नेपाली युवा विदेशमा, विदेशी विद्यार्थी धमाधम नेपालमा
काठमाडौं । अहिले सबैको चासो र चिन्ता विदेसिरहेका युवाहरूको छ । दैनिक हजारौं युवाहरू पढ्न र कामका लागि विदेश जाँदा त्यसले देशलाई पार्ने प्रभावका विषयमा पनि विभिन्न कोणबाट टिकाटिप्पणी र बहस हुन थालेको छ । तर, नेपालीहरू नै जाने ती सुविधा सम्पन्न देशबाट पनि विद्यार्थीहरू नेपालमै आएर पढिरहेका छन् । उनीहरू नेपालमा आएर त्रिभुवन विश्वविद्यालय, काठमाडौँ विश्वविद्यालय लगायतका कलेजमा अध्ययन गरिरहेका छन् । डेभिड सिल्भा अहिले काठमाडौँ विश्वविद्यालय स्कुल अफ म्यानेजमेन्टमा स्नातक तहमा अध्ययन गर्दैछन् । ब्राजिलका उनी नर्सरीदेखि नै नेपालमा पढ्दै आएका थिए । डेभिडका बुवा पहिले नेपालमै रहेर होप माेविलाइजेशन (आइएनजीओ) काम गर्थे । त्यो क्रममा उनकी आमासहित उनी र उनकी बहिनी पनि नेपालमै बस्न थाले । बुवा जागिरे हुँदा उनी र बहिनी नेपालमै पढ्न थाले । अहिले उनका बुवाआमा आफ्नै देश फर्किसकेका छन् । कक्षा १ देखि १० सम्म नेपालमै पढेका उनी प्लसटु गर्न भने आयरल्याण्ड गए । दुई वर्ष विदेश गएर पढेका उनी फेरि प्लसटु गरिसकेपछि फर्केर नेपालमै पढ्न आए । अहिले उनी ग्वार्कोमा रहेको काठमाडौं विश्वविद्यालय स्कुल अफ म्यानेजमेन्टमा कम्युनिटी डेभलपमेन्ट विषय अध्ययन गरिरहेका छन् । ‘नेपालमै बसेर होला, मलाई यतै राम्रो लाग्छ, जनवरीमा नेपाल आएर पढ्न थालेँ, अब यतै पढ्छु,’ उनले भने । सानैदेखि नेपालमै अध्ययन गर्दै आएका उनी एसईईपछि फेरि विदेश गएर पढ्न थाले । उनी आएरल्याण्डमा प्लसटु सकेर स्नातक पढ्न फेरि नेपाल आएका छन् । ‘नेपालमा जस्तो विद्यार्थी र शिक्षकको सम्बन्ध हुन्छ, त्यस्तो बाहिर हुँदैन रहेछ । कक्षा बाहिर हुँदा पनि शिक्षकले फोन गर्ने, भेट्ने यहाँ विद्यार्थी र शिक्षकबिच राम्रो सम्बन्ध हुन्छ । तर, आयरल्याण्डमा मैले यस्तो भेटिनँ ।’ डेभिडलाई नेपालको शिक्षा र सिकाइ राम्रो लाग्छ । ‘मैले बाहिर गएर अध्ययन पनि गरेँ, उताका साथिहरूसँग पनि कुराकानी गरेँ, सबै ठाउँको बुझ्दा शिक्षा नेपालकै राम्रो लाग्यो,विदेशका धेरैजसो कलेज भन्दा नेपालमै राम्रो पढाइ हुन्छ,’ उनले भने । उनी आफूलाई नेपालको शैक्षिक वातावरण नै राम्रो लाग्ने बताउँछन् । डेभिडलाई पढाइ सकेर भने आफ्नै देश फर्कन मन छ । ‘राम्रो काम पाइयो भने यतै बस्छु, काम पाइएन भने आफ्नै देश फर्किन्छु, उनले भने । नेपालीहरू धमाधम बाहिर गइरहेको बेला डेभिडजस्ता केही विद्यार्थी भने नेपाल आइरहेका छन् । उनीहरू नेपाल आएर विभिन्न विषयहरूमा अध्ययन गरिरहेका छन् । कोही आमाबुवाको जागिर यतै हुँदा यही पढ्न थालेका हुन् भने कतिपय भने पढ्नकै लागि मात्र आउने गरेका छन् । नेपालमा कति विदेशी विद्यार्थी अध्ययन गरिरहेका छन् भनेर एकिन तथ्यांक कुनै पनि निकायसँग नभए पनि नेपालका केही कलेजहरूमा विदेशी विद्यार्थीहरू पढिरहेका छन् । नेपालमा अध्ययनको लागि आउने विद्यार्थी मेडिकल र इन्जिनियरिङ क्षेत्रमा बढी आउने गरेको जानकारहरू बताउँछन् । चार वर्षमा कति आए ? चार वर्षको अवधिमा विदेशबाट ३ हजार ६ सय ४० विदेशी विद्यार्थी अध्ययनको लागि नेपाल आएका छन् । अध्यागमन विभागका अनुसार सन् २०२१ सालदेखि सन् २०२३ को नोभेम्बरसम्म यतिको संख्या विदेशी विद्यार्थी नेपाल आएका हुन् । जसमा सबैभन्दा बढी दक्षिण कोरिया र चीनका विद्यार्थी छन् । सन् २०२३ सालको जनवरीदेखि नोभेम्बरसम्म अस्ट्रेलियाबाट २८ जना, अमेरिकाबाट ११९ जना, जापानबाट १०३, जर्मनबाट २९, साउथ कोरियाबाट १०६, श्रीलंकाबाट ४३, चाइनाबाट ९५, म्यानमारबाट ४३, भुटानबाट १४, फ्रान्सबाट ३०, युकेबाट ३९ गरी कुल ९७८ जना विदेशी वद्यार्थी नेपाल आएका छन् । सन् २०२२ सालमा अस्ट्रेलियाबाट १६ जना, चाइनाबाट ११७, जापानबाट ७५, अमेरिकाबाट ८४, जर्मनबाट ३३, क्यानडाबाट २१, दक्षिण कोरियाबाट ११३ गरी कुल ९२५ विद्यार्थी नेपाल आएका छन् । यस्तै, सन् २०२१ सालमा अस्ट्रेलियाबाट १४, जापानबाट २४, युकेबाट १०१, अमेरिकाबाट ९४, दक्षिण कोरियाबाट ७७, चीनबाट १०३ र श्रीलंकाबाट ६२ जना गरी कुल ८५९ जना विद्यार्थी आएका छन् । सन् २०२० सालमा जापानबाट ७७, अस्ट्रेलियाबाट १४, युकेबाट ५८, अमेरिकाबाट १०७, क्यानडाबाट १९, भुटानबाट ४, चीनबाट ११०, श्रीलंकाबाट ५१ र साउथकोरियाबाट १३० गरी कुल ८७८ जना विद्यार्थी नेपाल आएका छन् । यो तथ्यांक हेर्दा जापान र अमेरिकाबाट पनि विद्यार्थीहरू नेपाल आइरहेका छन् । नेपालीहरू धमाधम जापान, अमेरिका, कोरिया लगायत सुविधा सम्पन्न देशमा पढ्न गइरहेको बेला तिनै देशबाट पनि नेपाल आउने विद्यार्थीको संख्या पनि बढ्दै गएको छ । विश्वभाषा क्याम्पसका प्रमुख डा.