दुरुपयोगको मुद्दा टुंगो लगाउन बजार नियामकको शरणमा अडानी
काठमाडौं । अडानी समूहका धेरै कम्पनीहरूले सार्वजनिक सेयर होल्डिङसँग सम्बन्धित नियमहरूको उल्लङ्घनको मुद्दा सुल्झाउन बजार नियामक भारतीय प्रतिभूति तथा विनिमय बोर्ड (सेबी) लाई सम्पर्क गरेका छन् । समूहका चार सूचीकृत कम्पनीमाथि घोटाला गरी सार्वजनिक सेयर नियम उल्लंघन गरेको आरोप छ । अडानी इन्टरप्राइजेज, अदानी पावर, अदानी पोर्ट्स एण्ड स्पेशल इकोनोमिक जोन र अडानी इनर्जी सोलुसन्स अनुसन्धानमा रहेका चार सूचीकृत कम्पनी हुन् । मौरिससमा आधारित एफपीआई इमर्जिङ इन्डिया फोकस फन्ड्स (ईआईएफएफ) ले गत हप्ता २८ लाख भारुको सम्झौता रकम प्रस्ताव गरेको थियो। सेबीले यो कोष गौतम अडानीका सौतेनी भाइ विनोद अडानीसँग जोडिएको आरोप लगाएको छ । ईटीले यससँग सम्बन्धित कागजातहरू हेरेको छ । साथै, समूहको प्रमुख कम्पनी अडानी इन्टरप्राइजेजका निर्देशक विनय प्रकाश र अम्बुजा सिमेन्टका निर्देशक अमित देसाईले तीन–तीन लाख भारु सेटलमेन्ट रकम प्रस्ताव गरेका छन् । अडानी इन्टरप्राइजेजले पनि यस विषयमा समाधान गर्न माग गरेको छ । सेबीले सेप्टेम्बर २७ मा कारण देखाउनुहोस् आदेश दिएपछि यी सेटलमेन्ट प्रस्तावहरू आएका हुन् । सेटलमेन्ट आवेदनले दोष स्वीकार्न गर्न वा अस्वीकार गर्न संकेत गर्दैन । इटीलाई चारवटा कम्पनीको आवेदनको बारेमा जानकारी छ तर यो सम्भव छ कि समूह स्तरमा कानूनी रणनीति बनाइएको हुनाले यसमा संलग्न सबै अडानी समूह कम्पनीहरूले सेटलमेन्टको लागि आवेदन दिएका हुन सक्छन् । घटनाक्रमसँग परिचित एक व्यक्तिले सेबीले हालसम्म सेटलमेन्ट आवेदनहरूमा कुनै निर्णय नगरेको बताए । कारण देखाऊ आदेश यी चार संस्थाबाहेक सेबीले गौतम अडानी, उनका भाइहरू विनोद, राजेश र वसन्त, भतिज प्रणव (विनोदका छोरा) र जेठाजु प्रणव भोरासहित २६ अन्य संस्थाहरूलाई कारण देखाऊ नोटिस जारी गरेको थियो । एउटा स्रोतले समूह कम्पनीहरूले आरोपहरू अस्वीकार गरेकाे बताएकाे छ र आवेदन केवल प्रक्रियाका लागि दिइएकाे छ । समूहका निकायहरूले आरोप अस्वीकार गर्दै कारण देखाऊ सूचनाको छुट्टै जवाफ पनि दायर गरेका छन् । जसको आधारमा आरोप लगाइएको छ, त्यसको आधारमा कागजपत्र जाँच्न अनुरोध गरेको स्रोतले जनाएको छ । कुरा कहिलेको हो ? यी कम्पनीहरूले दोस्रो त्रैमासको नतिजामा प्रवर्द्धकको सेयर होल्डिङलाई सार्वजनिक सेयर होल्डिङको रूपमा वर्गीकरण गरेको सम्बन्धमा कारण देखाऊ सूचना प्राप्त गरेको स्वीकार गरेका छन् । सेबीले पनि विनोद अडानी र उनका सम्बद्ध संस्थाहरूले चार कम्पनीहरूमा सेयर प्राप्त गर्न जटिल संरचनाहरू बनाएर कमाएको २ हजार ५०० करोड भारुभन्दा बढीको अवैध नाफा फिर्ता गर्न खोजेको छ । यो मामिला जुन-जुलाई २०२० को हो, जब सेबीलाई अडानी समूहका कम्पनीहरूले न्यूनतम सार्वजनिक सेयर होल्डिङ नियमहरू पालना नगरेको गुनासोहरू