कला संरक्षणको नयाँ अभियान : पाटनमा एआई-ब्लकचेन प्रणाली उद्घाटन हुँदै
काठमाडौं । नेपाली परम्परागत चित्रकलाको अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिष्ठा र संरक्षणका लागि एक नयाँ अध्याय सुरु हुँदैछ । पाटन दरबारस्थित संग्रहालयमा मे १५ का दिन आयोजित 'थाङ्का र पौभा कला प्रदर्शनी'मार्फत हिमालयन आर्ट काउन्सिलले नेपालमा पहिलोपटक ब्लकचेन प्रविधि र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रयोग गरी कलाकृति प्रमाणीकरण प्रणाली सार्वजनिक गर्दैछ । यस प्रविधिबाट चित्रकलाको वास्तविकता प्रमाणित गर्न, नक्कली कलाकृति छुट्याउन र स्रष्टालाई उचित श्रेय दिलाउन मद्दत पुग्नेछ । कलाकृति संकलनकर्ताले अब डिजिटल प्रमाणपत्रमार्फत सम्पत्ति ट्र्याक गर्न सक्नेछन् । कार्यक्रम पाटन संग्रहालयको ऐतिहासिक माहोलमा दिउँसो ३ बजेदेखि ५ बजेसम्म आयोजना हुनेछ । यस सहकार्यमा कलाकार, प्रविधिविद् र सांस्कृतिक अभियन्ताहरूले नेपाली कलालाई अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच दिलाउने उद्देश्य राखेका छन् ।
सिद्धार्थ बैंकको अनलाइन पेमेन्ट गेटवे सेवा सुरु, भिसा र मास्टर कार्डमार्फत भुक्तानी लिन सजिलो
काठमाडौं । सिद्धार्थ बैंक लिमिटेडले नेपाल क्लियरिङ हाउस लिमिटेडको सहकार्यमा कार्डमा आधारित नयाँ सेवा सिद्धार्थ अनलाइन पेमेन्ट गेटवे सुरु गरेको छ । यस सुविधाबाट अब बैंकसँग आबद्ध व्यवसायी (मर्चेन्ट)हरूले नेपाल र विदेशका ग्राहकबाट भिसा तथा मास्टर कार्डमार्फत सजिलै अनलाइन भुक्तानी प्राप्त गर्न सक्नेछन् । ई-कमर्स कारोबारमा संलग्न विद्यालय, अस्पताल, होटल, ट्राभल एजेन्सी, गैरसरकारी संस्था (एनजीओ) लगायतका मर्चेन्टहरूलाई यो सेवा विशेष उपयोगी हुने बताइएको छ । सामान्यतया कार्डमार्फत हुने भुक्तानीमा कार्ड भौतिक रूपमा प्रस्तुत गर्नुपर्ने झन्झट यो प्रणालीले हटाएको छ । अब डिजिटल प्रविधिको माध्यमबाट छिटो, सुरक्षित र भरपर्दो ढंगले भुक्तानी लिन सकिने व्यवस्था मिलाइएको छ । बैंकका अनुसार यो सेवा डिजिटल भुक्तानी प्रणालीलाई सरल, सुरक्षित र सुलभ बनाउनुका साथै मर्चेन्टहरूको व्यापारिक अभिवृद्धिमा टेवा पुर्याउने उद्देश्यले सुरु गरिएको हो । ग्राहकहरूलाई आवश्यक थप जानकारीका लागि सिद्धार्थ बैंकको २४ घण्टा सञ्चालनमा रहने ग्राहक सेवा केन्द्र ‘सिद्धार्थ केयर’ मा सम्पर्क गर्न सकिने बैंकले जनाएको छ ।
नागरिक लगानी कोष र गोदावरी नगरपालिकाबीच सम्झौता, ६०-वर्षपछि-पेन्सन-पाउने
