भारतीय पक्ष विद्युत खरिद गर्न तयार, इप्पान भन्छ-‘सरकारले छलफल अघि बढाओस्’
काठमाडौँ । स्वतन्त्र उर्जा उत्पादकहरुको संस्था नेपाल(इप्पान)ले नेपालका निजी क्षेत्रका उर्जा उत्पादकहरुसँग ६०० मेगावाट बिद्युत खरिद गर्न भारतीय पक्ष तयार भएको जनाएको छ । इप्पानका अध्यक्ष शैलेन्द्र गुरागाईँको नेतृत्वमा १० सदस्यीय प्रतिनिधि मण्डल असार ३ गतेदेखि ५ गतेसम्म क्षेत्रीय उर्जा ब्यापारको संभावना तथा कार्यान्वयन बारे छलफल तथा अन्तरक्रिया गर्न भारत भ्रमणमा गएको थियो । भ्रमणको सिलासिलामा प्रतिनिधि मण्डलले भारतको विद्युत मन्त्रालय, सेन्ट्रल केन्द्रीय विद्युत प्राधिकरण लगायत उर्जा क्षेत्रसँग सम्बन्धित सरोकारवालासँग भेटघाट तथा अन्तरक्रिया गरेको थियो । सो क्रममा भारतमा तत्कालै ६०० मेगावाट बिजुली बिक्री गर्न सकिने संभावना रहेको इप्पानका अध्यक्ष गुरागाईँले बताए । भारत भ्रमण र त्यहाँ नेपाली विद्युतको बजारका बारेमा जानकारी दिन मंगलबार पत्रकार सम्मेलन गरिएको हो । सो अवसरमा इप्पानका उपाध्यक्ष कुमार पाण्डेले केही समयपछि नेपालमा पर्याप्त मात्रामा बिद्युत उत्पादन हुने र देशभित्रको माग भन्दा बढी उत्पादन हुने बताए । त्यसकारण भारतमा बिद्युत बिक्री गर्नका लागि पावर पर्चेज एग्रिमेन्ट(पीपीए) गर्नका लागि सरकारसँग स्वीकृतिको उनले माग गरे । विद्युतमा गरिएको निजी क्षेत्रको लगानीलाई जोगाउन समेत पीपीए गर्नु जरुरी रहेको उपाध्यक्ष पाण्डेको भनाई थियो । निजी क्षेत्रका लगानीकर्ताले उत्पादन गरेको विद्युतको बजार सरकारले खोज्नु पर्नेमा निजी क्षेत्र आफैंले बजार खोजेका छन्, यसमा सरकारले सहयोग गर्नु पर्छ-उपाध्यक्ष पाण्डले भने । यसका लागि नेपाल सरकारले भारतसँग थप छलफल गरोस् भन्ने हाम्रो माग हो–उनको भनाई थियो । भारतीय पक्षले पनि नेपाली निजी प्रवद्र्धकले विगतका केही वर्षमा हासिल गरेको प्रगतिप्रति उत्साहित हुँदै अध्ययन तथा विकास गरिरहेका १८ हजार मेगावाट क्षमताका आयोजनाप्रति चासो देखाएको अध्यक्ष गुरागाईँले बताए । पत्रकार सम्मेलन मार्फत इप्पानले सरकार समक्ष ६ बुँदे आग्रह गरेको छ ।
काठमाडौँ महानगरले ल्यायो १५ अर्ब ५० करोडको बजेट, पूर्वाधार सुधारमा ७ अर्ब ४३ करोड
काठमाडौँ । काठमाडौँ महानगरपालिकाले आगामी आर्थिक वर्ष २०७६/०७७ को लागि १५ अर्ब ५० करोड ७० लाख १२ हजार रुपैयाँको बजेट प्रस्तुत गरेको छ । मंगलबार काठमाडौँ महानगरको पाँचौँ नगरसभामा बजेट प्रस्तुत गरिएको हो । पूँजीगत सम्पत्ति खर्च १ अर्ब ५५ करोड ३४ लाख, तलब, पारिश्रमिक, सुबिधा खर्च १ अर्ब ४१ करोड ५ लाख, कार्यालय सञ्चालन खर्च ५९ करोड ४३ लाख ५० हजार, पूर्वाधार सुधार तथा अन्य विकास खर्च ७ अर्ब ४३ करोड, ९७ लाख ९२ हजार, नेपाल सरकार सशर्त अनुदानबाट पूँजीगत खर्च ३ अर्ब ३८ करोड ६ लाख, र जग्गा एकीकरण आयोजनाबाट १ अर्ब १२ करोड ८२ लाख ७० हजारको बजेट प्रस्तुत भएको हो ।
अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यमा उडान बढाउँदै निगम
काठमाडौं । राष्ट्रिय ध्वजावाहक नेपाल वायु सेवा निगम (नेपाल एयरलाइन्स) ले अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यमा उडान थप गर्ने भएको छ । निगमले भारतको नयाँ दिल्लीमा तीन र दुबई गन्तव्यमा एक उडान बढाउन लागेको जनाएको हो । अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यमा उडान बढाउँदै लैजाने प्रयासअनुरुप दुई गन्तव्यमा उडान वृद्धि गरिएको निगमका सहायक प्रवक्ता नवराज कोइरालाले जानकारी दिए । उनका अनुसार निगमका जहाजको उपयोगिता बढाउन तथा उपलब्ध पाइलटबाट बढीभन्दा बढी उडान गर्ने योजनाअनुरुप हाललाई दिल्ली र दुबई उडान थप गरिएको छ । ती गन्तव्यमा उडान थपका लागि विमानस्थलबाट ‘स्लट’ पनि प्राप्त भइसकेको छ । निगमले ‘वाइडबडी’ जहाज र ‘न्यारोबडी’ जहाजमार्फत काठमाडौँ–दिल्ली गन्तव्यमा समान सात उडान गर्नेछ । यसअघि दिल्ली गन्तव्यमा हरेक साता ११ उडान भइरहेकामा हाल १४ पुर्याएको छ । यो गन्तव्यमा साताको २१ उडान भर्ने निगमको योजना छ । यस्तै दुबईमा हरेक साता तीन उडान गरिँदै आएकामा एक उडान थप गरी चार उडान पुर्याइएको छ । निगमले आन्तरिक उडानमा पूर्ण क्षमताका साथ जहाज उडाउनका लागि विमान चालकको तालिम सञ्चालन गर्न संस्थागत कार्य अघि बढाइएको जनाएको छ । वाइ–१२ जहाज उडान गर्न दुई जना वरिष्ठ पाइलटको असार मसान्तभित्रै तालिम सम्पन्न गरी जहाज सञ्चालन गर्नेतर्फ निगम सक्रिय रहेको विज्ञप्तिमार्फत जनाएको छ । निगमको ट्विनअटर जहाज सञ्चालन गर्ने आवश्यक जनशक्ति व्यवस्था गर्दै जाने योजनाअनुरुप हाल एक जना वरिष्ठ क्याप्टेन नियुक्त गरी तालिम गरिरहेको, साथै दुई वर्षदेखि रोकिएको को–पाइलटको तालिम सञ्चालन गराई एक जनाको तालिम सम्पन्न गरी नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणबाट लाइसेन्स प्राप्तिको प्रक्रियामा रहेको जनाएको छ । आगामी साउन मसान्तभित्र सम्पन्न गर्ने गरी बाँकी तीन जनाको पनि तालिम सञ्चालन भइरहेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनी विसिटीले गरिरहेको विमान मर्मतसम्भार कार्य जुलाई महिनादेखि निगमका इञ्जिनीयरबाट गर्ने प्रक्रिया अगाडि बढाइएको छ । यसबाट निगमको मासिक रु ६० लाख बचत हुने निगमले जनाएको छ । निगमले गत जेठ महिनामा कन्टिन्युइङ एयरवर्डिनेश म्यानेजमेन्ट विभागले (आइएसओ ९००१ः२०१५०) को सफल अडिट गराई प्रमाणपत्रसमेत प्राप्त गरिसकेको छ । भूमिस्त व्यवस्थापन (ग्राउण्ड ह्याण्डलिङ) तर्फ आयटाले गरेको परीक्षण (आइसागो) नवीकरण गरी प्रमाणपत्र प्राप्त गरेकाले यसबाट अन्तर्राष्ट्रियस्तरको उडान सुरक्षाको सुनिश्चितता हुने निगमले दाबी गरेको छ । निगमले दुई वाइडबडी, दुई न्यारो बडी र एक बोइङमार्फत विभिन्न मुलुकका आठ गन्तव्यमा उडान भर्दै आएको छ । रासस
दीगाे शहरी विकासमा केन्द्रित ललितपुर महानगर, के के छन् याेजना ?
