नेपालमा ५८ देशको ३ खर्ब लगानी, कुन देशको कति ?
काठमाडौं । नेपालमा ५८ देशको प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी रहेको तथ्याङ्क सार्वजनिक भएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको ‘प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीसम्बन्धी सर्वेक्षण प्रतिवेदन, २०७९/८०’ मा नेपालमा ५८ देशको प्रत्यक्ष लगानी ३ खर्ब लगानी रहेको तथ्याङ्क छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार नेपालमा ५८ देशले कुल २ खर्ब ९५ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ लगानी गरेका छन् । जसमध्ये भारतबाट सबैभन्दा बढी १ खर्ब ३ अर्ब रुपैयाँ लगानी भित्रिएको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ । त्यसपछि क्रमशः चीनबाट ३५ अर्ब ४६ करोड रुपैयाँ, आयरल्याण्डबाट २२ अर्ब ६२ करोड रुपैयाँ, अष्ट्रेलियाबाट १० अर्ब ५ करोड रुपैयाँ, सिङ्गापुरबाट १८ अर्ब ८० करोड रुपैयाँ र वेष्ट इण्डिजबाट १४ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँ प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी रहेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ । यस्तै दक्षिण कोरियाबाट १३ अर्ब ८७ करोड रुपैयाँ, अमेरिकाबाट १२ अर्ब २२ करोड रुपैयाँ, हङकङ्ग चिनबाट ७ अर्ब २३ करोड रुपैयाँ, बेलायतबाट ६ अर्ब ८५ करोड रुपैयाँ, नेदरल्याण्ड्सबाट ५ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ, बङ्गलादेशबाट ४ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ, पाकिस्तानबाट ४ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँ प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी रहेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ । नेपालमा आर्थिक वर्ष २०७९/८० को अन्त्यसम्ममा कुल प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीको मौज्दात ११.८ प्रतिशतले वृद्धि भई २ खर्ब ८५ अर्ब ५० करोड रुपैयाँ कायम रहेको छ । कुल वैदेशिक लगानीमध्ये चुक्ता पुँजीको अंश ५२.८ प्रतिशत, सञ्चिति ३३.७ प्रतिशत र कर्जाको अंश १३.५ प्रतिशत रहेको छ । नेपालमा रहेको प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीमध्ये ५९.७ प्रतिशत औद्योगिक क्षेत्रमा र ४०.२ प्रतिशत सेवा क्षेत्रमा रहेको देखिन्छ । औद्योगिक क्षेत्रअन्तर्गत जलविद्युत् क्षेत्रमा ३० प्रतिशत र उत्पादन क्षेत्रमा २९.४ प्रतिशत वैदेशिक लगानी रहेको देखिन्छ । यसै गरी, कुल प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानीमध्ये २६ प्रतिशत सेवा क्षेत्रअन्तर्गत बैंक तथा वित्तीय संस्था र बीमा कम्पनीमा रहेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ । प्रदेशगत आधारमा नेपालमा रहेका प्रत्यक्ष लगानीमध्ये सबैभन्दा बढी बागमती प्रदेशमा ५९.७ प्रतिशत रहेको देखिन्छ । त्यसपछि क्रमशः गण्डकी प्रदेशमा १५.१ प्रतिशत, कोशी प्रदेशमा १४.७ प्रतिशत, मधेश प्रदेशमा ८.८ प्रतिशत रहेको छ भने लुम्बिनी, कर्णाली तथा सुदूरपश्चिममा प्रदेशमा प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी एक प्रतिशतभन्दा कम रहेको देखिन्छ ।
यस वर्षको मदन पुरस्कार मोहन मैनालीको ‘मुकाम रणमैदान’लाई
