प्रभु बैंकको सहयोगमा बुढानिलकण्ठस्थित वृक्षारोपण कार्यक्रम सम्पन्न
काठमाडौं । प्रभु बैंकको संयुक्त आयोजनामा बुढानिलकण्ठ नगरपालिकास्थित बाँसवारी देखि गणेशचोकसम्म मुल सडकको दायाँ बायाँ दुवै किनारामा वृक्षारोपण कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । क्लिन एण्ड ग्रीन बुढानिलकण्ठ भन्ने नाराका साथ उक्त कार्यक्रकमको आयोजना गरिएको हो । उक्त वृक्षारोपण कार्यक्रममा बुढानिलकण्ठ नगरपालिका नगर प्रमुख उद्धवप्रसाद खरेल र प्रभु बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अशोक शेरचनले संयुक्त रुपमा वृक्षारोपण गरी कार्यक्रमको उद्धघाट्न गरेका थिए । कार्यक्रममा स्थानीय वडा प्रतिनिधिहरु, नगरपालिकाका कर्मचारीहरु, प्रभु बैंक लिमिटेडका कर्मचारीहरु तथा स्थानीय बासिन्दाहरुको बाक्लो उपस्थिति रहेको थियो । वृक्षारोपण कार्यक्रममा नगर प्रमुख उद्धव प्रसाद खरेलले वृक्षारोपण कार्यक्रमको लागि प्रभु बैंकले उपलब्ध गराएको सहयोगप्रति हार्दिकता पुर्वक आभार प्रकट गरेका थिए । वृक्षारोपणले सुन्दर एवं पर्यटकीय नगरी बुढानिलकण्ठको वातावरणलाई हरियाली बनाई पर्यावरण स्वच्छ राख्न थप सहयोग पुग्ने बैंकले विश्वास लिएको छ । बैंकले सामाजिक उत्तरदायित्व अन्तर्गत विभिन्न खालका सामाजिक सहयोग तथा सद्भावयुक्त कार्यक्रमहरुमा योगदान गर्दै आईरहेको र आगामी दिनहरुमा पनि सामाजिक उत्तरदायित्वलाई प्राथमिकताका साथ निरन्तरता दिने बताएको छ ।
घर कस्तो बनाउने ? निर्माण सामाग्री के प्रयोग गर्ने ?
कृष्णभक्त दुवाल कृष्णभक्त दुवाल इन्जिनियर हुन् । उनी विगत १० वर्षदेखि खोप इन्जिनियरिङ कलेजमा पढाउँछन् पनि । उनले पुल्चोक इन्जिनियरिङ कलेजबाट नविकरणीय उर्जा विषयमा सन् २००९ मा एमई गरेका छन् । उनको अगुवाईमा इन्टरनेशल ग्रीन डेभलपर्स नेपाल प्रालिले घर निर्माणको नयाँ सामाग्री उत्पादन तथा बजारीकरण गर्दै आएको छ । सो कम्पनीको उनी प्रमुख कार्यकारी अधिकृत तथा सञ्चालक छन् । आफै इन्जिनियर, आफै मास्टर, अनि निर्माण सामाग्रीको उद्यमी पनि । त्यसैले आधुनिक र गुणस्तरी निर्माणमा जोड दिन्छन् । ‘घर बनाउँदा सुरक्षीत हुनुपर्छ, वातावरण मैत्री निर्माण सामाग्रीको प्रयोगमा हुनुपर्छ । नविकरणीय र किफायति उर्जाको प्रयोग हुनुपर्छ’ उनको सुझाव छ । उनको परिवारले ३३ वर्ष पहिलेदेखि इटाभट्टा व्यवसाय गर्दै आएको छ र अहिले पनि इटा भट्टा चलाउँछन् । आफ्नो परिवारले चलाएको इटाभट्टले प्रदुशण गरेकोले त्यसको विकल्पमा अन्य निर्माण सामाग्री उत्पादनतिर आफू लागेको उनी बताउँछन् । कस्तो घर बनाउने ? उनी पटक पटक विदेश विदेश जान्छन् । कस्तो घर बनाउनु पर्छ ? कस्तो निर्माण सामाग्री नेपालको लागि उपयुक्त हुन्छ ? उनको दिमागमा जहिले पनि