ललितपुर । खैरो कोटसहित नेपाली राष्ट्रिय पोशाकमा उपस्थित भएका नगरसभा सदस्यहरुमाझ संघीय सरकारका मन्त्री, संघीय तथा प्रदेश सांसदलाई साक्षी राखेर ललितपुर महानगरका मेयर चिरिबाबु महर्जनले आगामी आवको नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत गर्दै ललितपुर महानगर क्षेत्रलाई दिगो विकाससहित स्वस्थ र समुन्नत सांस्कृतिक शहर बनाउने लक्ष्य लिएका छन् । उनले महानगरले ‘ललितपुर नगर स्वस्थ समुन्नत सांस्कृतिक शहर’ भन्ने दीर्घकालीन सोचसहित महानगर अघि बढेको समेत बताए । अगामी आवको नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत र बजेटमार्फत् ललितपुर महानगरपालिकाले मूलभुत रुपमा नगरपालिकाको सार्वजनिक सेवा प्रवाहमा सुशासन, पारदर्शिता र जवाफदेहीतालाई आगामी वर्षको प्रमुख लक्ष्य बनाएको छ । त्यस्काहेक रोजगारमुखी विकास, शहरी पूर्वाधार निर्माण सम्पदा संरक्षण, पर्यटन विकास, वातावरण संरक्षण, सामाजिक समानता र समावेशीकरण, माननव संशासन विकास, गरिबी न्यूनीकरणलाई बढी प्राथमिकता दिनेगरी नीति तथा कार्यक्रममा उल्लेख गरेको छ । पूर्वाधार निर्माणका लागि महानगरले पूर्वाधार विकास अवधारणा निर्माण गरी सोहीअनुसार सडक र ढल निर्माण गर्ने जनाएको छ । त्यस्तै महानगर क्षेत्रभित्रको सडक ढल खानेपानी, भवन तथा पार्क निर्माणका लागि बहुवर्षीय योजना कार्यान्वयनका लागि रणनीतिक आवधिक योजना तयार गरिने उल्लेख गरिएको छ । ललितपुरले एक वडामा कम्तीमा पनि एउटा पार्क र सार्वजनिक शौचालय बनाउने व्यवस्था गर्ने र ५० लाखसम्मको लागत साझेदारीमा शौचालय बनाई १० वर्षसम्म सञ्चालन गर्नेगरी सम्बन्धित वडाले सम्झौता गर्नसक्ने व्यवस्था समेत गरेको छ । त्यस्तै, खानेपानी, ढल र विद्युत् पोलहरुको पूर्वाधार पूरा भएका सडकहरुलाई पिच गर्दैजाने र एकपटक पिच भएका सडक २ वर्षसम्म भत्काउन नदिने व्यवस्था समेत महानगरले गर्ने भएको छ । महानगरले वातावरण सम्पदा संरक्षण गर्न भन्दै ४ मिटर भन्दा कम चौडा भएका स्थानमा ढलान नगर्ने बरु इँटा र ढुङ्गाको ब्लक छाप्ने व्यवस्था गर्ने भएको छ । त्यस्तै, पुरातात्विक सम्पदाहरुलाई ताररहित बनाउन सम्बन्धित संस्थाहरुसँग समन्वय गर्ने लक्ष्य समेत लिइएको छ । त्यस्तै, २४ नम्बर वडामा महानगरीय सभागृह, २७ नम्बर वडामा महानगरीय अस्पताल, महानगरीय व्यवसायिक शिक्षालय, तथा खेलकुद मैदानसमेत बनाउने, प्रत्येक ठूला सडकहरुमा साइकल लेन बनाउने, ठूला बसहर र विद्युतीय बसहरुलाई प्राथमिकता दिने लक्ष्य लिएको छ । महानगरका सबै सेवाहरुलाई छिटो गर्न भन्दै महानगरले विद्युतीय प्रणालीलाई विशेष महत्व दिएको