यादवराज पन्त अधिकांश विदेशी विद्यार्थीहरू नेपालमा चिकित्सा र इन्जिनियरिङ पढ्न आउने गरेको बताउँछन् । उनका अनुसार विश्वभाषा क्याम्पसमा पनि हाल ३१८ जना विदेशी विद्यार्थीले नेपाली भाषा सिकिरहेका छन् । विदेशी विद्यार्थीले सुरुमा नेपाली भाषा सिक्ने र पछि पढ्न विभिन्न कलेजमा जाने गरेको उनी बताउँछन् । ‘जति विद्यार्थी पढ्न भनेर आउँछन्, ती सबै पढ्छन् भन्ने पनि हुँदैन, कोही पढछ्न, कोही घुम्छन्, जान्छन्, त्यसैले पनि एकिन तथ्यांक हामीसँग हुँदैन,’ उनले भने । ८ सय विद्यार्थी चिकित्सा शिक्षामा विदेशबाट अध्ययनको लागि आएका ८ सय बढी विद्यार्थी यो वर्ष चिकित्सा क्षेत्रमा अध्ययन गरिरहेका छन् । चिकित्सा शिक्षा आयोगका अनुसार ८०९ जनाले चिकित्सा क्षेत्रमा अध्यनको लागि आयोगमा नाम दर्ता गराएका छन् । जसमा सबैभन्दा धेरै भारतका विद्यार्थी रहेका छन् । आयोगका अनुसार हरेक वर्ष यही संख्याको हाराहारीमा नेपालमा पढ्न आउने गरेका छन् । त्रिभुवन विश्व विद्यालयसँग भने कति विदेशी विद्यार्थी नेपाल पढिरहेका छन् भन्ने एकिन तथ्यांक छैन । त्रिभुवन विश्व विद्यालयका सूचना अधिकारी योगेन्द्र दाहाल त्रिविसँग यकिन तथ्यांक नभएको बताउँछन् । उनका अनुसार केही विदेशी विद्यार्थीहरू त्रिविमा पढिरहेका छन् । ‘यहाँ विभिन्न संकायका छुटछुटटै डिन कार्यालय हुन्छन्, यो विषयमा सायद उनीहरुले छुट्याएको हुनसक्छ । तर, अहिले यति विदेशी विद्यार्थी पढ्छन् भन्ने तथ्यांक तयार गरेका छैनौं,’ उनले भने । केयूमा १३ प्रतिशत विदेशी विद्यार्थी गत वर्ष काठमाडौं विश्वविद्यालयबाट १३ प्रतिशत विदेशी विद्यार्थीहरू दिक्षित भएका छन् । अहिले ६ प्रतिशत विद्यार्थी अध्ययन गरिरहेका छन् । काठमाडौँ विश्व विद्यालयका उपकुलपति डा. भोला थापा केयुमा ६ प्रतिशत विद्यार्थी अध्ययनरतत रहेको बताउँछन् । उनका अनुसार करिव ४२ हजार विद्यार्थी ग्रेजुएट हुँदा १३ प्रतिश विदेशी विद्यार्थी दीक्षित भएका छन् । ‘नेपाली विद्यार्थीको लहरो बाहिर लाग्दा नेपाली इन्सिच्युट कमजोर हुन कि भन्ने प्रश्न उठेको बेला यो तथ्यांक राम्रो हो, केयूमा अहिले पनि अफ्रिका, क्यानडा, श्रीलंका भारत लगायतका देशका विद्यार्थी इन्जिनियर, एमबीबीएस, सामाजिक र विज्ञान लगायतका विषयहरू अध्ययन गरिरहेका छन्,’ उनले भने । केयूको २९औं दिक्षान्त समारोहमा भारतबाट आएका मा ४ हजार ४ सय ४४ विद्यार्थी दीक्षीत भएको उनको भनाइ छ । श्रीलंकन झण्डै चार सय, अमेरिकन १ सय गरी विभिन्न देशका विद्यार्थी दीक्षित भएका छन् । उनका अनुसार केयूमा साउथ एसिया मेडिकल क्षेत्रबाट अध्ययन गर्नेहरू बढी आउँछन् । अस्ट्रेलिया, अफ्रिका लगायत देशका विद्यार्थीहरू इन्जिनियरिङ र युरोप, अमेरिका, क्यानडा लगायत देशका विद्यार्थी सामाजिक विज्ञानमा बढी चाँसो राख्ने गर्दछन् । किन आउँछन नेपालमा ? यो जिज्ञासामा विज्ञहरूका आ-आफ्नै तर्क छन् । शिक्षाविद् विनय कुसियत प्राविधिक शिक्षा नेपालमा सस्तो र राम्रो हुँदा विदेशी विद्यार्थी नेपाल आउने गरेको बताउँछन् । ‘नेपालमा एन्जिनियरिङ शिक्षा र मेडीकल शिक्षा राम्रो हुन्छ, त्यसैले पनि विदेशी विद्यार्थी आएको हुनुपर्छ,’ उनी भन्छन्, ‘ जति विदेशी विद्यार्थी आउनुपथ्र्याे त्यति भने आएको पाइँदैन ।’ काठमाडौं विश्व विद्यालयका प्राध्यापक संघका महासचिव विकास अधिकारीको भनाइ पनि विनयको जस्तै छ । भारत, अफ्रिका लगायतका न्यून स्तरका विद्यार्थीलाई अन्य देशमा महँगोमा पढ्नुभन्दा नेपालमा पढ्न सस्तो हुने भएकाले पनि उनीहरू नेपाल रोज्ने गरेका छन् । ‘नेपाल राम्रो नभएको राजनीतिक हिसावले होला । तर, सामाजिक, भौगोलिकरूपमा निकै सुन्दर छ, यहाँ संस्कृति विविधता छ, यही विषयमा अध्ययन गर्न पनि केही विद्यार्थीहरू नेपाल आउँछन्,’ उनले भने । काठमाडौं विश्व विद्यालयका प्राध्यापक डा.उद्धब प्याकुरेल नेपालमा बहुल जाती, भाषा, धर्म रहेकाले सामाजिक विज्ञानको रूपमा अध्ययन गर्न विदेशी विद्यार्थीहरू नेपाल आउने गरेको बताउँछन् । ‘नेपालमा धेरै कुरा छ, एउटा सामाजिक विविधता छ, अर्को सस्तो पनि छ, जुन उनीहरूलाई अमेरिका अस्ट्रेलिया पढ्न गएर प्राप्त गर्न सकिँदैन,’ उनले भने ।
