नागरिक लगानी कोषलाई समयानुकूल बनाउन सरकार प्रतिवद्धः कार्यवाहक प्रधानमन्त्री वाग्ले
काठमाडौं । अर्थमन्त्री एवं कार्यवाहक प्रधानमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले नागरिक लगानी कोषको परिचालनमा पारदर्शिता, व्यावसायिक अनुशासन र जोखिम व्यवस्थापनलाई सरकारले उच्च प्राथमिकतामा राखेको स्पष्ट पारेका छन् । बुधवारको प्रतिनिधि सभा बैठकमा नागरिक लगानी कोष (तेस्रो संशोधन) विधेयक, २०८३ माथि उठेका जिज्ञासाहरूको जवाफ दिँदै उनले सांसदहरूले व्यक्त गरेको साझा चिन्ता र सान्दर्भिक सुझावहरूको कदर गर्दै विधेयकले कोषलाई थप सशक्त बनाउने दाबी गरेका हुन् । अर्थमन्त्री वाग्लेले नागरिक लगानी कोष नेपाली नागरिकहरूको भविष्यसँग जोडिएको संवेदनशील संस्था भएको उल्लेख गर्दै यसलाई समयानुकूल अद्यावधिक गर्नु आवश्यक रहेको बताए । उनले सांसदहरूले उठाएका विषयहरूलाई पाँचवटा मुख्य बुँदामा संश्लेषण गर्दै लगानीको दायरा फराकिलो बनाउन र संस्थागत सुधार गर्न सरकार सकारात्मक रहेको स्पष्ट पारे । आन्तरिक वचत परिचालनको महत्वमा जोड दिँदै उनले भने, ‘हाम्रो राष्ट्रिय वचतले मात्र लगानीको ठूलो खाडल पुर्न सक्दैन, त्यसैले आन्तरिक र वाह्य दुवै स्रोतको परिचालन अपरिहार्य छ । हामी निजी बैंकमा जस्तो हस्तक्षेप गर्दैनौं, तर सरकारको वित्तीय र मौद्रिक नीति कार्यान्वयनका लागि यी संस्थाहरू औजार हुन् ।’ केही सांसदहरूले आन्तरिक वचत पर्याप्त भएको दाबी गरे पनि देशको राजश्व र खर्चको अवस्था हेर्दा ठूलो लगानीको खाँचो रहेको उनले औंल्याए । जोखिम व्यवस्थापनका विषयमा सांसदहरूले राखेको चासोलाई उनले गम्भीरतापूर्वक लिएको बताए । ‘नाफा निजीकरण र घाटा सामाजिकीकरण’ हुने जोखिमप्रति सचेत रहँदै उनले सार्वजनिक संस्थामा जोखिमपूर्ण लगानीको सीमा तोकिने र स्वार्थ बाझिने अवस्था आउन नदिइने प्रतिवद्धता व्यक्त गरे । सरकारको नीति कार्यान्वयनका लागि सार्वजनिक संस्थानहरूमा सरकारको नियन्त्रण र नियमन आवश्यक रहेको भन्दै उनले नियुक्त गरिएका पदाधिकारीहरूलाई उत्तरदायी बनाउन सरकारले विशेष ध्यान दिने पनि बताए । उनले डिजिटल प्रविधिको उपयोग र संस्थागत सुधारका प्रस्तावहरूलाई समेटेर विधेयकलाई थप जिम्मेवारपूर्ण ढङ्गले अगाडि बढाइने प्रतिवद्धतासमेत जनाए ।
एमजी मोटर नेपालको चाडपर्व अफर, गाडी किन्दा ३ लाख रुपैयाँसम्म बचत
काठमाडौं । एमजी मोटरको नेपालका लागि आधिकारिक वितरक पारामाउण्ट मोटर्स नेपालले चाडपर्व लक्षित विशेष अफर सार्वजनिक गरेको छ । कम्पनीले ‘ड्राइभ मोर, सेलिब्रेट मोर’ नामक योजना ल्याएको हो । असोज ६ गतेदेखि छठ पर्वसम्म लागू हुने अफरअन्तर्गत एमजीका विभिन्न मोडलका नयाँ गाडी खरिद गर्ने ग्राहकले ३ लाख रुपैयाँसम्म बचत गर्न सक्नेछन् । साथै, ग्राहकले निःशुल्क अटो प्लस इन्स्योरेन्स, निःशुल्क रोड ट्याक्स, इजी एक्सचेन्ज र इजी फाइनान्सको सुविधा पाउने कम्पनीले जनाएको छ । अफरअन्तर्गत एमजीका विभिन्न हाइब्रिड तथा विद्युतीय मोडल समावेश गरिएको छ । कम्पनीका अनुसार हालै नेपाली बजारमा सार्वजनिक गरिएको एमजी एचएस हाइब्रिड आधुनिक हाइब्रिड प्रविधिसँगै प्रिमियम