छ जसअन्तर्गत सबै सेवाहरुको बारेमा मोबाइल एपमार्फत् जानकारी दिने, नक्सापास, बोलपत्र लगायतलाई विद्युतीय माध्यमबाट गर्ने, इमिडिया सचेतना कार्यक्रम गर्ने लगायतका कार्यक्रम छन् । नक्सापास भएको २ वर्षभित्र पनि भवन निर्माण सम्पन्न नभएका वा महानगरको सम्पर्कमा नआएकाको नक्सापास खारेज गर्ने, नक्सापास नगरी बनेका घरहरुलाई करको दायरामा ल्याउने व्यवस्था गर्ने योजना समेत महानगरको छ । रोजगारी अभिवृद्धि गर्ने भन्दै महानगरले महानगरले एक घर एक उद्यम नारासहित रोजगारी अभिवृद्धिमा जोड दिने भएको छ यसका लागि महिला र युवालक्षित स्वरोजगार कार्यक्रमलाई प्रभापकारी बनाइने नीति लिने लक्ष्य लिइएको छ । त्यस्तै कृषिमा आश्रितहरुलाई सहयोग पुग्नेगरी कृषि सूचना केन्द्र अद्यावधि गर्ने, अत्याधुनिक प्रविधिको प्रयोगमार्फत खेती गर्न प्रोत्साहित गर्ने, टनेल खेतीमा प्रोत्साहन तथा उच्च मूल्ययुक्त उत्पादनमा जोड दिने, बीउ एटीएम प्रविधिलाई प्रवद्र्धन गर्ने नीति समेत लिएको छ । कर तिर्नेलाई प्रोत्साहन, छल्नेको सुविधा कटौती महानगरले करको दायरामा नआएकाहरुलाई दायरामा ल्याइ नियमित रुपमा कर तिर्ने व्यवस्था गर्नेगरी राजश्व नीति ल्याउने भएको छ । त्यसका लागि कर तिर्न अटेरी गर्ने, झुटो विवरण पेश गरी कर छल्नेहरुलाई कारबाही गरी महानगरले दिने सेवा कटौती गर्दैजाने नीति समेत लिइएको छ । त्यसका लागि अन्य सुविधाहरु लिँदा सम्पत्ति कर चुक्ता प्रामाणपत्र अनिवार्य गर्ने व्यवस्था गर्न प्रदेश तथा केन्द्र सरकारसँग समन्वय गर्ने समेत लक्ष्य लिइएको छ । पहिलोपटक करको दायरामा आउन चाहनेलाई आफ्नो सम्पत्तिको स्वघोषणा गरी कर तिर्ने छुटछ दिने, वडाबाट कुनै सफिारिस दिँदा करचुक्ता गरेको प्रमाणपत्र पेश गरे १५ प्रतिशत छुट दिने, नक्सा पासविना घरको तल्ला थप्नेलाई पछि नक्सापास गर्दा सामान्य भन्दा तेब्बर शुल्क लिने व्यवस्था समेत गरेको छ । महानगगर क्षेत्रभित्रका भूकम्पपीडित लाभग्राही सूचीमा रहेकाहरुको घरको नक्सापास भने महानगरले एकपटकका लागि नि:शुल्क गरिदिनेछ ।
ललितपुर महानगरले ल्यायो ५ अर्ब १७ करोडको बजेट, पूर्वाधार विकासमा २ अर्ब
ललितपुर । ललितपुर महानगरपालिकाले आर्थिक वर्ष २०७६/७७ को लागि ५ अर्ब १७ करोडको बजेट ल्याएको छ । संघीय मामिला तथा सामान्य प्रशासनमन्त्री लालबाबु पण्डित तथा ललितपुर महानगर क्षेत्रबाट संघीय र प्रदेशमा प्रतिनिधित्व गर्ने सांसदहरुकाे समेत उपस्थितिमा लितपुर महानगरपालिका मेयर चिरिबाबु महर्जनले साे आकारबाे बजेट ल्याएका हुन् । मेयर महर्जनले आगामी आवका लागि कुल ५ अर्ब १७ करोड ९६ लाख ३२ हजार रुपैंयाको बजेट प्रस्तुत गरेका हुन् । प्रस्तुत बजेटमा २१.