एनपिएलको विजेतालाई १ करोड १० लाख रुपैयाँ पुरस्कार
काठमाडौं । नेपाल प्रिमियर लिग (एनपीएल)को विजेता टिमले एक करोड १० लाख रुपैयाँ प्राप्त गर्ने भएको छ । मंगलबार नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान)ले एक विज्ञप्तिमार्फत जारी प्रतियोगितामा प्लेअफमा पुगेका टिमले पाउने पुरस्कारबारे जानकारी गराएको हो । क्यानकाअनुसार उपविजेता टिमले ५१ लाख, तेस्रो हुने टिमले २५ लाख र चौँथो हुने टिमले १५ लाख रुपैयाँ पुरस्कार पाउने छन् । जारी प्रतियोगितामा सुदूरपश्चिम रोयल्स, जनकपुर बोल्ट्स, चितवन राइनोज र कर्णाली याक्स प्लेअफमा पुगेका छन् । प्रतियोगिताको उपाधि भिडन्त पुस ६ गते (शनिबार) हुनेछ ।
ओमोडा ईफाइभलाई ‘युरो एनक्याप’ र एनक्यापमा डबल ‘फाइभ-स्टार’ सेफ्टी रेटिङ
काठमाडौं । ओमोडा एन्ड जेइकोको पछिल्लो ब्याट्री इभी ओमोडा फाइभले युरो एनक्याप र एनक्याप दुवैबाट प्रतिष्ठित फाइभ-स्टार सेफ्टी रेटिङ हासिल गरेको छ । यसअघिको ग्लोबल मोडल ओमोडा फाइभले पनि युरो एनक्याप, एनक्याप र एएसइएएन एनक्यापजस्ता प्रमुख सेफ्टी संस्थाहरूबाट फाइभ-स्टार रेटिङ प्राप्त गरेको थियो । ओमोडा ईफाइभको बीइभी संस्करणले अन्य परीक्षणको साथ ‘फ्रन्टल अफसेट’ र ‘ओब्लिक पोल टेस्ट’ आदि थप दुर्घटनाका परीक्षणहरू पार गरी सुरक्षाका सम्पूर्ण क्षेत्रमा उत्कृष्ट पर्फमेन्स सुनिश्चित गर्यो । यसले युरो एनक्यापमा सेफ्टी असिस्ट सिस्टम (सुरक्षा सहायता प्रणाली)को लागि ८८ प्रतिशत अंकका साथ एडल्ट अकुपेन्ट प्रोटेक्सन (वयस्क यात्रु सुरक्षा) र चाइल्ड अकुपेन्ट प्रोटेक्सन (बाल यात्रु सुरक्षा)को लागि ८७ प्रतिशत अंक प्राप्त गर्यो । त्यसैगरी, एनक्याप परीक्षणमा ओमोडा इफाइभले एडल्ट अकुपेन्ट प्रोटेक्सनको लागि ८७ प्रतिशत, चाइल्ड अकुपेन्ट प्रोटेक्सनको लागि ८८ प्रतिशत र सुरक्षा सहायताका लागि ८३ प्रतिशत अंक प्राप्त गरेको छ । ओमोडा इफाइभमा ७८ प्रतिशत रेसियो (अनुपात)को ‘हाइ-स्ट्रेन्थ स्टिल बडी’ रहेको छ, जसकारण अत्याधुनिक र अधिकतम सुरक्षा क्षमता सम्भव हुन्छ । गाडीको अगाडिको भागमा ‘अल्ट्रा-हाइ स्ट्रेन्थ स्टिल’ र साइड पिलरमा ‘रिइन्फोर्स्ड स्टिल’ समावेश गरिएको छ । यी सुविधाहरूले गाडी दुर्घटना हुँदा स्टेबलिटि (स्थिरता) सुनिश्चित गर्दछ र अगाडिको भागमा गाडी ठोक्किँदा ‘क्याबिनमा पर्ने असर (डिफर्मेसन) कम गर्दछ । यसले गर्दा गाडीमा सवार सबैको प्रभावकारी सुरक्षा सुरक्षित हुन्छ । ‘स्टेबल चाइल्ड सिट इन्टरफेस’ र अप्टिमाइज्ड एयरब्याग सुरक्षाले गर्दा ओमोडा इफाइभ बाल यात्रुको सुरक्षामा पनि उत्कृष्ट रहेको छ । ओमोडा इफाइभमा अत्याधुनिक सक्रिय सुरक्षा प्रविधिहरू पनि रहेको छ । यसको अटोमेटिक इमर्जेन्सी ब्रेकिङ प्रणालीले अन्य सडक यात्रुबाट हुने सम्भावित जोखिमबाट बचाउँदछ । इफाइभको फराकिलो स्पिड रेन्ज, र छिटो रेस्पोन्स-टाइमले गर्दा कोलिजन रिस्क (दूर्घटनाका जोखिम) न्यूनिकरण गर्दछ । उत्कृष्ट सुरक्षाका अलावा, ओमोडा इफाइभमा ४३० किमिको डब्लुएलटिपि रेन्ज, २८ मिनेटभित्रै ३० प्रतिशतबाट ८० प्रतिशत चार्ज हुने फास्ट रिचार्जिङ सुविधा र शान्त ड्राइभिङ अनुभवका लागि मात्र ६२.९ डेसिबलको नोइज-लेभल(१२० किमि प्रतिघण्टाको स्पिडमा) रहेका छन् । यी विशेषताहरूले गर्दा ओमोडा इफाइभ विद्युतीय रेन्ज र इफिसियन्सि दुवैको लागि उत्कृष्ट रोजाइको ईभी रहेको छ । डबल फाइभ-स्टार सेफ्टि रेटिङ र अत्याधुनिक प्रविधिको साथ, ओमोडा इफाइभले इलेक्ट्रिक गाडीको बजारमा ‘सुरक्षा र पर्फमेन्स’को लागि नयाँ उचाइ हासिल गरेको छ । ओमोडा एन्ड जेइको, विश्वव्यापी रूपमा सबैभन्दा छिटो-बढ्ने व्यक्तिगत कार ब्रान्ड हो जसको हाल विभिन्न ३२ देश तथा क्षेत्रहरूमा १ हजारभन्दा बढी सोरुम र ३ लाख ७० हजारभन्दा बढी प्रयोगकर्ताहरू रहेका छन् । ब्रान्डको सन् २०२४ को अन्त्यसम्ममा स्पेन, युके र पोल्याण्डमा आफ्नो सोरुम नेटवर्कलाई उल्लेखनीय रूपमा विस्तार गर्ने र युरोपियन बजारमा आफ्नो स्थितिलाई सुदृढ बनाउने योजना रहेको छ । एसपीजी अटोमोबाइल्स प्राइभेट लिमिटेडको बारेमा एसपीजी अटोमोबाइल्स प्राइभेट लिमिटेड ओमोडा एन्ड जेइको अटोमोबाइल को. लिमिटेडको लागि नेपालको आधिकारिक वितरक हो ।
पढ्न नपाउनेको सहारा बन्दै ‘हामी सक्षम छौं’, नेपालमै बस्न सिकाउँदै सुलभ
काठमाडौं । सिन्धुपाल्चोकको कालामाराङकी सबिना धनुकी कक्षा १० सम्म गाउँमै पढिन् । एसईईपछि के पढ्ने, कहाँ पढ्ने, पढ्ने कि नपढ्ने भन्ने दोधारमा थिइन् । घरमा आर्थिक अवस्था राम्रो नहुँदा पढ्ने इच्छा भएपनि आशा मार्नुपर्ने अवस्था थियो । उनको गाउँमा अहिलेसम्म धेरै पढेका व्यक्ति भेट्न गाह्रो छ । केटाकेटी कक्षा ९-१० सम्म पढ्ने त्यसपछि कोही विदेश जाने त कोही बिहे गरी बस्ने चलन जस्तै बनिसकेको छ । सबिनाको गाउँमा भने अहिलेसम्म स्नातक र स्नातकोत्तर पढेको मान्छे छैन । सपनालाई आफ्नो दैनिकी अरू दिदीबहिनीको जस्तै हुने पीर थियो । तर, उनले मनको एउटा कुनामा जसरी भएपनि कक्षा १२ सम्म पढ्ने भन्ने अठोट थियो । उनको परिवार आर्थिक रूपमा सक्षम थिएन । घरकी जेठी छोरी उनले नै सबै जिम्मेवारी बहन गर्नुपर्थ्यो । भनिन्छ नि- आँट्नुपर्छ, आँटे सफल भइन्छ । सविनाको जीवनमा पनि यस्तै भयो । उनी गाउँमा अन्य केटाकेटीजस्तै बस्नु परेन । उनले पढ्ने अवसर पाइन् । उनलाई पढाउने व्यक्ति खोजी गर्दै उनको घरमा गए । अहिले उनी काठमाडौंको इस्लिङ्टन कलेजमा बीबीए अन्तिम वर्षमा अध्ययन गरिरहेकी छिन् । उनी भन्छिन्, ‘म यहाँसम्म पुग्छु सोचेको थिइनँ । तर, मलाई आइएनजीले यो सुन्दर अवसर दिलायो र अहिले म तपाईंसँग बोल्न सक्ने हैसियतमा पुगेकी छु ।’ कसरी पुगे सुलभ घरमै ? सविना कक्षा ८ मा पढ्थिन् । स्कुलमा अङ्ग्रेजी पढाउने शिक्षकले एक दिन सबै विद्यार्थीलाई सोधे, ‘कक्षा १० सकेपछि तिमीहरू के बन्ने सपना छ, म सोधेर भिडियो बनाउँछु, कोही बाल्न चाहन्छौ ? ’ सविनाले हतपत हात उठाउँदै बोलिन् । उनले बोलेको कुरा शिक्षकले भिडियोसहित सामाजिक सञ्जालमा राखे । त्यो भिडियो माइ सेकेण्ड टिचरका सह-संस्थापक सुलभ बुढाथोकीको नजरमा पर्यो । देश बनाउन देशको शिक्षालाई जोड दिनुपर्छ, सबै विद्यार्थीले नेपालमै सीपमूलक शिक्षा पढेर नेपालमै केही गर्नुपर्छ भन्ने उद्देश्यले शिक्षा सुधारमा लागिरहेका सुलभ सिन्धुपाल्चोकमै पुगे । सविनाजस्तै आफ्नो सपना बताउने राम, लक्ष्मणको घरमा पनि उनी पुगे । उनको इच्छा, चाहना अठोट र पारिवारिक अवस्था थाहा पाएपछि उनीहरू चारै जनालाई पढाउने जिम्मेवारी उनैले लिए । परिवारको सहमतिमा उनीहरू काठमाडौं आए । उनी भन्छिन्, ‘भगवानले त आँट म पुर्याउँछु भन्छन् रे भन्ने सुनेको थिएँ, मेरो भेट सुलभ सरसँग भयो । त्यसपछि ममा पढ्न पाउने आशा झन पलायो। एसईई पास गरिसकेपछि सविना र उनका साथीहरू काठमाडौं आए । उनलाई सुरुमा काठमाडौं आउँदा मनमा डर लागिरहेको थियो । उनको साथमा तीनजना केटा साथी हुँदा उनी एक्लै केटी थिइन् । ‘मनमा डर लागिरहेको थियो, तर जब काठ्माडौं पुगेर होस्टेलमा सुरक्षित तरिकाले बसें, त्यसपछि ढुक्क भएँ,’ उनी भन्छिन्, ‘पहिलो पटक गाउँ छोडी एक्लै आउँदा यस्तो डर लाग्नु स्वाभाविक थियो तर उनलाई सँगै अर्को डर लागेको थियो, अब कलेजमा कसरी जाने होला ?’ सविनाका लागि काठमाडौं ठाउँमात्र नयाँ थिएन, साथीभाइ कलेज, शिक्षक सबै नयाँ थिए । सरकारी विद्यालयमा पढेकी उनलाई अंग्रेजी कसरी सिक्ने भन्ने चुनौती पनि थियो । सुरुका दिन सम्झिँदै उनी भन्छिन्, ‘सर कक्षाकोठामा आउनुहुन्थ्यो, फररर अंग्रेजीमा पढाएर जानुहुन्थ्यो, केही बुझिँदैनथियो, एक-एक शब्द टिपेर त्यसको अर्थ खोज्नुप्रथ्यो, यतिसम्म कि स्कुलमा सरले पढाएको कुरा नेपालीमा लेखेर अंग्रेजीमा कसरी लेख्ने भन्ने कुरा सिक्नुपर्थ्यो ।’ पछि होस्टेलमा बस्दा सविनाको अरू साथीहरूसँग चिनजान हुँदै गयो । उनले साथीहरूबाट पनि सहयोग माग्न थालिन् । यसरी सिक्दा उनलाई बिस्तारै सहज हुँदै गयो । त्यसपछि उनमा म पनि सक्छु भन्ने आत्मविश्वास बढ्दै गयो । अहिले उनलाई अङ्ग्रेजी सजिलो लाग्छ । जेभियर इन्टरनेसनल कलेजमा प्लस टु पढेर अहिले उनी इस्लिङ्टन कलेजमा बीबीए अन्तिम वर्षमा अध्ययन गरिरहेकी छिन्। सविनासँगै पढ्ने राम नेपाली, लक्ष्मण नेपाली र सीताराम थिङको कथा पनि यस्तै छ । उनीहरू पनि सविनाको जस्तै आजभन्दा ६ वर्ष अगाडि काठमाडौं आए । जेभियर इन्टरनेसनल कलेजमै उनीहरूले इच्छाअनुसारको विषय रोजे । चारैजनाले कम्प्युटर साइन्स विषय पढ्ने निधो गरे । ‘तर कम्प्युटर चलाउन आउँदैनथियो । गाउँमा सिक्ने अवसर पाइएन, देखेका मात्र थियौं, सुरुमा कसरी सिक्ने होला भन्ने पनि लागेको थियो,’ सीताराम भन्छन्, ‘तर सिक्दै जाँदा सहज हुने रहेछ ।’ उनलाई काठमाडौं आउँदा सुरुमा नयाँ ठाउँ, नयाँ साथीहरू कसरी बस्ने भन्ने पीर लागेको थियो तर, उनले आफ्नो आँट यथावत राखे । उनले कक्षा ११ र १२ मा कम्प्युटर साइन्स लिएर पढे । गाह्रो त थियो नै, अङ्ग्रेजी आउँदैनथियो, कम्पयुटर देखेको मात्र थिए तर मिहिनेत गरेर प्लस टुमा ए प्लस नै ल्याएर पास गरे । चारैजनाले राम्रो नतिजा ल्याएपछि उनीहरू इस्लिङ्टन कलेजमा आए । उनीहरूको थप फरक अनुभव भयो । यहाँ त कलेजमै हल, क्याफे पनि थियो । सबैले आ-आफ्नो अनुभव बताए । उनीहरू चारैजनाले कम्प्युटर साइन्स रोजे पनि चलाउन भने पाएका थिएनन् । इस्लिङ्टन कलेज आएपछि उनीहरूको पहिलो सेमिस्टर कम्पयुटर सिक्दैमा बित्यो । अगाडि गएर बोल्ने बानी थिएन, यहाँ त प्रिजेन्टेसन प्रस्तुत गर्दा अगाडि जानुपर्थ्यो, कतै बिग्रन्छ कि भन्ने लागेको थियो, डराइडराइ बोल्थ्यौं तर, अहिले सब नर्मल लाग्न थालिसकेको छ,’ उनीहरू चारैजना भन्छन्, ‘आइटी पनि सुनेका थिएनौं, आज आएर आफै पढेका छौं ।’ उनीहरू चारैजना अहिले पढ्दै काम गर्न थालेका छन् । खुसी अभिभावक जसोतसो कक्षा १० सम्म स्कुल पठाउन सकेका अभिभावकहरू छोराछोरी यहाँसम्म पुग्छन् भन्ने सोचेका समेत थिएनन् । इस्लिङ्टन कलेजमा आइटी पढाउने हैसियत परको कुरा थियो । तर अहिले तिनै छोराछोरी यहाँसम्म पुग्दा उनीहरूसँग खुसी व्यक्त गर्ने शब्द नै छैन । सोमबार इनोभेटिभ नेपाल ग्रुप (आइएनजी)ले गरेको पत्रकार सम्मेलनमा उनीहरू चारैजनाका अभिभावक पनि पुगेका थिए । सविनाका बुवा धनबहादुर धनुक पनि अहिले खुसी छन् । छोरीलाई पढाइ नसकेर आफ्नोजस्तै जिन्दगी बन्छ कि भन्ने पीरमा रहेका उनी अहिले छोरीले काठमाडौं आएर पढ्न पाउँदा खुसी छन् । छोरीसँगै सोमबार याक एण्ड यति होटेलमा भेटिएका उनी अब छोरीले आफ्नोमात्र नभइ पछाडिका भाइ बहिनीको पनि भष्यिष उज्यालो परेको बताए । विकासन्यूजसँग कुरा गर्दै उनले भने, ‘पहिले छोरीलाई पढाउन नसक्ने पीरमा थिएँ, अहिले छोरीले अर्को बहिनीलाई पनि यही पढाइरहेकी छिन्, मलाई निकै खुसी लागेको छ ।’ हामी नेपाली सक्षम छौं नेपालको शिक्षा र प्रविधि क्षेत्रमा योगदान पुर्याउने एक उद्यमी हुन् सुलभ बुढाथोकी । उनले नेपालको शिक्षालाई समय सुहाउँदो बनाइ नेपाली युवालाई नेपालमै केही गर्न सकून् भन्ने उद्देश्य राखी नेपालमा शिक्षाको नयाँ अभियान सञ्चालन गरिरहेका छन् । सुलभ बुढाथोकी आइएनजी अध्यक्ष, माइ सेकेण्ड टिचरका संस्थापक तथा इस्लिङ्टन कलेजका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सिइओ) हुन् । सुलभ बुढाथोकी । नेपालको उच्च शिक्षाको क्षेत्रलाई आधुनिक बनाउन उनले देशव्यापी रूपमा ‘हामी नेपाली सक्षम छौं’ अभियान सञ्चालन गरिरहेका छन् । यही अभियानमा उनले आर्थिक अवस्था कमजोर भएका सिन्धुपाल्चोकका चार जना विद्यार्थीलाई सतप्रतिशत छात्रवृत्तिको सुविधा दिएका छन् । सोमबार विकासन्यूजसँग कुरा गर्दै बुढाथोकीले भने, ‘कसले भन्छ, नेपालमा केही छैन, विदेशमा सबै थोक छ, मात्र चाहना, इच्छा र अठोट हुनुपर्छ, नेपालमै सबै कुरा सम्भव छ । हामी यही कुरा प्रमाणित गरेर देखाउँदै आएका छौं ।’ बुढाथोकीले यो अभियानमार्फत सयौं विद्यार्थीले छात्रवृतिमा अध्ययन गरिरहेको बताए । २५ वर्षदेखि नेपाली शिक्षामा नवीनता ल्याउनुपर्छ भन्दै लागेका बुढाथोकीले यही अभियानमा १० हजारभन्दा बढी विद्यार्थी उच्च शिक्षा हासिल गरिरहेकाे जानकारी दिए । यसैगरी, आइटीतर्फ पनि १० हजार बढी विद्यार्थी अध्ययन गरिरहेका छन् । यो अभियानमा १७ सय जना कर्मचारी आवद्ध रहेको उनको भनाइ छ । ‘दुर्गममा जन्मेका बच्चा अहिले युकेमा रहेको विश्वविद्यालयको शिक्षा नेपालमै लिइरहेका छन्,’ बुढाथोकी भन्छन्, ‘चाहने हो भने नेपालमै गर्न सकिन्छ, कुनै पनि चुनौतीले यसलाई रोक्न सक्दैन ।’ उनी यसका लागि नेपालभरि नै पुगेर स्कुल कलेजमा गएर अवस्था बुझ्ने र अभिभावकसँग भेटेर छात्रवृत्ति दिने काम गरिरहेको बताउँछन् । बुढाथोकीले आफ्नो योजना नै नेपाली युवाहरूलाई नेपालमै रोक्ने देश विकास गर्ने, हामी अब्बल छौं, सक्षम छौं भन्ने प्रमाणित गरी नेपाललाई सम्वृद्धितर्फ पुर्याउने रहेको सुनाए । उनी यो लागू गर्न नेपालमा सम्भव भएको बताउँछन् । भन्छन्, ‘हाम्रो नेपाल बन्दैछ, पक्कै बन्छ, नेपालमा केही गर्न हुँदैन भन्ने भाष्य गलत हो ।’
बढेको सेयर बजारमा ४ अर्ब बढीको कारोबार
काठमाडौं । मंगलबार नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) एकल अंकले बढेको छ । आज नेप्से २.९५ अंकले बढेर २६३३.८७ बिन्दुमा पुगेको छ । आज ११७ वटा कम्पनीको सेयर मूल्य बढ्दा ११७ वटै कम्पनीको सेयर मूल्य घटेको छ । १० वटा कम्पनीको सेयर मूल्यमा भने कुनै परिवर्तन आएको छैन । साथै, ३१८ वटा कम्पनीको ८९ लाख ३९ हजार ३४८ कित्ता सेयर किनबेच हुँदा ४ अर्ब ३४ करोड ३२ लाख रुपैयाँ बढीको कारोबार भएको छ । जसमध्ये सबैभन्दा धेरै कारोबार जानकी फाइनान्स कम्पनीको भएको छ । जानकीको २२ करोड २४ लाख रुपैयाँ बढीको कारोबार भएको नेप्सेले जनाएको छ । यस्तै, नेपाल फाइनान्सको १५ करोड ८ लाख रुपैयाँ, रिभर फल्स पावरको १२ करोड ४५ लाख रुपैयाँ, बेस्ट फाइनान्सको १० करोड ४ लाख रुपैयाँ, डोटी पावर कम्पनीको ९ करोड ५७ लाख रुपैयाँ बढीको करोबार भएको छ । नेप्सेका अनुसार आज सर्पोट माइक्रोफाइनान्समा सकारात्मक सर्किट लागेको छ । साथै, ८ वटा उपसमूहमा हरियाली छाएको छ । बैकिङ ०.१७ प्रतिशत, फाइनान्स ०.८७ प्रतिशत, होटल तथा पर्यटन ०.१८ प्रतिशत, हाइड्रोपावर ०.१४ प्रतिशत, माइक्रोफाइनान्स ०.५६ प्रतिशत, नन लाइफ इन्स्योरेन्स ०.१९ प्रतिशत, अन्य ०.१३ प्रतिशत र व्यापार ०.५९ प्रतिशतले बढेको नेप्सेले जनाएको छ ।
कुन देशमा मोबाइल इन्टरनेट स्पीड धेरै ? फिक्स्ड ब्रोडब्यान्ड स्पीडमा भारतभन्दा नेपाल अगाडि
काठमाडौं । के तपाईंलाई थाहा छ, संसारमा सबैभन्दा धेरै मोबाइल इन्टरनेट स्पीड भएको देश कुन हो ? स्पीडटेस्ट ग्लोबल इन्डेक्सको नोभेम्बरको तथ्याङ्कअनुसार अमेरिका, जापान र जर्मनी जस्ता प्रमुख देश यस मामिलामा विश्वका शीर्ष १० देशमा परेका छैनन् । यो सूचीमा एसियाका पाँच देश छन् । यस सूचीमा खाडी राष्ट्रहरू पहिलो तीन स्थानमा छन्। युनाइटेड अरब इमिरेट्स अर्थात युएई ४४१.८९ एमबीपीएसको स्पीडका साथ सूचीमा शीर्ष स्थानमा छ । त्यस्तै, कतार ३५८.२७ एमबीपीएसको मोबाइल इन्टरनेट स्पीडका साथ दोस्रो र २६३.५९ एमबीपीएसका साथ कुवेत तेस्रो स्थानमा छ । युरोपेली राष्ट्र बुल्गेरिया १७२.४९ एमबीपीएससँग चौथो स्थानमा छ । मोबाइलमा तीव्र गतिको इन्टरनेटको हिसाबले डेनमार्क पाँचौं स्थानमा छ । यो देशमा मोबाइल इन्टरनेटको गति १६२.२२ एमबीपीएस छ । यसैगरी, दक्षिण कोरिया १४८.३४ एमबीपीएसका साथ छैटौं, नेदरल्यान्ड १४६.५६ एमबीपीएसका साथ सातौं, नर्वे (१४५.७४ एमबीपीएस) आठौं, चीन (१३९.५८ एमबीपीएस) नवौं र लक्जेम्बर्ग (१३४.१४ एमबीपीएस) दशौंमा छ । त्यसपछि सिंगापुर (१२७.७५ एमबीपीएस), अमेरिका (१२४.६१ एमबीपीएस), बहराइन (११८.३६ एमबीपीएस) र फिनल्याण्ड (११४.४५ एमबीपीएस) छन् । यो सूचीमा ५१.९५ एमबीपीएसको गतिका साथ जापान ५९औं स्थानमा छ । सूचीमा भारत २५ नम्बरमा छ । देशमा मोबाइल इन्टरनेटको गति १००.७८ एमबीपीएस छ । पाकिस्तानमा यसको गति २०.८९ एमबीपीएस छ र यो सूचीमा ९७ औं नम्बरमा छ । बंगलादेश २८.२६ एमबीपीएसको गतिका साथ ८८ नम्बरमा छ । तर, फिक्स्ड ब्रोडब्यान्डमा भारतको अवस्था नेपालभन्दा खराब छ । भारतमा यसको स्पीड ६३.५५ एमबीपीएस छ र यो ९१ नम्बरमा छ । नेपालमा फिक्स्ड ब्रोडब्यान्ड स्पीड ७०.९४ एमबीपीएस छ र ८७ औं स्थानमा छ । यो सूचीमा सिंगापुर ३२४.४६ एमबीपीएसको गतिका साथ पहिलो स्थानमा छ ।