हामीले बैंक चलाए जसरी सरकारले देश चलाउन सक्यो भने धेरै अगाडि पुगिसक्थ्यौं : अध्यक्ष पौडेल
नेपाली बैंकिङ क्षेत्रमा पृथक किसिमको छाप बसाल्न सफल पूर्ब बैंकर हुन् उपेन्द्र पौडेल । अहिले नेपाल व्यवस्थापक संघ (म्यान)को अध्यक्षको जिम्मेवारीमा रहेका उनी बुधबार मात्रै बैंक तथा वित्तीय संस्था परिसंघ नेपाल (सिबिफिन)को पनि अध्यक्ष बनेका छन् । १७ वर्ष एनएमबी बैंकमा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) भएर काम गरेका पौडेलसँग स्ट्याण्र्डर्ड चार्टर्ड बैंक, सोल्टी होटल लगायत संस्थामा काम गरेको अनुभव छ । नेपाली बैंकिङ क्षेत्रमा साढे तीन दशक लामो समय एक अब्बल व्यवस्थापक भएर काम गरेका पौडेल अहिले नबिल बैंकको अध्यक्षकारूपमा पनि नेतृत्व गरिरहेका छन् । वाणिज्य बैंकका सीईओहरूको छाता संस्था नेपाल बैंकर्स संघको पनि नेतृत्व सम्हालिसकेका पौडेलले एक असल व्यवस्थापकको छवि मात्रै बनाएका छैनन् एक कुशल सञ्चालकको भूमिका पनि निर्वाह गरिरहेका छन् । म्यानका अध्यक्ष उनै पौडेलसँग नेपाली व्यवस्थापकको वर्तमान अवस्था, उनीहरूले गर्दै आएको कामकारवाही, व्यवस्थापक र संस्था सञ्चालकबीचको र व्यवस्थापकीय विशेषता र गुणको विषयमा सन्तोष रोकाया र सीआर भण्डारीले कुराकानी गरेका छन् । तपाईं नेपाल व्यवस्थापक संघ (म्यान)को अध्यक्ष हुनुहुन्छ । देशका विभिन्न संघ संस्थामा काम गर्ने व्यवस्थापकहरूको क्षमता र कार्यशैलीप्रति कत्तिको सन्तुष्ट हुनुहुन्छ ? सन् १९८०को दशकपछि निजी क्षेत्रका व्यवसायहरूलाई खुला तथा स्वतन्त्र छाडियो । त्यसअघि व्यवसायहरू परिवारले चलाउँथे । व्यवसायको हिसाबकिताव पनि सोही अनुसार राख्थे । व्यवसायमा पारदर्शिता कम थियो । प्रोफेसनल ब्याकअप हुन्थेन । अकाउन्टिङको लागि प्रोफेसनल ब्याकअप भएपनि म्यानेजमेन्टको पार्टबाट परिवार आफैंले हेर्थे । सन् १९८०को दशकमा बैंकिङ र बीमा क्षेत्र उदाए । त्यसपछि मात्रै व्यवस्थापक प्रोफेसनल बन्न थालेका हुन् । विस्तारै प्रोफशनल म्यानेजमेन्टको अवधारणा र अभ्यासको विकास भयो । सन् १९८०को दशकमा ज्वाइन्ट भेन्चर बैंकहरू सञ्चालनमा आए । त्योभन्दा अघि कुनै सेवा प्रदायकले सेवा दिँदा फेभर गरेको सोच्थे । जस्तो कुनै ग्राहकको निक्षेप संकलन तथा कर्जा प्रवाह गरिरहेको छ भने बैंकका म्यानेजरले फेभर गरिरहेको सोच्थ्यौं । सरकारी क्षेत्रमा अहिले पनि त्यही छ । अन्य व्यवसायीहरूले पनि सेवा दिएको भनेर सोच्दैनथे । मैले फेभर गरे सोच्थें । जबकी हामीले पैसा तिरिहेका हुन्छौं । जब निजी क्षेत्रबाट ज्वाइन्ट भेन्चरका बैंकहरू सञ्चालनमा आए त्यसपछि प्रोफेसनल म्यानेजरहरूको विकास हुँदै गयो । बैंकको बिजनेस जुनसुकै क्षेत्रमा पनि ठोकिन्छ, बिजनेसम्यानलाई कर्जा दिँदा होस् वा अन्य किसिमका कारोबार गर्दा होस् । बैंकहरूले विभिन्न किसिमका सूचना, ब्यालेन्ससिट, सिस्टम माग्न थाले । जस्तो बैंकले वर्किङ क्यापिटलमा कर्जा दियो भने वर्किङ क्यापिटल कति छ, स्टक कति छ, व्यवसायमा बिक्री कति भइरहेको छ भन्ने किसिमका सूचनाहरू माग्न थाले । त्यसको माग बढ्न थालेपछि निजी क्षेत्रले पनि आफूलाई अभ्यस्त (अपग्रेड) बनाउन थाले । पहिला परिवारबाट चलेको व्यवसाय (कम्पनी)हरुमा विस्तारै म्यानेजमेन्टको अभ्यास सुरु भएको हो । पहिला विदेशीहरू आएर नेपालीलाई सिकाए । हामीले पनि सिक्दै गयौं । हामीले पनि त्यो अवधारणालाई समात्दै गयौं । बिस्तारै हामी पनि आफ्नो सीप र व्यवस्थापन क्षमताको विकास गर्दै आयौं । जुन हिसावले व्यवस्थापन प्रणाली संलग्न भयो त्यसमा म सन्तुष्ट छु । ग्राहक छन् भने हामी छौं, ग्राहक छैनन् भने हामी पनि छैनौ भन्ने हिसावले प्रणालीको विकास ग¥यौं । एकअर्काको इको प्रणालीलाई सम्मान दिएर व्यवस्थापन गर्न थाल्यौं । संस्थाहरु सञ्चालन गर्दा सेयरधनीको अधिकार, अवधारणा र आवश्यकता बुझेर सञ्चालन गर्नुपर्छ । पछिल्लो समय अन्य निजी क्षेत्रको म्यानेजमेन्ट विकास भइरहेको छ । नयाँ पुस्ताहरूले पनि आफ्नो ज्ञान र सीप परिमार्जन गरेर, विदेशबाट पढेर संस्थाको व्यवस्थापन प्रणाली व्यवस्थित बनाइरहनु भएको छ । यसमा हामी सन्तुष्ट नै हुनुपर्छ । सरकारी संस्था र कर्पाेरेट क्षेत्रको व्यवस्थापकीय प्रणालीमा के-कस्तो भिन्नता पाउनु भएको छ ? सरकारी संस्था र कर्पाेरेट क्षेत्रका संस्थाको काम गर्ने प्रणालीमा धेरै फरक छ । हामीले बैंक चलाए जसरी नै सरकार चलाउने हो भने देशको धेरै