७४ प्रतिशत चालु खर्च, ४९.५४ प्रतिशत पुँजीगत खर्च, ८.८८ प्रतिशत सामाजिक सुरक्षा खर्च र १९.८४ प्रतिशत अन्य साझेदारी कार्यक्रममा खर्च गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ । महानगरले प्रस्ताव गरेको उक्त बजेटमा आगामी आर्थिक वर्षमा आन्तरिक स्रोतबाट २ अर्ब ६५ करोड उठाउने लक्ष्य लिएको छ । त्यस्तै नेपाल सरकारबाट सशर्त र समपुरक समेत गरी प्राप्त गरेको ९८ करोड ४६ लाख रुपैंया, प्रदेश सरकारबाट प्राप्त गरेको १२ करोड ३३ लाख रुपैंयाँ, विभिन्न साझेदारी कार्यक्रमका लागि अन्य दातृ निकायहरुमार्फत् ३८ करोड ५२ लाख रुपैंया तथा अन्य ४३ अर्ब अनुदान र अघिल्लो आर्थिक वर्षको बचत रकम ६० करोड रुपैंया समेत गरी उक्त आकारको बजेटको स्रोत प्रस्ताव गरेको हो । महानगरले आन्तरिक स्रोतबाट संकलन गरेको रकममध्ये ७६ करोड ९६ लाख रुपैंया प्रशासनिक खर्चमा विनियोजन गरेको छ । त्यस्तै, आर्थिक विकास शीर्षकमा ६ करोड ३२ लाख, सामाजिक विकासमा १० करोड ३० लाख, पूर्वाधार विकासमा १ अर्ब ४९ करोड ९५ लाख फोहो व्यवस्थापनका १ करोढ ५ लाख, वातावरण तथा विपद व्यवस्थापनमा १५ करोड ५० लाख, संस्थागत विकासमा २ करोड २५ लाख पुँजी निर्माणमा ६ करोड १० लाख र अन्य शीर्षकमा ६ करोड ६० लाख रुपैंया विनियोजन गरेको छ । त्यस्तै, नेपाल सरकारबाट प्राप्त गरेको ९८ करोड ४६ लाखमध्ये सशर्त अनुदानअन्तर्गतको ४३ करोड ६० लाख शिक्षा र स्वास्थ्या क्षेत्रको तलब भत्तामा, ८ करोड ६१ लाख स्थानीय पूर्वाधार विकास साझेदारी कार्यक्रममा, ४६करोड सामाजिक सुरक्षा भत्ताको लागि र २५ लाख पर्यटन संस्कृति शीर्षकमा खर्च गरेको छ । त्यस्तै, साझेदारी कार्यक्रमअन्तर्गत रुहेको ३८ करोड ५२ लाख रुपैंया सडक बोर्ड, वृद्धाश्रम निर्माणका लागि भारत सरकारबाट पाएको अनुदान, निजी क्षेत्र सामाजिक उत्तरदायित्व, भवन निर्माण दानेपानी परियोजनाका लागि केयुकेएलसँगको साझेदारी लगायतमा खर्च गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ । महानगरले अघिल्ला वर्षहरुमा सुरु भएका तर सम्पन्न हुन नसकेका क्रमागत योजनाका लागि करिब ५० करोड रुपैंया समेत विनियोजन गरेको छ । महानगरले ल्याएको यो बजेट अघिल्लो वर्षको भन्दा करिब १२ प्रतिशत बढी हो । अघिल्लो वर्ष ललितपुरले ४ अर्ब ६० करोडको बजेट ल्याएको थियो । उक्त बजेटमध्ये जेठ मसान्तसम्म १ अर्ब ७५ करोड रुपैंयामात्रै खर्च भएको महानगरले जनाएको छ, यो करिब ३८ प्रतिशत मात्रै हो ।
हेटौँडा उपमहानगरले ल्यायो १ अर्ब ८१ करोडको बजेट, ‘फूलैफूलको सहर बनाइने’
