काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले आफूसँग असीमित शक्ति रहेको दाबी गर्दै इरानसँग भएको सम्झौता तेहरानको ‘बिना सर्त आत्मसमर्पण’ सरह भएको दावी गरेका छन् ।
उनले ‘एक्सीओस’ सँगको अन्तर्वार्तामा यस्तो दावी गरेका हुन्।
हर्मुज जलडमरुमध्य बन्द गराउने र विश्वव्यापी ऊर्जा बजारलाई त्रसित बनाउने साढे तीन महिना लामो द्वन्द्वपछि अमेरिका र इरानले बिहीबार सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका छन् ।
बिहीबार साँझ अमेरिकी समयअनुसार दिएको अन्तर्वार्तामा ट्रम्पले यो द्वन्द्वले विश्वव्यापी आर्थिक मन्दी निम्त्याउनबाट रोक्न आफूले यो सम्झौताको वार्ता गरेको बताए ।
यस समझदारी पत्रमा अन्तिम सम्झौतामा पुग्नका लागि ६० दिने वार्ता अवधि, महत्त्वपूर्ण हर्मुज जलडमरुमध्य पुनः खोल्ने र आणविक वार्ताका लागि एउटा रूपरेखा समावेश गरिएको छ ।
धेरै मुख्य विवरणहरू अझै सुल्झिन बाँकी छन् र तिनीहरूलाई आगामी वार्ताहरूमा सम्बोधन गरिने जनाइएको छ ।
युद्धबाट आफ्नो शक्तिको सीमाबारे के सिक्नुभयो भनी सोधिएको प्रश्नमा ट्रम्पले भने, ‘मैले त्यो पाठ अझै सिकेको छैन । मलाई थाहा छ सीमाहरू छन्, तर (मेरो लागि) कुनै सीमा छैन ।’
सम्झौता लागू भएसँगै हर्मुज जलडमरुमध्य भएर हुने ढुवानी गतिविधिहरू बढ्न थालेका छन्, जसमा मालवाहक जहाज र तेल ट्याङ्करहरूले यस साँघुरो जलमार्गबाट आफ्नो आवतजावत पुनः सुरु गरेका छन् ।
सामुद्रिक गुप्तचर संस्था ‘विन्डवार्ड’ का अनुसार जुन १७–१८ को अवधिमा कम्तीमा १८ वटा ट्रान्जिट रेकर्ड गरिएको छ, जुन द्वन्द्व सुरु भएयताकै सोही अवधिको तुलनामा सबैभन्दा बढी संख्या हो ।
अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डले बिहीबार अमेरिकी सेनाले इरानी तटीय क्षेत्रहरूमा प्रवेश गर्ने र बाहिरिने सामुद्रिक आवतजावतमा लगाएका सबै नाकाबन्दीहरू हटाएको जनाएको छ ।
‘अमेरिकी सेनाको नाकाबन्दी सम्बन्धी सबै प्रयासहरू रोकिएका छन्,’ सेन्टकपले सामाजिक सञ्जालको एउटा पोस्टमा लेखेको छ । साथै सम्झौताका सबै पक्षहरू पालना भएको सुनिश्चित गर्न अमेरिकी नौसेना सोही क्षेत्रको आसपासमा रहने पनि थपिएको छ ।
ह्वाइट हाउसका प्रवक्ताका अनुसार अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्सले प्राविधिक कारणहरू देखाउँदै शुक्रबारका लागि तय भएको स्विट्जरल्याण्ड भ्रमण रद्द गरेका छन्, जहाँ उनले इरानी अधिकारीहरूसँग ६० दिने वार्ता सुरु गर्ने अपेक्षा गरिएको थियो ।
‘आगामी प्राविधिक वार्ताको योजनालाई अन्तिम रूप दिइएको छैन र अमेरिकी प्रतिनिधिमण्डल पहिलो उपलब्ध अवसरमै प्रस्थान गर्न तयार छ । तर यी वार्ताहरूको व्यवस्थापन कहिल्यै पनि सरल वा अनुमानयोग्य थिएन,’ प्रवक्ताले भने ।
यो सम्झौताले सांसदहरूबाट आलोचना खेपिरहेको छ, जसले ट्रम्प इरानप्रति पर्याप्त कडा रूपमा प्रस्तुत हुन नसकेको तर्क गरेका छन् । अन्तरिम सम्झौताका सर्तहरू राष्ट्रपतिले युद्धको सुरुमा हासिल गर्न चाहेको लक्ष्यभन्दा कम रहेका छन् ।
सिनेटका अल्पसंख्यक नेता चक शुमर (डेमोक्र्याट–न्युयोर्क) ले पत्रकारहरूलाई ट्रम्पले ‘अन्तर्वार्ता/वार्तामा निकै कमजोर काम गरेको’ बताउँदै युद्ध सुरु हुनुभन्दा अघिको तुलनामा अमेरिका अहिले खराब स्थितिमा पुगेको बताए ।
‘यसलाई अमेरिकाको सबैभन्दा ठूलो विपत्तिहरूमध्ये एक मानिनेछ, र यो ट्रम्पले यो युद्ध सुरु गरेका कारण भएको हो,’ शुमरले भने ।
सिनेटर पिटर वेल्च (डेमोक्र्याट–भर्मोन्ट) ले हर्मुज जलडमरुमध्यमा आफ्नो नियन्त्रणका कारण इरानसँग अझै पनि बलियो पकड रहेको बताए । उनले सत्ता परिवर्तन र इरानको मिसाइल तथा आणविक कार्यक्रमको अन्त्य गर्ने जस्ता मुख्य उद्देश्यहरू हासिल गर्न यो द्वन्द्व असफल भएको बताए ।
वेल्चले यस युद्धमा अनुमानित १०० बिलियन डलर खर्च भएको र यसको परिणामलाई ‘एक असफलता’ को संज्ञा दिए ।
ट्रम्पले बिहीबार आफूमाथि लागेका यी आलोचनाहरूको प्रतिवाद गर्दै तेहरानप्रति आफू नरम भएको सोच्नेहरू ‘डाह गर्ने, खराब मानिसहरू वा मूर्ख’ भएको बताए ।
एक्सीओस अन्तर्वार्ताका क्रममा ट्रम्पले आफूले अझ बढी दबाब दिनुपथ्र्यो भन्ने धारणाप्रति पुनः आक्रोश पोखे । उनले जलडमरुमध्य बन्द रहँदा थप केही हप्ताको बमबारीले के नै हासिल हुन्थ्यो र भन्दै प्रश्न गरे ।
‘यो यस्तो कुरा हो जसले विश्वव्यापी मन्दी ल्याउन सक्थ्यो,’ उनले भने ।