विकास हुन्छ । संस्था चलाउनु भनेको सुशासनमा बस्नु हो । सुशासनभित्र ऐन, नियम, कानुन र प्रणाली हुन्छ । त्यसलाई पच्छ्याएर एउटा फ्रेमवर्कमा सबैको भूमिकालाई आत्मसात गर्ने र कसैको भूमिकामाथि हस्तक्षेप नगरी काम गर्न दिनुलाई असल सुशासन मानिन्छ । सार्वजनिक क्षेत्रमा आफूभन्दा माथिकालाई खुसी पार्ने परिपाटी हुन्छ । सेवाग्राहीलाई खुसी पार्ने काम भएको छैन । कुनै ग्राहक बैंकमा आएको छ भने फर्केर जान नपरोस् । फर्केर जाँदा पनि सन्तुष्ट वा सन्तोषजनक हिसाबले फर्कियोस् भन्ने चाहना हाम्रो हुन्छ । सरकारी क्षेत्रमा सेवा होइन, फेवर गरेको जस्तो हुन्छ । सरकारी संस्थामा शुल्क लिएर होस् वा नलिएर होस् सेवाग्राहीले राम्रो सेवा पाउन सकेका छैनन् । सेवा शुल्क नलिए पनि जनताले तिरेको करबाट संस्था चलेको हुन्छ । तर, सेवाग्राहीलाई राम्रोसँग सेवा दिन सकेका छैनन् । आजको दिनमा कुनै पनि सरकारी कार्यालयमा जाँदा त्यो किसिमको सेवा भाव पाएका छैनौं । जसरी बैंक, बीमा र एयरलाइन्स कम्पनीले ग्राहकलाई सेवा दिइरहेका छन् त्यसरी सरकारी कार्यालयले दिन सकिरहेका छैनन् । विदेशका सरकारी कार्यालयले जनतालाई पहिलो प्राथमकितामा राखेर सेवा दिन्छन् । तर, नेपालका सरकारी कार्यालयमा त्यो प्रणाली छैन । त्यो नभएपछि तलदेखि माथिसम्म विश्वसनीयता र जवाफदेहिता हुँदैन । निजी क्षेत्रमा कुनै काम भएन भने तत्काल एक्सन लिइन्छ । तर, सरकारी संस्थाहरूमा त्यो अवस्थामा छैन । पहिला कुनै पब्लिक सेक्टरमा राम्रो काम गरेको छ भने त्यो राम्रो ‘प्रशासक’का रूपमा चिनिन्थ्यो । त्यसले सबैलाई नियन्त्रणमा राख्थ्यो । निजी क्षेत्रको सहभागी बढ्दै गएपछि राम्रो ‘म्यानेजर’का रुपमा चिनियो । जसले सबै स्रोतहरूको सदुपयोग गरेर म्यानेजरले काम गरिरहेको हुन्छ । टिमसँग काम गथ्र्याे । तर, कसरी काम गथ्र्याे हुँदैन । अबको म्यानेजमेन्टको अवधारणा भनेको गुड ‘लिडरसिप’ हो । लिडरसिप गरिरहेको व्यक्तिसँग भविष्यका योजना पनि हुन्छन् । ऊसँग भिजन हुन्छ भने आफ्नो टिमलाई मोटिभेट गरेर आफूसँगै ग्रोथ गराउँछ । म्यानेजरले वर्तमानलाई म्यानेजिङ गर्छ । नेतृत्वले भविष्य पनि हेर्छ । एउटा संस्थामा कार्यकारी प्रमुख वा व्यवस्थापकले गर्नु पर्ने काम र उसमा हुनुपर्ने गुण वा विशेषता के-के हुन् ? काम गर्न ज्ञान चाहिन्छ । तर, उसलाई सबै कुराको ज्ञान हुनुपर्छ भन्ने छैन । सिस्टममा ज्ञानको ग्यापलाई पूर्णता दिँदै व्यवस्थापन गर्छ । मान्छेहरूलाई मोटिभेट गर्ने, सँगसँगै लिएर जाने, विश्वास दिलाउन सक्ने, काम गर्ने वातावरण बनाउन सीप हुनुपर्छ । एउटा नेतृत्वले कहिले पनि दबिएर काम गर्नु हुँदैन । आफूले गरिरहेको काममा फोकस हुन सक्नुपर्छ । गीतामा पनि भगवान कृष्णले वर्तमानलाई हेरेर काम गर्नु भनेका छन् । वर्तमान समय नै सबैभन्दा महत्वपूर्ण हुन्छ । बितेका पलहरू सकिए, भोलि आउने कुरा के हुन्छन्, थाहा छैन । त्यसैले वर्तमानलाई फोकस गर्नुपर्छ । जे काम गरिरहेको छ त्यसमा सतप्रतिशत दिनुपर्छ । व्यवसायमा इकोसिस्टमले पार्ने प्रभावका विषयमा पनि अपडेट हुनुपर्छ । जस्तो बैंकिङ गरिरहेको छ भने बैंकिङलाई के–के विषयले प्रभाव पार्छ ? भनेर अपडेट हुनुपर्छ । सूचनाको पहुँचमा बस्नुपर्छ । जस्तो बैंकको सीईओले क्रेडिट ह्याण्डलिङ गरिरहेको छ भने भैरहवाको करिडोरमा समस्या आयो । भैरहवामा कुन कुन ग्राहक छन्, र त्यसले आउने समस्या के हो भनेर सजग हुनुपर्छ । व्यवसायको वातावरण र अवधारणाहरू परिवर्तन भइरहेका हुन्छन् । त्यसलाई आत्मसात गरेर रणनीति बनाउन सकिएन भने असफल भइन्छ । मैले बैंकिङ सुरु गर्दा हाकिमले एक लेवलमा सिकाउँथे । त्यसपछि सिकाउँदैनन् । यसलाई सिकायो भने मेरो ठाउँमा आउँछ भन्ने सोच हाकिमको हुन्थ्यो । तर, अब तल्लो तहका कर्मचारीलाई सिकाए भने म पनि माथिल्लो तहमा जान्छु, त्यो मान्छे मेरो ठाउँमा आउँछ भन्ने सोच बनाउन जरूरी छ । विगतमा विभिन्न संस्थामा म भइनँ भने संस्था चल्दैन भन्ने सोच थियो । अब म्यानेजर वा लिडरसिपले संस्था छोड्दा पनि राम्रोसँग सञ्चालन हुन सक्ने बनाउनुपर्छ, त्यसपछि मात्रै राम्रो म्यानेजर वा लिडरको रूपमा चिनिन सक्छ । कर्मचारीलाई सिकाउँदै संस्थालाई व्यवस्थित बनाएको रहेछ भनेर बजारमा पनि चिनिन्छ । कतिपय म्यानेजरले सबै श्रेय आफूले मात्रै लिन खोज्छन् । जसले मैले गरे भनेर भन्छ, त्यो मान्छे सबैभन्दा धेरै कमजोर हो । हामीले ग¥यौं भन्न सक्नुपर्छ । कुनै