रुसमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको रूपमा बिटकोइन प्रयोग
काठमाडौं । रुसी कम्पनीहरूले बिटक्वाइन र अन्य डिजिटल मुद्राहरूलाई अन्तर्राष्ट्रिय भुक्तानीका रूपमा प्रयोग गर्न थालेका छन् । रुसी वित्तमन्त्री एन्टोन सिलुआनोभका अनुसार पश्चिमी प्रतिबन्धहरू सामना गर्न कानुनी परिवर्तनपछि यस्तो प्रयोगलाई अनुमति दिइएको हो । प्रतिबन्धहरूले रुसको मुख्य व्यापारिक साझेदारहरू जस्तै चीन र टर्कीसँगको व्यापारमा जटिलता उत्पन्न गरेका छन्, किनभने स्थानीय बैंकहरू रुससँग सम्बन्धित लेनदेनप्रति अति सतर्क छन् ताकि पश्चिमी नियामकहरूको निगरानीबाट जोगिन सकियोस् । यस वर्ष रुसले विदेशी व्यापारमा क्रिप्टोकरेन्सीहरूको प्रयोगलाई अनुमति दिएको छ र बिटकोइनसहित क्रिप्टोकरेन्सी माइनिङ गर्ने कानुनी कदम चालेको छ । क्रिप्टो माइनिङ भनेको धेरै कम्प्युटिङ शक्ति प्रयोग गरेर ब्लकचेन नेटवर्कमा लेनदेनको पुष्टि गर्ने र नयाँ सिक्काहरू सर्कुलेशनमा ल्याउने प्रक्रिया हो । रुस बिटकोइन खानीमा विश्वका अग्रणीहरूमध्ये एक हो । ‘प्रयोगात्मक प्रणालीअन्तर्गत हामीले रुसमै खानी गरेको बिटकोइनलाई अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार लेनदेनमा प्रयोग गर्न सकिने भएको छ,’ सिलुआनोभले रुस ट्वान्टी फोर टेलिभिजन च्यानललाई भनेका थिए । ‘यस्ता लेनदेनहरू पहिले नै भइरहेको छ । हामी विश्वास गर्छौं कि यसलाई अझ विस्तार गर्न र विकास गर्नुपर्छ । मलाई विश्वास छ कि यो अर्को वर्ष हुनेछ,’ उनले थपे । अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको रूपमा क्रिप्टोकरेन्सी प्रयोगले भविष्यको प्रतिनिधित्व गर्ने उनले विश्वास व्यक्त गरे । यसै महिनाको सुरुमा राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले अमेरिकी प्रशासनले अमेरिकी डलरलाई राजनीतिक उद्देश्यका लागि प्रयोग गरेर यसलाई आरक्षित मुद्राको रूपमा कमजोर बनाइरहेको आरोप लगाएका थिए । यसले धेरै देशहरूलाई वैकल्पिक सम्पत्तिहरूमा भर पर्न बाध्य पारेको छ । पुटिनले बिटकोइनलाई यस्तो सम्पत्तिको उदाहरणको रूपमा उल्लेख गर्दै बिटकोइनलाई विश्वमा कसैले पनि नियन्त्रण गर्न नसक्ने उल्लेख गरेका थिए । उनका भनाइहरूले क्रिप्टोकरेन्सीहरूको व्यापक प्रयोगको लागि समर्थन जनाएका छन् ।
नयाँ वर्षलक्षित विशेष कार्यक्रम गर्दै होटल गुञ्जन, प्रवेश नि:शुल्क
बर्दिबास । महोत्तरीमा उत्कृष्ट आतिथ्य र आनन्ददायी वातावरणको लागि प्रख्यात होटल गुञ्जनले आउँदै गरेको अंग्रेजी नयाँ वर्षको अवसर पारेर विशेष कार्यक्रम आयोजना गर्ने भएको छ । नयाँ वर्ष विशेष कार्यक्रम २०२४ डिसेम्बर ३१ मंगलबारदेखि २०२५ जनवरी १ बुधबारसम्म २ दिनको लागि हुने होटल गुञ्जले जानकारी दिएको छ । होटल गुञ्जको जानकारी अनुसार न्यु इयर इभ र न्यु इयरको दिनमा ‘समुन्द्र ब्यान्ड’ र ‘द हाईम्स ब्याण्ड’ को संयुक्त लाइभ म्युजिकको प्रस्तुति रहने छ । साथै डिजेहरूको प्रस्तुति, बार्बेक्यु नाइट र विभिन्न आतसबाजी लगायतको कार्यक्रम पनि रहेको छ । होटल गुन्जका म्यानेजर सुशान्त कार्कीले भने नयाँ वर्ष विशेष बनाउन विभिन्न कार्यक्रमहरू गर्ने योजना बनाएको बताए । यस नयाँ वर्ष उत्सवमा सामेल हुन चाहनेहरूको लागि प्रवेश निःशुल्क रहेको होटल गुञ्जनले जनाएको छ ।