काठमाडौं । यस वर्षको मदन पुरस्कार मोहन मैनालीको ‘मुकाम रणमैदान’ लाई प्रदान गरिएको छ । शुक्रबार बसेको मदन पुरस्कार गुठीको बैठकले २०८० सालको मदन पुरस्कार ‘मुकाम रणमैदान’ लाई दिने निर्णय गरेको हो । यस्तै, बैठकले प्राडा योगेन्द्रप्रसाद यादवलाई जगदम्बा श्री २०८० पुरस्कार दिने निर्णय गरेको छ । दुवै पुरस्कारको राशि ४–४ लाख रुपैयाँ छ । २०८० सालमा प्रकाशित पुस्तकमध्ये गुठीलाई प्राप्त भएका ३०४ मध्येबाट ८ साउनमा शीर्ष ५ पुस्तकको नाम सार्वजनिक गरिएको थियो । जसमा मैनालीको मुकाम रणमैदानसँगै भक्त स्याङतानको ‘डम्फुको आत्मालाप’, जीवन क्षेत्रीको ‘नुन–तेल’, भावेश भुमरी र प्रणिता चामलिङको ‘भावलिपि’ र रोशन थापा नीरवको ‘सन्त्रासका साठी दिन’ परेका थिए ।
चिकित्सा शिक्षा आयोगले सार्वजनिक गर्यो स्नातक तह प्रवेश परीक्षाको नतिजा
काठमाडौं । चिकित्सा शिक्षा आयोगले स्नातक तह (एमबीबीएस) का लागि लिएको एकीकृत प्रवेश परीक्षाको नतिजा सार्वजनिक भएको छ । जसमा ७ हजार ८ सय ४७ जना उतिर्ण भएका छन् । शैक्षिक सत्र २०८१/०८२ का लागि आयोगले भदौ १ गते परिक्षामा सञ्चालन गरेको थियो । न्यूनतम शैक्षिक योग्यता हासिल नगरेका तथा उत्तरपुस्तिकामा रोलनम्बर र प्रश्नपत्र सेटको बबल नभरेका वा गलत भरेकाहरूको भने रद्द गरिएको आयोगले जनाएको छ । परीक्षार्थीले आफ्नो प्रोफाइलमा समेत प्रकाशित नतिजा हेर्न सक्ने गरी व्यवस्था मिलाइएको छ । हेरौं नतिजा ः [pdf id=506569]
‘सरकारले निर्माण व्यवसायीको भुक्तानी समयमा नगर्दा अर्थतन्त्र चलायमान हुन सकेन’
काठमाडौं । मुलुकको अर्थतन्त्र चलायमान बनाउन निर्माण उद्योगलाई चलायमान बनाउन आवश्यक रहेको व्यवसायीहरूले बताएका छन् । बिहीबार काठमाडौंमा युवा निर्माण व्यवसायी समुदायले आयोजना गरेको कार्यक्रममा बोल्दै उनीहरूले यस्तो बताएका हुन् । पछिल्लो समय अर्थतन्त्रमा देखिएको शिथिलता हटाउन निर्माण उद्योग चलायमान हुन जरुरी रहेको व्यवसायीहरूले औंल्याए । व्यवसायीहरूले निर्माण उद्योग चलायमान हुन सरकारले निर्माण उद्योगलाई पहिलो प्राथमिकतामा राखेर काम गर्नुपर्ने बताए । सरकारले निर्माण व्यवसायीहरूको भुक्तानी समयमा गर्न नसक्दा पनि अर्थतन्त्र चालयमान हुन नसकेको उनीहरूको भनाइ छ । नेपाल उद्योग परिसंघका अध्यक्ष राजेश अग्रवालले निर्माण क्षेत्र सरकारको प्राथमिकतामा नरहेकाे महसुस भएको बताए । उनले मुलुकमा पूर्वाधार निर्माणको लागि निर्माण क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राख्न जरुरी रहेको उल्लेख गरे । अध्यक्ष अग्रवालले हरेक वर्षको बजेटमा आवश्यकताको पहिचान विना नयाँ आयोजनाहरु थप हुने तर पछि बजेट अभाव हुँदा आयोजनाहरू रुग्ण बन्ने अवस्था आउने गरेको बताए । उनले यस्तो समस्या आउन नदिनका लागि सरकारले आवश्यकता र औचित्यको आधारमा आयोजनाहरू छनोट गर्न आवश्यक रहेको बताए । अध्यक्ष अग्रवालले तीन तहका सरकार हुँदा पनि कसले पूर्वाधार बनाउने र जिम्मेवारी कसले लिने भन्ने अन्योलता रहेको भन्दै पूर्वाधार निर्माण गर्दा तीन तहका सरकारले आवश्यकता र पुँजीको आधारमा छनोट गर्नु उचित हुने बताए । उनले मुलुकमा राजनीतिक र कर्मचारी अस्थिरताको कारणले पनि निर्माण क्षेत्र समस्यामा रहेको धारणा राखे । नेपाल निर्माण व्यवसायी महासंघका अध्यक्ष रवि सिंहले निर्माण उद्योग शिथिल,आर्थिक उपार्जनमा आएको संकट र सरकारले भुक्तानी गर्न नसकेको कारणले गर्दा निर्माण उद्योग समस्यामा परेको बताए । उनले निर्माण उद्योगमा परेको समस्याले सप्लाई चेन लगायत सहयोगी हातहरू पनि समस्यामा परेको उल्लेख गरे । अध्यक्ष सिंहले मुलुकको अर्थतन्त्र चलायमान बनाउन निर्माण उद्योगलाई चलायमान बनाउन आवश्यक रहेको बताए । उनले युवा निर्माण व्यवसायीहरुले निर्माण उद्योग चलायमान बनाउने महत्वपूर्ण भुमिका निवाह गर्ने अपेक्षा रहेको उल्लेख गरे । युवा निर्माण व्यवसायी समुदायको ६ औं अधिवेशनबाट वसन्तबहादुर चन्दको नेतृत्वमा १५ जनाको कार्यसमिति चयन गरेको छ ।