कम्फर्ट र प्रदर्शनका लागि तयार गरिएको छ । त्यस्तै, एमजी एस५ ईभी क्षमता र बहुउपयोगितालाई ध्यानमा राखेर तयार गरिएको विद्युतीय एसयूभी हो । एमजी ४ मा १८० पीएस मोटर, एडीएएस, इन्डिपेन्डेन्ट रियर सस्पेन्सन तथा ५३० किलोमिटरसम्मको रेन्ज रहेको कम्पनीले जनाएको छ । ग्राहकमाझ लोकप्रिय एमजी कमेट ईभी ४३ लाख ९९ हजार रुपैयाँदेखि उपलब्ध रहेको कम्पनीको भनाइ छ । एडीएएस तथा इन्डिपेन्डेन्ट रियर सस्पेन्सनसहित उक्त मोडललाई आफ्नो सेग्मेन्टमा आकर्षक विकल्पका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ । कम्पनीका अनुसार अफरमार्फत ग्राहकले आफ्नो आवश्यकता र रुचिअनुसार विभिन्न हाइब्रिड तथा विद्युतीय गाडीमध्ये उपयुक्त मोडल छनोट गर्न सक्नेछन् । अफरमा सहभागी हुन तथा उपलब्ध मोडल, मूल्य र सुविधाबारे थप जानकारी लिन पारामाउण्ट मोटर्सले ग्राहकलाई नजिकको एमजी शोरुममा सम्पर्क गर्न आग्रह गरेको छ ।
सहुलियतपूर्ण कर्जादेखि कर छुटसम्म माग, अर्थमन्त्रीसँग उद्योग महासंघको छलफल
काठमाडौं । नेपाल घरेलु तथा साना उद्योग महासंघले लघु, घरेलु तथा साना उद्योग (एमएसएमई) क्षेत्रलाई राष्ट्रिय प्राथमिकतामा राख्न सरकारसँग माग गरेको छ । महासंघको प्रतिनिधिमण्डलले कार्यवाहक प्रधानमन्त्री तथा अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेसँग भेट गरी एमएसएमई क्षेत्रको विकासका लागि विभिन्न नीतिगत सुधारका प्रस्ताव पेश गरेको हो । महासंघले आगामी १० वर्षलाई ‘एमएसएमई डेभलपमेन्ट डिकेड’ घोषणा गर्नुपर्ने, सहुलियतपूर्ण तथा बिनाधितो कर्जा उपलब्ध गराउनुपर्ने र नयाँ उद्योगलाई कर सहुलियत दिनुपर्ने प्रस्ताव गरेको छ । त्यस्तै, सार्वजनिक खरिदमा कम्तीमा ३० प्रतिशत स्वदेशी एमएसएमई उत्पादनलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने, ‘मेड इन नेपाल’ अभियानलाई प्रभावकारी बनाउनुपर्ने, निर्यात सहजीकरण गर्नुपर्ने तथा आधुनिक प्रविधि भित्र्याउन सरकारी अनुदानको व्यवस्था गर्नुपर्ने महासंघको माग छ । महासंघले महिला तथा वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका युवालाई लक्षित गरी विशेष उद्यमशीलता प्याकेज ल्याउनुपर्ने प्रस्ताव गरेको छ । साथै, ‘१०० स्टार्टअप–१०० इन्भेष्टर’ कार्यक्रम सञ्चालन र उद्योगसम्बन्धी सरकारी सेवा छिटोछरितो बनाउन ‘फास्ट–ट्रयाक इन्डस्ट्रियल सर्भिस’ लागू गर्न पनि माग गरिएको छ । सरकार, निजी क्षेत्र र अन्य सरोकारवालाबीचको सहकार्यबाट उत्पादन, रोजगारी तथा निर्यात बढाउँदै आत्मनिर्भर अर्थतन्त्र निर्माण गर्न सकिने महासंघले जनाएको छ । महासंघका प्रस्तावबारे कार्यवाहक प्रधानमन्त्री वाग्लेले एमएसएमई क्षेत्र सरकारको प्राथमिकतामा रहेको बताएका थिए । बाढीपीडितलाई ५ लाख ५५ हजार सहयोग भेटका क्रममा महासंघले बाढी प्रभावित परिवारको राहतका लागि ५ लाख ५५ हजार ५५५ रुपैयाँ सहयोग गरेको छ । महासंघकी अध्यक्ष शोभा गुरुङले उक्त रकम कार्यवाहक प्रधानमन्त्री तथा अर्थमन्त्री वाग्लेलाई हस्तान्तरण गरेकी हुन् । सहयोग रकम प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा जम्मा गरिएको महासंघले जनाएको छ । महासंघले