पोल्ट्रीजन्य उत्पादन घट्यो, किसान मर्कामा
चितवन । नेपालमा आत्मनिर्भर रहेको पोल्ट्रीजन्य उत्पादनमा उल्लेख्य रुपमा गिरावट आएपछि किसान र व्यवसायी पेसाबाट विस्थापित हुने अवस्था आएको सरोकारवालाले दाबी गरेका छन् । नेपाल कुखुरा व्यवसायी मञ्चले आज यहाँ आयोजना गरेको अन्तरक्रियामा वक्ताहरुले व्यवसाय निकै सङ्कटको अवस्थामा पुगेको गुनासो गरे । मञ्चका अध्यक्ष रघुनाथ भट्टले कोरोना महामारी अघिसम्म हरेक साता ५० लाख ब्रोइलर चल्ला उत्पादन हुने गरेकोमा हाल ३० लाख हाराहारीमा झरेको बताए । यसैगरी लेयर्स चल्ला साताको तीन लाखबाट एक लाखमा झरेको, कलर ब्रोइलर (गिरिराज) सातामा पाँच लाख उत्पादन हुने गरेकामा दुई लाखमा झरेको, दैनिक ६० लाख गोटा अण्टा उत्पादन २४ लाखमा सीमित भएको तथ्याङ्क प्रस्तुत गरे । चल्लाको उत्पादन घटेसँगै दानाको खपत घटेको उनको भनाइ छ । उनका अनुसार दैनिक १२ हजार मेट्रिक टन दाना उत्पादन हुँदै आएको हाल तीन हजार पाँच सय टनमा झरेको छ । मासु दैनिक १० लाख किलोबाट छ लाखमा झरेको भट्टले जानकारी दिए । उनले भने, ‘आधाभन्दा बढी उत्पादन घटेपछि सोही अनुपातमा किसान विस्थापित हुन पुगेका छन् ।’ नेपाल लेयर्स कुखुरापालक सङ्घका अध्यक्ष विनोद पोखरेलले लामो समयपछि अण्डाको लागत मूल्य पाउन थालेको बताए । लेयर्स कुखुरा पाल्ने ७५ प्रतिशत किसान विस्थापित भएको उल्लेख गर्दै उनले भनेयो ‘साना किसान धेरै विस्थापित भएका छन्, ठूलाले केही धानेका छन् ।’ बैंकको ऋण बढाएर र पैतृक सम्पत्ति बिक्री गरेर ठूला फर्महरुले जोखिम मोल्दै उत्पादन गरिरहेको उनको भनाइ छ । ठूला फर्मकै कारण किसान ७५ प्रतिशत विस्थापित हुँदा उत्पादन आधा भएको उनले उल्लेख गरे । उनले भने ‘अहिले पनि हामी उच्च जोखिममा काम गर्न बाध्य छौँ ।’ दस हजारदेखि चार लाखसम्म कुखुरा पाल्नेलाई ठूला किसानको रुपमा लिने गरिएको छ । ह्याचरी उद्योग सङ्घका वरिष्ठ उपाध्यक्ष राजेन्द्र लामिछानेले एउटा ब्रोइलर चल्ला उत्पादन गर्न ७० रुपैयाँ खर्च हुने भए अहिले ३० रुपैयाँमा बिक्री गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको बताए । यस्तै एक सय ४० रुपैयाँमा तयार हुने लेयर्स चल्ला ७० रुपैयाँ हाराहारीमा बिक्री गर्नु पर्दा धेरै विस्थापित हुनुपरेको बताए । तीन सय ८० वटा ब्रोइलर ह्याचरी रहेकोमा अहिले ७० वटा कम क्षमतामा चलेको र अरु बन्द भएको उनले बताए । यस्तै १५ वटा लेयर्स ह्याचरीमध्ये पाँच वटा मात्रै सञ्चालनमा आएको लामिछानेले जानकारी दिए । उनले भने, ‘जग्गा लिलाम हुने अवस्थामा छ, राज्यले हेरेन ।’ सहुलियत कृषि ऋण हटेको भन्दै उनले चल्ला उत्पादन गर्ने माउ झिकाउनका लागि आर्थिक अभाव हुँदा ह्याचरीहरु बन्द हुने अवस्थामा पुगेको उनले बताए । चल्ला बिक्री गर्नेलाई मात्रै होइन, ब्रोइलर पाल्ने धेरै विस्थापित भएको उनले बताए । ब्रोइलर कुखुरा जिउँदो प्रतिकेजी दुई सय ५० रुपैयाँ लागत मूल्य पर्ने भए अहिले किसानले एक सय ८० रुपैयाँमा बिक्री गर्नुपर्दा निरन्तरको घाटाले धेरै विस्थापित भएको उनको दाबी छ । मञ्चका वरिष्ठ उपाध्यक्ष डा रवन्तकुमार भट्टराईले जनचेतनाको अभावमा अण्डा र मासुको खपत कम भएको बताउँछन् । उनले भने, ‘एसियाली मुलुकमा एक जनाले वार्षिक एक सय आठ वटा अण्डा र ४९ किलो मासु खपत गर्नुपर्नेमा नेपालमा ६२ वटा अण्डा र आठ किलो मासु मात्रै खपत छ ।’ पाँच वर्षसम्मको बालबालिकालाई कुपोषणबाट बचाउन अण्डा र मासुको उपभोग गर्नुपर्ने भन्दै उनले यसो हुन नसकेको बताए । उनले भने, ‘नेपालमा प्रोटिनको उपभोग निकै कम छ ।’ मञ्चका महासचिव ज्ञानबहादुर विसुरालले लागत मूल्य बढेको र उत्पादनले सोअनुसार मूल्य नपाउँदा आत्मनिर्भर यो व्यवसाय संकटमा परेको बताए । उनले भने, ‘यही अवस्था रहेमा केही वर्षमा पोल्ट्री व्यवसाय समाप्त हुन्छ ।’ यसैबीच १२औँ राष्ट्रिय पोल्ट्री दिवस यस वर्ष चितवनमा विभिन्न कार्यक्रमको आयोजना गरी मनाइने भएको छ । त्यसअवसरमा पोल्ट्रीसम्बन्धी नीति नियम, पोल्ट्रीको वर्तमान अवस्थाबारे छलफल पनि हुनेछ । अण्डा र मासुमा पाइने पौष्टिक तत्वबारेमा चिकित्सकहरुबाट विद्यालय शिक्षा कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने तयारी गरिएको छ । पुस १७ गतेलाई राष्ट्रिय पोल्ट्री दिवसका रुपमा मनाइँदै आएको छ । रासस
गिरिबन्धु टिस्टेटमा ओलीको बद्मासीको पर्दाफास गरेरै छोड्छु : अध्यक्ष दाहाल
काठमाडौं । नेकपा (माओवादी केन्द्र) का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले केपी शर्मा ओली र शेरबहादुर देउवामाथि अनुसन्धान गर्न लागेसँगै आफूलाई प्रधानमन्त्रीबाट हटाइएको आरोप लगाएका छन् । सोमबार प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको निर्वाचन क्षेत्र झापा ५ को गौरीगञ्ज गाउँपालिका वडा नं ३ मा नेकपा (माओवादी केन्द्र) को दोस्रो गाउँ सम्मेलनलाई सम्बोधन गर्दै अध्यक्ष दाहालले यस्तो आरोप लगाएका हुन् । उनले ओलीमाथि आफूले गिरिबन्धु टि स्टेटको भ्रष्टाचार प्रकरणमा अनुसन्धान गर्न शुरु गरेसँगै र नक्कली भूटानी शरणार्थी प्रकरणम बेचन झा पक्राउ परेसँगै सरकार ढालिएको बताए । उनले आफूलाई प्रधानमन्त्रीबाट अलोकतान्त्रिक, तानाशाही प्रवृत्तिले हटाइएको बताए । गिरिबन्धु टिस्टेटमा प्रधानमन्त्री ओलीले बद्मासी गरेको आरोप लगाउँदै बद्मासीको पर्दाफास गरेरै छोड्ने घोषणा गरे । प्रधानमन्त्री ओली देशकै सबैभन्दा जाली, झेली, कपटी, बेइमानी भएको आरोप लगाए । ‘म तपाईंहरुलाई भन्न चाहन्छु, आज यो ठाउँ, सम्भवतः यो ठाउँ अहिलेको प्रधानमन्त्री देशको सबैभन्दा बढी जाली, झेली, कपटी, बेइमानी मेरो लागि त यत्ति धेरै जाली, यति धेरै झेली मान्छे, उनको ठाउँमा सायद म बोल्दैछु । म गिरिबन्धु टिस्टेटमा उहाँले गरेको बद्मासीलाई पर्दाफास गरेरै छोड्नेछु’, उनले भने । अध्यक्ष दाहालले नेपाली जनताले रगत र पसिना बगाएर प्राप्त गरेका उपलब्धि खोस्न नदिने प्रतिवद्धता जनाए । संविधान संशोधनको नैतिक अधिकार माओवादी केन्द्रलाई रहेको बताए ।