रहन्छ । धेरै देशमा धेरै प्रकारको घर देखेका छन् उनले । उनी भन्छन्–जापानमा भूकम्पीय सुरक्षालाई बढी प्राथमिकता दिइन्छ । भूकम्पले नलड्ने सानो र हलुका घर बनाउन जोड दिईन्छ । घर लड्यो भने पनि मान्छे सुरक्षीत रहने किमिमले हलुका निर्माण सामाग्रीको प्रयोगमा जापानीहरुले जोड दिन्छन्’ दुवाल भन्छन्–‘गर्मी वातावरण भएका देशमा घर भित्र तातो हावा छिर्न नदिने उपाय अपनाईन्छ, चिसो वातावरण हुने देशमा घर भित्र कसरी न्यानो बातावरण बन्छ भनेर सोही अनुसार निर्माण सामाग्री प्रयोग गरिन्छ ।’ नेपालका कस्तो निर्माण सामाग्री प्रयोग गर्ने त ? दुवाल भन्छन्–‘नेपालीको पहिलो प्राथमिकता चोर पस्न नसक्ने बलियो घर बनाउनु हो । २०७२ सालको भूकम्प पछि भूकम्पीय सुरक्षालाई पनि नेपालीहरुले प्राथमिकतामा राखेका छन् ।’ उनका अनुसार नेपालीलाई घर भित्र सर्प छिर्ने डर पनि हुन्छ । जंगली जनावर छिर्ने डर पनि हुन्छ । चोर पस्ने डर पनि हुन्छ । जाडो र गर्मीबाट बच्ने घर पनि चाहिन्छ । घर कसरी बनाउने ? प्राकृतिक स्रोत साधान कम प्रयोग गरि निर्माण सामाग्री निर्माणमा विश्वले जोड दिएको छ । तर एशियामा अझै पनि परम्परागत (कन्भेन्सनल) निर्माण सामाग्रीको प्रयोग गरिन्छ । नयाँ घर वातावरण मैत्री, कम उर्जा खपत हुने, बलियो र निर्माण लागत कम हुने घर बनाउनु बुद्धिमानी हुने उनी बताउँछन् । यस्तो घर बनाउन मद्दत पुग्ने गरी आफ्नो कम्पनीले ‘गोर्खा इको प्याजन’ ब्राण्डको निमार्ण समाग्री उत्पादन गरिरहेको उनले बताए । गोर्खा इको प्यानलका सामाग्रीहरु बातावरण मैत्री, घर बनाउन छिटो हुने, सस्तो हुने र ७० वर्षसम्मको ग्यारेन्ट हुने उनी बताउँछन् । प्रदूषण न्युनीकरणका लागि थर्माेकोलबाट बनेको इको प्यालन उचित निर्माण समाग्री भएको उनी बताउँछन् । यसको जडान मजबुद हुन्छ र यो वातावरणमैत्री छ । यसमा सजिलै विद्युतयी उपकरण जडान गर्न कन्सिल वायरिंग तथा बाथरुमको टायलहरु जडान गर्न सकिन्छ । सस्तो र छिटो गोर्खा इको प्यानल निर्माण सामाग्री प्रयोगले गाह्रो बनाउँदा ईटाले भन्दा १५ देखि २० प्रतिशतसम्म सस्तो पर्ने उनी बताउँछन् । यसको प्रयोगबाट साना घर ७ लाख रुपैयाँसम्ममा बन्ने र २२/२५ लाख रुपैयाँ लगानीमा ठूला घर निर्माण हुने उनी बताउँछन् । भवनको संरचना लगायत विभिन्न भाग कारखानामा पहिले नै बनाएर निर्माणस्थलमा लगेर जडान गरिने भएकोले यसको प्रयोगबाट छिटो निर्माण सम्पन्न हुन्छ, किनकि यो चाँंडो जडान गर्न सकिन्छ । कम्पनीले दुई इन्चदेखि नौ इन्च मोटाइसम्मको इको प्यानल उत्पादन गर्दै आएको छ । चौडाई दुईफिट र लम्वाई साढे सात फिटको इको प्यानल जडानमा छिटोछरिटो र मजबुद रहेको कम्पनीको दावी छ । कम्पनीले स्थायी तथा अस्थायी भौतिक संरचनाको भित्री पार्टेशन वाल (गाह्रो) तथा