काठमाडौं । नागरिक पेन्सन योजना सञ्चालन गर्ने सम्बन्धमा नागरिक लगानी कोष र गोदावरी नगरपालिकाबीच सम्झौता भएको छ । नगरपालिकाका शिक्षक, कर्मचारीको मासिक तलबाट पाँच सय रुपैयाँ र नगरपालिकाको शिक्षक, कर्मचारी कल्याणकारी कोषबाट पाँच सय रुपैयाँ थप गरी मासिक एक हजार रुपैयाँ नागरिक पेन्सन योजनामा जम्मा गर्ने विषयमा कोष र नगरपालिकाबीच सम्झौता भएको हो । सम्झौतामा नगरपालिकाको तर्फबाट नगर प्रमुख बिरेन्द्र भट्ट र कोषको तर्फबाट कार्यकारी निर्देशक पर्वत कुमार कार्कीले हस्ताक्षर गरेका छन् । यस योजनामा सहभागी शिक्षक, कर्मचारी र पालिकाको तर्फबाट जम्मा भएको रकमको आधारमा एकमुष्ठ वा ६० वर्ष पुगेपछि पेन्सन उपलब्ध गराउने सम्झौतामा उल्लेख छ ।
गुणाकर भट्टले देश छाडे, सुदूरपश्चिममा आक्रोश
काठमाडौं । डा. गुणाकर भट्टले नेपाल राष्ट्र बैंकको कार्यकारी निर्देशक पदबाट वैशाख १२ गते राजीनामा दिए।यस विषयले सञ्चार माध्यममा निकै महत्व पायो । उक्त विषयले महत्व पाउनुमा दुईटा मुख्य कारण थिए । पहिलो, राष्ट्र बैंकको नयाँ गभर्नर उनी नै हुन्, गभर्नर बन्ने पक्का भएपछि पदबाट राजीनामा दिए । दोस्रो, भट्ट गभर्नरको लागि योग्य मात्र होइनन्, ओजनदार व्यक्ति हुन्, जसले बैंकिङ क्षेत्र मात्र होइन, समग्र अर्थतन्त्र बुझेका छन् । उनी सहि निर्णय लिन र कार्यान्वयन गर्न काबिल छन् । अहिलेसम्म उनको छवि स्वच्छ भएकाले अरूको स्वार्थमा उनी प्रयोग हुँदैनन् भन्ने पनि धेरैको बुझाइ थियो । तर, गभर्नर नियुक्ति सिधा बाटोबाट अगाडि बढेन । राजनीतिक स्वार्थको चलखेल, स्वार्थ समूहको चलखेल, दवाव समूहहरूको चलखेलमा गभर्नर नियुक्त प्रक्रिया गिजोलिँदै गयो । सिफारिस समितिका सदस्यद्वय विजयनाथ भट्टराई र विश्व पौडेलको राजीनामादेखि नियुक्ति प्रक्रियामा सरकारले गरेका कानुनी त्रुटी विरुद्ध एकपछि अर्को गर्दै सर्वोच्च अदालतमा मुद्दाको चाङ थपिँदै गए । अर्कोतिर कामु गभर्नर डा. निलम ढुंगानाले भट्ट र प्रकाश श्रेष्ठले दिएको राजीनामा स्वीकृत गरिनन् । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीसँगको समन्वयमा कामु गभर्नर ढुंगानाले भट्ट र श्रेष्ठको राजीनामा स्वीकृत नगरी फाइल थन्क्याएको आरोप लाग्दै आएको छ । आफू पनि गभर्नरको प्रतिस्पर्धामा रहेकी कामु गभर्नर निलमले कार्यकारी निर्देशकहरूको राजीनामा नयाँ गभर्नर आएपछि मात्रै स्वीकृत गर्ने बताउँदै पन्छिएकी छिन् । गभर्नर नियुक्तिमा भएको खिचातानीले शक्तिशाली सरकारको क्षमता सर्वसाधारणले दुख्नेगरी छताछुल्ल भएको छ । यसअघि नेपाल धितोपत्र बोर्डको अध्यक्ष नियुक्तिमा पनि सत्ताधारी दलहरुबीचको विवादले सरकार नै ढलेको थियो । राजनीतिक दल र नेताहरूको लागि यस्ता घटना सामान्य भएपनि दक्षता, क्षमता भएको र व्यवसायीक आचरणमा बसेर काम गर्नेलाई व्यक्तिलाई कति पीडा हुन्छ भन्ने तथ्य डा.