स्पेसएक्सको वृद्धि अधिक विस्फोटक, टेस्लालाई पछि पार्ने
काठमाडौं । रकेट निर्माता स्पेसएक्सको मार्केट क्याप ३५० बिलियन डलर छ, यसले विश्वको सबैभन्दा मूल्यवान निजी स्टार्टअपहरूमध्ये एक बनाउँछ । त्यो अझै पनि मालिक एलन मस्कको इलेक्ट्रिक कार कम्पनी टेस्लाको मूल्यको एक अंश हो, जसको मार्केट क्याप १ ट्रिलियन डलर छ । तर २०२५ सम्ममा पृथ्वी-केन्द्रित योजना स्टारहरूको महत्त्वका अगाडि सानो देखिनेछ । स्पेसएक्स एक निजी अमेरिकी अन्तरिक्ष विमान, रकेट उत्पादक तथा अन्तरिक्ष बाहन कम्पनी हो । यसको स्थापना मस्कले सन् २००२ मा गरेका थिए । स्पेसएक्सले मस्कको रणनीति समेट्छ: केही फरक गर्नुहोस् र प्रतिस्पर्धालाई हराउन लागत घटाउनुहोस् । यसको मुख्य सफलता स्टारलिङ्कमा निर्भर छ, जुन यसको स्याटेलाइट नेटवर्क हो । टेस्लाको २००६ को ‘मास्टर प्लान’ समान रूपमा प्रिमियम कार उत्पादन गर्ने र त्यसपछि डाउन मार्केट ड्राइभ गर्न नाफा प्रयोग गर्ने छ । तर स्पेसएक्सको वृद्धि अधिक विस्फोटक छ र यसलाई भेट्न मुस्किलै हुन्छ । वृद्धिको सोपना हो- स्टारलिंक । यसको सफलता दोहोरो छ । पहिलो, पुन: प्रयोग गर्न सकिने ठूला रकेटहरू प्रक्षेपण लागतलाई घटाउँछन् । दोस्रो- प्रतिद्वन्द्वीहरूविरुद्ध स्टारलिङ्कको उत्कृष्ट प्रदर्शनले राजस्व प्रवाह सुनिश्चित गर्दछ जसले थप प्रक्षेपणहरूलाई औचित्य दिनेछ । कम्पनीसँग पृथ्वीको वरिपरि ७ हजार स्याटेलाइट (उपग्रह)हरू छन् र हप्तामा ६० थप्दैछन् । १९६५ देखि २०१० को सुरुवातसम्म अन्तरिक्षमा लन्च गरिएका मानव निर्मित वस्तुहरूमा अनिवार्य रूपमा कुनै वृद्धि भएको थिएन । स्पेसएक्सले २०२४ को पहिलो त्रैमासिकमा सबै कक्षीय पेलोडको ८५ प्रतिशतभन्दा बढी पूरा गरेको अनुमान गरिएको छ । स्पेसएक्सको स्टारलिङ्कसँग हाल ५० लाख प्रयोगकर्ता छन् र ११४ देशहरूमा सेवा उपलब्ध छ । राष्ट्रपति निर्वाचित डोनाल्ड ट्रम्पसँग मस्कको सम्बन्धले पहिले अनुपलब्ध भएको ४२ बिलियन डलरको अनुदान दिलाउन सक्छ, जसले ग्रामीण अमेरिकी ब्रोडब्यान्डको लागि मार्ग प्रशस्त गर्नसक्छ । २०२४ सम्म स्टारलिङ्कले ६.६ अर्बको राजस्व र ३.८ अर्बको ईबीआईटीडीए (आय, ब्याज, कर, मूल्यह्रास र परिशोधन अघि कमाई) ५८ प्रतिशत मार्जिन पुर्याउने अनुमान परामर्शदाता क्विल्टी स्पेसले गरेको छ । टेलिकम मिडिया एन्ड एसोसिएट्स (टीएमफ) ले २०३० सम्म २४ अर्बको राजस्व र १८ अर्ब ईबीआईटीडीए हुने भविष्यवाणी गरेको छ। आजको अनुमानित लाभप्रदातामा यसको अर्थ १८ अर्बको ईबीआईटीडीए हो। उच्च निश्चित लागतका कारण अझ धेरै प्रयोगकर्ताहरूले कम्पनीको बटम लाइन सुधार गर्न सक्ने सम्भावना पनि छ । स्पेसएक्सको स्टारलिङ्कको सम्भावित मूल्यांकन २०३० सम्म १ ट्रिलियनभन्दा माथि पुग्न सक्छ, जबकि स्पेसएक्सका अन्य व्यवसायहरूको मूल्य अझै गणना गरिएको छैन । एलन मस्कका लागि यो स्पष्ट हुँदैछ कि तारा नै उनको वास्तविक सीमा हो । स्टारलिंकलाई चुनौती दिँदै चिनियाँ स्याटेलाइट प्रोजेक्ट, अरू पनि प्रतिस्पर्धामा होन्डासँगको मर्जरले निसान ‘नरसंहार’ को शिकार हुनसक्ने
किवीबाट जाम र वाइन, फल बिक्रीबाट भन्दा दोब्बर आम्दानी