बाढीपीडितका लागि आवश्यक सामग्रीसमेत संकलन गरिरहेको र ती सामग्री छिट्टै प्रभावित क्षेत्रमा वितरण गर्ने जनाएको छ । अध्यक्ष गुरुङको नेतृत्वमा गएको प्रतिनिधिमण्डलमा महासंघका सल्लाहकार वासु गिरी, वरिष्ठ उपाध्यक्ष डम्बरप्रसाद रेग्मी, उपाध्यक्षहरू हरिहर थापा, मोहन कटुवाल, सत्यनारायण प्रजापति, जानकी प्रधान र गुणराज ढकाललगायतको सहभागिता थियो । महासंघकी महिला उद्यमी समितिकी अध्यक्ष रिता अवाल, महासचिव विनोददेव पन्त र कोषाध्यक्ष वीरेन्द्र जत्तिलगायत पनि प्रतिनिधिमण्डलमा सहभागी थिए ।
इरान–अमेरिकाबीच न्युयोर्कमा गोप्य भेटवार्ता
काठमाडौं । न्युयोर्कमा जारी संयुक्त राष्ट्र महासभाको सत्रको बीचमा इरानका प्रतिनिधि र अमेरिकी प्रतिनिधिबीच भेटवार्ता भएको छ । इरानी विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बकाईले यस कुराको पुष्टि गरेका हुन् । उनले अमेरिकी पक्षसँगको सम्पर्क कतारको मध्यस्थतामार्फत भएको बताए । इस्माइल बकाईले भने, ‘गत साता इरानले होर्मुज जलडमरूमध्य, क्षेत्रीय सुरक्षा र कूटनीतिबारे आफ्नो धारणा स्पष्ट गरिसकेको थियो । त्यसपछि न्युयोर्कमा रहेको इरानी प्रतिनिधिमण्डलले अमेरिकी पक्षसमक्ष आफ्ना माग स्पष्ट रूपमा राखेको छ ।’ यसअघि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै अमेरिकी अधिकारी र इरानी प्रतिनिधिमण्डलबीच करिब तीन घण्टासम्म ‘धेरै राम्रो’ बैठक भएको बताएका थिए । यद्यपि, उनले उक्त वार्ता मध्यस्थकर्तामार्फत मात्रै भएको स्पष्ट पारेका थिए । यस बैठकअघि डोनाल्ड ट्रम्पले इरानलाई ‘ध्वस्त’ पार्ने धम्कीसमेत दिएका थिए । उनले संयुक्त राष्ट्र महासभामा अमेरिकासँग इरानका सम्बन्धमा दुईवटा विकल्प रहेको बताएका थिए, इरानसँग सम्झौता गर्ने वा इरानलाई समाप्त पार्ने ।
२७ लघुवित्तको खराब कर्जा १० प्रतिशत माथि
काठमाडौं । लघुवित्त वित्तीय संस्थाहरूको खराब कर्जा औसत ९.७८ प्रतिशत पुगेको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार २०८३ असार मसान्तसम्म ५१ वटा लघुवित्त वित्तीय संस्थाको खराब कर्जा विश्लेषण गर्दा औसत खराब कर्जा अनुपात ९.७९ प्रतिशत देखिएको हो । उपलब्ध विवरणअनुसार सबैभन्दा बढी खराब कर्जा सञ्जीवनी लघुवित्तको रहेको छ । उक्त संस्थाको खराब कर्जा अनुपात १०० प्रतिशत पुगेको छ । त्यसपछि मातृभूमि लघुवित्तको २६.६१ प्रतिशत, स्वस्तिक लघुवित्तको २३.५८ प्रतिशत, नेष्डो समृद्ध लघुवित्तको २०.६६ प्रतिशत र धौलागिरी लघुवित्तको २०.५२ प्रतिशत खराब कर्जा रहेको छ । त्यस्तै, नेरुडे मिर्मिरे लघुवित्तको खराब कर्जा १९.८६ प्रतिशत, युनिक नेपाल लघुवित्तको १९.४३ प्रतिशत, विजय लघुवित्तको १७.३७ प्रतिशत, मेरो माइक्रोफाइनान्स लघुवित्तको १७.३२ प्रतिशत र जनउत्थान लघुवित्तको १७.१४ प्रतिशत रहेको छ । फरवार्ड लघुवित्तको खराब कर्जा १६.१७ प्रतिशत, वीन नेपाल लघुवित्तको १६.१२ प्रतिशत, नाडेप लघुवित्तको १५.३६ प्रतिशत र सीवाईसी नेपाल लघुवित्तको १४.०४ प्रतिशत रहेको छ । गणपति लघुवित्तको १३.७९ प्रतिशत, समता घरेलु लघुवित्तको १३.२२ प्रतिशत, एनएमबी लघुवित्तको १३.१० प्रतिशत र इन्फिनिटी लघुवित्तको १२.