कलेज पढ्ने १५ हजार केटीहरुले गरे गर्भपतन, बाँझोपनकाे जोखिम अधिक
काठमाडौं । २० वर्षभन्दा कम उमेरमा छोरीको विवाह गर्नु स्वास्थ्यको लागि हानिकार हुन्छ भनेर स्वास्थ्यकर्मीहरु, महिला अधिकारकर्मीहरुले बताउँदै आएको हामी धेरैले सुनेकै छौं । तर धेरैलाई थाहा छैन कि २० वर्षभन्दा कम उमेरमा नै यौन सम्पर्क गर्ने, गर्भधारण गर्ने र गर्भपतन गर्ने युवतीहरुको संख्या कहाली लाग्दो ढंगले वृद्धि भईरहेको छ । एक वर्ष अवधिमा स्कूल र कलेज बढ्ने उमेरका २० वर्ष मुनिका करिव १५ हजार केटीहरुले गर्भपतन गर्ने गरेको सरकारी आँकडाले देखाएको छ । स्वास्थ्य सेवा विभागको तथ्याङ्क अनुसर नेपालमा आर्थिक वर्ष २०७२÷७३ को १४ हजार ६ सय ९९ जना केटीहरुले २० वर्ष नपुदै गर्वपतन गराएका थिए । त्यसमा ७ हजार ३ जना केटीहरुले औषधी प्रयोग गरी गर्भ तुहाएका थिए भने ७ हजार ६ सय ९६ जना केटीहरुले शैल्यक्रिया गरी गर्भ फालेका थिए । यसरी गर्भपतन गराउँदा महिलामा रक्त अल्पता, सेतो पानी बग्ने, बाँझोपन हुने, तल्लो पेट दुख्ने, कमजोर हुने जस्ता समस्या आउने गरेको काठमाडौँ जिल्ला जनस्वस्थ्यका सूचना अधिकारी पुस्कर विजुक्षे बताउछन् । सबै भन्दा धेरै गर्भपतन काठमाडौँ जिल्लामा गराइन्छ । विभागका अनुसार काठमाडौंमा उक्त एक वर्षमा ४ हजार ७ सय १७ जना केटीहरुले २० वर्ष नपुदै गर्भपतन गराएका थिए । जसमा २ हजार ७ सय ८१ जनाले औषधी प्रयोग गरेका थिए भने १ हजार ९ सय ३६ जनाले अप्रेसन मार्फत गर्वपतन गराएका थिए । दाङ जिल्लाका १ हजार ६ सय २९ जना केटीहरुले २० वर्ष नपुदै गर्भपतन गराएका थिए भने सर्लाही जिल्लाका ८ सय १ जना केटीहरुले २० वर्ष नपुदै गर्वपतन गराएका थिए । ६ वटा जिल्लामा २० वर्ष मुनिका केटीहरुले गर्वपतन नै गराएका छैनन् । रुकुम, बझाङ, मुस्ताङ, मनाङ, तेह्रथुम र रसुवामा कसैले पनि गर्भपतन गराएका थिएनन् । सुरक्षीत गर्भपतन महिलाहरूको प्रजनन अधिकार हो । नेपालमा सुरक्षित गर्भपतन सेवा प्रक्रिया २०६० ले १२ हप्तासम्मको गर्भ ‘गर्भवती महिला’को मञ्जुरीमा पतन गर्न सकिने व्यवस्था गरेको छ । त्यस्तै, महिलको स्वास्थ्यमा असर र हाडनाता भएको अवस्थामा १८ हप्तासम्मको गर्भ फाल्न पाइने व्यबस्था छ । लिङ्ग पहिचान गरेर, गर्भवती महिलाको सहमतिविना र १२ हप्ताभन्दा बढिको गर्भपतन गराउन कानूनले बन्देज लगाएको छ । अप्ठ्यारो परिस्थितिमा विशेषज्ञ र अनुमति प्राप्त चिकित्सकले मात्र १८ हप्तासम्मको गर्भ फाल्न पाउने व्यबस्था रहेको छ । सकेसम्म गर्भ रहन नदिनको लागि यौन सम्पर्कको समयमा परिवार नियोजनका अस्थायी र स्थायी साधनहरुको प्रयोग स्वाथ्यकर्मीहरुले सुझाव दिने गरेका छन् । गर्भपतन गरेको १० दिन भित्र तुरुन्तै अर्को गर्भ रहनसक्ने सम्भावना भएकोले गर्भपतन