नुवाकोट । दुप्चेश्वर गाउँपालिकाले स्थानीय किसानले उत्पादन गरेको किवीको प्रशोधन गरी जाम र वाइन उत्पादन सुरु गरेको छ । गाउँपालिकाको प्राविधिक सहयोगमा उत्पादन मात्रै नभइ जाम र वाइनको बजारीकरण पनि गरिरहेको छ । दुप्चेश्वर गाउँपालिकाले ‘पोस्ट हार्भेस्ट मूल्य शृंखला अभिवृद्धि कार्यक्रम’मार्फत वडा नं. २ कडेनीका किवी प्रशोधन गरी गाउँमै जाम बनाउन सुरु गरेको गाउँपालिका अध्यक्ष शङ्करबहादुर थापाले जानकारी दिए । उनका अनुसार बजारमा फलभन्दा जाम उत्पादन गरेर बिक्री गर्दा किसानले दोब्बर बढी आम्दानी पाइरहेका छन् । किवीको बिक्रीबाट किसानले प्रतिकेजी २५० सम्म पाएका छन् । सोही परिणामको किवीको प्रशोधन गरेर तयार गरिएको जामबाट दोब्बर लाभ लिएका छन् । ‘किसानले व्यावसायिक रूपमा गरेको किवी खेतीको उत्पादित फल स्थानीय बजारदेखि राजधानी काठमाडौँसम्म लगेर बिक्री गर्दा भोगिरहेको समस्या समाधानका लागि पालिकाबाट आवश्यक सहयोगका कार्यक्रम ल्याएका छौँ,’ अध्यक्ष थापाले भने, ‘किवीको व्यावसायिक उत्पादनमा पुर्याउँदै आएको सहयोग पश्चात उत्पादित फललाई ग्रेडिङ गरेर जाम र वाइन बनाउन किसानलाई आवश्यक प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराइएको छ ।’ दुप्चेश्वर महादेव मन्दिर दर्शनका लागि आउने तीर्थयात्रीलाई किवीबाट बनेको जाम मागअनुसार उपलब्ध गराउन नसकिएको गाँउपालिकाको कृषि शाखा प्रमुख सुदेश सुवेदीको भनाइ छ । किवीको आकारअनुसार स्तर निर्धारण (ग्रेडिङ) गर्दै ठूला र आकर्षक फल बिक्रीका लागि बजार पठाइन्छ भने बाँकीलाई उपभोक्ताको मागअनुसार जाम र वाइन बनाउन प्रयोगमा ल्याइएको छ । त्यसका लागि किसानलाई तालिम र प्राविधिक सहयोग गाउँपालिकाले उपलब्ध गराएको कृषि शाखा प्रमुख सुवेदीले जानकारी दिए । ‘हरेक वर्ष एक याममा उत्पादन हुने फल (किवी) बजारको प्रतिस्पर्धाले किसानले राम्रो लाभ लिन समस्या भएपछि गाँउपालिकाले यस वर्षदेखि फललाई परिकारमा रूपान्तरणको योजना ल्याएको हो,’ उनले भने, ‘उपभोक्ताको मागअनुसार जाम बनाउन प्राथमिकता दिइएको छ । आगामी वर्षदेखि जुस, सुकुटी, क्याण्डी, अचारलगायतको उत्पादनलाई प्रयोगमा ल्याउने लक्ष्य लिइएको छ ।’ किवीबाट उत्पादन गरिएका जाम र वाइनको खाद्य तथा गुणस्तर मापन हुन भने बाँकी छ । त्यसका लागि पालिकामार्फत पहल अघि बढाइएको छ । स्थानीय स्रोत र साधनको उपयोग एवं छोटो अवधिको तालिम लिएका जनशक्तिबाट न्यून लागतमा तयार गरिएको जामलगायतका परिकारको ‘ब्राण्डिङ’ गुणस्तरीय प्रमाणित भए किसानले राम्रो लाभ लिन सक्नेछन् । सेवनयोग्य परीक्षणको प्राप्त नतिजामा आवश्यकता अनुसार सुधार गरेर सवलीकरण कार्यक्रममार्फत किसानलाई व्यावसायिक उत्पादनमा संलग्न गराउने लक्ष्य गाउँपालिकाले लिएको कृषि शाखा प्रमुख सुवेदीको भनाइ छ । दुप्चेश्वर गाँउपालिकाको वडा नं. २ गाँउखर्कसहित यहाँको विभिन्न वडाका वस्तीहरूमा किवीको व्यावसायिक खेती गरिएको छ । दुप्चेश्वर गाँउपालिकाले गतवर्ष जङ्गलमा खेर गएका लालीगुराँस सङ्कलन गरेर जुस उत्पादन सुरु गरेको थियो । सोही कार्यक्रम सफल भएसँगै उत्साहित भएको पालिकाले यो वर्ष किवीको उत्पादनलाई बहुपरिकारमार्फत किसानलाई लाभ पुर्याउन थप कार्यक्रम सञ्चलानमा ल्याएको हो ।