९२ प्रतिशत खराब कर्जा रहेको छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार निर्धन उत्थान लघुवित्तको खराब कर्जा १२.८० प्रतिशत, सूर्योदय वोमी लघुवित्तको १२.५८ प्रतिशत, एनआईसी एसिया लघुवित्तको १२.४० प्रतिशत, लक्ष्मी लघुवित्तको ११.९३ प्रतिशत, सम्पदा लघुवित्तको ११.८७ प्रतिशत र महिला लघुवित्तको ११.३५ प्रतिशत, सृजनशील लघुवित्तको ११.२६ प्रतिशत, स्वाभिमान लघुवित्तको १०.८३ प्रतिशत, आत्मनिर्भर लघुवित्तको १०.७८ प्रतिशत खराब कर्जा रहेको छ । यस्तै, उपकार लघुवित्तको ९.९७ प्रतिशत, मिथिला लघुवित्तको ९.८९ प्रतिशत र कालिका लघुवित्तको ९.७८ प्रतिशत, उन्नति सहकार्य लघुवित्तको ९.३९ प्रतिशत, हिमालयन लघुवित्तको ९.०४ प्रतिशत, स्वावलम्बन लघुवित्तको ८.९२ प्रतिशत, ग्लोबल आईएमई लघुवित्तको ८.७० प्रतिशत, मानुषी लघुवित्तको ८.६० प्रतिशत, आशा लघुवित्तको ८.५७ प्रतिशत, अभियान लघुवित्तको खराब कर्जा ७.४१ प्रतिशत, स्वरोजगार लघुवित्तको ६.६५ प्रतिशत, डिप्रोक्स लघुवित्तको ६.४९ प्रतिशत, आरम्भ चौतारी लघुवित्तको ६.०१ प्रतिशत खराब कर्जा रहेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ । यस्तै, महुली लघुवित्तको ५.८७ प्रतिशत, जीवन विकास लघुवित्तको ५.३३ प्रतिशत, सामुदायिक लघुवित्तको ४.८९ प्रतिशत, ग्रामीण विकास लघुवित्तको ४.८७ प्रतिशत, नेसनल माइक्रोफाइनान्स लघुवित्तको ४.१६ प्रतिशत र आरएसडीसी लघुवित्तको ३.९२ प्रतिशत, सानाकिसान र गुराँस लघुवित्तको खराब कर्जा समान २.९६ प्रतिशत, फस्र्ट माइक्रोफाइनान्स लघुवित्तको २.८८ प्रतिशत, छिमेक लघुवित्तको २.३० प्रतिशत र सपोर्ट लघुवित्तको २.१६ प्रतिशत खराब कर्जा रहेको राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको तथ्याङ्कमा उल्लेख छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार लघुवित्त वित्तीय संस्थाहरूले निष्क्रिय कर्जालाई कमसल, शंकास्पद र खराब कर्जामा वर्गीकरण गरी क्रमशः २५, ५० र १०० प्रतिशत नोक्सानी व्यवस्था कायम गरेका छन् । निक्षेप तथा कर्जा सुरक्षण कोषबाट सुरक्षित कर्जाको हकमा भने उक्त व्यवस्थाको २५ प्रतिशत नोक्सानी व्यवस्था कायम गरिएको छ । पुनर्संरचना वा पुनर्तालिकीकरण गरिएको कर्जाका लागि समेत राष्ट्र बैंकले तोकेबमोजिम नोक्सानी व्यवस्था कायम गरिएको जनाएको छ । असार मसान्तमा लघुवित्त वित्तीय संस्थाहरूको निष्क्रिय कर्जाका लागि कुल कर्जा रकमको ५.७९ प्रतिशत बराबर कर्जा नोक्सानी व्यवस्था कायम गरिएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ । सो अवधिसम्म लघुवित्त वित्तीय संस्थाहरूले ३७ अर्ब १९ करोड रुपैयाँ बराबर कर्जा नोक्सानी व्यवस्था कायम गरेका छन् । उक्त रकम कुल बाँकी कर्जाको ६.९६ प्रतिशत र निष्क्रिय कर्जाको ७१.२० प्रतिशत बराबर रहेको छ ।
अत्यावश्यक बाहेक राति र टाढाको यात्रा नगर्न यातायात व्यवसायी महासंघको अनुरोध