कुरा बिग्रियो भने पनि मैले बिगारेको हो भन्न सक्ने खुबी नेतृत्वमा हुनुपर्छ । फालानोले बिगा¥यो भनेर आरोप लगाउनु हुँदैन । अरु कर्मचारीले बिगारेको छ भने पनि मैले गर्दा बिग्रियो भन्न सक्नुपर्छ । ताकि स्टाफले पनि मेरो हाकिमले प्रोटेक्ट गर्छ भनेर महसुस गर्न सकोस् । व्यवस्थापकले उत्पादकत्व बढाउन सक्नुपर्छ । म्यानेजरले आफ्नो स्टाफलाई सकारात्मक उत्प्रेरणा, प्रणालीको विकास या अन्य सहयोग गरेर कर्मचारीको क्षमता वृद्धि गराउनुपर्छ । किनकी उत्पादकत्व वृद्धि गर्न सक्ने चुनौतिलाई सामाना गर्नु पर्ने हुन्छ । त्यसपछि हामी सफल, हाम्रा उद्यमी सफल हन्छन् । हाम्रा प्रडक्ट पनि अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रतिस्पर्धी हुन सक्छन् । म्यानेजरमा लजिकल सोचचाइ र बुझाइ र उच्च तहको इन्टिग्रिटी हुनुपर्छ । गलत काम गर्नु भएन । तर, गलत काम गरेपछि स्वीकार गर्न सक्नुपर्छ । इथिकल स्ट्याण्डर्ड छाड्नु हुँदैन । तपाईंले लामो समय व्यवस्थापकको भूमिकामा काम गर्नु भयो । अहिले सञ्चालकको रूपमा नेतृत्व गरिरहनु भएको छ । तपाईं अहिले सन्तुष्ट कि पहिले ? म हरेक पाइँलामा सन्तुष्ट छु । जुन समयमा काम सिक्नु पर्ने वा काम गर्नु पर्ने थियो त्यो बेलामा पनि आफ्नो लगन छोडिन । म एक्लै बस्दा होस् वा अरुको सुपरभिजनमा काम गर्दा पनि मैले मेरो लगन नछोडी काम गरेँ । म कुनै समय सोल्टी होटलमा काम गर्थंे । त्यही बेला सरकारी बैंकबाट अफर आयो । मैले सोल्टीको हाकिमसँग कुरा गर्दा तिमि आफै म्यानेज गर भन्नु भयो । त्यसपछि म बिहान चाँडै होटलमा गएर काम गर्थें र बिहानको काम सकेर बैंकमा जान्थें । बैंकबाट ४ बजे फर्केर होटलमा जान्थें । कसैले दिनभरि गर्ने काम मैले ३–४ घण्टामा सक्थेँ । तर, बैंकमा काम गर्ने राम्रो वातावरण नभएपछि होटलमा फर्केर पूर्णरूपमा काम गरेँ । त्यो बेला बैंकको जागिर छाडेर होटलमा काम गर्न जान कसैले पनि सोच्दैनथे । तर, मैले त्यो निर्णय गरेँ । त्यसपछि म स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंकमा प्रवेश गरेँ । बैंकमा आएपछि निश्चित पोर्टफोलियोलाई उच्च बनाए । बैंकमा कार्पेट सेक्टर मैले हेर्थें । कार्पेटको व्यवसायलाई ५० प्रतिशतसम्म वृद्धि गराएँ । काठमाडौंबाहिर एउटा शाखामा ३ वर्ष काम गरँे । घाटामा रहेको शाखालाई एक वर्षभित्र नाफामा ल्याएर ४ गुणा नाफामा लगेँ । विस्तारै माथिल्लो तह (म्यानेजर)मा पुग्दै गर्दा नयाँ इनोभेसनका काम गरेँ । त्यसपछि म एनएमबिमा आएँ । त्यतिखेर एनएमबि फाइनान्स थियो । काम गर्दै जाँदा सञ्चालक समिति र टिमले सपोर्ट गरेर बैंकलाई एक लेवलमा पु¥यायौं । राष्ट्र बैंकले तल्लो तहको संस्था माथिल्लो तहमा अपग्रेड हुन सक्ने व्यवस्था गरेपछि फाइनान्स कम्पनीलाई वाणिज्य बैंकमा अपग्रेड ग¥यौं । त्यो बिचमा विभिन्न कम्पनी गाभ्यौं पनि । त्यही समय म बैंकर्स संघको अध्यक्ष पनि भएँ । एनएमबि बैंक छाडेपछि मैले बैंकिङ क्षेत्रमै रहने प्रतिबद्धता गरेँ । त्यसपछि नबिल बैंकको सञ्चालक हुँदै अध्यक्ष बनेको हुँ । मैले आफ्नो इन्टिग्रिटी कहिल्यै छाडिनँ । सञ्चालकको भूमिकामा आउँदा पनि म हरेक मुभमेन्टलाई इन्जोय गरिरहेको हुन्छु । वि.सं २००७÷०८ पछि विश्व अर्थतन्त्रमा जुन किसिमको संकट आयो, त्यसपछि बैंक व्यवस्थापनको अवधारणा र बैंक सञ्चालन गर्ने सिद्धान्त पनि परिवर्तन हुँदै गएका छन् । पहिला बैंकलाई नाफा कमाउने मेसिनका रूपमा हेरिन्थ्यो । अब बैंक नाफा कमाउने मेसिन मात्रै नभएर उत्तरदायी संस्था बन्न पुगेका छन् । बैंक जहाँत्यहीँ ठोकिन्छ र यसले नाफा मात्रै नहेरी जोखिम र कम्पलायन्स हेर्नुपर्छ । अहिले नबिल बैंकले ‘नबिल स्कुल अफ सोसियल इन्टरपर्नरसिप,’ ‘नबिल सस्टेनबल बैंकिङ भर्टिकल’लाई अघि बढाएका छौं । बैंकको अबको भविष्य त्यसमै छ । पहिला जसरी बैंकिङ गरिरहेका थियौं, त्यसरी बैंक चल्दैन । अब बैंकहरू फरक तरिकाबाट चल्नुपर्छ भनेर हामीले सोचिसकेका छौं । त्यही हिसाबले नबिल बैंकलाई अघि बढाइसकेका छौं । व्यवस्थापकसँग सीप मात्रै भएर पुग्दैन । ग्लोबल ट्रेण्ड, देशभित्रका अन्य ट्रेण्ड हेरेर सही निर्णय गरेर अघि बढ्न सक्नुपर्छ । एउटा संस्था प्रभावकारीरूपमा अघि बढ्नका लागि बोर्डको भूमिका बढी हुन्छ की व्यवस्थापकको ? टिमले कसरी काम गर्छ भन्ने विषय महत्वपूर्ण हो । बोर्डदेखि तलसम्म टीमले काम गर्ने हो । बोर्ड राम्रो भयो । तर, बोर्डले म्यानेजमेन्टलाई