टिकापुरबाट उदाएको सिद्धार्थ हस्पिटालिटी : आफ्नै चेन, कर्मचारीलाई मालिक बनाउने अभियान
कोरोना महामारीपछि मुलुकको पर्यटन क्षेत्र पुनः चलायमान बन्दै गएको छ । विदेशी पर्यटक आगमनका हिसाबले हेर्दा सन् २०२४ को अन्त्यसम्म कोरोना महामारीभन्दा अघि अर्थात् २०१९ को अवस्थामा पुग्ने संकेत देखिएको छ । जसरी पर्यटन क्षेत्र चलायमान बन्दै गएको छ, त्यसैगरी पर्यटन क्षेत्रको प्रमुख आधार होटल क्षेत्रमा पनि लगानी बढेको छ । कुनै समय विदेशी पर्यटकका भरमा सञ्चालित पर्यटकस्तरीय होटलमा पछिल्लो समय आन्तरिक पर्यटकको उपस्थिति बलियो बन्दै गएको छ । पर्यटन क्षेत्र चलायमान हुनुको पछाडि होटलले दिने सेवासुविधा पनि पर्छ । त्यसमा चेन होटलहरूको भूमिका महत्त्वपूर्ण हुन्छ । नेपालमा पनि चेन होटलले पर्यटन क्षेत्रमा विशेष भूमिका निर्वाह गरेको देखिन्छ । नेपालको पहिलो पाँचतारे होटल सोल्टीदेखि ह्यात रिजेन्सीसम्म आउँदा होस् वा पछिल्लो समय मेरियट र हिल्टन होटल सञ्चालनमा आउँदा पनि चेन होटलको महत्त्व कम भएको छैन । तारागाउँमा सञ्चालित ह्यात रिजेन्सी होटल स्थापना हुनुअघि सरकारले तयार पारेको गुरुयोजनामै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका चेन होटलको परिकल्पना गरिएको थियो । यो अवधारणा पर्यटक बढाउनकै लागि थियो भन्न सकिन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय चेन होटलको दबदबाबीच पनि नेपालमा पछिल्लो समय स्वदेशी चेन हस्पिटालिटीको प्रभाव बढ्दो छ । यस्ता चेन होटलमा पनि ग्राहकको विश्वास बढ्दो छ । अन्तर्राष्ट्रिय चेन होटलले जस्तै स्वदेशी चेन होटेलहरूको गुणस्तरीय सेवा तथा सुविधा, सेवाप्रतिको प्रतिबद्धताकै कारण ग्राहकको विश्वसनीयता बढेको हो भन्न सकिन्छ । नेपालमा चेन होटलको विकास नेपालको हस्पिटालिटी क्षेत्रको इतिहास हेर्ने हो भने व्यावसायिक सफलताले चेन होटलको अवधारणा सुरु भएको देखिन्छ । कुनै एक ठाउँमा होटलले व्यावसायिक सफलता प्राप्त गरेपछि अर्को ठाउँमा पनि सोही नाममा होटेल खोल्ने क्रमले सफलता पाउन थालेपछि चेन होटलको सुरुवात भएको हो । यद्यपि चेन होटलको प्रकृति भने त्यस्तो होइन । सिद्धार्थ हस्पिटालिटी पनि एक स्थानमा प्राप्त व्यावसायिक सफलताले अन्य स्थानमा व्यवसाय सुरु गर्न प्रेरित गरेको हो । यही अवस्थाबाट चेन होटलको अवधारणामा आएको हो । अहिले भने हामीहरूले चेन होटल निर्माणका लागि ठूलो नीतिगत परिवर्तन गरेका छौं । नेपालमा चेन होटलको क्षेत्रमा रिसर्च एन्ड डेभलपमेन्ट, आवश्यक तथा आवश्यकताका विषयमा पर्याप्त अध्ययन हुन सकेको छैन । चेन होटलसँग नीति पनि स्पष्ट छैनन् । एउटै कम्पनीअन्तर्गत धेरै होटल सञ्चालन हुनुलाई मात्रै चेन होटल भन्न सकिँदैन । कुनै ग्रुपद्वारा सञ्चालित होटललाई ग्रुप अफ कम्पनिज भन्न सकिए पनि चेन होटलको अवधारणामा सञ्चालित भएको भन्न सकिँदैन । अहिले केटीएम, सोल्टी र बाराहीलगायत ब्रान्डले पनि आफूलाई चेन हस्पिटालिटीका रूपमा अगाडि बढाउन प्रयासरत छन् । यी कम्पनीले अहिले विभिन्न स्थानमा विभिन्न वर्गका होटेल सञ्चालनमा ल्याई चेनको अवधारणामा काम सुरु गरेको देखिन्छ । सोल्टी होटलले लामो समयसम्म विदेशी कम्पनीसँग काम गरेको हो । आफैले सुरुवात गरेको होइन । यद्यपि अहिले चेन होटलको अवधारणामा आफूलाई विस्तार गर्ने प्रयासरत छ । सिद्धार्थ हस्पिटालिटी सुरुवाती दिनमा चेन अवधारणामा खोलिएको होइन । तर, पछिल्लो एक दशकयता चेन अवधारणामा अगाडि बढाइएको छ । यसका लागि हामीले आफ्नै आन्तरिक नीति बनाएका छौं । यस क्षेत्रमा एक दशकभन्दा लामो समयदेखि अध्ययन, अनुसन्धानको काम पनि गरिरहेका छौं । सुरुमा धेरै नीतिगत समस्या आए । सिद्धार्थले आफ्नै होटल सञ्चालन गर्नु र अरूको होटल सिद्धार्थका नाममा व्यवस्थापन तथा सञ्चालन गर्नु नितान्त बेग्लै विषय हुन् । त्यसैले सुरुवाती दिनमा हामीलाई चेन होटलका रूपमा आफूलाई विकास गर्न नीतिगत स्पष्टता जरुरी थियो । त्यसका लागि हामीले लामो समय खर्चिएका पनि छौं । सोल्टीलगायत होटलले सुरुमा विदेशीसँग काम गरे पनि चेन होटेलको अवधारणामा काम सुरु गरेको धेरै भएको छैन । नेपालका अन्य होटलहरूले पनि चेनमा आधारित काम निकै ढिलो सुरु गरेका हुन् । सिद्धार्थले अन्तर्राष्ट्रिय चेन होटलसँगको प्रतिस्पर्धामा आफूलाई अब्बल साबित गर्दै आएको छ । गुणस्तरीय सेवा र सुविधामा एकरूपता ल्याउनु सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण काम हो । सिद्धार्थ चेन हस्पिटालिटीका रूपमा आफूलाई बलियो गरी स्थापित गर्न सफल भएको छ । सिद्धार्थले अहिले पनि चेन होटलको अवधारणा बुझेका र विदेशी चेन होटलमा काम गरिसकेका नेपालीहरूलाई काम दिएको छ । यसबाट उहाँहरूले विदेशमा सिकेको सीपलाई नेपालमा प्रयोग गर्न सम्भव भइरहेको छ । ब्रान्डप्रतिको विश्वसनीयता वैश्विक अर्थतन्त्रमा एउटा उदाउने र अर्को अस्ताउने क्रम चलिरहन्छ । लामो समयदेखि राम्रो काम गरिरहेको अस्ताउने र नयाँ आएको कम्पनीले राम्रो गर्ने पनि हुन्छ । यो आधुनिक अर्थतन्त्रको माग र आपूर्तिसँग सम्बन्धित विषय हो। प्रविधि हावी भएको बजारमा आफूलाई कसरी अगाडि बढाउने र टिकाइराख्ने भन्नेले विशेष अर्थ राख्छ । यो विषय चेन हस्पिटालिटीमा पनि लागू हुन्छ । प्रविधिको विकासअनुसारको सीप र लगानी भएन भने समस्या सुरु हुन थाल्छ । यसमा राम्रो