हेटौंडा । प्रदेश नम्बर ३ को अस्थायी राजधानी रहेको हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले आगामी आव २०७६/०७७ को लागि एक अर्ब ८१ करोड १८ लाख रुपैयाँको बजेट प्रस्तुत गरेको छ । मंगलबार उपमहानगरपालिकाको पाँचौ नगरसभा बैठकका अवसरमा बजेट प्रस्तुत गरिएको हो । हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका उपप्रमुख मिना कुमारी लामाले प्रस्तुत गरेको बजेटमा आन्तरिक श्रोतबाट ३० करोड ३४ लाख ९१ हजार रुपैयाँ, राजस्व बाँडफाँडबाट ४५ करोड ८४ लाख ९ हजार रुपैयाँ, प्रदेश ३ सरकारको बिभीन्न अनुदानबाट ८ करोड ३४ लाख ९९ हजार रुपैयाँको बजेट ल्याइएको हो । त्यसैगरी संघिय सरकारको अनुदानबाट ८६ करोड ६४ लाख रुपैयाँ प्राप्त हुने जनाइएको छ । उपमहानगरपालिकाको गतबर्षको नगद मौजदातबाट १० करोड रुपैयाँ बेहोरिने उपप्रमुख लामाले बताइन् । बजेटमा दैनिक कार्यालय सञ्चालनका लागि तलब, भत्ता लगायत अन्य प्रशासनिक खर्चका लागि १९ करोड १४ लाख ४० हजार रुपैयाँ बिनियोजित गरिएको छ । कार्यालयको सुशासनतर्फमा ६ करोड ४५ लाख ८९ हजार रुपैयाँ छुट्याइएको छ । नगरको सामाजिक क्षेत्रतर्फका कार्यक्रमका लागि ५८ करोड ५५ लाख ४३ हजार रुपैयाँ छुट्याइएको छ । उपमहानगरपालिकाले पूर्वाधार विकासका लागि ८६ करोड १२ लाख ५० हजार रुपैयाँ छुट्याएर काम गर्न लागिएको उपप्रमुख लामाले बताइन् । त्यसैगरी हेटौंडालाई सफा, हरियाली, फूलैफूलको सहर निर्माणको कामलाई प्राथमिकता दिइएको छ । यता, हेटौंडा उपमहनागरपालिकाका मेयर हरिबहादुर महतले आफुहरुको कामको गति छिटो भएको तर त्यस अनुसार कानून नभएकाले समस्या सृजना भएको बताए । हेटौंडामा सडक फराकिलो बनाउने कामसंगै फूलै फूलको शहरका रुपमा विकास गर्नका लागि आफू लागि परेको बताउँदै मेयर महतले भने–‘हामै्र परिकल्पनाबाट निर्माण शुरु भएको सहिद स्मारक अहिलेको अवस्थामा पुग्यो । हेटौंडा बजारमा हरियाली भयो अब भने फूलै फूलको शहरका रुपमा विकास गर्न चाहन्छौ ।’ पाँच बर्षको कार्यकालमा हेटौंडालाई नमूना शहरका रुपमा विकास गरिने उनले बताए । यता, हेटौँडा उपमहानगरको नगर सभामा प्रदेश नम्बर ३ का मुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेलले हेटौंडा बजार क्षेत्र १६ मिटर वा २५ मिटर भत्किएपनि अब बजारलाई नयाँ रुप दिइने बताए । बजार क्षेत्रका घरहरु भत्किएपछी एकै प्रकारका घर, एउटै रङ् लगाउने र हेटौंडालाई थप नयाँ रुप दिइने बताए । हेटौंडा बजारमा एउटै प्रकृतिको नयाँ रुप दिनका लागि प्रदेश सरकारले अनुदान समेत दिने बताए ।
लोप हुन थालेका कला र संस्कृतिको संरक्षण गर्दै घरवास पर्यटन (होमस्टे)
