दुरुपयोगको मुद्दा टुंगो लगाउन बजार नियामकको शरणमा अडानी
काठमाडौं । अडानी समूहका धेरै कम्पनीहरूले सार्वजनिक सेयर होल्डिङसँग सम्बन्धित नियमहरूको उल्लङ्घनको मुद्दा सुल्झाउन बजार नियामक भारतीय प्रतिभूति तथा विनिमय बोर्ड (सेबी) लाई सम्पर्क गरेका छन् । समूहका चार सूचीकृत कम्पनीमाथि घोटाला गरी सार्वजनिक सेयर नियम उल्लंघन गरेको आरोप छ । अडानी इन्टरप्राइजेज, अदानी पावर, अदानी पोर्ट्स एण्ड स्पेशल इकोनोमिक जोन र अडानी इनर्जी सोलुसन्स अनुसन्धानमा रहेका चार सूचीकृत कम्पनी हुन् । मौरिससमा आधारित एफपीआई इमर्जिङ इन्डिया फोकस फन्ड्स (ईआईएफएफ) ले गत हप्ता २८ लाख भारुको सम्झौता रकम प्रस्ताव गरेको थियो। सेबीले यो कोष गौतम अडानीका सौतेनी भाइ विनोद अडानीसँग जोडिएको आरोप लगाएको छ । ईटीले यससँग सम्बन्धित कागजातहरू हेरेको छ । साथै, समूहको प्रमुख कम्पनी अडानी इन्टरप्राइजेजका निर्देशक विनय प्रकाश र अम्बुजा सिमेन्टका निर्देशक अमित देसाईले तीन–तीन लाख भारु सेटलमेन्ट रकम प्रस्ताव गरेका छन् । अडानी इन्टरप्राइजेजले पनि यस विषयमा समाधान गर्न माग गरेको छ । सेबीले सेप्टेम्बर २७ मा कारण देखाउनुहोस् आदेश दिएपछि यी सेटलमेन्ट प्रस्तावहरू आएका हुन् । सेटलमेन्ट आवेदनले दोष स्वीकार्न गर्न वा अस्वीकार गर्न संकेत गर्दैन । इटीलाई चारवटा कम्पनीको आवेदनको बारेमा जानकारी छ तर यो सम्भव छ कि समूह स्तरमा कानूनी रणनीति बनाइएको हुनाले यसमा संलग्न सबै अडानी समूह कम्पनीहरूले सेटलमेन्टको लागि आवेदन दिएका हुन सक्छन् । घटनाक्रमसँग परिचित एक व्यक्तिले सेबीले हालसम्म सेटलमेन्ट आवेदनहरूमा कुनै निर्णय नगरेको बताए । कारण देखाऊ आदेश यी चार संस्थाबाहेक सेबीले गौतम अडानी, उनका भाइहरू विनोद, राजेश र वसन्त, भतिज प्रणव (विनोदका छोरा) र जेठाजु प्रणव भोरासहित २६ अन्य संस्थाहरूलाई कारण देखाऊ नोटिस जारी गरेको थियो । एउटा स्रोतले समूह कम्पनीहरूले आरोपहरू अस्वीकार गरेकाे बताएकाे छ र आवेदन केवल प्रक्रियाका लागि दिइएकाे छ । समूहका निकायहरूले आरोप अस्वीकार गर्दै कारण देखाऊ सूचनाको छुट्टै जवाफ पनि दायर गरेका छन् । जसको आधारमा आरोप लगाइएको छ, त्यसको आधारमा कागजपत्र जाँच्न अनुरोध गरेको स्रोतले जनाएको छ । कुरा कहिलेको हो ? यी कम्पनीहरूले दोस्रो त्रैमासको नतिजामा प्रवर्द्धकको सेयर होल्डिङलाई सार्वजनिक सेयर होल्डिङको रूपमा वर्गीकरण गरेको सम्बन्धमा कारण देखाऊ सूचना प्राप्त गरेको स्वीकार गरेका छन् । सेबीले पनि विनोद अडानी र उनका सम्बद्ध संस्थाहरूले चार कम्पनीहरूमा सेयर प्राप्त गर्न जटिल संरचनाहरू बनाएर कमाएको २ हजार ५०० करोड भारुभन्दा बढीको अवैध नाफा फिर्ता गर्न खोजेको छ । यो मामिला जुन-जुलाई २०२० को हो, जब सेबीलाई अडानी समूहका कम्पनीहरूले न्यूनतम सार्वजनिक सेयर होल्डिङ नियमहरू पालना नगरेको गुनासोहरू प्राप्त गरेको थियो । नियमअनुसार सूचीकृत कम्पनीले कम्तीमा २५ प्रतिशत पब्लिक सेयर राख्नुपर्छ । यसको उद्देश्य कम्पनीको इक्विटीको अर्थपूर्ण अंश सार्वजनिक रूपमा कारोबार भएको र सेयरको कारोबारमा पर्याप्त तरलता रहेको सुनिश्चित गर्नु हो । सेबीले २०२० को अक्टोबर २३ देखि औपचारिक जाँच सुरु गरेकाे थियाे, जसमा २०१२ को सेप्टेम्बर १ देखि २०२० को ३० सेप्टेम्मबरसम्मको लेनदेन जाँच गरिएको थियाे । (एजेन्सीहरूको सहयोगमा)
