सबल कम्पनीको सेयरमा १० प्रतिशत थप मार्जिन लेण्डिङ सुविधा पाइने
काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकले वित्तीय रूपमा सबल सूचीकृत कम्पनीहरूको सेयर धितोमा थप मार्जिन लेण्डिङ सुविधा दिने व्यवस्था गरेको छ । राष्ट्र बैंकले बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूका लागि जारी गरेको निर्देशनअनुसार धितोपत्र विनिमय बजारमा सूचीकृत संस्थाको वित्तीय तथा संस्थागत सबलताको आधारमा सेयर धितो कर्जाको कर्जा मूल्य (लोन टू भ्यालू) अनुपातमा अधिकतम १० प्रतिशत विन्दुसम्म थप गर्न सकिने व्यवस्था गरेको हो । यसका लागि बैंक तथा वित्तीय संस्थाले आफ्नै ‘प्रडक्ट पेपर’ तयार गरी सूचीकृत कम्पनीहरूको सबलता मूल्याङ्कन गर्ने विधि अवलम्बन गर्नुपर्नेछ । मूल्याङ्कनका आधारमा उच्च अंक प्राप्त गर्ने कम्पनीहरूको सेयरमा निर्धारित सीमा भन्दा बढीमा १० प्रतिशत विन्दुसम्म अतिरिक्त कर्जा सुविधा दिन सकिनेछ । राष्ट्र बैंकका अनुसार कम्पनीको सबलता मूल्याङ्कन गर्दा कम्तीमा चुक्ता पुँजीको आकार, धितोपत्र सूचीकरण भएको न्यूनतम अवधि, निरन्तर नाफा आर्जन तथा लाभांश वितरणको अवस्था र अवधि, क्रेडिट रेटिङ, नियामकीय व्यवस्थाको पालना तथा नियमित वार्षिक साधारणसभा सम्पन्न भएको वा नभएको अवस्थालाई आधार बनाउनुपर्नेछ । यस्तै, बैंक तथा वित्तीय संस्थाले तयार गरेको उक्त प्रडक्ट पेपर आफ्नो आधिकारिक वेबसाइटमा अनिवार्य रूपमा सार्वजनिक गर्नुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ । राष्ट्र बैंकले एकपटक सेयर धितोमा कर्जा प्रवाह गरिसकेपछि धितोमा रहेको सेयरको पुनर्मूल्याङ्कनका आधारमा थप कर्जा सीमा निर्धारण गर्न वा थप कर्जा प्रवाह गर्न भने नपाइने स्पष्ट व्यवस्था गरेको छ ।
बैंकबाट १ अर्ब ऋण लिँदै इम्पेरियल सेक्युरिटिज, १४४ प्रतिशत बढ्यो आम्दानी
काठमाडौं । इम्पेरियल सेक्युरिटिज कम्पनी लिमिटेड (ब्रोकर नं. ४५) ले मार्जिन ट्रेडिङ सेवा विस्तारका लागि विभिन्न बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट १ अर्ब रुपैयाँ कर्जा लिने तयारी गरेको छ । कम्पनीका अध्यक्ष भक्तिराम घिमिरेका अनुसार मार्जिन ट्रेडिङका लागि आवश्यक स्रोत जुटाउन बैंकसँग कर्जा लिने प्रक्रिया अघि बढाइएको छ । यसका लागि आवश्यक कागजात बुझाउने काम भइरहेको छ भने कर्जा स्वीकृतिका लागि आवश्यक पर्ने क्रेडिट रेटिङ प्रक्रिया पनि पूरा गरिएको उनले बताए । रेटिङ कम्पनी केयरएज रेटिङ नेपालले एटू प्रदान गरेको छ । ‘बैंकबाट लिइने १ अर्ब रुपैयाँ शेयर बजारमै मार्जिन कर्जाका रूपमा प्रवाह गरिनेछ । संस्थागत तथा दीर्घकालीन लगानीकर्ताको सहभागिता अझै अपेक्षाअनुसार बढ्न नसकेको अवस्थामा लगानीकर्तालाई सहज रूपमा कर्जा उपलब्ध गराउने उद्देश्यले यो योजना ल्याएका हौं,’ घिमिरेले भने, ‘हाम्रो मुख्य उद्देश्य ब्याज आम्दानी बढाउनेभन्दा पनि न्यून सेवा शुल्कमा मार्जिन कर्जा उपलब्ध गराएर बजारलाई थप चलायमान बनाउने र कारोबार (टर्नओभर) वृद्धि गर्ने हो ।’ उनका अनुसार कम्पनीले असार १९ गतेदेखि मार्जिन ट्रेडिङ सेवा औपचारिक रूपमा सञ्चालनमा ल्याइसकेको छ । हाल आफ्नै पुँजीबाट मार्जिन कर्जा उपलब्ध गराउँदै आएको कम्पनीले साउनदेखि बैंकबाट थप स्रोत जुटाएर सेवा विस्तार गर्ने तयारी गरेको छ । हालसम्म कम्पनीले करिब ८-१० करोड रुपैयाँ बराबरको मार्जिन कर्जा प्रवाह गरिसकेको छ । साउनदेखि भने योग्य लगानीकर्तालाई अधिकतम ५ करोड रुपैयाँसम्म मार्जिन कर्जा उपलब्ध गराउने योजना रहेको घिमिरेले बताए । अहिलेका लागि १०-२० लाख रुपैयाँसम्म कर्जा आवश्यक पर्ने साना लगानीकर्तालाई प्राथमिकता दिइएको उनको भनाइ छ । पाँच शाखा, १ लाख ५८ हजार ग्राहक नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) बाट इजाजतप्राप्त धितोपत्र दलाल तथा निक्षेप सदस्य (डिपोजिटरी पार्टिसिपेन्ट) इम्पेरियल सेक्युरिटिज सन् २००७ डिसेम्बरमा स्थापना भएको हो । कम्पनी नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से) को कारोबार सदस्य तथा सीडीएस एण्ड क्लियरिङ लिमिटेडको निक्षेप सदस्यका रूपमा कार्यरत छ । हाल कम्पनीले देशभर पाँच शाखामार्फत सेवा प्रदान गर्दै आएको छ । कम्पनीको नेतृत्व अध्यक्ष भक्तिराम घिमिरेले गरिरहेका छन् भने प्रमुख सञ्चालन अधिकृत (सीओओ) सीताराम अधिकारी रहेका छन् । कम्पनीले गत आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा ४९ करोड ४० लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको थियो । यो आम्दानी अघिल्लो वर्षको तुलनामा १४४.५५ प्रतिशत अर्थात् २९ करोड २० लाख रुपैयाँ बढी हो । अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा कम्पनीले २० करोड २० लाख रुपैयाँ सञ्चालन आम्दानी गरेको थियो । सोही अवधिमा कम्पनीको कुल कारोबार १७२ प्रतिशतले वृद्धि हुँदै १ खर्ब ७१ अर्ब ६३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। कारोबार बढेसँगै ब्रोकरेज कमिसन आम्दानीमा पनि उल्लेख्य वृद्धि भएको कम्पनीले जनाएको छ । गत आर्थिक वर्ष कम्पनीले २८ करोड ७० लाख रुपैयाँ खुद नाफा आर्जन गरेको थियो भने ग्रस क्यास एक्रुअल २९ करोड रुपैयाँ थियो । चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को नौ महिनामा कम्पनीले २५ करोड ४० लाख रुपैयाँ सञ्चालन आम्दानी गरेको छ । यस अवधिमा ९२ अर्ब ११ करोड ६० लाख रुपैयाँ बराबरको कारोबार भएको छ भने ग्रस क्यास एक्रुअल १२ करोड ३० लाख रुपैयाँ पुगेको छ । चालु आर्थिक वर्षको नौ महिनासम्म कम्पनीको नेटवर्थ ८१ करोड रुपैयाँ पुगेको छ भने गैर-कोषमा आधारित बैंक सुविधा (नन-फन्ड बेस्ड लिमिट) सहित कुल दायित्व ५१ करोड ४० लाख रुपैयाँ रहेको छ । कम्पनीका अनुसार सन् २०२६ जुन मध्यसम्म यसको बजार हिस्सा ३.३७ प्रतिशत रहेको छ भने १ लाख ५८ हजारभन्दा बढी सक्रिय ग्राहक छन् । कम्पनीले खुद्रा र संस्थागत दुवै प्रकारका लगानीकर्तालाई सेवा दिँदै आएको जनाएको छ । चालु आर्थिक वर्षको ११ महिनासम्म कारोबारका आधारमा इम्पेरियल सेक्युरिटिज नेपालका ९२ स्टक ब्रोकरमध्ये तेस्रो स्थानमा रहेको कम्पनीको दाबी छ । यद्यपि, कम्पनीको बजार हिस्सा गत वर्ष ४.०४ प्रतिशतबाट घटेर ३.३७ प्रतिशतमा सीमित भएको छ । हाल कम्पनीको कुल आम्दानीमध्ये करिब ९० प्रतिशत हिस्सा ब्रोकरेज कमिसनबाट प्राप्त हुन्छ । बाँकी आम्दानी डिपोजिटरी सेवा तथा अन्य शुल्कबाट आउने गरेको छ । कम्पनीले मार्जिन ट्रेडिङ व्यवसाय विस्तारसँगै कर्जाबाट प्राप्त हुने ब्याज आम्दानीमार्फत आयका स्रोत थप विविधीकरण गर्ने लक्ष्य राखेको जनाएको छ ।