काठमाडौं । नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासंघले असोज ८ देखि १२ गतेसम्म देशभर भारी वर्षा, बाढी र पहिरोको जोखिम रहने पूर्वानुमानलाई ध्यानमा राख्दै सार्वजनिक तथा मालवाहक सवारी सञ्चालनमा विशेष सावधानी अपनाउन आग्रह गरेको छ । महासंघले बुधबार सूचना जारी गर्दै राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण र मौसम विज्ञान विभागले जारी गरेको पूर्वसूचनाका आधारमा सदस्य संघ, समिति, कम्पनी, प्रालि, पर्यटक तथा सहकारी संस्थालाई सेवा सञ्चालनअघि सडक र मौसमको अवस्था अनिवार्य रूपमा जानकारी लिन अनुरोध गरेको हो । महासंघका अनुसार उक्त अवधिमा सार्वजनिक यात्रुवाहक र मालवाहक सवारी सञ्चालन गर्दा स्थानीय तह, सुरक्षा निकाय र सम्बन्धित निकायसँग समन्वय गरेर मात्रै सेवा सञ्चालन गर्नुपर्नेछ । चालक, सहचालक तथा बुकिङ कर्मचारीलाई पनि सम्भावित जोखिमबारे पूर्वजानकारी गराउन आग्रह गरिएको छ । महासंघले अत्यावश्यक कामबाहेक टाढाको र रातिको यात्रा नगर्न सर्वसाधारणलाई अपिल गरेको छ । साथै जोखिमयुक्त राजमार्ग र सडकमा डोजर, एक्साभेटर, लोडर लगायतका उपकरण तयारी अवस्थामा राख्न तथा जिल्ला सुरक्षा समिति, स्थानीय तह र सुरक्षा निकायले जोखिममा रहेका बस्तीका नागरिकलाई आवश्यक परे सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गर्न पनि आग्रह गरेको छ । बाढी आउन सक्ने खोला, खहरे, नदी किनार र पहिरोको जोखिम भएका क्षेत्रमा बसोबास गर्ने नागरिकलाई विशेष सतर्क रहन महासंघले अनुरोध गरेको छ । महासंघले वर्षा तथा बाढीसम्बन्धी जानकारीका लागि ११५५, विपद् सहायता माग्न १२३४, नेपाल प्रहरीको हटलाइन १०० र सशस्त्र प्रहरी बल नेपालको हटलाइन १११४ मा सम्पर्क गर्न आग्रह गरेको छ । साथै मौसम विज्ञान विभाग र विपद् प्राधिकरणबाट जारी हुने अद्यावधिक पूर्वानुमान र चेतावनी नियमित रूपमा हेर्न पनि अनुरोध गरिएको छ ।
शी जिनपिङ : सामान्य अधिकारीदेखि चीनका शक्तिशाली राष्ट्रपतिसम्म
काठमाडौं । चीनका राष्ट्रपति शी जिनपिङ बुधबार (आज) वासिङ्टन डीसी पुग्दैछन् । यो ११ वर्षपछि उनको पहिलो अमेरिकी राजकीय भ्रमण हो । तर अमेरिकासँग उनको पहिलो भेट चीनको धेरै पुस्ताकै शक्तिशाली नेता बन्नुभन्दा धेरैअघि भएको थियो । चार दशकअघि शी चीनको उत्तरी क्षेत्रमा जिल्लास्तरीय अधिकारी थिए । जानकारी संकलन गर्ने उद्देश्यले उनी अमेरिकाको मध्यपश्चिमी क्षेत्रको भ्रमणमा गएका थिए । उनले आयोवामा केही दिन बिताए । त्यस क्रममा खेतीबारे जानकारी लिए, खेतहरूको भ्रमण गरे र स्थानीय एक परिवारको घरमा बसे । चीनको सरकारी सञ्चारमाध्यमले त्यस परिवारको घरमा शी बसेको प्रसंग र आयोवाका तत्कालीन गभर्नर टेरी ब्रान्स्टाडसँग उनको मित्रतालाई विशेष प्राथमिकता दिँदै आएको छ । ब्रान्स्टाड पछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको कार्यकालमा चीनका लागि अमेरिकी राजदूतसमेत बने । सरकारी सञ्चारमाध्यमले यी प्रसंगमार्फत अमेरिकासँग शीको व्यक्तिगत सम्बन्ध देखाउने प्रयास गर्दै आएको छ । तर अहिले अमेरिका र चीनबीचको सम्बन्ध त्यतिबेलाको जस्तो छैन । विश्वमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्ने विषयमा दुवै देशबीच तीव्र प्रतिस्पर्धा छ । एकअर्काविरुद्ध भन्सार शुल्क लगाइएका छन्, प्रविधिमा प्रतिबन्धहरू छन् र सैन्य क्षेत्रमा समेत प्रतिस्पर्धा