आवश्यकताभन्दा पहुँचको आधारमा पुलको निर्माण, गुणस्तरमा छैन ध्यान
काठमाडौं। सडकपुल भौतिक पूर्वाधार हो । विकासका लागि भौतिक पूर्वाधार नभइ हुँदैन । विभिन्न भौतिक पूर्वाधारहरूमध्ये सडकपुलको आफ्नै महत्त्व छ । हालसम्म देशभर सडक पुलको संख्या ३ हजार ७०२ पुगेको छ । सडक विभागकाे तथ्यांकअनुसार गत आर्थिक वर्ष ०८०/८१ मा देशभर २०२ वटा सडकपुल निर्माण भएका छन्, जसमा ६५१ किमि पुल विस्तार भएको छ । यस्तै, अघिल्लो आव ०७९/८० देशभर २२२ वटा पुल बनेका थिए, जुन गत आवको तुलनामा ९ प्रतिशतले कम हो । निर्माण क्षेत्रमा देखिएको शिथिलताको कारण अघिल्ला वर्षहरूका तुलनामा हाल कम पुल निर्माण भएको सडक विभागका योजना तथा अनुगमन महाशाखाका प्रमुख सागर पन्थीले जानकारी दिए । उनका अनुसार हाल केन्द्रीय सडकअन्तर्गत करिब ३ हजार ५ सय पुल सञ्चालनमा रहेका छन् । पुलको संख्या बढेपछि सवारीसाधन तथा यात्रुलाई यात्रा गर्न सहज भएको छ। आगामी आवमा सरकारले १ हजार ८ सय ५७ किलोमिटर सडक र ३०० वटा पुल निमार्ण गर्ने लक्ष्य लिएको छ । जसमा १ खर्ब १ अर्ब ६३ करोड लागत लाग्ने जनाइएको छ । यस्तै, गत आवमा केन्द्रीय सडकअन्तर्गत १६७ किमी नयाँ सडक निर्माण भएको छ । जसमा विभागले समीक्षा वर्षमा १५० किमी बराबरको नयाँ सडक खन्ने लक्ष्य लिएको थियो । तर, त्योभन्दा १७ किमी बढी सडक निर्माण भएको विभागको भनाइ छ। मर्मतका लागि बजेट पर्याप्त नहुनु अघिल्लो आवमा २४३ किमी नयाँ सडक निर्माण भएको थियो। गत आवसम्म गरेर देशभर ३४ हजार ४०६ किमी केन्द्रीय सडक विस्तार भएको विभागले जनाएको छ। लक्ष्यअनुरूप सडक मर्मतका काम हुन नसकेको सडक विभागका महानिर्देशक रामहरि पोखरेल बताउँछन् । उनका अनुसार सडक मर्मत गर्नका लागि बजेट पर्याप्त छैन । विनियोजित बजेट पनि शतप्रतिशत खर्च हुन नसकेको उनको भनाइ छ । उनले भने, ‘समयमै ठेक्का लाउन सकिएको अवस्था छैन । सडक मर्मत गर्न समस्या नै छ। जति काम गर्नुपर्ने हो, त्यति हुन सकिरहेको छैन ।’ देशभरका सडक निर्माण र मर्मत गर्ने जिम्मा सडक विभागको मात्र नभएको उनको भनाइ छ । सडक तथा पुलहरू भत्किए अरू कसैले ध्यान नदिने गरेको र विभागले नै सबै बनाउनुपर्ने गुनासो गरे । गत असोज ११ र १२ गते आएको भारी वर्षाका कारण भत्किएका सडक र पुल मर्मत तथा पुनर्निर्माण गर्न झण्डै २५ अर्ब रुपैयाँसम्म खर्च लाग्ने पूर्वानुमान गरिएको छ। भत्किएका सडक तथा पुल मर्मत र पुनर्निर्माणका लागि करिब २५ अर्ब रुपैयाँसम्म खर्च लाग्ने बताइएको छ । देशभरि ३४ वटा राजमार्गको ८ सय पाँच स्थानमा पहिरो गएको थियो । हाल राजमार्गमा यातायात भने सेवा नियमित भइसकेको छ । गुणस्तर कस्तो ? पूर्वाधार विज्ञ डा. सूर्यराज आचार्य सडकका लागि पुल भनेको जलवायु भएको बताउँछन् । पुल बनाउँदा योजनासहित अघि बढ्नुपर्ने उनको भनाइ छ । हाल सबैभन्दा बढी पुल गण्डकी प्रदेशको स्याङ्जामा रहेको उनको दाबी छ । ‘स्याङ्जामा