३४ लाख ६६ हजार लगानीकर्ता टिएमएसमार्फत सेयर कारोबारमा सक्रिय
काठमाडौं । नेपाल धितोपत्र बोर्डले हालसालै सार्वजनिक गरेको नेपाल पुँजीबजार विकास मार्गचित्र, २०८३ अनुसार नेपालमा डिम्याट (हितग्राही) खाताको सङ्ख्या ७७ लाख ६६ हजार पाँच सय ६५ पुगेको छ । आर्थिक वर्ष २०७७/७८ सम्म नेपालमा करिब १७ लाख हाराहारीमा डिम्याट खाता खोलिएको थियो । अहिले नेपालको कूल जनसङ्ख्याको २६ प्रतिशतभन्दा बढी लगानीकर्ताको डिम्याट खाता रहेको बताइएको छ । डिम्याट खाता सबैभन्दा धेरै बाग्मती प्रदेशमा ३४ दशमलव १३ प्रतिशतले खोलेका छन् भने सबैभन्दा कम कर्णाली प्रदेशमा दुई दशमलव ९८ प्रतिशतले खोलेका छन् । कोशी प्रदेशमा १८ दशमलव ९३ प्रतिशत, गण्डकी प्रदेशमा १२ दशमलव ४६ प्रतिशत, लुम्बिनी प्रदेशमा १२ दशमलव १४ प्रतिशत, मधेस प्रदेशमा १२ दशमलव ६८ प्रतिशत र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा छ दशमलव ६७ प्रतिशतले डिम्याट खाता खालेका छन् । नेपाल पुँजीबजार विकास मार्गचित्र, २०८३ अनुसार मेरो सेयर खाता खोल्ने लगानीकर्ताको सङ्ख्या पनि ह्वात्तै बढेको छ । आव २०७७/७८ सम्म मेरो सेयर खाता खोल्ने सङ्ख्या सात लाख रहेको थियो । तर, चालु आवको जेठ मसान्तसम्मको अवधिमा भने ६७ लाख ३७ हजार दुई सय ५४ लगानीकर्ताले मेरो सेयर खाता खोलेका छन् । कूल जनसङ्ख्याको २३ प्रतिशतले मेरो सेयरको खाता खोलेका छन् । विगत पाँच वर्षको अवधिमा शेयर कारोबार गर्ने (टिएमएस) खाता खोल्नेको सङ्ख्या पनि उल्लेखनीय रुपमा वृद्धि भएको सो प्रतिवेदनमा उल्लेख गरिएको छ । धितोपत्रको दोस्रो बजारमा कारोबार गर्नका लागि प्रत्येक लगानीकर्ताहरुले टिएमएस खाता खोल्नुपर्ने हुन्छ । आव २०७७/७८ मा टिएमएस खाता खोल्ने लगानीकर्ताको सङ्ख्या करिब ३५ हजार मात्रै रहेको थियो । आव २०८२/८३ को जेठ मसान्तसम्म टिएमएस खाता खोल्ने लगानीकर्ताको सङ्ख्या भने ३४ लाख ६६ हजार चार सय ९९ जना पुगेको छ । प्रतिवेदनअनुसार सेयर पुँजीबजारमार्फत सरकारलाई प्राप्त हुने पुँजीगत लाभकरबापत प्राप्त हुने राजस्वमा पनि उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ । आव २०७७/७८ मा सरकारले पुँजीबजारबाट लाभकरबापत रु १५ अर्ब ५४ करोड राजस्व प्राप्त गरेको थियो । चालु आवको जेठ मसान्तसम्मको अवधिमा सरकारले पुँजीगत लाभकर वापत रु १० अर्ब ७० करोड राजस्व संकलन गरेको छ । चालु आर्थिक वर्षमा सेयर बजार ओरालो लागेकाले पनि अपेक्षाकृत पुँजीगत लाभकर उठाउन सकेको छैन । नेपाल पुँजीबजार विकास मार्गचित्र, २०८३ अनुसार नेपालको पुँजी बजारले पछिल्लो तीन दशकमा उल्लेखनीय विस्तार गरेको जनाएको छ । सन् २०२६ सम्म आइपुग्दा नेपाल स्टक एक्सचेन्ज लिमिटेडमा दुई सय ९७ कम्पनी सूचीकृत रहेका छन् । बजार पुँजीकरण करिब रु ४६ खर्च ५६ अर्ब पुगेको छ । जुन कूल गार्हस्थ्य उत्पादन (जिडिपी) को करिब ७० दशमलव ५२ प्रतिशत बराबर हो ।