बढेको छ । अहिले ७३ वर्षका शी कुनै सामान्य जिल्लाका अधिकारी होइनन् । चीनको नेतृत्व सम्हालेको करिब १४ वर्षमा उनले विश्वमा चीनको प्रभाव र हैसियत निकै बढाएका छन् । सबै कुरा गुमाएका ‘राजकुमार’ शीको जीवन सुखसुविधाबीच सुरु भएको थियो। सन् १९५३ मा बेइजिङमा जन्मिएका उनी चिनियाँ कम्युनिस्ट क्रान्तिकारी शी झोङसुनका छैटौं सन्तान हुन् । उनका पिता जनवादी गणतन्त्र चीन स्थापना गर्ने अभियानमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेका व्यक्ति थिए । पछि उनी कम्युनिस्ट पार्टीका वरिष्ठ नेता तथा उपप्रधानमन्त्री बने । बाल्यकालमा शीले प्रतिष्ठित विद्यालयमा अध्ययन गरे । त्यतिबेला अधिकांश परिवारले पाउन नसक्ने सुविधा उनलाई उपलब्ध थियो । तर त्यसपछि राजनीति उनको परिवारविरुद्ध मोडियो । सन् १९६० को दशकको सुरुवातमा उनका पितालाई ‘पार्टीविरोधी’ समूहको हिस्सा भएको आरोप लाग्यो । उनलाई पार्टीबाट निकालियो र कारखानामा काम गर्न गाउँ पठाइयो । शीलाई ‘क्रान्तिविरोधी’ भनिएका व्यक्तिका छोरा भनेर हेरिन थालियो । किशोरावस्थामै उनलाई जबर्जस्ती पुनःशिक्षा केन्द्रमा पठाइयो । त्यतिबेला चीनका नेता माओत्सेतुङले युवाहरूलाई गाउँमा गएर किसानबाट सिक्न आह्वान गरेका थिए । त्यसपछि १५ वर्षीय शी सहरबाट गाउँ पठाइएका लाखौं युवासँगै गाउँ पुगे । सन् २००४ मा दिएको एक अन्तर्वार्तामा उनले त्यो यात्रा सम्झिँदै भनेका थिए, ‘रेलमा सबैजना रोइरहेका थिए । म मात्रै मुस्कुराइरहेको थिएँ… यदि म त्यहाँबाट निस्कन नसकेको भए, म पनि रोइरहेको हुन्थेँ । यदि त्यहीँ रोकिएको भए, आज म जीवित पनि हुन्थेँ कि हुँदिनँ, थाहा छैन ।’ उनी चीनको पश्चिमी शान्शी प्रान्तको पहाडी गाउँ लियाङजियाहे पुगे । त्यहाँ उनले सात वर्ष ‘याओदाङ’मा बिताए । याओदाङ पहाडभित्र बनाइएको गुफाजस्तो आवास हो । त्यहाँ उनले खेती गरे, मल बोके र खाल्डा खने । त्यहाँ बिताएको समयबारे उनले भनेका थिए, ‘अचार राखिएको तरकारी मेरो मनपर्ने खाना बनेको थियो । आज पनि मलाई त्यो समय निकै याद आउँछ ।’ कामको बोझ देखेर उनी ‘छक्क’ परेका थिए । सुरुवाती दिनमा उनले भोक र जुकासँग समेत संघर्ष गर्नुपर्यो । दिउँसोको खाना खानुअघि चुरोट पिउन पाइने छोटो समय उनका लागि केही राहतको समय हुन्थ्यो । सत्तासम्मको यात्रा २२ वर्षको उमेरमा शीले गाउँ छाडे र चीनकै उत्कृष्ट शैक्षिक संस्थामध्ये एक छिङह्वा विश्वविद्यालयमा रासायनिक इन्जिनियरिङ अध्ययन गरे । पढाइ पूरा गरेपछि उनले बेइजिङबाट टाढा स्थानीय अधिकारीका रूपमा काम गरे । उनी फुजियान र झेजियाङजस्ता तटीय प्रान्तमा कार्यरत रहे । सन् १९८० को दशकमा चीनले अर्थतन्त्र खुला गरेपछि यी प्रान्त देशकै सबैभन्दा धनी क्षेत्रमध्ये पर्न थाले । माओको निधनपछि शीका पिता पुनः राजनीतिमा फर्किए । यसले शीलाई केन्द्र सरकार र सेनामा पद हासिल गर्न मद्दत गर्यो । त्यहाँ उनले पार्टीका थुप्रै नेतासँग सम्बन्ध बनाए । पछि तीमध्ये धेरैजना उनको विश्वासपात्र नेतृत्व समूहका सदस्य बने । शीले सन् १९७९ मा के लिङलिङसँग विवाह गरेका थिए । यो उनको पहिलो विवाह थियो । उनी बेलायतका लागि चीनका पूर्वराजदूतकी