गुणाकर भट्टले देश छोडेको समाचारले संकेत गर्दछ । उनको राजीनामाको फाइल रोकेर अवरोध सिर्जना गर्ने र डा विश्व पौडेललाई गभर्नर बनाउने भन्दै गभर्नर सिफारिस समितिबाट राजीनामा गराउने काम भएपछि विरक्तिएका डा. भट्ट अमेरिका गएका छन् । विश्व पौडेलको राजीनामासँगै भट्टले मोबाइल स्विच अफ गरेका थिए । उनी सामाजिक सञ्जालको सम्पर्कमा समेत छैनन् । डा. भट्ट सोमबार अमेरिका उडेको पारिवारिक स्रोतले जनाएको छ । मनमा अशान्ति हुँदासम्म उनी अमेरिकामा पढिरहेकी छोरीको साथमा रहने सम्भावना रहेको स्रोतले बतायो । ‘नेताहरूले राम्रा मान्छे देशमा बस्न नदिने भए । गुणाकर यसको उदाहरण हुन्’ उनका एक सहकर्मीले भारी मन बिसाउँदै भने । सुदूरपश्चिममा आक्रोश गुणाकर भट्ट गभर्नरको प्रतिस्पर्धामा पछाडि परेपछि सुदूरपश्चिममा आक्रोश बढेको छ । नेपाली कांग्रेस निकट सुदूरपश्चिमका मानिसहरूले नेपाली कांग्रेसले गभर्नरमा भट्टको विकल्प खोजे सुदूरपश्चिमका मतदाताले नेपाली कांग्रेसको विकल्प खोज्ने भन्दै सामाजिक सञ्जालमा अभिमत राख्न थालेको छन् । धनगढीका मोहनराज जोशीले लेखेका छन्, 'नेपाल राष्ट्र बैंकको गभर्नरमा डा.गुणाकर भट्टको विकल्प खोजियो भने भोलि धनगढीमा जनताले कांग्रेसका उम्मेदवारको विकल्प खोज्ने छन् । सरकार भन्दा माथि कामु गभर्नर हुँदैन । कामु गभर्नरले डा. गुणाकर भट्टको राजीनामा स्वीकृत गर्न मानेन भन्नु हास्यास्पद कुरा मात्र होइन, लाजमर्दो कुरा पनि हो । डा. गुणाकर भट्टको विकल्प खोजियो भने भोलि धनगढीका जनताले कांग्रेसका उम्मेदवारको विकल्प खोजे के हुन्छ ? गभर्नर बनाउन कार्यकारी निर्देशकबाट राजीनामा दिन लगाएर अहिले आएर भट्टको विकल्प खोज्नु सरासर बेइमानी हो । कुनै अमुक व्यक्तिको स्वार्थको लागि डा. गुणाकर भट्टको विकल्प खोजिए दुर्भाग्य हुनेछ ।’ धनगढी मात्र होइन सुदूरपश्चिम प्रदेशभरी विकल्प खोजिने टिप्पणी गौरव रावलले गरेका छन् । भाउजू (आरजु राणा देउवा) को सिरानीमा दक्षिणा नपुगेकाले भट्टको नियुक्ति रोकिएको मनि राज बडूको टिप्पणी छ । उनी लेख्छन्, 'गुणाकर भट्टको विकल्प खोज्नु भनेको कांग्रेसी मित्रहरूले दायाँबायाँ हेर्नु पर्दैन भाउजूको सिरानीमा दक्षिणा पुगेको छैन, बुझे हुन्छ ।'
५ करोड रुपैयाँ हिनामिना, हुलाक बचत बैंकका कर्मचारीहरू भ्रष्टाचार अभियोगमा