नेरूडे मिर्मिरेका कर्मचारी फेरि आन्दोलित, लघुवित्तमा पुग्यो राष्ट्र बैंक
काठमाडौं । नेरूडे मिर्मिरे लघुवित्त वित्तीय संस्थाका कर्मचारीहरू पुनः आन्दोलित बनेका छन् । आन्दोलित कर्मचारीले राखेका मागहरू सम्बोधन नभएको भन्दै आज (भदौ १४ गते) देखि प्रदेश तथा कलष्टर कार्यालयहरूमा तालाबन्दी गरेका हुन् । मिर्मिरे लघुवित्त कर्मचारी संगठनका अध्यक्ष कटक बहादुर शाहले कर्मचारीका माग पुरा गर्न तत्काल वार्ताको टेबुलमा बस्न व्यवस्थापन समक्ष माग गरेका छन् । यदि वार्ताको माध्यमबाट मागहरू सम्बोधन नभए भदौ १४ गतेदेखी प्रदेश तथा कलष्टर कार्यालयहरूमा तालाबन्दी र भदौ १६ गतेदेखि केन्द्रीय कार्यालय घेराउ तथा धर्ना गर्ने र सशक्त संघर्षका कार्यक्रहरू गर्ने शाहले चेतावनी दिए । साथै विरोधका कार्यक्रमका लागी तयारी अवस्थामा रहन कर्मचारीहरूलाई आग्रह गरेका छन् । संघर्षका कार्यक्रमबाट संस्थामा पर्ने क्षतीको जिम्मेवार स्वयम लघुवित्त संस्थाको व्यवस्थापन पक्ष हुनुपर्ने उनको भनाइ छ । शाहका अनुसार आफूहरूको मनोबल खस्किने गरी पद घटुवा गरेपछि कर्मचारीहरू आन्दोलन गर्नु परेको हो । लघुवित्तमा कार्यरत फिल्ड कर्मचारीहरूले संस्थालाई उचाइको शिखरसम्म पूर्याएर बलियो बनाएको भएपनि योगदान र खेलेको भूमिकालाई बेवास्ता गर्दै पद घटुवा गरेको हुँदा आन्दोलन गर्नु परेको उनले बताए । गत असार २५ गते कर्मचारी संगठनले लघुवित्तका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ)लाई ९ बुँदे ज्ञापनपत्र बुझाउँदै साविक नेरूडे लघुवित्त र मिर्मिरे लघुवित्त मर्जपश्चात् साविक मिर्मिरे लघुवित्तमा कनिष्ठ सहायक (ख) पदमा कार्यरत कर्मचारीलाई कनिष्ठ सहायकमा बढुवा गर्ने सहमति थियो । तर, मर्जरपश्चात् केन्द व्यवस्थापक पद सिर्जना गरी कार्यालय सहयोगी भन्दा पनि तल्लो दर्जामा राखेको उनीहरूको गुनासो छ । त्यसैले केन्द्र व्यवस्थापक पद खारेज गरी कनिष्ठ सहायकमा बढुवा गर्नुपर्ने मागसहित देशभरिका शाखामा तालाबन्दी गरेका हुन् । मर्जरपछि कर्मचारीमाथि अन्यायपुर्ण तरिकाले गरिएका सरूवा, अनावश्यक कारबाही र जिम्मेवारी हेरफेरमा भएको सौतेनि व्यवहार तुरून्तै खारेज गर्नुपर्ने, पुर्वदेखि पश्चिमसम्म कुनैपनि कर्मचारीहरूसँग सुमधुर सम्बन्ध नभएको व्यक्तिलाई कर्जा असुलि विभाग प्रमुखको जिम्मेवारीबाट तत्काल हटाउनुपर्ने उनीहरूले माग राखेका थिए । यस्तै विभिन्न व्यक्तिको शैक्षिक योग्यता भारतीय डुप्लीकेट रहेकाले छानबिन गरी कारबाही हुनुपर्ने, केन्द्र व्यवस्थापक र नायब पद खारेज गरी सम्पुर्ण केन्द्र व्यवस्थापक कर्मचारीहरूलाइ कनिष्ठ सहायक पदमा र नायव पदलाई हटाई माथिल्लो पदमा बढुवा गर्नुपर्ने, नियमसंगत हुनुपर्ने कर्मचारी बढुवा तुरून्त गरिनुपर्ने, विभिन्न ठाउँमा मर्ज भएका शाखाहरूका तत्कालीन शाखा प्रमुखलाई सोही शाखामा राखि मनोबल नै खस्किने गरी व्यवस्था गरेकोप्रति ध्यानार्कषण भएको र तुरून्त उहाँहरुको व्यवस्था गर्नुपर्ने