बाहिरी वालमा प्रयोग हुने निर्माण सामाग्रीको उत्पादन गरिरहेको छ । इको प्यानल स्थायी आवासीय घर तथा मल्टिकम्प्लेक्स निर्माणमा पनि प्रयोग हुँंदै आएको छ । कम्पनीका अनुसार गोरखा इको प्यानल स्वदेशी प्रिफ्याव्रिकेटेट इको प्यानल हो । यो परम्परागत निर्माण सामाग्री भन्दा हलुका, चाँंडो जडान गर्न मिल्ने, वातावरण मैत्री, थर्मल इन्स्युलेसन, साउण्ड इन्स्युलेशन, वाटर प्रुफ तथा फायर प्रुफ रहेको छ । यसका उत्पादन हलुका रहेकाले यो भूकम्प प्रतिरोधी समेत छ । इन्टरनेशल ग्रीन डेभलपर्स नेपाल प्रालिले बहराइनस्थित अलखाजा कम्पनी लिमिटेडसँगको संयुक्त लगानीमा सन् २०१४ देखि गोरखा इको प्यानल उत्पादन गर्दै आएको छ । यसले प्रयोग गरेको प्रविधि बहराईनको हो । वहराइनमा विकास भएको प्रविधिमा आधारित यस उद्योगले सुरुमा ५० प्रतिशत बाहिरी मुलुकबाट कच्चा पदार्थ आयात गरी निर्माण थालेको थियो । पछि कम्पनीले पुल्चोक इन्जिनियरिंग क्याम्पससँंगको सहरिसर्चमा नेपाली कच्चा पदार्थको प्रयोग वृद्धि गर्न कम्पनी सफल भएको छ । हाल १० प्रतिशतमात्रै आयातित कच्चा पदार्थ प्रयोग हुने गरेको कम्पनीले जनाएको छ । नयाँ प्रविधि, नयाँ प्रयोग विश्वका विभिन्न मुलुकमा दशकौंदेखि प्रयोग हुँदै आएको यस्तो प्रविधि नेपाल भित्रिएको भने धेरै भएको छैन । नयाँ प्रविधि भएकोले नेपाली समाजमा यसको प्रयोग र बजार विस्तार चूनौति पूर्णछ । आरसीसी घर बनाउँदै आएका नेपालीलाई नयाँ प्रविधि सिकाउँदै जानु पर्ने देखिएको छ । ‘गोर्खा इको प्यानलको पहिलो ग्राहक विदेशमा काम गरेर फर्केका नेपाली हुन् । घर बनाउँदा उनीहरुको पहिलो रोजाई इको प्यानल हुने गरेको छ’ दुवाल भन्छन्–‘छोराछोरी विदेशमा छन् र नेपालमा नयाँ घर बनाउनु छ भनेर उनीहरुले आफ्नो घरको अविभावकलाई इको प्यालन प्रयोग गर्न भन्छन् । छोराछोरीको सुझाव मानेर नयाँ प्रविधि र नयाँ निर्माण सामाग्रीको प्रयोग गर्ने संस्कार विकास हु्ँदै गएको छ ।’ पछिल्लो समय कर्पोरेट आउसहरुमा यसको प्रयोग बढेको छ । ललितपुर बालकुमारीको वेस्टर टावर, कलंकीको नेसनल विजनेस ट्रेड सेन्टर, बानेश्वरको श्रीकृष्ण टावर, त्रिभुवन विश्वविद्यालय, काठमाडौं विश्वविद्यालय, धुलिखेल अस्पताल, निर्वाचन आयोग, ख्वपः कलेज, लगायतमा गोरखा इको प्यानलको प्रयोग गरेको छन् । स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंक, सिप्रदी ट्रेडिङ, नर्भिक इन्टरनेशनल हस्पिटल, नोवल एकेडेमी, नेपाली सेना, मेट्रो काठमाडौं हस्पिटल लगायतले गार्खा इको प्यानलका निर्माण समाग्री प्रयोग गरि नयाँ भवन बनाउने तथा पुराना भवनहरु पार्टेशन गर्ने काम गर्दै आएको उनले बताए । गुणस्तरी प्रिफ्याव वा इको प्यानल पनि धेरै प्रकारका हुन्छन् । नेपालीमा प्रिफ्याव