एनपीएलमा ‘बेटिङ’ गरेको आरोपमा चारजना पक्राउ
काठमाडौं । नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल)मा ‘बेटिङ’ गरेको आरोपमा प्रहरीले चारजनालाई पक्राउ गरेको छ । कीर्तिपुरस्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालय क्रिकेट खेल मैदानमा सञ्चालन भइरहेको प्रतियोगितामा बेटिङ गराएको आरोपमा भारत बिहारका चार जना पक्राउ परेका हुन् । नेपाल प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) का प्रवक्ता एवं प्रहरी उपरीक्षक होबिन्द्र बागटीका अनुसार पक्राउ पर्नेमा भारतीय नागरिकहरु २४ वर्षीय सुमन भोज, २५ वर्षीय अमित यादव, २४ वर्षीय सुमन कुमार र २५ वर्षीय ब्रजेस कुमार छन् । उनले भने, ‘सुमन भोज र अमित यादवलाई सोमबार पक्राउ गरिएको हो भने सुमन कुमार तथा ब्रजेस कुमारलाई आज पक्राउ गरिएको हो । उनीहरूविरुद्ध सट्टेबाजी गर्न नहुने कसुरमा म्याद थपका लागि अदालत लगिएको छ ।’
बिहीबारदेखि भिरिञ्ची कलेजमा आइसिटी मेला हुँदै, निःशुल्क अवलोकन गर्न सकिने
काठमाडौं । यही मंसिर २०, २१ र २२ गते ललितपुरको कुमारिपाटीस्थित भिरिञ्ची कलेजमा आइसिटी मेला ५.० हुने भएको छ । भिरिञ्ची कलेजले हरेक वर्ष आयोजना गर्दै आएको आइसिटी मेलाको पाँचौं संस्करण बिहीबारदेखि शनिबारसम्म सञ्चालन हुने भएको हो । मेलामा ब्याचलरमा अध्ययनरत विद्यार्थीले बनाएका आईओटी, रोबोटिक्स, एआई, सफ्टवेयर लगायतका प्रोजेक्टहरू प्रदर्शनीमा राखिने छ । यस बाहेक मेलामा रोबो र्याम्प रेस, रोबो सकर, स्क्विड गेम, ई-स्पोर्ट्स टुर्नामेन्ट लगायतका गतिविधि हुनेछन् । यसअघि आइसिटी मेलाको प्रि-इभेन्टको रूपमा रिल्स र युआईरयुएक्स प्रतियोगिता सम्पन्न भइसकेका छन् । आईटीमा रूची हुने सबैले मेलाको निःशुल्क अवलोकन गर्न सक्ने छन् । मेलामा मानिसको दैनिक जीवनलाई सहज बनाउने खालका नवीन आईटी परियोजनाहरू प्रदर्शनमा राखिने छन् । साथै, मेलामा आउने अवलोकनकर्तालाई आकर्षक उपहारको समेत व्यवस्था गरिएको छ । भिरिञ्ची कलेजले विगत ४ वर्षदेखि आइसिटी मेला आयोजना गर्दै आएको छ ।
बीबीसी १०० प्रभावशाली महिलाको सूचीमा नेपालकी शिलशिला आचार्य