उनीहरूको माग छ । नेपाल राष्ट्र बैंकको लघुवित्त संस्था पर्यवेक्षण विभाग प्रमुख कार्यकारी निर्देशक बिमल राज खनाल नेरूडे मिर्मिरे लघुवित्त संस्थामा भएको कर्मचारी विवाद बारे नजिकबाट नियालिरहेको बताउँछन् । साथै राष्ट्र बैंकको टोलीले स्थलगत निरीक्षण गरेको हुँदा प्रतिवेदन आउन बाँकी रहेको उनले बताए । ‘हामीले आफ्नोतर्फबाट काम गरिरहेका छौं, राष्ट्र बैंकको टोलीले स्थलगत निरीक्षण २/३ दिन अगाडि सकेर आएको छ, संस्थामा के भइरहेको छ भनेर नजिकबाट हेरिरहेका छौं,’ उनले भने, ‘लघुवित्तमा भइरहेको कर्मचारी विवादको विषय राष्ट्र बैंकको नोटिसमा छ, निरीक्षण टोलीको रिपोर्ट फाइनल भइसकेपछि थाहा भइहाल्छ ।’’ उनका अनुसार कर्मचारी व्यवस्थापन काम सम्बन्धित संस्थाको रहेको उनले बताए । यदि केही समस्या परिहाल्यो भने राष्ट्र बैंकले संस्थाको सञ्चालक समिति र व्यवस्थापनलाई बोलाएर छलफल गर्ने उनको भनाइ छ । सम्बन्धित समाचार: नेरूडे मिर्मिरेमा कर्मचारी आन्दोलन चौंथो दिन पनि जारी, देशभरका शाखा ठप्प नेरूडे मिर्मिरेमा कर्मचारी आन्दोलनले उग्ररूप लिँदै, बिहानै केन्द्रीय कार्यालयमा तालाबन्दी नेरूडे मिर्मिरे प्रकरण स् कर्मचारीको आन्दोलन बल्झिदैँ, अब संगठनले नेतृत्व गर्ने नेरूडे मिर्मिरे लघुवित्तमा भाँडभैलो, देशभरिका शाखामा तालाबन्दी नेरूडे मिर्मिरे लघुवित्तमा साविक मिर्मिरेका कर्मचारी चेपुवामा, झण्डै कुटिए डीसीईओ बोहरा ! नेरुडे मिर्मिरे लघुवित्तका देशभरिका शाखामा तालाबन्दी (फोटो फिचरसहित)
नेपालमा सम्भावना नभएको भए म जस्तो सामान्य मान्छे नेतृत्वसम्म आइपुग्ने थिइनँ : अध्यक्ष ढकाल
काठमाडौं । नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका अध्यक्ष चन्द्रप्रसाद ढकालले नेपालमा लगानीका लागि उल्लेख्य सम्भावना रहेको बताएका छन् । शुक्रबार काठमाौंमा आयोजित एक कार्यक्रममा बोल्द उनले नेपाल लगानीका लागि सम्भावना नै सम्भावना भएको देश रहेको बताएका हुन् । उनले अहिले नेपालमा केही पनि सम्भावना नै छैन भन्ने भाष्य सिर्जना गरिएको भन्दै उक्त भाष्य सही नभएको बताए । उनले नेपालमा केही पनि सम्भावना नभएको भए आफू जस्तो सामान्य व्यक्ति उद्योग वाणिज्य महासंघको नेतृत्वसम्म नआइपुग्ने बताए । अहिले नेपाल बाहिर रहेका नेपालीहरूले नेपालमा कुनै अवसर नरहेको, सबै नराम्रो रहेको भन्ने सोचलाई मात्रै बढी प्रश्रय दिइरहेको उनकाे भनाइ छ । आम नागरिकहरूलाई विश्वासमा लिएर अघि बढ्नसके नेपालमा प्रचुर सम्भावना रहेको उनले बताए । ‘अहिले एउटा भाष्य बनाइएको छ, नेपालमा केही सम्भावना पनि छैन, यहाँको मान्छे पनि राम्रो छैन, हरेक हिसाबले नेगेटिभ मात्रै सोचाइ छ,’ उनले भने, ‘तर वास्तविकता त्यो होइन, नेपालमा अवसर छैन, थिएन, नेपालमा सम्भावना नभएको भए हामी जस्तो केही पनि नभएको व्यक्ति निजी क्षेत्रको छाता संगठनको जिम्मेवारी लिन असम्भव थियो ।’ अध्यक्ष ढकालले लगानीको वातावरण नै छैन, कानूनहरू नै ठिक छैन मात्रै भन्ने र संशोधनतिर नजाने हो भने कहिले पनि राम्रो वातावरण बनाउन नसकिने उल्लेख गरे ।
दैनिक आधा घण्टा घाममा बस्नुस्, भिटामिन डीको समस्या हुँदैन : डा. गौतम