सबैभन्दा बढी पुल छन्, किनभने पहिला स्याङ्जालीहरू सडक विभागमा महानिर्देशक धेरै थिए,’ उनले भने, ‘योजनाको तहमा कुनै गृहकार्य नगर्ने र राजनीतिक तहको रोमाञ्चकारी सोचमा गएर अर्बौंको आयोजनाहरू सञ्चालन गर्ने चलन रहेको छ । जुन आयोजना सम्पन्न भएपछि विविध खाले समस्याहरू आउने गर्छन् अनि बल्ल औचित्यको बहस हुन्छ । ’ तीनै तहको सरकारसँग कुनै योजनाको कल्चर नै नभएको उनको भनाइ छ । ‘हामीसँग राष्ट्रिय सञ्जाल प्रादेशिक सञ्जाल र स्थानीय सञ्जाल छन्। तिनीहरूका आ-आफ्नै कार्यशैली छन् । तर तिनै तहको सरकारसँग कुनै योजनाको कल्चर नै छैन । जब योजना बिनाका आयोजना तपाईं टिप्नुहुन्छ । र, त्यसको लागि बनाइने पुलहरू सबै जष्टिफाइ नहुन सक्छन् । यसका लागि विश्लेषण आर्थिक, सामाजिक पक्ष यातायातका सुधारका लागि यो आवश्यक छ कि छैन । पुलभन्दा अरू केही विकल्पहरू छन् कि यसको लेखाजोखा हुनु आवश्यक छ, ’ उनले भने । यस्तै, नम्बरको हिसाबले देशभर दुई किलोमिटरका हजारौं सडक पुलहरू बनेको तर खासै गुणस्तर नभएको अर्का पूर्वाधारविद रामबहादुर घिमिरे बताउँछन् । उनले भने, ‘धेरै पुलहरू भासिएका छन् । स्थानीय सरकार र प्रदेश सरकारले गर्ने जुन किसिमको निर्माण छ, त्योअनुसार पुलहरूको निर्माण भएको छैन । स्थानीय सरकार र प्रदेश सरकारको क्षमताअनुसार साना र ठूला पुल बनाइनुपर्ने हो । तर बनेका छैनन् । यी सरकारहरूको क्यापसिटीअनुसार अप्रेसन गरेर जिम्मा दिइनुपर्छ ।’ बनेका कतिपय पुलहरू बिना अध्ययन तथा स्टेटमेटका आधारमा नबनेका पूर्वाधारविद घिमिरेको भनाइ छ । पुलहरू निर्माण गर्दा राजनीतिक डिसिजन गर्ने, मान्छेहरूले भनेकै आधारमा बनाउने प्रवृत्तिले गर्दा सडक पुलहरू दिगो हुन नसकेको घिमिरेको आक्रोश छ । पूर्वाधारविद घिमिरे भन्छन्, ‘सामाजिक संरचनाका आधारमा पुलहरू बने । पुल खासै दिगो भएनन् । जुन पुल निर्माण गर्दा दिगो तथा गुणस्तरमा ध्यान दिनुपर्थ्यो । तर दिएको पाइएन । उदाहरणका रूपमा सुनकोशीको पुलको अवस्था हेनुहोस् । त्यस्तै, अन्य दुई तीनवटा अन्य ठाउँहरूमा पनि अवस्था उस्तै छ । यो हालतले असोजमा आएको बाढीले खुर्काेटमा तहसनहस नै बनाइदिए । जुन फेरि बनाउनुपर्ने भयो ।’ पुल बनाउँदा लापरबाही गर्ने गरिएको उनी बताउँछन्। जसले गर्दा सामान्य बाढी-पहिरो हावाहुरीले पुलहरू भत्किने भासिने लगायत ठूलो क्षति हुने गरेको छ । यस्तै, दुर्घटनाहरू दिन प्रतिदिन बढिरहेका छन् । पुलको डिजाइनअनुसार फ्लो गरेर स्टिमेट तयार गरी त्यसैअनुसार खर्च गर्नुपर्ने पूर्वाधारविद घिमिरेको सुझाव छ । उनले भने, ‘ समग्रमा बनेका पुलहरूलाई नै मर्मतसम्भार गर्यो भने नेपालका लागि यिनै पर्यात हुन् । तर नम्बरका आधारमा भन्दा पनि ठाउँ अनुसार आवश्यकताका आधारमा पुलहरू बनाइनुपर्छ ।’
क्यान महासंघमा सुनैना घिमिरे पाण्डेको नेतृत्वमा नयाँ कार्यसमिति चयन