काठमाडौं । हुलाक बचत बैंकमार्फत पाँच करोड ३५ लाख रुपैयाँभन्दा बढी अपचलन गरेको आरोपमा जिल्ला हुलाक कार्यालय बाराका तत्कालीन कार्यालय प्रमुख जयलाल प्रसाद साह कानूसहित ६ जना विरुद्ध विशेष अदालत, काठमाडौंमा भ्रष्टाचारको मुद्दा दायर गरिएको छ । आरोपितहरूमध्ये हाल कार्यालय प्रमुखसमेत रहेका नायब सुब्बा बलीराम प्रसाद कुर्मी २०६० सालदेखि बचत बैंकको जिम्मेवारी सम्हाल्दै आएका थिए । उनले बचतकर्ताको निक्षेप रकम कुनै अभिलेख नराखी व्यक्तिगत लाभका लागि प्रयोग गरेको उजुरीको आधारमा अनुसन्धान गरिएको हो । अनुसन्धानमा कार्यालयका तत्कालीन प्रमुखहरू जयलाल प्रसाद साह कानू, अदालत प्रसाद कुर्मी, बुन्नी प्रसाद यादव, सुरेन्द्र प्रसाद यादव र सुजित कुमार साहले समेत मिलेमतोमा रकम दुरुपयोग गरेको देखिएको अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले जनाएको छ । बचतकर्ताबाट संकलन भएको रकम कार्यालयको दैनिक नगदी रजिष्टरमा नजनाई, लेजर र पासबुकमा मात्र विवरण राखिएको, केन्द्रीय कार्यालयमा समेत जानकारी नगराई रकम अपचलन गरी बाँडफाँड गरिएको आयोगले बताएको छ । उनीहरूमाथि भ्रष्टाचार निवारण ऐन, २०५९ को दफा १७ अनुसार कैद, जरिवाना र बिगो असुल माग गर्दै मुद्दा दायर गरिएको आयोगका प्रवक्ता राजेन्द्र कुमार पौडेलले जानकारी दिए ।
१६ घण्टापछि दुईतर्फी सवारी चल्न थाल्यो, बिपी राजमार्गमा पुनः आवागमन सुरु
काठमाडौं । धुलिखेल अवरुद्ध बिपी राजमार्ग १६ घण्टापछि पुनः सञ्चालनमा आएको छ । सोमबार रोशी खोलामा आएको बाढीले काभ्रेपलाञ्चोकको रोशी गाउँपालिका–१२ माम्तीमा डाइभर्सन बगाएपछि बिपी राजमार्ग अवरुद्ध भएको थियो । सडक खुलेसँगै आज दिउँसोदेखि यातायातका सम्पूर्ण साधन दुईतर्फी चल्न थालेका प्रहरी नायव उपरीक्षक मिनबहादुर घलेले जानकारी दिए । रोशी खोलामा बाढी आएपछि सोमबार रातीदेखि सडक अवरुद्ध भएको हो । सडक डिभिजन कार्यालय भक्तपुरको पहलमा प्रहरी र स्थानीयको सहयोगमा अवरुद्ध सडक खुलाइएको सडक डिभिजन कार्यालय भक्तपुरका कर्मचारी चन्द्रबहादुर लामाले बताए । यसअघि गत वर्ष असोज १० देखि १२ गतेसम्म रोशी खोलामा आएको बाढीले बिपी राजमार्गको विभिन्न ठाउँमा क्षति पुगेको थियो । त्यसपछि सडक डिभिजन कार्यालयले खोलाको किनारै किनार भएर अस्थायी डाइभर्सन बनाएर यातायात सञ्चालन गरेको थियो ।
सेयर बजारमा दोहोरो अंकको गिरावट, युनिभर्सल पावरको सबैभन्दा धेरै कारोबार
