारा यतैतर्फ देखिएको छ । उनले एउटा कार्यक्रममा भारत र रुसबीच बलियो बन्दै गएको व्यापारिक सम्बन्धलाई लिएर अमेरिकाको तर्फबाट नयाँ दिल्लीमाथि दबाब सिर्जना भइरहेको बताएका छन् । यद्यपि यस क्रममा पुटिनको दृष्टिकोण भारतप्रति सकारात्मक देखियो र उनले भारतको रणनीतिक स्वायत्तताको खुलेर समर्थन पनि गरे । पुटिनले आगामी वर्षहरूमा भारत र रुसबीचको द्विपक्षीय व्यापार १०० अर्ब डलरको आँकडामा पुग्ने विश्वास व्यक्त गरे । रुसी राष्ट्रपतिले प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको नेतृत्वको प्रशंसा गर्दै भारत आफ्नो स्वतन्त्र विदेश नीतिमा अडिग रहेको र कुनै पनि बाह्य दबाबका सामु नझुक्ने बताए । पुटिनले अमेरिकाले लगातार भारतलाई रुससँगको सहकार्य कम गर्न दबाब दिइरहेको तर यी प्रयासहरू कहिल्यै सफल नहुने दावी गरे । विश्वकै सबैभन्दा बढी जनसङ्ख्या भएको देश भारत र प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीमाथि दबाब सिर्जना गर्नु अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका लागि हानिकारक छ भन्ने कुरा सबैले बुझिसकेको पुटिन बताउँछन् । पुटिनले अमेरिकासँग भारतको बढ्दो साझेदारीले रुससँगको उसको परम्परागत र दीर्घकालीन सम्बन्धमा कुनै असर नपरेको पनि दावी गरे । ‘अमेरिका रुससँगको सहकार्यलाई लिएर भारतमाथि दबाब दिने प्रयास गरिरहेको छ। तर भारतले यस्ता प्रयासहरूको कडा प्रतिरोध गर्नेछ र ऊ झुक्ने छैन,’ पुटिनले भने । विश्वव्यापी रूपमा जारी भू–राजनीतिक तनावका बाबजुद पुटिनले रुस र भारतको आर्थिक सम्बन्ध आगामी दिनमा अझ तीव्र गतिमा बढ्ने बताए । उनले भारतीय अर्थव्यवस्थाको गतिको खुलेर प्रशंसा गरे । पुटिनका अनुसार भारत विश्वका प्रमुख अर्थव्यवस्थामा सामेल छ र वर्तमान समयमा आर्थिक विकासको एक प्रभावशाली र शानदार दर प्रदर्शन गरिरहेको छ । उनले भारतको यो आर्थिक सफलता अचानक प्राप्त नभएको बरु यो पीएम नरेन्द्र मोदीको नेतृत्वमा भारत सरकारद्वारा गरिएको कडा परिश्रम र नीतिगत निर्णयहरूको परिणाम भएको बताए । दुई देशबीच बलियो बन्दै गएको कच्चा तेल, रासायनिक मल र कोइला व्यापारको बलमा पुटिनले चाँडै नै द्विपक्षीय व्यापारलाई १०० अर्ब डलर पुर्याउने आशा व्यक्त गरे । युक्रेन संकट र हालैका विश्वव्यापी घटनाक्रमपछि बढेको कूटनीतिक ध्रुवीकरणका बाबजुद भारतले रुस र अमेरिका दुवैसँगको आफ्नो सम्बन्धमा उत्कृष्ट सन्तुलन कायम राखेको छ । एकतर्फ भारतले अमेरिकासँग रणनीतिक साझेदारी बढाइरहेको छ भने अर्कोतर्फ राष्ट्रिय हितलाई सर्वोपरि राख्दै रुसबाट कच्चा तेलको आयात र ऊर्जा सहकार्यलाई रेकर्ड स्तरमा पुर्याएको छ । पुटिनको यो अभिव्यक्तिले यही भारतीय दृढतामाथि रुसको विश्वासलाई दर्शाउँछ । अन्य पठनीय सामग्रीहरू : इजरायल र लेबनानबीच युद्धविरामको सहमति, के इरानसँग पनि सम्झौता होला ? मध्यपूर्वको लामो युद्धले विश्व अर्थतन्त्र संकटमा, मन्दी र उच्च मुद्रास्फीतिको चेतावनी चिप प्लान्ट बनाउन १.५ अर्ब डलर लगानी गर्दै सामसङ इरान र अमेरिका युद्धविरामको सहमति नजिक फरारीको पहिलो ईभी ‘लुचे’ सार्वजनिक, सेयर बजारमा गिरावट आउँदा ५.५ अर्ब डलर घाटा तेल र ग्यास आपूर्ति सुरक्षित राख्न यूएई र कतारको ‘डार्क ट्रान्जिट’ रणनीति अर्बपति वुओङको ७ अर्ब डलरको रहस्यमयी कारोबार कमजोर हुँदै भारतीय रुपैयाँ नयाँ विश्व व्यवस्थाको केन्द्र बन्दै चीन इरान र अमेरिकाबीच बल्झिएका ५ मुद्दाहरू पौने दुई करोड डलर जरिवाना तिर्न अडानी समूह सहमत इरानलाई आणविक हतियार निषेध गर्ने अमेरिका-चीनबीच सहमति