प्राप्त गरेको थियो । नियमअनुसार सूचीकृत कम्पनीले कम्तीमा २५ प्रतिशत पब्लिक सेयर राख्नुपर्छ । यसको उद्देश्य कम्पनीको इक्विटीको अर्थपूर्ण अंश सार्वजनिक रूपमा कारोबार भएको र सेयरको कारोबारमा पर्याप्त तरलता रहेको सुनिश्चित गर्नु हो । सेबीले २०२० को अक्टोबर २३ देखि औपचारिक जाँच सुरु गरेकाे थियाे, जसमा २०१२ को सेप्टेम्बर १ देखि २०२० को ३० सेप्टेम्मबरसम्मको लेनदेन जाँच गरिएको थियाे । (एजेन्सीहरूको सहयोगमा)
अर्को समस्यामा अनिल अम्बानी, कम्पनीको बैंक र डिम्याट खाता जफत गर्न आदेश
काठमाडौं । ऋणमा डुबेका भारतीय उद्योगपति अनिल अम्बानीको अर्को कम्पनी समस्यामा परेको छ । बजार नियामक भारतीय प्रतिभूति तथा विनिमय बोर्ड (सेबी)ले रिलायन्स बिग इन्टरटेनमेन्टको बैंक खाताको साथमा सेयर र म्युचुअल फन्ड खाताहरू जफत गर्न आदेश दिएको छ । रिलायन्स बिग इन्टरटेनमेन्टले जरिवाना नतिरेकोमा सेबीले यस्तो आदेश दिएको हो । सेबीले यसअघि नोभेम्बर १४ मा रिलायन्स बिग इन्टरटेनमेन्ट प्रालिलाई एक नोटिस पठाउँदै रिलायन्स होम फाइनान्स लिमिटेडको रकम दुरुपयोगको मामिलामा १५ दिनभित्र बक्यौता तिर्न भनेको थियो । बजार नियामकले बक्यौता असुल गर्नका लागि कम्पनीको बैंक, डिम्याट खाता र म्युचुअल फण्डको फोलियो जफत गर्न आदेश दिएको छ । नोटिसका अनुसार रिलायन्स बिग इन्टरटेनमेन्टले २६ करोड भारु तिर्न बाँकी छ, जसमा ब्याज र वसुली लागत समावेश छ । खातामा रोक सेबीलेले सबै बैंक, डिपोजिटरी र म्युचुअल फन्डलाई खाताबाट कुनै पनि रकम निकाल्न अनुमति नदिन आग्रह गरेको छ । गत हप्ता नियामकले तीन कम्पनीलाई कम्पनीबाट अवैध रकम झिक्ने गरी कुल बक्यौता ७८ करोड भारु असुली गर्न सूचना पठाएको थियो । यी कम्पनीहरू आधार प्रोजेक्ट म्यानेजमेन्ट एण्ड कन्सल्टेन्सी प्राइभेट लिमिटेड, इन्डियन एग्री सर्भिस प्राइभेट लिमिटेड र मोहनवीर हाई-टेक बिल्ड प्राइभेट लिमिटेड हुन् । अगस्टमा सेबीले अनिल अम्बानी, रिलायन्स होम फाइनान्सका पूर्व प्रमुख कार्यकारीहरू र अन्य २४ संस्थाहरूलाई धितो बजारबाट कम्पनीको रकम चोरेकोमा पाँच वर्षको लागि प्रतिबन्ध लगाएको थियो । साथै, उनलाई २५ करोड रुपैयाँ जरिवाना पनि लगाइएको थियो । गत भदौमा अनिल अम्बानीको एउटा कम्पनी ऋणमुक्त भएको थियो । रिलायन्स पावरको सहायक कम्पनी रोजा पावर सप्लाई कम्पनीले सिंगापुरको ऋणदाता भेर्डे पार्टनरलाई ४८५ करोड भारु ऋण चुक्ता गरेसँगै रोजा पावर ऋणमुक्त कम्पनी बनेको थियो । अनिल भारतका सबैभन्दा धनी व्यक्ति मुकेश अम्बानीका भाइ हुन् । (एजेन्सीको सहयोगमा)
टाटा समूहका कम्पनीले अपेक्षित नजिता ल्याउन सकेनन्, सीईओहरूलाई पठाइयो पत्र