गरिसकेपछि तत्काल परिवार नियोजनको साधनको प्रयोग गर्नुपर्ने चिकित्सकहरु बताउछन् । असुरक्षा र अज्ञानता असुरक्षित यौन सम्पर्क र गर्भपतन गम्भिर समस्याको रुपमा अगाडि आईरहेको बताउँछिन् महिला अधिकारकर्मी एवं वरिष्ठ अधिबक्ता मिरा ढुंगाना । सुरक्षा व्यवस्था कमजोर भएकोले बलजफ्ती करणी बढेकोले र गर्भपतन पनि बढेको उनले बताइन् । समाजमा अरु धेरै कुरा कुलेर हुने भएपनि अझै स्कूल, कलेज र परिवारमा यौन शिक्षाको विषयमा खुलेर छलफल गर्ने अभ्यास नभएकोले पनि समस्या बढेको उनी बताउँछिन् ।
३० सचिवको सरुवा, अर्थमा ल्याइए राजन खनाल
काठमाडौं । सरकारले ४ जना सचिवहरुको सरुवा गरेको छ । मन्त्रिपरिषद बैठकले अर्थ मन्त्रालयमा राजन खनाललाई ल्याएको छ । खनाल अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगमा सचिव थिए । यस्तै राजश्व सचिव शिशीरकुमार ढुङानालाई यथावत राखिएको छ। गृह मन्त्रालयमा प्रेमकुमार राई, र युवाखेलकुदमा मोहनकृष्ण सापकोटलाई सरुवा गरेको छ । अर्थमा रहेका शंकर अधिकारीलाई प्रधानमन्त्री कार्यालयमा सरुवा गरिएको छ । यस्तै सञ्चार मन्त्रालयमा सचिवमा महेन्द्र गुरुङलाई सरुवा गरिएको छ । भौतिक पुर्वाधारका सचिव देवेन्द्र कार्कीलाई नेपाल ट्रष्ट र नेपाल ट्रष्टका अर्जुनकुमार कार्कीलाई राष्ट्रिय पुननिर्माण प्राधिकरणमा ल्याइएको छ । भौतिकमा प्राधिकरणका सचिव मधुसुदन अधिकारीलाई पठाएको छ । अर्थमा रहेका शंकर अधिकारीलाई प्रधानमन्त्री कार्यालयमा सरुवा गरिएको छ । आफनो काम सहज बनाउन मन्त्रिहरुको शिफारिशमा सचिवको सरुवा गरिएको हो । कुन सचिवको कता सरुवा प्रेमकुमार राई –गृह मन्त्रालय मोहनकृष्ण सापकोटा –युवा तथा खेलकुद खगराज बराल –शिक्षा महेन्द्रमान गुरुङ –सूचना तथा सञ्चार राजन खनाल –अर्थ मधुसुदन मैनाली –भौतीक पूर्वाधार तथा यातायात राजीव गौतम –कानून महेश दाहाल –श्रम तथा रोजगार अर्जुन कार्की –राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरण पर्यटन – कृष्णप्रसाद देवाकोटा, यथावत सामान्य प्रशासन र संघीय मामिला तथा स्थानीय यथावत डा. युवकध्वज जीसी –कृषि विष्णु ओली –वन लक्ष्यमण मैनाली –प्रधानमन्त्री कार्यालय विष्णु लम्साल –रक्षा मन्त्रालय सरच्चन्द्र पौडेल –योजना आयोग
जगदम्बाले सिमेन्ट उत्पादन दोब्बर बनायो, तेस्रो उद्योग सञ्चालमा ल्याएर दैनिक १ लाख १० हजार बोरा पुर्याउने