राम्रोसँग गाइड गर्न सकेन भने सफल हुँदैन । म्यानेजमेन्ट राम्रो छ । तर, सञ्चालकले राम्रो निर्देशन दिन सकेन भने संस्था अघि बढ्न सक्दैन । बोर्ड र म्यानेजमेन्ट दुवै राम्रो छ । तर, सही संस्कार तलसम्म दिन सकेन भनेपनि त्यो संस्था चल्न सक्दैन । संस्थाको गलत तरिकाले सर्भिस डेलिभरी भएको छ भने त्यो संस्थामा कोही पनि आउँदैनन् । सबै एक ढिक्का भएर काम गर्न सक्यो भने संस्था माथि जान्छ । बोर्डले गाइड गर्ने र सही नीति दिने हो । कर्मचारीहरुलाई पूर्ण स्वतन्त्रता दिनुपर्छ । उनीहरूलाई काम गर्न दिने र उत्प्रेरणा जगाउने हो । अब म्यानेजर र प्रशासक भएर काम गर्नेभन्दा पनि लिडर भएर काम गर्न सक्नु पर्छ । कुनै एउटा डिपार्टमेन्ट म्यानेजर पनि त्यो डिपार्टमेन्टको लिडर बन्न सक्छ । र, बैंकको सीईओ तथा अध्यक्ष लिडर बन्न सक्छ । आ–आफ्नो ठाउँमा लिडरसिपको भूमिका हुन्छ, भूमिकालाई बुझेर टिमलाईसँगै अगाडि लिएर मोटिभेट र मेन्टरिङ गरेर संस्थाको भिजन, मिसन सबै बुझेर अघि बढ्न सक्नुपर्छ । काम गर्ने संस्कारलाई पनि मिलाएर लैजान सक्नुपर्छ । मेरो संस्था कहाँ पुर्याउँछु र कसरी काम गर्छु भन्ने विषय कल्चर हो । त्यो संस्कार सिस्टममा चल्नु पर्छ । त्यो संस्कार तलदेखि माथिसम्म एउटै भाषा बोल्न सक्ने हुनुपर्छ । अबको नेतृत्वलाई धेरै चुनौती छन् । तीव्र परिवर्तन भइरहेको छ । भोलिका दिनमा कुनै समस्या आए पनि त्यसलाई सामना गर्न सक्छु भनेर भविष्यवाणी गर्र्ने नेतृत्व अब चाहिन्छ । बोर्डले व्यवस्थापक र व्यवस्थापकले बोर्डलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा कस्तो भिन्नता हुन्छ ? बोर्डसँग व्यवस्थापकले स्वतन्त्रता चाहेको हुन्छ । काम गर्नका लागि कुनै बाधा नहोस् भन्ने चाहन्छ । बोर्डले पनि सबै विषय म छाड्न सक्दिनँ भन्ने सोचेको हुन्छ । तर, संस्थाको फ्रेमवर्क, संस्थागत सुशासनका संरचनाहरू सही तरिकाले राख्नु भयो भने कसैले कसैलाई भन्ने ठाउँ हुँदैन । व्यवस्थापकलाई स्वतन्त्रता दिएर माइक्रोम्यानेजमेन्ट ग¥यो भने त्यो संस्था चल्न सक्दैन । र, सबै कुरा छोड्यो भनेपनि संस्था चल्न सक्दैन । धेरै समस्याहरू आउन सक्छन् । त्यसकारण सबै कुराहरू गभर्नेन्सको फ्रेमवर्कबाट नियन्त्रण गर्ने हो । ‘चेक एण्ड ब्यालेन्स’बाट कन्ट्रोल, कुन लेवलबाट बोर्डले ओभरसाइड गर्ने, आएका रिपोर्ट कुन लेभलमा हेर्ने भनेर बुझ्नुपर्छ । जस्तो सबै कुरा हेर्छु भनेर साध्य हुँदैन । नहेर्दा पनि राम्रो हुँदैन । त्यो तहको विश्वास म्यानेजमेन्टलाई गर्न सक्नुपर्छ । उनीहरूलाई म्यानेज गर्न दिने, निर्णय गर्न उत्साहित गर्ने र त्यसको ओभरसाइट पनि बोर्डले गर्नुपर्छ । त्यही हिसाबले बोर्डले पनि म्यानेजमेन्टसँग पनि रिपोर्टिङ सिस्टम पर्पर होस्, केही कुरा गलत भएको छ भने तुरुन्तै रिपोर्ट हुनुपर्छ । व्यवस्थापकबाट जे पेपर ल्याएको छ, त्यसमा पनि साइन गर्ने काम मात्रै गर्नु हुँदैन । सीईओले ल्याएको हो, ठिकै होला नी त भनेर हस्ताक्षर गर्नु भएन । अध्ययन तथा ओभरसाइट गर्नुपर्छ । त्यसमा आफ्नो इन्पुट दिएर निर्देशन दिन सक्नुपर्छ । बोर्ड र व्यवस्थापकको सम्बन्ध नजिकको हुनुपर्छ । तर, बोर्डले हरेक स्टाफसँग अन्तरक्रिया गर्नु हुँदैन । त्यसो भएपछि संस्थाको चेन अफ कमाण्ड बिग्रिन्छ । बोर्डले सीमित व्यक्तिसँग मात्रै अन्तरक्रिया गर्ने हो, सबैसँग गर्ने होइन । बोर्डको इन्टिग्रिटी र इमानदारिताले म्यानेजमेन्टको इन्टिग्रिटी र इमानदारितालाई पनि निर्धारण गर्छ । बोर्डले सही समयमा सही नीति दिन सक्नु प¥यो । व्यवस्थापकलाई विश्वास गर्ने, अधिकार दिने र निगरानीमा पनि राख्नुपर्छ । एउटा व्यवस्थापकका लागि पैसा, प्लेटफर्म र प्रशंसामा ठूलो विषय कुन हो ? काममा सन्तुष्टि सबैभन्दा ठूलो कुरा हो । पैसा बढी भएपनि सन्तुष्टि छैन भने संस्था बिग्रिन्छ । र, आफ्नो पनि करियर बिग्रन्छ । दुई दिन पैसा कमाउन सक्छ । तर, पछि गएर त्यो व्यक्ति खराब म्यानेजरका रूपमा चिनिन सक्छ । मुख्य विषय काममा प्यासन हुनुपर्छ । जुन क्षेत्रमा आफ्नो इच्छा छ, त्यो ठाउँमा काम गर्नुपर्छ । तपाईं जे गर्दै हुनुहुन्छ त्यसमा रमाउन सक्नुपर्छ । कामको सन्तुष्टि पहिलो नम्बर हो । त्यसपछि अन्य विषयहरू आउँछन् । जब काममा सन्तुष्ट हुनुहुन्छ र राम्रो काम गरेर रिजल्ट दिन सक्यो भने बोनससँगै अन्य प्याकेज पनि पाउँछ । कर्मचारीको आवश्यकता के छ ? कर्मचारीले के चाहिरहेको छ ? एउटा ह्याप्पी को-वर्कर भयो भने बोर्डलाई सपोर्ट गर्न सक्छ । यदि कोवर्कर खुसी छैन भने उसले राम्रो सेवा दिन सक्दैन । एउटा कर्मचारीले दिनभर गर्ने कामलाई उसलाई राम्रोसँग मोटिभेट गर्न सकियो भने त्यही काम ५÷६ घण्टामा गर्न सक्छ । घरमा बच्चा बिरामी परेको छ र अस्पताल लैजानु छ भने बोसले छुट्टी दिँदैन । एउटा घरमा सानो बच्चा छ, आमा नभई हुँदैन तर, त्यो आमालाई दुर्गममा सरुवा गर्छ । त्यो मानवता नै होइन । त्यसलाई पनि समाधान गर्नु भयो भने म्यानेजर, लिडरको सक्षमता देखिन्छ । तर, हामी कर्मचारीलाई बढीभन्दा बढी काम गराउँछौं, त्यसपछि त्यो कर्मचारी मोटिभेट हुँदैन र आउटपुट पनि सोचेजस्तो आउँदैन । व्यक्तित्व विकासमा कर्पाेरेट हाउसहरूको भूमिका के छ ? संस्थाले जुन किसिमको संस्कार दिएको छ, त्यही हिसाबले व्यक्तित्व विकास हुन्छ । होटल र बैंकमा काम गर्दा सही संस्कार भएको ठाउँमा काम गर्ने अवसर मैले प्राप्त गरँे । त्यसैले पनि मलाई थप अघि बढ्न मद्दत पुग्यो । त्यसरी नै मेरो व्यक्तित्व विकास भएको हो । संस्थाको संस्कार सही छ र संस्थाले सिक्ने अवसर दियो भने व्यक्तित्व विकास पनि सोही अनुसार अघि बढ्छ । स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंकमा काम गर्दा भारतको मुम्बईमा ४ हप्ताको तालिममा पठायो, त्यसपछि अर्काे तालिममा गएँ । तालिम लिँदा बाहिरको वातावरण पनि हेर्ने अवसर पाएँ । मेरा सहपाठीहरू ब्रिटिस, भारतीय थिए, उनीहरूबाट मैले धेरै कुराहरू सिक्ने अवसर पाएँ । बैंकको काम गर्ने समयमा म कुनै बैठकमा सहभागी भएँ र त्यो बैठकमा भत्ता मिल्यो भने त्यो रकम मैले बैंकको अन्य आम्दानीमा राख्ने चलन सुरु गरेँ । यो संस्कार मैले स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंकबाट सिकेको हुँ । व्यक्तिको व्यवहारलाई पनि संस्कारले महत्व दिन्छ । म अहिले पनि बैंकको प्रदेश कार्यालयका प्रमुख तथा अन्य कर्मचारीलाई बैंक कसरी सञ्चालन गर्ने भनेर उनीहरुलाइै मोटिभेट गरिरहेको हुन्छु । उनीहरूलाई संस्कार पनि सिकाइरहेको हुन्छुु । संस्थामा काम गर्ने कर्मचारीको संस्कार त्यो संस्थामा भरपर्छ । अन्य क्षेत्रलाई पनि बैंकिङजस्तै पारदर्शी बनाउन के गर्नुपर्छ ? विस्तारै सबै क्षेत्रमा पारदर्शिता कायम भइरहेको छ । सबै स्टेकहोल्डरहरू यो इकोसिस्टममा एकअर्काप्रति निर्भर छौं । उपभोक्तादेखि राज्यको ढुकुटी हाम्रो क्रियाकलापबाट प्रभावित छ । हाम्रा नियामकको निर्णयले हामी प्रभावित हुन्छौं । हामी सबैको अवधारणालाई बुझेर निर्णय गर्नुपर्छ । बैंक, कर्पाेरेट हाउस अनुशासित ढंगबाट सञ्चालित भइरहेका छन् । विश्वव्यापीरूपमा हामी एकअर्कासँग आवद्ध भइसकेका छौं । आगामी दिनमा निजी संस्थाले पनि सुशासनको सिस्टम पच्छ्याउनु पर्ने हन्छ । भोलिका दिनमा उनीहरूले पनि पब्लिकमा जानु पर्ने अवस्था आउन सक्छ । कतिपय रियल सेक्टरका कम्पनी पनि पब्लिकमा जाने तयारीमा छन् । आजकै दिनदेखि गभर्नेन्स सिस्टमलाई सही तरिकाले ह्याण्डल गर्नुको विकल्प छैन । अहिलेका युवाहरू धेरै पढेका र जानेका छन् । उनीहरूको ज्ञान पढाइ, बुझाइलाई लागू गर्न सक्नुपर्छ । उनीहरूलाई अवसर दिएर इनोभेसन गर्नुपर्छ । पछिल्लो समय प्रोफेसनल व्यक्तिहरू संस्थाको सञ्चालक बनिरहेका छन्, यो विषयलाई कसरी लिनु भएको छ ? यो राम्रो कुरा हो । यो विषयमा मैले राष्ट्र बैंकका गभर्नरलाई पनि आग्रह गरेको छु । यो अभ्यास हामी एक दुई जनाबाट सुरु भएको छ । नबिल बैंकमा जानुभन्दा अघि कोही हुनुहुन्थ्यो होला । तर, म गएँ । हाम्रा पुस्ताका बैंकर विस्तारै रिटायर हुँदैछन् । उनीहरूलाई मेनस्ट्रिममा आवद्ध गराउनुपर्छ । उनीहरुलाई सञ्चालकमा मात्रै नभई सिस्टममा ल्याउन सक्नुपर्छ । उनीहरूको योगदानलाई कायम राख्न केन्द्रिय बैंक र सरकारले पनि सोच्नुपर्छ । तर, त्यो यहाँ लागू छैन । सरकारले कुनै क्षेत्रमा नियुक्त गर्नु प¥यो भने कुन पार्टीको सरकार छ, त्यो पार्टीको मान्छेलाई नियुक्त गर्ने अभ्यास छ । अन्य देशहरूमा प्रोफेसनल व्यक्तिहरू बोर्डमा गएका उदाहरण छन् । हामीले अब यो अभ्यास रोकेर अनुभवी र प्रोफेसनल व्यक्तिलाई अवसर दिनुपर्छ । नेपालमा व्यवस्थापकका समस्या के-के छन् ? व्यवस्थापकलाई स्वतन्त्र काम गर्न दिइएको छैन । माइक्रो म्यानेजमेन्ट भइरहेको छ । हस्तक्षेप भइरहेको छ । उनीहरूको सीप एकातिर हुन्छ, काम अर्काेतिर लगाइएको हुन्छ । अहिले व्यावसायिक वातावरण तीव्ररूपमा