भनेपछि त्यसबाट बन्ने संरचना अस्थायी, सस्तो अनि कमसल मात्रै हुन्छन् भन्ने भ्रम छ । जुन सरासर गलत हो । गुणस्तरीय प्रिफ्याबबाट पनि स्थायी एवं टिकाउ संरचनाहरु निर्माण गर्न सकिन्छ । फ्याक्टीमा पहिले बन्ने गुणस्तरीय प्रिफ्याबबाट गगनचुम्बी भबनहरु, स्थायी घरहरु, विद्यालय, अफिस, हस्पिटल आदि इत्यादि सजिलै र छिटोछरितो निर्माण गर्न सकिन्छ । यो भ्रमलाई चिर्दै गोरखा इको प्यानलको प्रयोग देशको विभिन्न भागमा आवासयी घर, व्यापारिक भबन, मल्टिकम्प्लेक्स, हस्पिटललगायतमा प्रयोग हुँंदै आएको छ । दुवालका अनुसार कम्पनीको उत्पादनको माग पनि बढ्दो छ । कम्पनीले आईएसओ ९००१ः २०१५ चिन्ह प्राप्त गरेको गरिसकेको छ । भूकम्पीय सुरक्षा इटाको सट्टा प्रिफ्यावका वालहरु लगाउने हो भने भूकम्पीय दृष्टिकोणले जोखिम कम हुने इन्जियर दुवाल बताउँछन् । किनकि इटा भन्दा यो हलुका छ । कम भार परेर भूकम्पीय दृष्टिकोणले यो कम जोखिमपूर्ण हुने भएको हो । त्यति मात्रै होइन, यसको प्रयोगले घरको निर्माण लागत पनि हुन जान्छ । बजार विस्तार भक्तपुरमा कारखाना रहेको यसको उत्पादन देशैभरि ठाउँंठाउँंमा रहेको डिलर्समार्फत उपलव्ध छ । हालसम्म काठमाडौं, भक्तपुर, ललितपुरलगायत उपत्यका बाहिरका विराटनगर, इटहरी, हेटौडा, चितवन, पोखरा, दाङ्ग, धनगढीमा यसका डिलर्सहरु रहेका छन् । भक्तापुरमा उत्पादित यी निर्माण सामाग्री पूर्वमा झापादेखि पश्चिममा नेपालगञ्गजम्म बिक्री हुन्छ । यसरी निर्माण सामाग्री ढुवानी गर्दा २/३ प्रतिशत महँगो हुने गरेको उनले बताए ।
‘सरकार घर बनाउन हामीलाई पनि अनुदान देऊ’
भक्तपुर । भक्तपुर नगरपालिका–५ स्थित द्यौला बस्तीका बासिन्दाले भूकम्पले भत्किएको घर बनाउन सरकारसँग अनुदान माग गरेका छन् । भूकम्पबाट दलित द्यौला (पोडे) बस्तीको ५२ घर पूर्णरुपमा क्षति भएपनि अझै ४२ घरले कुनैपनि राहत एवं अनुदान नपाएको भन्दै उनीहरुले घर बनाउन अनुदान दिन माग गरेका छन् । स्थानीय कुमारी क्लबका अध्यक्ष चरण द्यौला सयाैं वर्षदेखि स्ववासीका रुपमा रहँदै आएका यहाँका ८२ घरपरिवारले अझै लालपूर्जा नपाएको बताए । लालपूर्जा नभएकै कारण ४२ घर परिवार भूकम्पपीडितले अनुदान पाउन नसकेको उनको गुनासो छ । भूकम्पले ५२ घर भत्किए पनि १० घरले मात्र अनुदान र राहत पाए पनि अरुले पाउन नसकेको भन्दै उनले भने, ‘लालपूर्जा नभएका अन्यत्रका पीडितले अनुदान पाउने, हामी दलितले नपाउने, सरकार घर बनाउन हामी पीडितलाई पनि अनुदान देऊ ।’ दलित भएकै कारण २०२१ साल र २०४२ सालमा आएको नापी सर्वेक्षणमा यो बस्तीको नापी नगर्दा लालपूर्जाविहीन बन्नु परेको बताउँदै सबै पार्टीको नेतृत्वमा बनेको सरकारको ढोका ढकढक्याउँदा पनि लालपूर्जा नपाएको उनको भनाइ थियो । लालपूर्जा नहुनेको अस्थायी निस्साका आधारमा घर बनाउने जग्गा दर्ता गर्न पाउने सरकारको व्यवस्थाअनुसार जग्गा दर्ताको प्रक्रिया अगाडि बढाउँदा समेत नगरपालिकाले सिफारिस नगर्दा सबै सेवाबाट वञ्चित हुनुपरेको उनले बताए। स्थानीय शिक्षक बाबुरत्न द्यौलाले भक्तपुर नगरपालिकाले भूकम्पपीडित परिचयपत्र प्रदान गर्दा पनि दलित बस्तीमाथि विभेद गरेको आरोप लगाउानुभयो । उनले भने, ‘क्वाछेका लालपूर्जा नभएका नौवटा घरलाई नगरपालिकाले रातो परिचयपत्र बनाइदियो, त्यहाँ लालपूर्जा नहुनेले पनि राहत र अनुदान पाए, हाम्रो बस्तीमा भने लालपूर्जा नभएकाले केही पनि पाउँदैन भनेर फर्काइयो, हामी दलितलाई विभेद भयो ।’ स्थानीय आशा द्यौलाले भूकम्पले घर भत्किएर बस्ने ठाउँ नहुँदा पनि अझै राहत र अनुदान नपाएको गुनासो गर्नुभयो । भक्तपुर नगरपालिकाले लालपूर्जा नभएको भन्दै भूकम्पपीडितको परिचय पत्र नबनाउँदा वास्तविक भूकम्पपीडितले पाउने अनुदान र राहत अहिलेसम्म पाउन नसकेको उनको भनाइ थियो । स्थानीय देवी द्यौला, सानुनानी, नानीछोरी, साइलाभाई, मंगललक्ष्मी, राजकुमारी, जेनिक, लक्ष्मीमाया, जुलुम द्यौला, दानबहादुर, दीलबहादुर मातांगीलगायतले घर बनाउन सरकारी अनुदान पाउने व्यवस्था गरिदिन आग्रह गरे। स्थानीय दिने द्यौलाले अहिलेसम्म पनि भूकम्प पीडितले टेण्ट र टहरामा बस्दै आएको र त्यसलाई पनि हटाउन नगरपालिकाले सूचना जारी गरेको भन्दै न्याय दिन माग गरेका छन् । स्थानीय विक्रम भेलेले पहिलो किस्ता पाए पनि काठ सहजै नपाउँदा घर बनाउन नपाएको गुनासो गरे । कार्यक्रममा राष्ट्रिय भूकम्प पुनःनिर्माण प्राधिकरण जिल्ला सचिवालयको कार्यालयका प्रमुख मुरारी वस्तीले लालपूर्जा नभएका भूकम्पपीडितको हकमा पुरानो बसोबास गरेको कुनै निस्सामार्फत स्थानीय निकायको सिफारिस लिएर मालपोत कार्यालयबाट लालपूर्जा बनाउन सकिने बताए। भूकम्पपीडितको पुनः सर्वेक्षण सुरु भएकाले नाम दर्ता गराउन आग्रह गर्दै उनले पहिलो किस्तास्वरुप रु ५० हजार पाएकाले घरको जग हालेर दोस्रो किस्ता लिन सुझाव दिए । काठ नपाएका पीडितको हकमा जिल्ला वन कार्यालयमा गएर आवेदन दिएर अगाडि बढ्नुपर्ने उहाँको भनाइ थियो । आज अनौपचारिक क्षेत्र सेवा केन्द्र (इन्सेक) भक्तपुरले द्यौला बस्तीमा आयोजना गरेको ‘भूकम्पपीडितका लागि राहत तथा पुनःनिर्माणको सवाल’ विषयको सार्वजनिक सुनुवाइमा सहभागी भूकम्पपीडितले सरकारसँग अनुदानको माग गरेका हुन् । कार्यक्रममा सूचना अधिकार समाजका अध्यक्ष सोम शर्मा (बजगाईँ)ले भूकम्पपीडितको गुनासो र समस्या धेरै रहेकाले पीडितको गुनासो सम्बोधन गर्न सम्बन्धित निकायले पहल गर्नुपर्ने बताए । कार्यक्रमपछि प्राधिकरणका प्रमुख वस्तीलगायतको टोलीले द्यौला बस्तीमा भूकम्पले पुर्याएको क्षतिको अवलोकनसमेत गरेको थियो । रासस