भिटामिन डीको मुख्य स्रोत सूर्यको किरण हो । पछिल्लो समय द्रुत शहरीकरण र व्यस्त जीवनशैलीले मानछेलाई घाम तापेर बस्ने फुर्सद छैन । जसका कारण अधिकांशलाई भिटामिन डीको कमी भइरहेको पाइन्छ । सूर्यको किरणबाट पाउने यो भिटामिन लिन घाममा कसरी बस्ने ? के घामभन्दा बाहेक खानेकुराबाट भिटामिन डी पाइँदैन ? यही विषयमा अल्का अस्पतालमा कार्यरत फिजिसियन डा. रक्षा गौतमसँग विकासन्युजका लागि इन्द्रसरा खड्काले कुराकानी गरेकी छन् । ‘भिटामिन डी’ भनेको के हो ? भिटामिन डी एक प्रकारको फ्याट सोलुबल भिटामिन हो । भिटामिन ए, भिटामिन के, डी र ई , एउटै समूहमा पर्छन् । भिटामिन बी भनेर जुन बी कम्पलेक्स खाइरहेको देख्छौँ त्यो वाटर सलुबल अन्तर्गत पर्छ । भिटामिन डी कै विषयमा कुरा गर्दा यसको करिब ८० देखि ९० प्रतिशत रिसोर्स भनेको सूर्यको किरण हो । यो हाम्रो शरीरले आफै बनाउन सक्दैन । घाममा नबस्दा वा घाम नताप्दा यसको समस्या बढी हुन्छ । भनेपछि यसलाई सूर्यको किरणबाट प्राप्त गर्ने भिटामिन भनेर बुझदा हुन्छ ? हो, खानाभन्दा बढी घामबाट पाइने भएकाले भिटामिन डीलाई घामबाट पाइने भिटामिनभन्दा पनि हुन्छ । अहिले हामीकहाँ आउने अधिकांश समस्या भोगिरहेकाहरू दिनमा एक पटकपनि घाममा नबसेकोहरू धेरै छन् । बिहानदेखि साँझसम्म घरभित्रको वा कार्यालयमा बसेर काम गर्ने भएकाले यो समस्या भएकाहरू धेरै हुन्छन् । यसको प्राकृतिक सोर्स केही छ ? खानाबाट पनि केही प्रतिशत भिटामिन पाउन सकिन्छ तर, त्यसले प्रयाप्त भने हुँदैन । अण्डा, स्याल्मन फिस, दुग्दजन्य डेरीका केही खानेकुरामा यो पाइन्छ । तर, हामीले भिटामिन प्राप्तका लागि यो मत्रा धेरै खानुपर्ने हुन्छ । त्यसैले जति सजिलो सूर्यको किरणबाट पाइन्छ त्यति सजिलो हुँदैन । अहिले घाममा बसेर भिटामिन लिने चलन छैन । त्यसैले आफ्नो भिटामिन जाँच गरेर चिकित्सकसँग परामर्श लिएर क्यापसुल खाने गर्नुपर्छ । घाममा बस्ने अथवा सूर्यको किरण प्रयाप्त शरीरमा पर्ने व्यक्तिमा यो समस्या हुँदैन हो ? अहिलेको यस्तो भन्न सकिने अवस्था पनि छैन । किन कि हाम्रो अस्पतालको ओपीडीमा आउने बिरामी बिहानदेखि दिनभरि घाममै बसेर काम गर्नेहरूमा पनि भिटामिन डी को कमी भएको पाइएको छ । अहिलेको सूर्यको किरणमा बस्ने वातावरण छैन । एकदम चर्को छ । ५ देखि १० मिनेट बस्दा छालाको समस्या देखिने, पोल्न थाल्ने, छाला डढ्ने, लगायतका समस्या हुन्छन् । कसैलाई घाममा बस्दा टाउको दुख्ने लगायतका समस्या देखिन्छन् । यसो हुँदा धेरैजसो व्यक्ति घाममा बस्न मन लगाउँदैनन् । कतिपय जाडो महिना हुँदा घाममा बस्न मन गर्छन् भने अहिलेको गर्मीयाममा घाममा बस्न प्राय कसैको रुचि हुँदैन । फेरि हामी नेपालीहरू जुन तरिकाले घाममा बस्छौँ, शरीर पुरै ढाकेर मुखमात्र देखाउँछौँ यसलेमात्र पुग्दैन । भिटामिनका लागि छाला एक्सोपोज गर्नुपर्छ । त्यसो भए कुन समयमा कसरी बस्ने ? घाममा बसेर मात्र हुँदैन । कसरी बस्ने भन्ने कुरा आउँछ । तपाईं हामीले विदेशीहरू समुन्द्रको किनारमा सनवेदिङका लागि बसिरहेका देखेका छौँ । उनीहरू शरीरको ७० देखि ८० भाग नढाकेर बसकेका हुन्छन् त्यसैगरी घाममा बस्नुपर्छ । तर, त्यो हाम्रो संस्कृतिले दिँदैन । यसरी घाममा बस्न सम्भावना पनि छैन । र, बिरामीलाई यसरी घाम ताप्नुहोस भनेर भन्न पनि मिल्दैन । अर्को कुरा कुन समयमा घाममा बस्दा राम्रो हुन्छ भन्ने कुरामा बिहान सूर्य अस्ताएदेखि १० बजेसम्मको घाममा बस्दा राम्रो हुन्छ । यो समय अथवा बिहान ८ बजेदेखि १० बजेको घामले पर्याप्त भिटामिन दिन्छ भन्ने गरिन्छ । तर, यो समय भनेको एकदम व्यस्त हुने समय हो । भिटामिन पाउन दिनमा कति घण्टा घाममा बस्नुपर्छ ? यसका लागि दिनभरिमा कम्तिमा ३० मिनेट सिधै सूर्यकाे किरणमा शरीरमा पर्नुपर्छ । प्रयाप्त मात्रामा भिटामिन डी बन्न लगातार ३० मिनेट होस् वा बेलाबेला गरेर होस् दैनिक आधा घण्टा त्यो पनि शरीर दुईतिहाइ भाग एक्सपोज गरेर बस्नुपर्छ । हप्ताको ६ दिन यसरी बस्यो भने शरीरलाई प्रयाप्त मात्रामा पुग्ने गरी भिटामिन डी पुग्छ । भिटामिनकै लागि दिनको आधाघण्टा नियमित घाममा बस्न सायद सम्भव हुँदैन । त्यसैले अहिलेको अवस्थामा भिटामिन डी एकदम कमी छ वा लक्षण नै देखिन थालेको छ भने राम्रो उपाय भनेको क्यापसुल खाने हो । यसका लागि चिकित्सकको सल्लाहमा फार्मेसीबाट क्याप्सुल लिनुपर्छ । कतिपयले कुनै पनि औषधी वा क्याप्सुल चिकित्सकको सल्लाबिनै लिएको पाइन्छ, भिटामिनको कमी भएको लक्षण पर्दा सल्लाह विनै क्याप्सुल खाँदा के हुन्छ ? कुनै पनि औषधी चिकित्सकको सल्लाहबिनै लिनु राम्रो होइन । आफूलाई कुनै पनि समस्या देखिदा जाँच गराइ चिकित्सकको सल्लाह अनुसारमात्र लिनुपर्छ । आफैले किनेर खाँदा घातक हुनसक्छ । भिटामिन डीको कमी भएको कसरी थाहा पाउने ? शरीरमा भिटामिन डी को लेवल १० भन्दा कम छ भने यसलाई कमी भएको मानिन्छ । १० देखि ३० को बीचमा छ भने यने पनि प्रयाप्त हुँदैन । ३० देखि ७० को बीचमा छ भने प्रयाप्त मानिन्छ । योभन्दा माथि छ भने त्यो पनि राम्रो मानिँदैन । अब लक्षणको कुरा गर्दा हामी कहाँ उपचारमा आएको बिरामीसँग कुरा गर्दा चाहिनेभन्दा बढी थकाइ लाग्ने,ढाड दुख्ने,हाड जोर्नी दुख्ने, मांशपेसी दुख्ने जस्ता लक्षण भिटामिन डीको कमी हुँदा देखिएको पाएको छौँ । यस्तै, डिप्रेसनका लक्षण पनि जस्तै झर्को लाग्ने, पहिले गरिरहेको काम गर्न मन नलाग्ने,पहिले जे कुरा रमाइलो लाग्थ्यो त्यो रमाइलो लाग्न छोड्ने, जतिबेला पनि सुत्न पाए हुन्थ्यो जस्तो लाग्ने हुन्छ । सुरुमा बिरामी आउँदा हातखुट्टा दुख्ने जोर्नी दुख्ने लक्षण लिएर आउने भेटेका छौँ । यदि यस्ता लक्षण कुनै व्यक्तिमा देखिने गरेको छ भने हामीले जाँच गराइहाल्नुपर्छ । यस्तो हुँदा जाँचको प्रक्रिया के हुन्छ ? आजभोलि धेरै नागरिक स्वास्थ्यप्रति सचेत भएका छन् । सामान्य रूपमा सुँगर,थाइराइड लगायतका विभिन्न जाँच गराइरहेको पाइन्छ । कतिपयले आफै जाँच गरेर रिपोर्टमात्र देखाउन आउने गरेको पान्छ भने कतिपय सास्या लिएर अस्पतालमै आएर जाँच गराउने गर्छन् । अहिले ल्याबहरू प्रयाप्त मात्रामा छन् । जाँचका लागि कुनै समस्या छैन । मेले माथि भनेको जस्तै कुनै लक्षण तपाइमा पनि छ भने जाँच गराइहाल्नुपर्छ । यो समस्या भइरह्यो तर जाँच गरिएन भने भोलि गएर कस्तो समस्या देखिन्छ ? भिटामिन डी धेरै समयसम्म कम राखिरह्यो भने यसले अरु रोगहरू निम्त्याउँछ । विशेषगरी ४० कटिसकेका महिलाहरूमा क्याल्सियम कम हुँदै जाने, हाडजोर्नी कम हुँदै जाने,हार्मोन परिवर्तन हुँदै जाने, हड्डी खोक्रो हुँदै जाने हुन्छ । दैनिक क्रियाकलप नै बाधा पुग्ने गरी समस्या देखियो भने तुरुन्त चेकजाँच गरिहाल्नुपर्छ । भिटामिनको मात्रा १० भन्दा तल छ भने खाना र घामबाटै पूर्ति गर्छु भनेर घरमै बसिराख्न हुँदैन । किनकि यसो गर्दा पर्याप्त भिटामिन पाइँदैन । यसका लागि क्याप्सुलको विकल्प हुँदैन । तपाईंकहाँ जाँच गराउन आउने बिरामीमा यो समस्या कत्तिको पाउनुभएको छ ? अहिले यो समस्या नेपालमा एकदमै छ । मैले यो अस्पतालमा काम गर्न थालेको पाँच वर्ष भयो । कम्तीमा पनि तीन, चारजना बिरामी