काठमाडौं । कम्प्युटर एसोसिएसन अफ नेपाल महासंघ (क्यान महासंघ) मा नयाँ कार्यसमिति निर्वाचित भएको छ । पुस १३ गते शनिबार सम्पन्न महासंघको १५औँ महाधिवेशनले सुनैना घिमिरे पाण्डेको अध्यक्षतामा नयाँ कार्यसमिति चयन गरेको हो । अध्यक्ष पदमा पाण्डेको मात्र उम्मेदवारी परेपछि उहाँ निर्विरोध निर्वाचित भएका हुन् । योसँगै क्यान महासंघले आफ्नो इतिहासमा पहिलो महिला अध्यक्ष पाएको छ । पाण्डेले यसअघि क्यान महासंघमा लामो समय विभिन्न भूमिकामा रहेर कार्यसम्पादन गरिसकेका छन् । उनी सफ्टवेयर डेभलपमेन्ट कम्पनी जेनेरल टेक्नोलोजीकी प्रबन्ध निर्देशक समेत हुन् । महासंघको १५औँ कार्यसमितिको उपाध्यक्षमा, हर्क बहादुर सेटी, चिरञ्जीवी अधिकारी, नविन जोशी, शेखरनाथ दुलाल, सुभाष खड्का र सिर्जना श्रेष्ठ निर्वाचित भएका छन् । महासचिवमा चन्द्र विलास भुर्तेल र कोषाध्यक्षमा विक्रम सिंह निर्वाचित भएका छन् । सचिवहरूमा सरिता न्यौपाने, अग्मा मालाकार, दीपक साह, सरुना श्रेष्ठ, मनिराज पाण्डे, राम किशोर रावल र कर्णराज पनेरु चयन भएका छन् । त्यस्तै कार्यकारिणी सदस्यहरूमा उमेश रघुबंशी, ध्रुवराज शर्मा, केशव प्रसाद भट्टराई, नारायण प्रसाद श्रेष्ठ, ठाकुर कुमार श्रेष्ठ, हेमपाल श्रेष्ठ, शिला कंसाकार कार्की, दिपेन्द्र पौडेल, राजु कट्टेल, चिन्तामणि बास्तोला, ओमकार बस्नेत, दिनेशराज कार्की, बन्दना शर्मा ज्ञवाली, देवेश प्रसाद लोहनी, सन्तोष कुमार श्रेष्ठ, राजु बानियाँ, मोना न्याछ्यो श्रेष्ठ, राजेश दुगड, गंगा भण्डारी, विकास गुरुङ, विमला राई, धनञ्जय महतो र खड्क बहादुर गुरुङ निर्वाचित भएका छन् । त्यस्तै लेखासमितिको संयोजकमा भानुभक्त शर्मा र सदस्यहरूमा सन्तोष ढुंगाना र पूजा अग्रवाल चयन भएका छन् । नवनिर्वाचित अध्यक्ष पाण्डेले आफूलाई सर्वसम्मत बनाउन सहयोग गर्ने सबैलाई धन्यवाद दिँदै सूचना प्रविधि क्षेत्रमा देखिएका समस्या समाधान गर्न सामूहिक प्रयत्न गरिने बताए । उनले नेपाललाई सूचना प्रविधि हबका रूपमा विकास गर्दै अन्तर्राष्ट्रिय गन्तव्यका रूपमा चिनाउन नीतिगत सुधारको खाँचो रहेको र यसका लागि आफूले विशेष पहल गर्ने बताए । उनले भने, ‘नेपालबाट विदेशमा आईटी कम्पनी विस्तार गर्नेदेखि विदेशबाट नेपालमा गुणस्तरीय आईटी परियोजना ल्याउन कठिनाइ भइरहेको छ । यहाँका श्रमशक्तिलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको बनाउन सरकारले आवश्यक सहयोग गर्नुपर्छ । सरकार र सूचना प्रविधिमा संलग्न संघसंस्थासँग समन्वय गरेर मात्रै आईटी हबको लक्ष्य हासिल गर्न सकिन्छ ।’ त्यस्तै नवनिर्वाचित महासचिव भूर्तेलले क्यान महासंघको कार्यक्षेत्र विस्तार गर्न विशेष ध्यान दिने र संस्थागत सुधारका लागि ठोस रणनीति अपनाएर लक्ष्यहरू हासिल गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । सन् १९९२ मा स्थापना भएको क्यान महासंघले सूचना तथा सञ्चार प्रविधि क्षेत्रको विकास, विस्तार र प्रवर्द्धनमा अग्रणी भूमिका खेल्दै आएको छ । सन् २०१५ मा महासंघमा रूपान्तरण भपछि यस संगठनले सातै प्रदेश र ७४ जिल्लामा शाखा विस्तार गरिसकेको छ । त्यस्तै असोसियो, विट्सा जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय आईसीटी संस्थामा समेत क्यान आवद्ध छ । क्यानले हरेक वर्ष आयोजना गर्ने ‘क्यान इन्फोटेक’ नेपालकै ठूलो प्रविधि प्रदर्शनी हो ।