एन चन्द्रशेखरन । काठमाडौं । टाटा समूहका कम्पनीहरूले यो आर्थिक वर्षमा अपेक्षाअनुरूपको प्रदर्शन गर्न सकेका छैनन् । यसैबीच, समूहको होल्डिङ कम्पनी टाटा सन्सका अध्यक्ष एन चन्द्रशेखरनले आफ्ना कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ)हरूलाई पत्र पठाएका छन् । उनले आन्तरिक र विश्व बजारमा बढ्दो अनिश्चितताका बाबजुद आक्रामक वृद्धिलाई पछ्याउन अधिकारीहरूलाई आग्रह गरेका छन् । स्रोतका अनुसार आन्तरिक रणनीति सत्र र व्यापार समीक्षाहरूमा चन्द्रशेखरनले उनीहरूलाई ठूला लक्ष्यहरूको लागि लक्ष्य राख्न भनेका छन् । स्रोतका अनुसार चन्द्रशेखरनले पर्याप्त पूँजी विनियोजनका साथ महत्त्वाकांक्षी राजस्व लक्ष्य राखेका छन् । टाटा सन्स ३७५ बिलियन अमेरिकी डलरको टाटा समूहको होल्डिङ कम्पनी हो । टाटा सन्सका अध्यक्ष बढ्दो प्रतिस्पर्धात्मक दृष्टिकोणमा समूह लचिलो रहिरहने कुरा सुनिश्चित गर्नमा केन्द्रित छन् । नाफा र आम्दानीमा कमी एक शीर्ष समूह अधिकारीका अनुसार टीसीएस, टाटा मोटर्स, टाटा स्टिल र टाटा पावरलगायत समूहका १५ भन्दा बढी कम्पनीको राजस्व पहिलो छ महिनामा एकल अंकमा बढेको छ भने सोही संख्याका कम्पनीको नाफा सुस्त रहेको छ । विगत तीन वर्षमा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेपछि टाटा समूहको सेयरले चालु आर्थिक वर्षमा बेन्चमार्कभन्दा कम प्रदर्शन गरेको छ । यस अवधिमा समूहका केही ठूला कम्पनीको नतिजा अपेक्षाभन्दा कम रहेको छ । यस आर्थिक वर्षमा टाटा समूहको मार्केट क्यापमात्र ५ प्रतिशतले बढेको छ । यस अवधिमा टाटा मोटर्स, टाइटन, टाटा एलक्सी, टाटा कम्युनिकेसन्स, टाटा कन्ज्युमर र टाटा स्टिललगायतका प्रमुख स्टकहरू ७ प्रतिशतदेखि २० प्रतिशतसम्म घटेका छन् । टाटा समूहका सूचीकृत कम्पनीहरूले पहिलो त्रैमासमा राजस्वमा वार्षिक ४ प्रतिशत वृद्धि भएको रिपोर्ट गरेका छन् । यद्यपि, यस अवधिमा नाफा ३७ प्रतिशतले बढेर ४३ हजार १७१ करोड भारु पुगेको छ, जुन अघिल्लो वर्ष ३१ हजार ४६१ करोड भारु थियो । तर क्रमिक आधारमा राजस्व र नाफा क्रमशः २ प्रतिशत र २३ प्रतिशतले घटेको छ । समूहले मार्चमा समाप्त भएको अर्ध वर्षमा ५८ हजार ८४७ भारु खुद नाफा गरेको थियो । अर्बपति रतन टाटाको निधनपछि उनकाे स्थानमा नोएल टाटा टाटा ट्रस्टको अध्यक्ष बनेका छन् । टाटा समूह भारतको सबैभन्दा ठूलो औद्योगिक व्यावसायिक घराना हो । नोएल दशकौंदेखि समूहसँग जोडिएका छन् । यद्यपि उनी विशेषगरी समूहको अन्त्यन्त सफल पोशाक खुद्रा व्यवसाय ट्रेन्टको अध्यक्षका रूपमा सार्वजनिक रूपमा बढी चिनिन्थे । टाटा ट्रस्ट्स सन् १८९२ मा स्थापना भएको थियो । यसले टाटा ब्रान्डअन्तर्गत आउने सूचीबद्ध फर्महरूको दैनिक कार्यमा कुनै भूमिका निर्वाह गर्दैन, बरु आवास, स्वास्थ्य सेवा र शिक्षा परोपकारी संस्थाहरूलाई समर्थन गर्दछ । भारतको सबैभन्दा पुरानो व्यापार समूहका प्रमुख रतन टाटाले ९ अक्टोबर २०२४ मा अन्तिम सास लिएका थिए । उनी सन् १९६२ मा पारिवारिक व्यवसायमा सामेल भएका थिए । (एजेन्सीहरूको सहयोगमा)