काठमाडौं । जगदम्बा ग्रुपले सिमेन्ट उत्पादन विस्तार गरी दोब्बर बनाउने भएको छ । सञ्चालनमा आउन लागेका ठुला सिमेन्ट उद्योगसंग प्रतिस्पर्धा गर्न जगदम्बाले सिमेन्ट उत्पादन थप्न लागेको हो । ग्रुपअन्तर्गतको शुभश्री जगदम्बा सिमेन्टले दैनिक ८० हजार बोरा सिमेन्ट उत्पादन गर्ने ग्रुपका सिनियर ब्राण्ड म्यानेजर जगन्नाथ दाहालले बताए । उनका अनुसार यसअघि उद्योगले दैनिक ४५ हजार बोरा सिमेन्ट उत्पादन गर्दै आएको थियाे । सिमेन्ट उत्पादन बढाउन उद्योगले नयाँ विदेशी प्रविधिको जडान गरेको छ । विश्वकै उत्कृष्ट युरोपियन ‘एफएल स्मिथ’ कम्पनीबाट भर्टिकल रोलिङ मिल ‘भिआरएम’ प्रविधि भित्रयाइ सञ्चालनमा ल्याएको दाहालले जानकारी दिए । पूर्ण रुपमा प्रविधि सञ्चालन भएपश्चात उद्योगले दैनिक ८० हजार बोरा सिमेन्ट उत्पादन हुने उनको भनाइ छ । ‘नयाँ प्रविधि सञ्चालनमा ल्याएको २ साता नाघिसकेको छ,’ उनले भने ‘उक्त प्रविधि सञ्चालनमा आएसँगै सिमेन्टको उत्पादन तथा गुणस्तर बृद्धि हुन थालेको छ ।’ उनका अनुसार १/२ महिनाभित्रै पूर्ण क्षमतका साथ लक्ष्यअनुसार सिमेन्ट उत्पादन हुनेछ । पहिलेदेखि सञ्चालित उद्योग हाताभित्रै जगदम्बाले आफ्नो नविन प्रविधि सञ्चालनमा ल्याएको हो । पहिले कम्पनीले प्रतिदिन ४५ हजार बोरा मात्रै सिमेन्टको उत्पादन गर्दै आएको थियो । नयाँ प्रविधि जडानसँगै उत्पादन झण्डै दोब्बर हुने भएको हो । ‘भिआरएम’ प्रविधिमार्फत उत्पादित सिमेन्ट गुणस्तरीय हुनका साथै कुनै पनि संरचनाको पकड शक्ति समेत मजबुत हुने कम्पनीको दाबी छ । कम्पनीको अनुसार पुरानो प्रविधिको तुलनामा विद्युतको खपत निकै कम गर्ने ‘भिआरएम’ प्रविधि वातावरणमा प्रदुषण नफैलाउने किसिमको छ । नेपाली सिमेन्ट उद्योगको क्षेत्रमा लगानी बृद्धि गर्दै नवीन अत्याधुनिक प्रविधिको प्रयोग शुरु गरेको उनले बताए । मुलुकमा हाल भइरहेको पुनर्निर्माणसँगै सिमेन्ट लगायको निर्माण सामाग्रीको अत्यधिक मागलाई मध्यनजर गर्दै कम्पनीले उक्त प्रविधि प्रयोग गर्न शुरु गरेको उनकाे भनाइ छ । उनका अनुसार प्रविधि वातावरणमैत्री हुनकासाथै कम उर्जाको खपत गर्नमा सहयोगी रहेको छ । ग्रुपल तेस्रो सिमेन्ट उद्योग स्थापनाको योजनामा पनि अघि सारकेको छ । त्यसको लागि कम्पनीले काम अघि बढाइसकेकाे छ । ‘त्यसमा पनि ‘भिआरएम’ प्रविधि नै राख्ने तयारी भइरहेको दाहालले जानकारी दिए । सोही प्रविधिद्वारा सुसज्जित तेस्रो उद्योगको उत्पादन आएसंगै जगदम्बा ग्रुपले उत्पादन बढाएर १ लाख १० हजार बोरा प्रतिदिन सिमेन्ट उत्पादन गर्ने भएकाे छ । नेपालमा पछिल्लो समय सिमेन्ट उत्पादनमा विदेशी लगानी समेत अाेइरिन थालेकाे छ । चीन र नेपाली संयुक्त लगानीमा दैनिक ६ हजार टन सिमेन्ट उत्पादन हुने गरी होङसी सिवम् सिमेन्ट उद्योग आउदो बैशाखदेखि सञ्चालनमा आउदै छ । यो उद्योगले नेपालमा ३७ अर्ब रुपैयाँ लगानी गरेको छ । यस्तै चीनियाँ लगानीमा दैनिक ३ हजार टन सिमेन्ट उत्पादन गर्ने लक्ष्यकासाथ हुवासिन नारायणी सिमेन्ट उद्योग पनि सञ्चालनमा आउने तयारीमा छ । उक्त उद्योगले पनि १५ अर्ब रुपैयाँ वैदेशिक लगानी ल्याउने भएको छ ।