यो समस्या लिएर मलाई मात्र भेट्न आउनुहुन्छ । समग्र अस्पतालकै कुरा गर्ने हो भने एभ्रेजमा हाम्रो १५ देखि २० जना जति नै समस्या लिएर उपचार गर्न आउने गर्छन् । कुन उमेर समूहका बढी आउँछन् ? फिजिसियनले १४ वर्षभन्दा माथिका बिरामीलाई हेर्ने गर्छन् । भिटामिन डीको कुरा गर्दा टीनएजदेखि वयस्क, वृद्धवृद्धामा पनि यो समस्या भएको पाउँछौँ । दीर्घरोगी, मानसिक समस्या भएकाहरूमा पनि यस्तो लक्षण देखा पर्छ । कतिपय बिरामीहरू यस्तै समस्या लिएर आउनुहुन्छ तर, जाँच गर्दा समस्या देखिँदैन । त्यस्तै, दीर्घ रोगी मुटुको समस्या भएका, दम भएका डायवेटिज भएकाहरूमा पनि यो लक्षण मेल खान्छ । उनीहरूमा पनि यस्ता लक्षण्हरू देखा पर्छन् । मानसिक स्वास्थय समस्या भएकाहरूमा पनि लक्षण मेलखान जान्छ । अर्को स्कुल जाने स-साना बच्चाहरूमा पनि आजभोलि यस्तो समस्या देखिन्छ । किनकि बिहान उठ्यो स्कुल गयो दिनभरि स्कुलभित्र बस्यो, साँझ घर आयो यसो हुँदा उनीहरू पनि घाम ताप्न पाउँदैनन् र यो समस्या हुन्छ । आभोलि यो समस्या भयावह रूपमा फैलिरहेको सुनिन्छ किन यस्तो भइरहेको छ ? द्रुत सहरीकरण, सहरी जीवनशैली, आफिस टाइम लगायतका विभिन्न कारणले यो समस्या भएको हुन सक्छ । व्यस्त जीवनशैलीले घाममा बस्ने फुर्सद नहुँदा र काम पनि कोठाभित्रै गर्नुपर्दा यो समस्या बढेको हो । अस्पतालमा आउने बिरामी हेर्दा पनि गाउँ भन्दा शहरमा बसोबास गर्नेहरूमा यो समस्या धेरै देखिन्छ । गाउँतिर खेतवारी जाने, घाममै काम गर्ने हुँदा त्यति समस्या देखिँदैन । उपत्यका बाहिरबाट आउने बीरामीमा हात खुट्टा दुख्ने जोनी दुख्ने लक्षण कि हड्डीहरू खिएरै देखिएको हुन्छ नभए यस्तो समस्या भएको पाइँदैन । तर, सूर्यको किरणमा बस्दा पनि जोखिम हुने कुरा सुनिन्छ नि ? अहिले मलाई पनि यो कुरा गर्दा दोधार हुन्छ । भिटामिनको मुख्य स्रोत सूर्य हो । तर, सूर्यको किरणले स्वास्थ्यमा समस्या पार्छ भन्ने कुरा आइरहेको छ । अहिले पहिलेको जस्तो वातावरण छैन । सूर्यको किरणसँगै अल्ट्राभायोलेट (युभी) अथवा परावैजनी किरण पनि मिसिएर आउँछ । यसले छालामा गर्ने असर बढी देखिन सक्छ । अहिले सिधै घाममा बस्नु भनेर सल्लाह दिन पनि सकिने अवस्था छैन । आफ्नै लागि पनि समय निकालेर घाममा बस्न सहज पनि छैन । पहिलेको जस्तो अहिले वातावरण छैन । त्यसैले घाममै बसेर भिटामिन डीको मात्र पुर्याउनुहोस भन्ने सल्ला दिन पनि गाह्रो छ । समय छ भने बिहानको मिरमिरे घाममा बस्न राम्रो हुन्छ । नभए क्याप्सुल खमएर बस्नु नै उपयुक्त हुन्छ । भिटामिन डी क्याप्सुल खाँदा यसको असर केही हुन्छ ? यो क्याप्सुल हेरेर भन्न सकिन्छ । बजारमा क्याप्सुल कस्तो छ, कस्तो ल्यावमा बनेको हो त्यसमा भरपर्छ । यसका लागि बिरामी आफैले किन्नुभन्दा चिकित्सकको सिफारिसमा किन्दा राम्रो हुन्छ । किनभने कुनै पनि चिकित्सकले आफ्नो बिरामीलाई नराम्रो औषधी सिफारिस गर्दैन । यसको त्यस्तो नराम्रो असर पर्दैन । यो खाँदा शरीरमा क्याल्सियम प्राप्त मात्रामा हुनुपर्छ । त्यसैले कहिले खाने, कहिले रोक्ने भन्ने विषयमा सल्लाह लिनुपर्छ । यसका जाँच कतिको सस्तो छ ? अन्य जाँचभन्दा भिटामिन डीको जाँच अलि महंगो हुन्छ । सरकारी अस्पतालमा अलिकती सस्तो भए पनि निजी अस्पतालमा भने यो महंगो हुन्छ । यसको जाँचका लागि मात्र २ हजार बढी खर्च हुन्छ, यो पनि अस्पताल पिच्छे फरक फरक मुल्य हुन्छ । यो कसरी खानुपर्छ ? यो औषधी बिरामीलाई