काठमाडौं । बहुजाति, बहुभाषा र बहुसंस्कृति रहेको यहाँका विभिन्न गाउँमा सञ्चालित घरवास पर्यटन (होमस्टे)ले पछिल्लो समय लोप हुँदै जान थालेका संस्कार, कला र संस्कृतिको संरक्षणमा टेवा पुर्याएका छन् । घरवास पर्यटनले गाउँमा आउने पाहुनालाई स्वागत सत्कार गर्दै नयाँ र फरक स्वादका मौलिक कला, संस्कृति पस्किन थालिए सँगै लोप हुने अवस्थामा पुगेका त्यस्ता कला र संस्कृतिको संरक्षण हुन थालेको हो । विभिन्न जातजाति तथा समुदायको बसोबास रहेको पर्यटकीय जिल्ला लमजुङमा आधुनिक समयको विकास क्रमसँगै २०५७ सालबाट पर्यटकीय गाउँ घलेगाउँबाट होमस्टे पर्यटनको शुरुआत भई जिल्लाको काउलेपानी, राइनासकोट, सिउरुङ, ढगैँ, नरुवल पाखाथोक, खासुर, भुस्मे, ताघ्रिङ, तुर्लुङकोट, भुजुङलगायत एक दर्जनभन्दा बढी स्थानमा होमस्टेहरु सञ्चालन भएका छन् । विशेषगरी गुरुङ, नेवार, मगर, तामाङ, भुजेल साथै दलित समुदायले समेत होमस्टे सञ्चालन गरेका छन् । होमस्टेमा पर्यटकहरुको सङ्ख्यामा दिनहुँ वृद्वि हुँदै गर्दा उनीहरुलाई आफ्नो संस्कार, संस्कृति देखाउने गरेको र यसले संस्कार संस्कृतिलगायत गुरुङ समुदायको मौलिक परम्परागतको संरक्षण गरेको क्व्होलासोंथर गाउँपालिकाका अध्यक्ष एवं घलेगाउँ पर्यटन विकास समितिका अध्यक्षसमेत रहेका प्रेमबहादुर घलेले बताए । “होमस्टेमा आउने पर्यटक तथा पाहुनालाई गरिने स्वागतका लागि बाटोमा लाइन लागेर गुरुङ संस्कृतिअनुसार सेतो टीका, फूलगुच्छा, गिलासमा लोकल रक्सी राखी पाहुनालाई गाउँलेले नै तीन पटक खुवाइदिएर स्वागत तथा सम्मान गर्छौँ”, उनले भने । बेँसीशहर नगरपालिका–३ गाउँशहरस्थित काउलेपानी पर्यटन विकास समितिका अध्यक्ष एवं होमस्टे सञ्चालक देवबहादुर घले भन्छन्, “बाउबाजेको पालोपछि होमस्टे सञ्चालन हुनु अघिसम्म चासो दिन छोडिसकेको जस्तै भएको थियो । हाम्रो गुरुङ संस्कृति लोप हुँदै गएको अवस्थामा होमस्टेले संरक्षण गरेको छ ।” काउलेपानी होमस्टेमा आउने पर्यटक तथा पाहुनालाई मनोरञ्जन दिनका लागि तथा गुरुङ संस्कृति चिनाउन तथा संरक्षण गर्न लोपोन्मुख घाँटु नाच, कौरा नाच, झ्याउरे नाच देखाउने गरेको उनको भनाइ छ । यस नाच देखेर आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकहरु पनि रमाउँछन्, गुरुङ संस्कृतिको पनि भावी पुस्तासम्म जोगाइराख्न होमस्टेबाट मद्दत पुगेको काउलेपानीका गुरुङ होमस्टे सञ्चालकहरु बताउँछन् । काउलेपानीमा नेवार समुदायले पनि होमस्टे सञ्चालनमा ल्याएका छन् । काउलेपानी आइपुगेका पर्यटकलाई नेवारको चलनअनुसार स्वागत गर्ने गर्दछन् । काउलेपानी होमस्टे सञ्चालक