सेवा दिन्छु भनेर मात्रै पनि पुग्दैन । चेन हस्पिटालिटीको सबैभन्दा राम्रो पक्ष भनेको विश्वसनीयता हो । विश्वसनीयता कायम राख्न सकियो भने त्यसअन्तर्गतका होटलमा अकुपेन्सीको समस्या हुँदैन । आज विदेशबाट आउने पर्यटकहरू पनि कुन होटलमा बस्ने भन्ने निर्णय यसैका आधारमा लिन्छन् । किनभने उनीहरूलाई त्यो ब्रान्डप्रति विश्वास हुन्छ । नेपालमा पनि अहिले ब्रान्डप्रति सचेत हुने र सोहीअनुसारको सेवा खोज्नेहरू बढेका छन् । सिद्धार्थको हकमा पनि यो लागू भएको हामीले पाएका छौं । सिद्धार्थमा विश्वास गर्ने ग्राहकहरू सिद्धार्थअन्तर्गतकै होटल, रिसोर्ट तथा क्याफेमा पुगेको देखिन्छ । सिद्धार्थमा स्वदेशी मात्रै होइन, विदेशी पर्यटकको पनि आकर्षण बढ्दो छ । ओटीए प्लेटफर्ममा पनि स्वदेशी चेन होटलहरूको राम्रो प्रतिक्रिया आइरहेको देखिन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय चेन होटलहरूले मूल्यमा कडाइ गर्छन् भने स्वदेशी चेन होटलहरू अलिकति लचक हुन्छन् । तर सेवा-सुविधाका हिसाबले आजका दिनमा स्वदेशी चेन होटलहरू स्तरअनुसारको सेवा दिन अन्तर्राष्ट्रिय चेन होटलसँग प्रतिस्पर्धा गर्न भइसकेका छन् । सिद्धार्थको यात्रा सिद्धार्थ २६ वर्षअघि कैलालीको टीकापुरबाट सुरु भएको हो । मोफसलबाट सुरु भई देशका अधिकांश स्थानमा पुग्न यसले धेरै काम गर्नुपरेको छ । हामीले सुरुवात नै मध्यम स्थानबाट गरेको र अधिकांश व्यवसाय ठूलो स्थानमा भन्दा पनि मध्यमस्तरका सहरबाट गरेकाले हामीलाई व्यावसायिक रूपमा सफलता प्राप्त गर्न सहज भयो । त्यति मात्रै होइन, स्थानीय स्तरमा काम गर्दा प्रतिस्पर्धा पनि कम हुने र स्थानीयको माया पनि पाइरहेकाले सफलता मिलेको जस्तो लाग्छ । सिद्धार्थलाई काठमाडौं, सौराहा र भैरहवामा सेवा सुरु गरेपछि भने चेन होटलका रूपमा आफ्नो अस्तित्व स्थापित गर्न सहज भयो । आफ्नो पहिचान र अस्तित्व कायम राख्न ठुला सहरमा उपस्थिति आवश्यक थियो भन्ने लाग्छ । सिद्धार्थले अधिकांश स्थानमा त्यहाँका होटलसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपरेको छैन । तर, केही थप मूल्य लिएर गुणस्तरीय सेवा-सुविधाको अनुभव गराएका छौं । यही संस्कारमा हुर्किएकाले होला सबैजसो स्थानमा सफलता मिलेको छ । सिद्धार्थ हस्पिटालिटीअन्तर्गत हाल पाँचतारे स्तरमा सिद्धार्थ भिलासा सञ्चालनमा छ भने सिद्धार्थ वैभव चारतारे स्तरको होटलका रूपमा छ । सिद्धार्थ वाटिका तीनतारे होटलका रूपमा मात्र नभएर प्रिमियम ब्रान्डका रूपमा सञ्चालित छ । प्रिमियम ब्रान्डले तीनतारे र चारतारे स्तरका होटलबीचको सेवा दिनेछ । कम्पनीले आगामी दिनमा बजेट होटलका रूपमा एस होटल सञ्चालनको तयारी गरिरहेको छ । तर, सेवा-सुविधाका हिसाबले अन्य होटेलको तुलनामा राम्रो र स्तरीय बनाउने योजना छ । यस ब्रान्डमा सिद्धार्थ कटेज र एस क्याफे पनि सञ्चालनमा छन् । कटेजमा परिवारसँग कुनै कार्यक्रम आयोजना गर्न, खान र रमाइलो गर्न सकिने सुविधा छ भने क्याफेमा सिद्धार्थले उत्पादन गरेका अरेबिका कफी, बेकरीका साथै फास्टफुड उपलब्ध छन् । अन्य क्षेत्रमा पनि सिद्धार्थ सिद्धार्थले हस्पिटालिटीसँगै अन्य क्षेत्रमा पनि लगानी गरेको छ । हामी कृषि क्षेत्रमा काम गरिरहेका छौं । आफैले कफी खेती पनि गरिरहेका छौं । सूचना प्रविधिसँग सम्बन्धित कम्पनी पनि सञ्चालन गरिरहेका छौं । यसले पनि होटल सञ्चालनमा सहयोग भइरहेको छ । कम्पनीअन्तर्गत सिद्धार्थ हस्पिटालिटी पनि सञ्चालनमा छ । जहाँ अध्ययन गरेका विद्यार्थीले सिद्धार्थमै काम पनि पाउँछन् । पछिल्लो समय सिद्धार्थ हस्पिटालिटी र लुम्बिनी बौद्ध विश्वविद्यालयबीचको सहकार्यमा पढ्दै, सीप सिक्दै, कमाउँदै योजना अघि सारिएको छ । यसअन्तर्गत विद्यार्थीले चार वर्षको पढाइ अवधिमा भएको अधिकांश खर्च उठाउन सक्छन् । त्यति मात्रै होइन, पढाइ सकिएलगत्तै कम्तीमा सुपरभाइजर तहको जागिर सहजै पाउँछन् । त्यस्तै, सबै सामान एकै ठाउँमा उपलब्ध गराउने प्रयासस्वरूप सिद्धार्थ हस्पिटालिटी मार्ट पनि सञ्चालनमा छ । यसले स्थानीय उत्पादनलाई प्रवर्द्धन मात्र गरेको छैन, होटल सञ्चालनलाई थप सहज बनाएको छ । सिद्धार्थले भारतीय पर्यटकलाई नेपाली आकाशबाट चीनमा रहेको कैलाश पर्वतको दर्शनसमेत गराउँदै आएको छ । कोरोना महामारीअघि भारतीय पर्यटकहरू नेपालगञ्ज हुँदै पदमार्गबाट कैलाश पर्वतको दर्शन गर्न जान्थे । तर, कोरोनापछि भारतीय पर्यटक चीनमा जान नसक्ने अवस्था भयो । पर्यटक नआएपछि नेपालगन्जका होटल समस्यामा पर्न थालिसकेका थिए । यस्तो अवस्थामा हामीले नेपाली आकाशबाट कैलाश मानसरोवर दर्शन गराउन थालेपछि नेपालगञ्जमा भारतीय पर्यटक बढेका छन् । पहिले कैलाश जाने यात्रुका कारण जेठ, असारदेखि असोजसम्म नेपालगञ्जमा भारतीय पर्यटकको चहलपहल हुने गरेकामा अहिले बाह्रै महिना आउन थालेका छन् । यसले नेपालगन्जको अर्थतन्त्रमा पनि ठूलो राहत मिलेको छ। कैलाश पर्वत जान मात्रै पछिल्लो एक वर्षमा तीन हजारभन्दा बढी भारतीय पर्यटक यहाँ आएका छन् । त्यसका लागि भारतीय एक पर्यटकले ६० हजार रुपैयाँसम्म खर्च गर्ने गरेका छन् । यहाँबाट बर्दिया, पोखरा, काठमाडौं, मुक्तिनाथ, चितवनलगायत स्थानमा पनि ती पर्यटक जाने भएकाले पर्यटन क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाएको छ भन्न सकिन्छ । त्यस्तै, पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि भारतबाट मगरहरू ल्याएर प्रचारप्रसार