छोरी थिइन् । तीन वर्षपछि उनीहरूको सम्बन्धविच्छेद भयो । एक साझा साथीमार्फत शीको भेट उनकी दोस्रो तथा वर्तमान पत्नी पेङ लियुआनसँग भयो । पेङ सेनासँग सम्बन्धित गायिका थिइन् । उनी चीनमा पहिल्यै निकै चर्चित थिइन् । हरेक वर्ष चिनियाँ नयाँ वर्षमा प्रसारण हुने टेलिभिजन कार्यक्रममा उनी गीत गाउँथिन्, जुन करोडौँ मानिसले हेर्थे । सन् १९८० र १९९० को दशकमा चीनका धेरै मानिसले पेङलाई उनका प्रान्तीय अधिकारी श्रीमान् शीभन्दा बढी चिन्थे । पेङ प्रायः विदेशी भ्रमणमा शीका साथ जान्छिन् । चीनका यसअघिका प्रथम महिलाहरू तुलनात्मक रूपमा कम सार्वजनिक रूपमा देखिने परम्पराभन्दा यो फरक शैली हो । उनीहरूको छोरी तथा एक्ली सन्तान शी मिङजे सन् १९९२ मा जन्मिएकी हुन् । उनका बारेमा धेरै जानकारी सार्वजनिक छैन । उनले अमेरिकाको हार्वर्ड विश्वविद्यालयमा अध्ययन गरेको भने बताइन्छ । सन् २००७ मा केही समय सांघाईका शीर्ष नेता बनेपछि शी चीनको सबैभन्दा शक्तिशाली निर्णय गर्ने निकाय पोलिटब्युरो स्थायी समितिमा प्रवेश गरे । त्यसको पाँच वर्षपछि उनले हु जिन्ताओलाई विस्थापित गर्दै चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टीको नेतृत्व सम्हाले । शीले चीनलाई कसरी बदले ? चीनको नेतृत्व सम्हालेको १४ वर्षमा चीनको आत्मविश्वास लगातार बढेको छ । विश्वका विभिन्न देशमा बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभजस्ता परियोजनामार्फत शीले चीनको प्रभाव विस्तार गरे । साथै उनले बेइजिङलाई ग्लोबल साउथको आवाजका रूपमा प्रस्तुत गरे । यही अवधिमा धेरै ठूला लोकतान्त्रिक देशसँग चीनको सम्बन्ध तनावपूर्ण बन्दै गयो । दक्षिण चीन सागरमा तनाव बढ्यो, ताइवानमाथि दबाब बढ्यो र अमेरिकासँगको प्रतिस्पर्धा पनि तीव्र भयो । तर शीको शासनको अर्को महत्त्वपूर्ण पहिचान चीनभित्र बढेको राजनीतिक नियन्त्रण हो । उनको नेतृत्वमा चीनले सुरक्षा र राजनीतिक स्थिरतालाई पहिलेभन्दा बढी प्राथमिकता दियो । शिनजियाङ, तिब्बत र हङकङजस्ता क्षेत्रमा विभिन्न कदम चालिए । शीका समर्थकहरूले यी कदमले व्यवस्था पुनःस्थापित भएको बताउँछन् । आलोचकहरू भने यसबाट नागरिक स्वतन्त्रता निकै सीमित भएको तर्क गर्छन्। शीले आफ्नो नामसमेत समेटिएको राजनीतिक विचारधारालाई पनि अघि बढाए । यसलाई ‘नयाँ युगका लागि चिनियाँ विशेषतासहितको समाजवादबारे शी जिनपिङका विचार’ भनिन्छ । उनीभन्दा अघिका चीनका दुई नेताले आफ्नो विचारधारामा आफ्नो नाम समावेश गराउन सकेका थिएनन् । शीले संविधानबाट राष्ट्रपतिको कार्यकालको सीमा पनि हटाए । यसले उनलाई दुई कार्यकालपछि पनि पदमा रहिरहने बाटो खोलिदियो । चीनको सरकारी सञ्चारमाध्यमले शीलाई गम्भीर व्यक्तिका रूपमा प्रस्तुत गर्छ । तर कहिलेकाहीँ उनको हल्का–फुल्का शैली पनि सार्वजनिक हुन्छ । उनले फुटबलप्रतिको आफ्नो रुचिबारे कुरा गरेका छन् । चीनको पुरुष फुटबल टोलीको प्रदर्शनप्रति उनले थाइल्यान्डका प्रधानमन्त्रीसँग मजाक गर्दै निराशासमेत व्यक्त गरेका थिए । उनले बेलायतका पूर्वप्रधानमन्त्री डेभिड क्यामरुनसँग बियर पिएका थिए । दक्षिण कोरियाका राष्ट्रपतिलाई चीनमा बनेको