लक्ष्मी श्रेष्ठ भन्छन्, “नेवार समुदायका होमस्टेमा परेका पर्यटकलाई परम्परागत नेवारी खाजाका परिकारहरु बनाएर पर्यटकहरुलाई दिने गर्छौं ।” उनका अनुसार अधिकांश पर्यटकले नेवारी परिकारहरु रुचाउँछन् । सो होमस्टेमा बिहानको खाजा सेटमा नेवारी परिकारहरु सिन्कामारी, भट्टमारी, झिलिङ्गा, सेलरोटी चिउरालगायतका परम्परागत खाजाहरु बनाएर खुवाउने गर्दछन् । यसले आम्दानीका साथै नेवारी परम्परागत परिकारहरुको संरक्षण गर्न पनि सहयोग पुगेको छ । पर्यटकलाई नेवारको परम्परागत संस्कृति लोपोन्मुख लाखे नाच, गाई जात्रा, घोडेजात्रा, बाघ जात्रा, कृष्ण जात्रालगायतका संस्कृतिका नाचहरु देखाउने गर्नाले नेवार समुदायको लोप हुँदै गएको संस्कृति नयाँ पुस्ताका लागि पनि बचाइराख्न होमस्टेले ठूलो भूमिका खेल्ने गरेको होमस्टे सञ्चालक श्रेष्ठले बताएका छन् । मस्र्याङ्दी गाउँपालिका–३ सिउरुङ होमस्टेका सञ्चालक गौरी गुरुङले भने, “हाम्रो संस्कृतिबारे आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकले अरूलाई पनि प्रचार गर्छन् जसले गर्दा हाम्रो संस्कृति जोगाइराख्नका लागि होमस्टेले टेवा पुर्याएको महसुस गरेका छौँ ।” विस्तारै रोधी बस्ने परम्परागत संस्कृतिलाई जोगाउन धौधौ भइरहेको थियो, होमस्टे शुरु भएसँगै अधिकांश पर्यटकको पनि आगमन भइरहेकाले पर्यटकहरुसँग रोधी बस्ने गरेका छन् । गुरुङ संस्कृतिको संरक्षण गर्न होमस्टेले ठूलो भूमिका खेलेको सिउरुङ गाउँका होमस्टे सञ्चालक उमरबहादुर गुरुङले बताए । त्यस्तै, बेँसीशहर नगरपालिका–२ स्थित नरुवाल पाखाथोकमा मगरगाउँ होमस्टेले समेत मगरको कला, संस्कार संस्कृतिको संरक्षणमा टेवा पुगेको मगरगाउँ होमस्टे व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष यमबहादुर मगरले बताउँछन् । उनका अनुसार पर्यटकका लागि मगरहरुको कौरा नाच, चुट्का नाच, झाम्रे (झ्याउरे) नाचलगायत विभिन्न नृत्य देखाउने गरिन्छ । मर्स्याङ्दी गाउँपालिका–८ स्थित भुस्मे गाउँमा सञ्चालित तामाङ होमस्टेमा आफ्नो जातीय वंशभूषा, संस्कृति र नाच देखाउनाले तामाङ संस्कृतिको समेत संरक्षण भएको तामाङ होमस्टेका सञ्चालक होमराज तामाङले बताएका छन् । रासस
सपोर्ट माइक्रोफाइनान्सको सिइओमा कुलमणि तिम्सिना
काठमाडौँ । केन्द्रीय कार्यालय इटहरीमा रहेको सपोर्ट माइक्रोफाइनान्स वित्तीय संस्था लिमिटेडको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत(सिइओ)मा कुलमणि तिम्सिना नियुक्त भएका छन् । संस्था सञ्चालक समितिको असार ८ गते बसेको बैठकले असार ९ गतेदेखि लागु हुने गरी तिम्सिनालाई सिइओ नियुक्त गर्ने निर्णय भएको हो ।