प्रायः सातामा एक पटक खान सल्लाह दिइन्छ । सुरुमा १२ साता, तीन महिनामा र महिनामा एक पटक खान दिन्छौँ । यसको ९ महिनाजतिको कोर्स हुन्छ । त्यसपछि फेरि जाँच गरेर आवश्यक भए निरन्तर खान सल्लाह दिन्छौँ भने नभए खान पर्दैन । त्यसपछि पनि फेर समस्या आयो भने जाँचेर मात्र क्यापसुल खान दिइन्छ । अन्त्यमा केही भन्नुछ ? अहिले धेरैलाई यो समस्या छ , थाहा छ पनि । यो कमअन समस्या हो । कुनै पनि व्यक्तिले सामान्य जाँच गर्दा भिटामिन डी पनि जाँच गनुृपर्छ । धेरै ठाउँमा लक्षण देखा परेर बिरामी भौतारिरहेका हुन्छन् । यो समस्या लिएर विभिन्न डाक्टरलाई भेटिरहेका हुन्छन् । तर, सञ्चो नभएको बिरामी कहिलेकाहीँ भेटिनुहुन्छ । भिटामिन डी जाँच गर्नुभएको छ भनेर सोध्दा छैन भन्नुहुन्छ । यो सानो जाँच हो । तर, अनिर्वाय जाँच गर्नुपर्छ । कहिलेकाँही सामान्य भनिएकाले जोखिम अवस्था ल्याउन सक्छ । त्यसैले आफ्नौ नजिकै रहेको अस्पतालका फिजिसियनसँग सल्लाह अवश्य लिनुहोला ।
डेढ अर्ब लगानीमा भरतपुरको महानगरीय चक्रपथ
चितवन । भरतपुर महानगरपालिकाले १ अर्ब ५० करोडभन्दा बढीको लगानीमा महानगरीय चक्रपथ निर्माण अन्तिम चरणमा पुर्याएको छ । संघ र प्रदेश सरकारसँगको सहकार्यमा यो बृहत् आयोजना अन्तिम चरणमा पुर्याइएको हो । राप्ती र नारायणी नदी, मध्यवर्ती र सामुदायिक वन किनार हुँदै महानगरको अधिकांश भागलाई समेट्ने गरी ८८.६ किलोमिटर लामो चक्रपथ निर्माण गरिएको हो । महानगर प्रमुख रेनु दाहालले भरतपुर महानगरपालिका, संघीय सरकारको डिभिजन सडक कार्यालय, सघन सहरी तथा भवन निर्माण आयोजना र प्रदेश सरकारको प्रदेश पूर्वाधार कार्यालयले विभिन्न खण्ड छुट्याएर चक्रपथ निर्माण गरेको जानकारी दिइन् । उनका अनुसार झण्डै ९० प्रतिशत काम सम्पन्न भएको छ । बाँकी कामका लागि पनि बोलपत्र आह्वान गरिसकिएको छ । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यवर्ती र वनक्षेत्रमा रुख कटानको समस्याले केही साँघुरो भए पनि अधिकांश ठाउँमा सात मिटर कालोपत्र गरिएको छ । चक्रपथले पूर्वपश्चिम राजमार्ग, नारायणगढ–मुग्लिन सडक, बाइपास सडक र प्रचण्डमार्गलाई समेत ठाउँठाउँमा जोडेको प्रमुख दाहालले बताइन् । प्रमुख दाहालले भनिन्, ‘संघीयताको नमुना परियोजनाका रूपमा हामीले यसलाई लिन सक्छौँ ।’ यो देशकै सबैभन्दा लामो चक्रपथ भएको उनको भनाइ छ । दाहालले एउटै निकायले मात्र काम गर्न सम्भव नभएपछि सबैसँगको सहकार्यमा काम गरिएको बताइन् । काम सम्पन्न गरेर थप व्यवस्थित बनाउने काममा महानगर जुट्ने उनको भनाइ छ । यसले पर्यटन प्रवर्द्धनमा सहयोग पुगेको, आर्थिक गतिविधि चलायमान भएको, जीवनस्तर उकास्न सहयोगी बनेको प्रमुख दाहालको भनाइ छ । महानगरपालिकाका इन्जिनियर साकार लामाले ठाउँठाउँमा गरेर ४.१ किलोमिटर सडक कालोपत्र गर्न बाँकी रहेकामा बोलपत्र आह्वान भइसकेको बताए । संघीय सरकारको १० करोड रुपैयाँको लागतमा बोलपत्र आह्वान भएको हो । यो काम सम्पन्न भएपछि चक्रपथको सम्पूर्ण भाग कालोपत्र हुनेछ । महानगरपालिकाको वडा नं २७ र २८ क्षेत्रको नारायणी नदी वारिका तीन ठाउँमा बाँकी रहेका भागको सडक डिभिजन कार्यालयले ठेक्का लगाएको हो । लामाले भने, ‘गाउँगाउँलाई भरतपुरको मुख्य सहरसँग जोड्न चक्रपथ उपयोगी भएको छ ।’ पश्चिम चितवनमा रहेका ठूला होटल हुँदै चक्रपथ बनेकाले पर्यटन क्षेत्रमा पनि यसले सकारात्मक प्रभाव पार्ने उनको भनाइ छ ।