गराइरहेको छ । त्यसबाहेक सिद्धार्थ सदगुरु, विभिन्न भारतीय सेलिब्रेटी तथा राजनीतिज्ञलाई ल्याएर समय-समयमा पर्यटन प्रवर्द्धन गरिरहेको छ । कर्मचारीलाई मालिक अभियान सिद्धार्थले कम्पनी सुरु गर्दा नै एकल मालिकबाट चल्ने कम्पनी होइन भन्ने अवधारणाबाट सुरु गरेको हो । धेरै मालिक भएर पनि धेरै स्थानमा कम्पनी सञ्चालन गर्न सकिन्छ भन्ने सिद्धार्थले प्रमाणित गरेको छ । सिद्धार्थको ५० प्रतिशत लगानी, स्थानीयको ३० प्रतिशत र कर्मचारीको १५ प्रतिशत लगानी गर्ने सोचबाट सिद्धार्थ अगाडि बढेको हो । सिद्धार्थले नेपालमै काम गर्छु, लगानी गर्छु भन्नेलाई एउटा अवसर दिएको छ । यसले सानो पुँजी लगानी गर्न चाहनेका लागि अवसर पनि सिर्जना गरेको छ । लगानी गरेपछि नीतिगत तहमा काम गरेर कम्पनी सञ्चालनको ढाँचा स्तरीय बनाउन सकिन्छ । हामीले सुरु गर्न लागेको एस होटल र एस क्याफेमा यो अवधारणा पूर्णरूपमा लागू गर्ने तयारीमा छौं । एसमा कर्मचारीहरूको लगानी स्थापित भएपछि अन्य ब्रान्डमा पनि लागू हुँदै जानेछ । सिद्धार्थमा लगानी गर्न सुरुमा सम्पत्तिको स्रोत हेरिँदैन । त्यसपछि लगानी गर्नुको उद्देश्य र मनसाय बुझ्छाैं । कम्पनीमा लगानी गर्न सहयोगी भावना चाहिन्छ । हामीकहाँ कर्मचारीका रूपमा लगानी गर्न हो भने कर्मचारीले जागिर छाड्दा लगानी पनि फिर्ता लैजान पाउँछ र नयाँ आउने कर्मचारीले फेरि लगानी गर्न पाउँछ । अहिले पनि यहाँ कमाउँदै लगानी गर्नेहरूको संख्या ठुलो छ । चुनौती नेपालमा पछिल्लो समय आन्तरिक र विदेशी दुवै पर्यटकको संख्या बढ्दो छ । पर्यटन प्रवर्द्धनमा उल्लेख्य काम पनि भइरहेका छन् । यस क्षेत्रमा ठूलो लगानी भएको छ । जसरी लगानी भइरहेको छ, त्यसरी नै राज्यले जिम्मेवारी पूरा नगरेको हो कि भन्ने लाग्छ । राज्यले सुरक्षाको प्रत्याभूति दिन सक्नुपर्छ । सडकलगायत पूर्वाधारको विकासमा राज्य चुकेको छ । सरकारले विमानस्थलमा ओर्लिएपछि गन्तव्यमा पुगेर विमानस्थलमा फर्किँदासम्मको भौतिक सुविधा उपलब्ध गराउने हो भने पर्यटन क्षेत्रले ठूलो फड्को मार्न सक्छ । त्यसैले राज्य गम्भीर भएर लाग्ने हो र संस्कृति तथा पर्यटनलाई प्रवर्द्धन गर्ने हो भने पर्यटन क्षेत्रमा धेरै काम गर्न सकिन्छ । त्यसका लागि सरकारले निजी क्षेत्रसँग सहकार्य गर्नुपर्छ । (न्यौपाने सिद्धार्थ ग्रुपका प्रमुख कार्यकारी अधिकत हुन् । स्रोत : नाफिज अर्थचित्र)
‘निक्षेपकर्ताको ६० खर्ब निक्षेप सुरक्षित छैन, राष्ट्र बैंकले कठोर नीति चाल्नु परेको छ’
सहकारी आफैमा अर्थ-सामाजिक व्यवस्थाको एउटा अंग हो । अहिले धेरैले सहकारी क्षेत्र समस्यामा पर्यो भनेर हल्ला गरिरहेका छन् तर सहकारी क्षेत्र हल्ला भएजति बिग्रिएको छैन । अर्थतन्त्र पनि सुधारको बाटोमा छ । चालु आर्थिक वर्षमा अर्थतन्त्रमा अपेक्षाकृत नभए पनि केही सुधार भएकै हो । अर्थतन्त्र सही दिशामा छ । अर्थतन्त्रका केही सूचकहरू सन्तोषजनक नै छन् । विगतमा सहकारीलाई समस्यामा पार्ने बैंकिङ क्षेत्रको तरलताको समस्या अहिले समाधान भएको छ । त्यो भनेको सहकारीहरू समस्याउन्मुख छन् भन्ने भाष्य अब भनिराख्न आवश्यक छैन । समस्यामा छन् भन्नु ठीक हो । तर, सबै सहकारी संस्थाहरू समस्यामा छैनन् । बचत तथा ऋण सहकारी संस्था र बैंक वित्तीय संस्थाको गहिरो सम्बन्ध हुने भएकोले बैंकिङ क्षेत्रको सकारात्मक तथा नकारात्मक प्रभाव सहकारीमा पनि पर्छ । अब बैंकिङ क्षेत्रबाट सहकारीमा समस्या पर्ने अवस्था छैन । अहिले बैंकिङ क्षेत्रको स्रोत ल्याएर उत्पादन क्षेत्रमा लगानी गर्ने अवसर भएको छ । किनभने अहिले बैंकिङ क्षेत्रले निक्षेपकर्तालाई अप्ठ्यारो पारिरहेको छ । अहिले बैंकिङ क्षेत्रमा ६० खर्ब रुपैयाँ निक्षेप छ । ब्याज औसत ५ प्रतिशत बिन्दुले घटेको छ । अहिले बैंकमा निक्षेप राखेका निक्षेपकर्ताको ३ खर्ब रुपैयाँ आम्दानी घटेको छ । अब निक्षेपको उपयोग कसरी गर्ने भनेर बचतकर्ताले सोच्न थालेका छन् । राम्रा सहकारीमा बचत राखेर राम्रो आम्दानी आउँछ भने किन नराख्ने भन्ने अवस्थामा बैंकका निक्षेपकर्ता पुगेका छन् । त्यो सोचको विकास हुँदैछ । तर, उहाँहरूले सहकारीमा जोखिम पनि देख्नु भएको छ । उहाँहरूको जोखिम निवारण हुने र त्यो अवसरलाई सहकारी क्षेत्रले उपयोग गर्न सकियो भने राम्रो लाभ पाउन सकिन्छ । पछिल्लो समय पर्यटन र कृषि क्षेत्र चलायमान हुँदैछ । कृषिमा पनि हामी आत्मनिर्भर हुने अवस्थामा छौं । अबको चार/पाँच वर्षमा कृषिको केही वस्तुमा हामी आत्मभिर्नर हुने किसिमले काम भइरहेको छ । प्रशोधन तथा वितरणमा संलग्न सहकारी पनि राम्रैसँग चलिरहेका छन् । । केही संस्था बिग्रिएको भएपनि बचत तथा ऋणको कारोबार गर्ने अधिकांश सहकारी संस्था राम्रा छन् । अब सहकारीलाई अन्य ठाउँबाट अप्ठ्यारो पर्न सक्ने सम्भावना न्यून छ । अब पनि अप्ठ्यारो अवस्था सिर्जना भयो भने सहकारीका सञ्चालक र सहकारीको शुसासन नभएको खण्डमा हुन सक्छ । हामीले वित्तीय व्यवस्थापन तथा अनुशासन पालना नगरेको खण्डमा हुन्छ । अहिले सहकारीमा दुई किसिमको धारणा विकास भइरहेको छ । एउटा, सबै सहकारी समस्यामा छैनन् । सबै सहकारीमा बिकृति छैन । अर्को, सहकारी अभियान बिग्रियो, अब त्यसमा संकुचित नियमन आवश्यक छ, भन्ने भ्रम फैलिँदैछ । तर, त्यसमा सानो समूह छ, त्यही समूहले ठूलो आवाज निकालिरहेको अवस्था छ । त्यसले समग्र अभियान गलत छ भन्ने दुष्प्रयास गरिरहेको छ । यो जोखिम सहकारी अभियानलाई अझै पनि छ । वित्तीय प्रणालीमा शतप्रतिशत वित्तीय संस्था ठीक हुँदैनन् । अधिकांश संस्थाहरू ठीक छन् । हामी सुशासनमै चलेका छौं । बिग्रिएको सहकारीलाई पनि सुधार गर्छौं भन्ने विश्वास दिलाउन सक्नुपर्छ । त्यसलाई चिर्नको लागि सञ्चारमाध्यमको पनि भूमिका हुनुपर्छ । अहिलेको यो भ्रम चिर्न आवश्यक छ । समग्रमा सहकारीप्रतिको धारणा बदलिँदै गएको छ । सबै सहकारी गलत रहेनछन्, जसले गलत गर्छ ऊ कारवाहीको भागेदार पनि बन्छ भन्ने कुरा सबैले बुझ्दै गएका छन् । त्यसैले दण्डहीनताको अवस्था होइन । हामीलाई सुशासनमा बस्नुपर्ने र प्रणालीप्रतिको विश्वास गर्न पनि दबाब सिर्जना भएको छ । अहिले चलिरहेको अर्को चर्चा भनेको सहकारी ऐनको संशोधन हो । सहकारीमा हामीले स्वनियमनलाई अगाडि बढायौं । तर, स्वनियमन भएन, नियमनकारी प्रणाली पनि गतिलो भएन, कारवाही प्रक्रिया पनि प्रभावकारी भएन र समस्याग्रस्त सहकारीको समस्या समाधानका लागि पनि नतिजामुखी काम भएन र असीमित कारोबार गर्ने संस्थालाई कसरी व्यवस्थित गर्ने भन्ने विषयको कोणबाट सहकारीको ऐनको संशोधनको बहस भइरहेको छ । त्यसको मस्यौदाको तयारी पनि भइरहेको छ । यस विषयमा थप बहस आवश्यक छ । अहिलेको समस्या भनेको बचतकर्ताको बचत फिर्ता हो । पाँच लाख रुपैयाँसम्मको बचत फिर्ता गर्ने भन्ने कुरा चर्चामा छ । बचत फिर्ता भनेको सरकारले चेक काटेर दिने होइन । म अर्थमन्त्री भएको भए दिने थिइनँ । तपाईंले आफ्नै बचतकर्ताको बचत राख्नु भएको हो । अनि, कसरी तपाईंको पैसा सरकारले तिरिदिन्छ ? बचत तपाईंको घर हो । आफ्नो घरको व्यवस्थापन नगर्ने अनि छिमेकीलाई सहयोग गरिदिनु भनेर हुँदैन । सरकारले पाँच लाख रुपैयाँ बचत फिर्ता गर्छ भन्ने होइन । पाँच लाख रुपैयाँ बचत फिर्ता गर्ने भनेको संस्थाको सम्पत्ति लिलाम गरेर हो । सम्पत्ति बिक्री गरेर हो । फाष्टट्र्याकबाट काम गर्ने भन्ने हो । अन्य निकायबाट आकर्षित नहोस् भन्नका लागि सरकारले नै फाष्टट्र्याकमा बचत फिर्ता गर्नका लागि यो नीति ल्याएको हो । पाँच लाख मात्रै किन ? ६ लाख रुपैयाँ बचत गर्नेको बचत होइन ? उसले पनि मकै बिक्री गरेर ज्याला गरेर बचत गरेको हो । यो प्रश्न पनि महत्त्वपूर्ण छ । यसमा पनि मुद्दती खातामा राखेकोले सुरुमा पाउँदैन । सुरुमा बचत खाता भएकोले नै पाउने हो । सहकारी तथा सञ्चालकको सम्पत्तिले धानेसम्म विस्तारै बचतको सीमा अनुसार बचत फिर्ता गर्दै जाने हो । तर, बचत फिर्ताका लागि एउटा निकाय चाहिन्छ । त्यो संस्थाको स्थापना गरेर यो काम तीव्ररूपमा अगाडि बढाउनुपर्छ । अर्को विषय भनेको तेस्रो पार्टी धितो राखेर ऋण लिने विषय । मैले कुनै प्रारम्भिक संस्थामा धितो राखेर ऋण लिएँ । मैले ऋण तिरिसकें तर प्रारम्भिक संस्थाले कुनै बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट ऋण लिएर मेरो धितो राख्छ अनि म चाहिं फँसेको फँस्यै हुन्छु । यो विषयलाई कसरी समाधान गर्ने भन्ने विषय पनि मुख्य छ । टाउको दुख्यो भने घाँटी काटेर फाल्ने कुरा हुँदैन । ‘थर्ड पार्टी कोल्याटर’ भनेको मान्यता प्राप्त वित्तीय उपकरण हो । मैले सहकारी विभागका रजिष्ट्रारसँग पनि छफल गरेको छु । व्यक्तिले प्रारम्भिक संस्थाबाट लिएको ऋण तिरिसकेको छ भने उसको धितो फरफार गर्नुुपर्छ । धितो नहुनेले कारोबार नै गर्न नपाउने स्थिति बन्यो । यसले सहकारीलाई उल्टो चक्रमा लाने डर हुन्छ । कारोबार, बचत तथा पुँजीको सीमाको कुरा पनि आइरहेको छ । बैंकिङ क्षेत्रमा पुँजीको हिसाबले वित्तीय संस्थाको वर्गीकरण भएको छ । पुँजीको हिसाबले वर्गीकरण गर्नु ठीकै होला तर सहकारीमा बचत र कारोबारको सीमा तोक्नु राम्रो हुँदैन । एक करोड रुपैयाँको बचत गर्नेले माथिल्लो निकायले हेर्न भन्नेवित्तिकै एक करोड एक लाख रुपैयाँ बचत राख्नेलाई माथि हस्तान्तरण गर्दै जानुपर्ने हुन सक्छ । वि.सं २०५८ सालमा बैंकिङ क्षेत्रमा एउटा यस्तो अभ्यास गर्न थालिएको थियो ‘क’ वर्गको पुँजी क्षय भयो भने ‘ख’ मा झार्ने, ख वर्गको पुँजी क्षय भयो भने ‘ग’ मा झार्ने जस्तो व्यवस्था गर्न लागिएको थियो । तर, हामीले त्यसलाई रोक्यौं । यो कक्षा घट्ने कुरा राम्रो होइन, बढ्नु राम्रो हो तर घट्नु राम्रो होइन । पुँजीको आधारमा घट्ने र बढ्ने ठीक होला तर कारोबार र बचतको आधारमा यस्तो व्यवस्था गर्नु हुँदैन । बचतको सीमा पुँजीले धान्न सक्ने हुनुपर्छ । बचत संकलन पुँजीको १० गुणा संकलन गर्यो भने सीमा तोक्नै पर्दैन । अब बन्ने कानुनमा पुँजीको अनुपात, पुँजीको लगानी र लगानीका क्षेत्रहरु तोकिनुपर्छ । धितो लिलाममा पनि धेरै दाबी गरिन्छ । यसमा बैंकको अधिकार पहिलो कि सहकारीको भन्ने कुरा पनि आइरहेको छ । यस विषयमा पनि छलफल आवश्यक छ । एउटै धितो दुई÷तीन ठाउँमा राखेको विषय पनि चर्चामा आइरहेको छ । सहकारीमा कर्जा सूचना केन्द्रको पनि चर्चा छ । तर, म त्यसलाई कर्जा सूचना केन्द्र भन्दा पनि ‘ऋण सूचना केन्द्र’ भनौं भन्छु । कर्जा भनेको बैंकिङको र ऋण भनेको सहकारीको हो । अहिले केही समयको लागि कर्जा भएपनि दीर्घकालीनका लागि ऋण सूचना केन्द्र नै उत्तम हो । कुनै सहकारीवालाले बैंकबाट ऋण लिएको छ कि छैन र बैंकवालाले सहकारीबट ऋण लिएको छकि छैन भन्ने कुराको जानकारी त्यही ऋण सूचना केन्द्रले दिन्छ । तर, ती दुई संस्थाबीच समन्वय भने जरुरी पर्छ । कर्जा तथा निक्षेप सुरक्षण कोषलाई अहिले बचत बीमा गर्न दिने कुरा पनि आइरहेको छ । १४/१५ अर्बको संस्थाले १२ खर्बको