काठमाडौं । बेलायती समाचार संस्था बीबीसीले सन् २०२४ का लागि विश्वभरबाट १०० प्रेरक र प्रभावशाली महिलाको सूची सार्वजनिक गरेको छ। बीबीसीद्वारा सार्वजनिक सूचीमा नेपालसहित विभिन्न मुलुकका विभिन्न क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान गरेका प्रतिभाशाली महिला रहेका छन् । बीबीसीले पर्यावरण, संस्कृति तथा शिक्षा, मनोरञ्जन एवं खेल, राजनीति र विज्ञान, स्वास्थ्य एवं प्रविधि क्षेत्रका महिलालाई समेटेर प्रभावशाली १०० महिलाको सूची तयार पारेको जनाएको छ । यस्तै, बीबीसीले सन् २०२४ का लागि सार्वजनिक गरेको विश्वका १०० प्रभावशाली महिलाको सूचीमा नेपालकी शिलशिला आचार्य पनि परेकी छन् । उनी दशकभन्दा लामो समयदेखि जलवायु परिवर्तन, फोहोर व्यवस्थापन र वातावरणीय न्याको क्षेत्रमा योगदान पुर्याउँदै आएकी छन् । उनी वातावरणीय समाधान र दिगोपन प्रवर्द्धनमा काम गरिरहेकी छन् । प्लास्टिकको प्रयोग घटाउन, फोहोर व्यवस्थापन प्रणाली सुधार्न र इलेक्ट्रोनिक फोहोर पुनःचक्रणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेकी बीबीसीले उल्लेख गरेको छ । उद्यमशीलतालाई वातावरणीय न्याससँग जोड्नुपर्नेमा जोड दिने उनले काठमाडौं उपत्यकामा प्लास्टिक प्रतिबन्धको अभियानमा सक्रिय रहँदै आएकी छन् । वातावरण संरक्षणमा नीति निर्माणसम्म सक्रिय उनको कम्पनी ग्रामीण र शहरी क्षेत्रमा वातावरणीय प्रभावलाई कम गर्न स्थानीय तहमा काम गरिरहेको छ।
२१ निर्माण कम्पनी सरकारको कालोसूचीमा
काठमाडौं । प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद् कार्यालयअन्तर्गतको सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालयले २१ निर्माण व्यवसायी तथा आपूर्ति कम्पनीलाई कालोसूचीमा राखेको छ । विभिन्न निकायबाट कालोसूचीमा राख्न सिफारिस भई आएका २१ निर्माण व्यवसायी तथा आपूर्ति कम्पनीलाई कार्यालयको मंसिर १७ गतेको निर्णयअनुसार कालोसूचीमा राखिएको हो । कालोसूचीमा परेकाहरूले आजैदेखि लागू हुने गरी कम्तीमा एक वर्षदेखि तीन वर्षसम्म कुनै पनि सार्वजनिक निकायको खरिद कारबाहीमा सहभागी हुन पाउने छैनन् ।
अर्को समस्यामा अनिल अम्बानी, कम्पनीको बैंक र डिम्याट खाता जफत गर्न आदेश
काठमाडौं । ऋणमा डुबेका भारतीय उद्योगपति अनिल अम्बानीको अर्को कम्पनी समस्यामा परेको छ । बजार नियामक भारतीय प्रतिभूति तथा विनिमय बोर्ड (सेबी)ले रिलायन्स बिग इन्टरटेनमेन्टको बैंक खाताको साथमा सेयर र म्युचुअल फन्ड खाताहरू जफत गर्न आदेश दिएको छ । रिलायन्स बिग इन्टरटेनमेन्टले जरिवाना नतिरेकोमा सेबीले यस्तो आदेश दिएको हो । सेबीले यसअघि नोभेम्बर १४ मा रिलायन्स बिग इन्टरटेनमेन्ट प्रालिलाई एक नोटिस पठाउँदै रिलायन्स होम फाइनान्स लिमिटेडको रकम दुरुपयोगको मामिलामा १५ दिनभित्र बक्यौता तिर्न भनेको थियो । बजार नियामकले बक्यौता असुल गर्नका लागि कम्पनीको बैंक, डिम्याट खाता र म्युचुअल फण्डको फोलियो जफत गर्न आदेश दिएको छ । नोटिसका अनुसार रिलायन्स बिग इन्टरटेनमेन्टले २६ करोड भारु तिर्न बाँकी छ, जसमा ब्याज र वसुली लागत समावेश छ । खातामा रोक सेबीलेले सबै बैंक, डिपोजिटरी र म्युचुअल फन्डलाई खाताबाट कुनै पनि रकम निकाल्न अनुमति नदिन आग्रह गरेको छ । गत हप्ता नियामकले तीन कम्पनीलाई कम्पनीबाट अवैध रकम झिक्ने गरी कुल बक्यौता ७८ करोड भारु असुली गर्न सूचना पठाएको थियो । यी कम्पनीहरू आधार प्रोजेक्ट म्यानेजमेन्ट एण्ड कन्सल्टेन्सी प्राइभेट लिमिटेड, इन्डियन एग्री सर्भिस प्राइभेट लिमिटेड र मोहनवीर हाई-टेक बिल्ड प्राइभेट लिमिटेड हुन् । अगस्टमा सेबीले अनिल अम्बानी, रिलायन्स होम फाइनान्सका पूर्व प्रमुख कार्यकारीहरू र अन्य २४ संस्थाहरूलाई धितो बजारबाट कम्पनीको रकम चोरेकोमा पाँच वर्षको लागि प्रतिबन्ध लगाएको थियो । साथै, उनलाई २५ करोड रुपैयाँ जरिवाना पनि लगाइएको थियो । गत भदौमा अनिल अम्बानीको एउटा कम्पनी ऋणमुक्त भएको थियो । रिलायन्स पावरको सहायक कम्पनी रोजा पावर सप्लाई कम्पनीले सिंगापुरको ऋणदाता भेर्डे पार्टनरलाई ४८५ करोड भारु ऋण चुक्ता गरेसँगै रोजा पावर ऋणमुक्त कम्पनी बनेको थियो । अनिल भारतका सबैभन्दा धनी व्यक्ति मुकेश अम्बानीका भाइ हुन् । (एजेन्सीको सहयोगमा)
ग्लोबल आइएमई बैंकबाट दुई ठूला सेयरधनी बाहिरिए, गौरी श्रेष्ठ भित्रिइन्
काठमाडौं । ग्लोबल आइएमई बैंकबाट दुई ठूला सेयरधनी बाहिरिएका छन् । बैंकका संस्थापक सेयरधनी रहेका मङ्गल कलश इन्भेष्टमेन्ट प्रालि र डम्बरबहादुर मल्लले गत वर्ष आफ्नो स्वामित्वको सेयर बिक्री गरेर बाहिरिएका हुन् । आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा मङ्गल कलश इन्भेष्टमेन्टको १.२४ प्रतिशत अर्थात् ४४ लाख ३० हजार ५४ कित्ता र डम्बरबहादुर मल्लको ०.६३ प्रतिशत अर्थात् २२ लाख ४७ हजार १९७ कित्ता सेयर स्वामित्व थियो । तर, गत आव २०८०/८१ को तथ्याङ्कमा भने यी सेयरधनीको नाम छैन । यस्तै, बैंकमा नयाँ संस्थापक सेयरधनीको सूचीमा गौरी श्रेष्ठ थपिएकी छन् । उनले गत वर्ष बैंकको ०.५७ प्रतिशत अर्थात् २० लाख ५८ हजार ९३२ कित्ता सेयर खरिद गरेर ठूला लगानीकर्ताको सूचीमा थपिएकी हुन् । गत असोजसम्म ग्लोबल आइएमई बैंकमा १९ जना सेयरधनीहरूको सबैभन्दा बढी सेयर स्वामित्व रहेको छ । बैंकमा सबैभन्दा धेरै सेयर स्वामित्व कर्मचारी सञ्चय कोषको छ । कर्मचारी सञ्चय कोषको ४.७४ प्रतिशत अर्थात् १ करोड ७१ लाख ४१ हजार २५१ कित्ता सेयर स्वामित्व छ । यस्तै, आइएमई होल्डिङ्ग्स प्रालिको २.७८ प्रतिशत अर्थात् १ करोड ३८ हजार २२७ कित्ता र आइएमई इन्भेष्टमेन्ट प्रालिको २.५१ प्रतिशत अर्थात् ९० लाख ५६ हजार ७५ कित्ता सेयर स्वामित्व रहेको बैंकले जनाएको छ । अघिल्ले वर्ष पाँचौं नम्बरमा रहेका सुमितकुमार अग्रवाल गत वर्ष भने चौंथो ठूलो सेयरधनी बनेका छन् । अग्रवालको बैंकमा १.८२ प्रतिशत अर्थात् ६५ लाख ८१ हजार ४८८ कित्ता सेयर स्वामित्व रहेको छ । अघिल्लो अग्रवालको १.४० प्रतिशत अर्थात् ५० लाख ३ हजार ७८५ कित्ता सेयर थियो । तर, अघिल्लो वर्ष चौथो ठूला सेयरधनी रहेका विष्णुप्रसाद न्यौपाने गत वर्ष भने पाँचौं नम्बरमा झरेका छन् । गत वर्ष न्यौपानेको १.४१ प्रतिशत अर्थात् ५० लाख ८३ हजार ९०६ कित्ता सेयर स्वामित्व छ । यस्तै, बैंकमा कन्टिनेण्टल इन्भेष्टमेन्ट प्रालिको १.