परिवर्तन भइरहेको छ । त्यसलाई बुझेर अघि बढ्न धेरै चुनौती छन् । जस्तो बैंकमा तरलताको चुनौति छ । बैंकका सेयरधनीलाई नाफा चाहिएको छ । तर, तरलतामा प्रभाव पर्ने वित्तीकै तरलता खोज्न व्यवस्थापक दौडधूप गर्छन् । अदालतको आदेशपछि बैंकले अर्बाैं रुपैयाँ कर तिरिरहेका छन् । अब त्यो पैसा करमा तिरेपछि बैंक घाटामा जान्छ । बैंकले पुँजीको योजना बनाएको हुन्छ । राष्ट्र बैंकले क्यापिटल एडुकेसी, तरलता हेरिरहेको छ । तर, एकैचोटी अर्बाैं रकम सरकारलाई तिर्दा त्यो पैसाले तरलता र क्यापिटल एडुकेसीमा प्रभाव पर्छ । अब कसरी बिजनेस गर्ने ? कस्ता रणनीतिहरू बनाउने भन्ने विषयमा सोच्ने बेला आएको छ । त्यसका लागि चुनौतीलाई सामना गर्न सक्नुपर्छ । रूस–युक्रेन यद्ध र कोरोनाले अर्थतन्त्रमा असर गरेको छ । भोलि थप केही असर गर्छ कि ? यो विषयमा पनि व्यवस्थापक सजग बन्नु पर्ने चुनौती छ । अहिले मध्यम तहका म्यानेजर पनि पलायन हुने ट्रेन्ड सुरु भइसकेको छ । यसले पार्ने प्रभावलाइ पनि अहिले नै योजना बनाउन सक्नु पर्छ । यो वाहेक नियामकले छिटोछिटो नीति परिवर्तन गरिरहेको छ । सबैभन्दा ठूलो समस्या राजनीतिक अस्थिरता छ । यसले पनि समस्या खेप्नु परेको छ । राजनीतिक र नीतिगत अस्थिरता नै अहिलेको मूख्य चुनौति हो । एउटा व्यवस्थापक सफल बन्न के-के काम सक्नुपर्छ ? समस्या आउनुभन्दा अगाडि त्यो समस्याको पहिचान गर्न सक्नु प¥यो । र, त्यसलाई समाधान गर्दै जान सक्नु प¥यो । कर्मचारीलाई नियन्त्रण गरेर होइन सबल बनाएर उत्प्रेरणा दिन सक्नुपर्छ । कुनै पनि व्यक्तिले आफ्नो क्षमता पत्ता लगाउन सक्नु पर्छ । र, त्यसलाई आफ्नो काममा सतप्रतिशत दिनु प¥यो । जस्तो मैले कुनै ग्राहकलाई कर्जा दिइरहेको छु भने त्यो पैसा मेरो भएको भए दिन्थेँ कि दिँदैनथें भनेर सोच्नु प¥यो । त्यसपछि मात्रै निर्णय गर्नु पर्छ । संस्थालाई माया गरेर काम गर्नु पर्याे । सकारात्मक नियतले काम गर्नु प¥यो । समस्या आएपछि पछि हट्ने होइन अघि बढ्ने हो, समस्यालाई सामना गर्न सक्नुपर्छ । सामना गरेपछि पार पाइन्छ ।
विधान संशोधनपछि सिबिफिनबाट हाइप्रोफाइल व्यवसायी ‘एक्जिट’, अध्यक्ष बने पौडेल
काठमाडौं । बैंक तथा वित्तीय संस्था परिसंघ नेपाल (सिबिफिन)ले साधारणसभाबाट विधान संसोधन गरेपछि हाल सञ्चालक समितिमा रहेका पदाधिकारी तथा सदस्यहरूले धमाधम राजीनामा दिएका छन् । सिबिफिनको साधारणसभाले बैंक तथा वित्तीय संस्थाको बहालवाला सञ्चालक मात्रै सिबिफिनकाे बाेर्डमा बस्न पाउने व्यवस्था गरेपछि हाल सिबिफिनको बोर्डमा रहेका अधिकांश सञ्चालकले राजीनामा दिएका हुन् । सिबिफिनका अध्यक्ष पवन गोल्यानले पनि पदबाट राजीनामा दिएका छन् । उनले बुधबार मात्रै पदबाट राजीनामा दिएका हुन् । उनी हाल एनएमबि बैंकको अध्यक्ष भए पनि अब आउने एनएमबी बैंकको साधारणसभाबाट अध्यक्षबाट हट्ने भएकोले उनले सिबिफिनबाट पनि राजीनामा दिएका हुन् । उनीसँगै हालका वरिष्ठ उपाध्यक्ष भोजबहादुर शाह, महासचिव राजनसिंह भण्डारी र मोतिलाल दुगडले राजीनामा दिएका छन् । यी चारै जना हाइप्रोफाइल व्यवसायीका रूपमा चिनिन्छन् । गोल्यानले गोल्यान ग्रुपको अध्यक्ष हुन् । यस्तै, दुगड पनि पनि तत्कालीन सनराइज बैंकका अध्यक्ष थिए । सनराइज बैंक लक्ष्मीसँग मर्ज भएपछि उनी सञ्चालकबाट हटेका हुन् । यस्तै, शाह पनि तत्कालीन मेगा बैंकका अध्यक्ष थिए । तर, मेगा बैंक पनि नेपाल इन्भेष्टमेन्टसँग मर्जर भएपछि उनी सञ्चालक बन्न पाएनन् । भण्डारी पनि यसअघि सिटिजन्स बैंकका अध्यक्ष थिए । हाल उनी सामाजिक सुरक्षा कोषका सञ्चालककारूपमा काम गरिरहेका छन् । अध्यक्ष गोल्यानको राजीनामा सँगै सिविफिनको अध्यक्षमा नबिल बैंकका अध्यक्ष उपेन्द्रप्रसाद पौडेल नियुक्त भएका छन् । गोल्यानले बुधबार पौडेललाई अध्यक्ष पद हस्तान्तरण गरेका हुन् । अहिले पौडेलले नेपाल व्यवस्थापक संघ (म्यान)को अध्यक्षको जिम्मेवारी पनि समालिरहेका छन् । १७ वर्ष एनएमबी बैंकमा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) भएर काम गरेका पौडेलसँग स्ट्याण्डर्ड चार्टर्ड बैंक, सोल्टी होटल लगायत संस्थामा काम गरेको अनुभव छ । नेपाली बैंकिङ क्षेत्रमा साढे तीन दशक लामो समय एक अब्बल व्यवस्थापक भएर काम गरेका पौडेल अहिले नबिल बैंकको अध्यक्षकारूपमा नेतृत्व गरिरहेका छन् । उनले वाणिज्य बैंकका सीईओहरूको छाता संस्था नेपाल बैंकर्स संघको पनि नेतृत्व गरिसकेका छन् ।