दायित्व अहिले नै बोकेर बसेको छ । त्यो दायित्वमा सहकारी संस्थाको पनि दायित्व थपिँदा कस्तो होला ? हामी आफैं मनन् गरौं । बचत सुरक्षणको व्यवस्था सहकारीबाटै हुनुपर्छ । अन्य क्षेत्रले प्रयोग गर्ने बाटो सहकारीले प्रयोग गर्यो भने सहकारीको स्वनियमनको कुरा झिकिदिए हुन्छ । अर्को महत्वपूर्ण कुुरा नियमनको पनि छ । राष्ट्र बैंकको नियमनमा आउँदा के हुँदो रहेछ भन्ने कुराको ज्वलन्त उदाहरण राष्ट्रिय सहकारी बैंक छ, यसबाट पनि सहकारीले धेरै पाठ सिक्न आवश्यक छ । यसबाट अब पनि चेत्नु भएन भने मेरो भन्नु केही छैन । अहिले राष्ट्र बैंकको नियमनमा रहेको बैंकिङ सुरक्षित छैन । बचतकर्ताको ६० खर्ब सुरक्षित छैन । त्यहाँ कठोर कदमहरु चाल्नु परेको छ । गभर्नरहरु राजनीतिक व्यक्ति नभएको कारण संस्था टिकिरहेका छन् । तर, तपाईंहरु राजनीतिक व्यक्तित्व हुनुहुन्छ । राजनीतिक गर्ने मान्छे नियामक बन्न सक्दैन । नियामक भनेको उसले नियमन बाहेक अरु केही पनि देख्दैन । वित्तीय क्षेत्रको पोलिसिङ गर्छ उसले । त्यसैले राष्ट्र बैंकलाई हामीले सहकारीमा तान्यौं भने सहकारी अभियानका धेरै कुराहरु कुण्ठित हुन्छन् । राष्ट्र बैंकको नियमनमा वित्तीय प्रणाली राख्नु हुँदैन भन्ने होइन । तर, त्यो भन्दा राम्रो र स्वनिर्देशितमा चल्ने प्रणाली हामीले खोजेका हौं । राष्ट्र बैंकको मोह छोड्नुस्, त्यो भन्दा राम्रो हामी बनाउँछौं । राष्ट्र बैंकका पनि कतिपय कर्जा लगानी ठीक छैनन् । प्रतिस्पर्धा गर्ने ठाउँमा सरेन्डर गर्नु राम्रो होइन । यो अभियानलाई भोलि समस्या पर्छ । सहकारीको बचतकर्ताको बचत सहकारी संस्थाले नै डुबाएको हो । त्यसलाई निकाल्ने दायित्व र जिम्मेवारी पनि सदस्यकै हो । बचत फिर्ता पाइँदैन भने बचतलाई सेयरमा रुपान्तरण गर्नुस्, नेतृत्व परिवर्तन गर्नुस् । सञ्चालक समिति फेर्नुस् । विकास गर्नुस् । संस्थालाई बलियो बनाएर चलाउनुस् । बाह्य समाधान खोज्नतर्फ नलाग्नुस् । सहकारीमा आफ्नो पैसा नभएर धेरैलाई चिन्ता नभएको हो । चिन्ता भएकाहरु समाधानको बाटो खोजिरहेका छन् । सहकारी अभियानमा जे पनि गर्नुपर्छ भन्ने भाष्य छोडौं । कुनै एउटा देशले क्रिप्टोकरेन्सीमा लगानी गरेर धेरै कमायो । तर, नेपालमा अवैधानिक छ । हामी अन्य मुलुकले गरेका छन् भनेर त्यसैमा लाग्ने होइन, त्यो पनि वित्तीय कारोबार नै त होनि भनेर नलागौं । देशले निर्देशित गरेका नीति कानुनहरुको पालना गरेर काम गर्ने हो । सोही क्षेत्रमा लगानी गर्ने हो । बचत तथा ऋण सहकारीका सञ्चालक सजग बन्नुपर्छ । घरजग्गा क्षेत्रमा बढी लगानी गर्नाले समस्या सिर्जना भएको हो । यो समस्या बैंकिङ क्षेत्रमा पनि छ । अब यसलाई समाधान गर्दै जानुपर्छ । र, उत्पादनमा लगानी गर्न तर्फ जानुपर्छ । उत्पादनमा लगानी बढाएनौं भने कुनै पनि वित्तीय प्रणाली टिक्दैन । त्यसतर्फ हामीले सोच्न आवश्यक छ । सहकारी प्रबर्द्दन कोषको व्यवस्थापन र स्रोत परिचालनमा सरकार र सहकारीको भूमिकाको विषयमा पनि छलफल हुन आवश्यक छ । तर, त्यो कोष पारदर्शी र स्वच्छ बन्नुपर्छ । कोष परिचालनमा सुशासन आवश्यक छ । आन्तरिक लेखा परीक्षण तथा सुशासन महत्वपूर्ण हन्छ । लेखा परीक्षकले पनि पेशागत धर्म छोड्नु हुँदैन । अमेरिका, शिलिकन भ्यालीका बैंकहरु किन कोल्याप्स भए भन्दा अडिटरले आफ्नो पेशागत धर्म छाडेर नै हो । संस्थाले पनि आन्तरिक लेखा प्रणाली व्यवस्थित बनाउनुपर्छ । अन्य कुरामा जथाभावी खर्च गर्ने र अडिटरलाई केही पैसा दिएर कुरा मिलाउने प्रवृतिले कसैको भलो हुँदैन । (राष्ट्रिय सहकारी महासंघ नेपालले मंगलबार काठमाडौंमा आयोजना गरेको सहकारी सुशासन प्रबर्द्दन सम्बन्धि प्रादेशिक अभिमुखिकरण कार्यक्रममा प्रमुख वक्ता रहेका पूर्वअर्थमन्त्री खतिवडाले राखेको विचार । हाल उनी प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको प्रमुख आर्थिक विकास सल्लाहकारको रुपमा पनि काम गरिरहेका छन् । )
बोटलर्स नेपालको सेयर कारोबार रोक्का, ३ दिनभित्र स्पष्टिकरण पेस गर्नुपर्ने
काठमाडौं । नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज (नेप्से)ले बोटलर्स नेपाल बालाजुको सेयर कारोबार रोकेको छ । नेप्सेले मंगलबार यस कम्पनीको सेयर कारोबार ३ दिनका लागि रोक्का गर्ने निर्णय गरेको हो । कम्पनीको मंसिर ५ गते बुधबार बसेको सञ्चालक समितिको बैठकले आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को लाभांश नदिनेसम्बन्धी निर्णय गरेको तर सोको जानकारी नेप्सेमा पुस २ गते मात्रै प्राप्त भएको भन्दै नेप्सेले कम्पनीको सेयर कारोबार बन्द गरेको हो । धितोपत्र सूचीकरण विनियमावली, २०७५ को विनियम २२ (१) मा भएको व्यवस्था बमोजिम धितोपत्र मूल्यमा प्रभाव पार्ने सूचना, जानकारी तथा निर्णय सिर्जना भएमा सोही दिन वा भोलिपल्ट कारोबार खुल्नुअघि सम्बन्धित सूचीकृत संगठित संस्थाले नेप्सेमा पेस गर्नुपर्नेछ भन्ने व्यवस्था रहेकोले उक्त विनियममा भएको व्यवस्था पालना नगरेकोले कम्पनीको सेयर कारोबार रोक्का राखेको हो । उक्त विनियमावलीको विनियम १६ (१) (ख) मा भएको व्यवस्था अनुरुप पुस २ गतेको निर्णयानुसार त्यस कम्पनीको धितोपत्रको कारोबार स्थगन गरिएको साथै यो पत्र प्राप्त भएको मितिले ३ कार्यदिन भित्र के कति कारणबाट समयमा नै नेप्सेमा जानकारी दिन नसकेको हो ? सो सम्बन्धमा स्पष्टिकरण पेस गर्न निर्देशन दिएको कम्पनीका सहायक प्रवन्धक सुरेश जोशीले जानकारी दिए ।