साओमी फोन उपहार दिँदा पनि उनले मजाक गर्दै फोन लिनुअघि त्यसमा कुनै ‘ब्याकडोर’ छ कि छैन भनेर जाँच्न भनेका थिए । मित्र कि विरोधी? विदेशी नेताहरूसँग शीको सम्बन्ध समयअनुसार बदलिँदै आएको छ । यी परिवर्तनले चीनको विदेश नीतिका प्राथमिकतासमेत देखाउँछन् । रुसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँगजस्तो निकट सम्बन्ध शीको अन्य कुनै विदेशी नेतासँग छैन । शी सत्तामा आएपछि दुवै नेताबीच ४० भन्दा बढी पटक भेट भइसकेको छ । शीले पुटिनलाई आफ्नो ‘सबैभन्दा निकट विश्वासपात्र’ समेत बताएका छन् । ट्रम्पसँगको शीको सम्बन्ध भने जटिल छ । चीनसँग व्यापार युद्ध सुरु गरे पनि ट्रम्पले प्रायः शीबारे सकारात्मक रूपमा बोल्छन् । उनी शीलाई आफ्नो मित्र बताउँछन् र उनको राजनीतिक शक्तिको प्रशंसा गर्छन् । भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग पनि सुरुवाती चरणमा शीले व्यक्तिगत सम्बन्ध निर्माणमा जोड दिएका थिए । दुवै नेताले औपचारिक एजेन्डाबिनाका भेटवार्तामा कुराकानी गर्दै एसियाका यी दुई ठूला देशबीच सहकार्यको सन्देश दिने प्रयास गरेका थिए । तर सन् २०२० मा सीमामा भएको घातक झडपपछि भारत र चीनबीचको सम्बन्ध कैयौं दशकयताकै खराब अवस्थामा पुग्यो । व्यक्तिगत आकर्षण वा अचानक निर्णयका लागि चिनिने नेताहरूको तुलनामा शीले व्यक्तिगत सम्बन्धलाई विरलै राष्ट्रिय हितभन्दा माथि राख्छन् । यस साता शी फेरि वासिङ्टन डीसी पुग्दा उनी आयोवाका खेतहरू हेर्न पुगेका उत्सुक जिल्लास्तरीय अधिकारीका रूपमा होइन, २१औं शताब्दीको विश्व राजनीतिलाई दिशा दिने प्रभावशाली नेताका रूपमा पुग्नेछन् । (बीबीसीबाट अनुदित तथा सम्पादित)
फोहोरमैला व्यवस्थापन विधेयक पेश, चक्रीय अर्थतन्त्रको अवधारणामा जोड
काठमाडौं । प्रतिनिधि सभाको बुधबारको बैठकमा ‘फोहोरमैला व्यवस्थापन विधेयक, २०८३’ पेश गरिएको छ । पूर्वाधार विकासमन्त्री सुनिल लम्सालले पेश गरेको उक्त विधेयकलाई सदनले विचारार्थ प्रस्तुत गर्न अनुमति प्रदान गरेको हो । बुधबार बसेको प्रतिनिधि सभाको बैठकमा पूर्वाधार विकासमन्त्री सुनिल लम्सालले ‘फोहोरमैला व्यवस्थापन विधेयक, २०८३’ प्रस्तुत गरे । मन्त्री लम्सालले सो विधेयक प्रस्तुत गर्न अनुमति माग्दै पेश गरेको प्रस्तावमाथि कुनै पनि सदस्यबाट विरोधको सूचना नपरेपछि सभामुखले विधेयक प्रस्तुत गर्न अनुमति दिएका थिए । विधेयक पेश गर्दै मन्त्री लम्सालले फोहोरमैलाको उत्सर्जन, संकलन, विसर्जन र समग्र व्यवस्थापनमा नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार तथा स्थानीय तहको भूमिका र जिम्मेवारीलाई थप स्पष्ट पार्न आवश्यक रहेको बताए । उनले तीन तहका सरकारबीच प्रभावकारी समन्वय कायम गर्दै स्वच्छ र स्वस्थ वातावरण निर्माण गर्न यो विधेयक अपरिहार्य रहेको उल्लेख गरे । विधेयकको मुख्य उद्देश्य फोहोरमैलाबाट मानव स्वास्थ्य र वातावरणमा पर्न सक्ने प्रतिकूल प्रभावलाई न्यूनीकरण गर्नु रहेको छ । साथै, चक्रीय अर्थतन्त्रको अवधारणालाई आत्मसात् गर्दै फोहोरमैला प्रशोधन गरी त्यसलाई स्रोत सामग्रीका रूपमा उपयोग गर्ने कानुनी आधार तयार पार्ने लक्ष्य राखिएको छ ।