१५ प्रतिशत अर्थात् ४१ लाख ६३ हजार ५३४ कित्ता सेयर स्वामित्व छ । तर, गत वर्ष बैंकमा उत्तमकुमार नेपालको स्वामित्व भने घटेर ०.९३ प्रतिशत अर्थात् ३३ लाख ६२ हजार ९७४ कित्तामा झरेको छ । अघिल्लो वर्ष नेपालको ०.९५ प्रतिशत अर्थात् ३३ लाख ९१ हजार ८५१ कित्ता सेयर स्वामित्व थियो । यस्तै, नागरिक लगानी कोषको ०.९२ प्रतिशत अर्थात् ३३ लाख १८ हजार ६४८ कित्ता, रणबहादुर शाहको ०.७८ प्रतिशत अर्थात् २८ लाख ३२ हजार १८७ कित्ता, निमिषा इन्भेष्टमेन्ट प्रालिको ०.७४ प्रतिशत अर्थात् २६ लाख ८२ हजार ३२१ कित्ता, होमल्यान्ड डेभलपर्सको ०.७३ प्रतिशत अर्थात् २६ लाख २७ हजार ८३९ कित्ता सेयर स्वामित्व छ । यस्तै, हेमराज ढकालको ०.६७ प्रतिशत अर्थात् २४ लाख २६ हजार ३४७ कित्ता, क्याबिनेट श्रेष्ठको ०.६४ प्रतिशत अर्थात् २२ लाख ९५ हजार ५६९ कित्ता, कामधेनु इन्भेष्टमेन्टको ०.६२ प्रतिशत अर्थात् २२ लाख ४१ हजार ९५८ कित्ता, रिता मल्लको ०.५६ प्रतिशत अर्थात् २० लाख १७ हजार ८१७ कित्ता सेयर स्वामित्व रहेको बैंकले जनाएको छ । यस्तै, शारदा देवीको ०.५३ प्रतिशत अर्थात् १८ लाख ९७ हजार ६८१ कित्ता र सन्दीप अग्रवालको ०.५२ प्रतिशत अर्थात् १८ लाख ७१ हजार ७६८ कित्ता सेयर स्वामित्व रहेको बैंकले जनाएको छ । गत असारसम्म बैंकमा सर्वसाधारणको ४८.७६ प्रतिशत, अन्य संस्थाहरूको १४.८७ प्रतिशत, अन्यको ३६.३० प्रतिशत र नेपाल सरकारको ०.०८ प्रतिशत बराबरको स्वामित्व छ ।
सिलीगुडी-झापा र अमलेखगञ्ज चितवन पाइपलाइन विस्तारबारे छलफल
काठमाडौं । भारतको भ्रमणमा रहेका उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्तिमन्त्री दामोदर भण्डारी र उनका भारतीय समकक्षी पेट्रोलियम तथा प्राकृतिक ग्यासमन्त्री हरदिपसिंह पुरीबीच नयाँदिल्लीमा भेटवार्ता भएको छ । सोमबार अपराह्न उनीहरूबीच भएको भेटवार्तामा दुई पक्षीय हितका साथै पारस्परिक चासोका विविध विषयमा कुराकानी भएको मन्त्री भण्डारीको निजी सचिवालयले जनाएको छ । उनीहरूबीच नयाँ पूर्वाधार योजनाअन्तर्गत सिलीगुडी–झापा र अमलेखगञ्ज–चितवन पेट्रोलियम पाइपलाइन निर्माणबारे छलफल भएको थियो । साथै उनीहरूले विगतमा दुई देशबीच भएका सम्झौता तथा तिनको कार्यान्वयनका सम्बन्धमा पनि छलफल गरेका थिए । यसैबीच, सर्लाहीको ग्यास पाइपलाइन निर्माण, त्रिभुवन विमानस्थलको इन्धन डिपो स्थानान्तरण, भारतीय आयल कर्पोरेशन लिमिटेड र नेपाल आयल निगमबीचको साझेदारीलगायत विषयमा छलफल भएको तथा दुवै निकायद्वारा प्रस्तुत एकीकृत प्रतिवेदन प्राप्त भएपछि सक्दो सहयोग गर्न भारत तत्पर रहेको मन्त्री पुरीले बताएको मन्त्री भण्डारीले नयाँदिल्लीबाट बताए । त्यसैगरी, द्विपक्षीय सरकारी संयन्त्रका सबै बैठक नियमित रूपमा गर्न दुवै पक्ष सहमत भएका उनले बताए । भारतीय पक्षले नेपालको सामाजिक–आर्थिक विकासमा निरन्तर सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको मन्त्री भण्डारीले जानकारी दिए ।