काठमाडौं । मंगलबार सेयर बजारमा दोहोरो अंकको गिरावट आएको छ । नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) परिसूचक १४ अंकले घटेर २,६३४ बिन्दुमा झरेको छ । आजको कारोबारमा ३१४ कम्पनीका २ करोड १८ लाख कित्ता सेयर किनबेच हुँदा कुल कारोबार ९ अर्ब ६३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । सबैभन्दा धेरै कारोबार युनिभर्सल पावर कम्पनीको भएको छ । जसको सेयरमा ६७ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको कारोबार भएको हो । त्यस्तै, न्यादी समूहको ५२ करोड, नेपाल माइक्रो इन्स्योरेन्सको ५१ करोड, सानिमा माइ हाइड्रोपावरको ४७ करोड र राधी विद्युत कम्पनीको ४६ करोड रुपैयाँभन्दा बढीको कारोबार भएको छ । आज ७७ कम्पनीको सेयर मूल्य बढ्दा १६८ कम्पनीको घटेको छ भने एक कम्पनीको मूल्य स्थिर रह्यो । साथै, दुई कम्पनी क्रेष्ट माइक्रो लाइफ र ओम मेगाश्री फर्माको सेयर मूल्यमा १० प्रतिशतले वृद्धि हुँदै सकारात्मक सर्किट लागेको छ ।
तीन जिल्लालाई जोड्ने सडकखण्ड अलपत्र : स्थानीय धुलो–हिलोमा हैरान
प्यूठान । ‘बुर्लुकबुर्लक उफ्रेर एक सेकेन्डमै प्यूठान, गुल्मी र अर्घाखाँची जिल्ला टेकेँ,’ वरिष्ठ पत्रकार भैरव रिसालले ‘रातो फूलबारी’ पुस्तकमा लेखिएको ‘एकै सेकेन्डमा तीन जिल्ला’ शीर्षकको नियात्रामा उल्लेख गरेका छन् । उनको नियात्रामा उल्लेख भएअनुसार प्यूठान, गुल्मी र अर्घाखाँची तीन जिल्ला जोडिएको पवित्र, सुन्दर र मन लोभ्याउने त्रिवेणीस्थल प्यूठानको सौतामारेको हो । हो, त्यही तीन जिल्लालाई जोड्ने प्यूठानको सौतामारे भएर जाने राष्ट्रिय गौरवको आयोजना मदन भण्डारी राजमार्गअन्तर्गतको गुल्मी–प्यूठान सडक खण्डको कामले गति लिन सकेको छैन । गुल्मीबाट प्यूठानको मच्छीसम्म पुग्ने मदन भण्डारी राजमार्गको काम धिमा गतिमा अघि बढेको छ । प्यूठानको कोसेढुङ्गाका रुपमा हेरिएको यस राजमार्गअन्तर्गत पर्ने सौतामारे–मच्छी सडक खण्डको काम द्रूत गतिमा नहुँदा सर्वसाधारणलाई समस्या परेको छ । मदन भण्डारी राजमार्गअन्तर्गतको गुल्मीको सिमलटारी हुँदै प्यूठानको सौतामारे–मच्चीमा काममा प्रगति भएको देखिँदैन । सडक निर्माणका लागि पहाड काटे पनि काम पूरा नभएर अलपत्र परेको छ । स्थानीयहरु घर अगाडि कालोपत्र सडक निर्माण हुने भएपछि जति खुसी देखिन्थे तर सडकको काम अगाडि नबढ्दा त्यतिकै दुःखी र आक्रोश रहेको देखिन्थ्यो । गुल्मीको सिमलटारीदेखि प्यूठानको सौतामारे–मच्छिसम्मको ३१.८ किलोमिटर रहेको छ । यसमा गुल्मीदेखि प्यूठानको सौतामारेसम्मको १६ किलोमिटर गुल्मीमा र सौतामारेदेखि मच्छीसम्म १५.८ किलोमिटर प्यूठानमा पर्दछ । २०७९ कात्तिकमा उक्त सडक बनाउने ठेक्का सम्झौता श्रेष्ठ सक्षम निर्माण जेभीले पाएको छ । श्रेष्ठ र सक्षम निर्माण कम्पनी (जेभी) ले सडक निर्माण थालनी गरेयता पटकपटक भुक्तानी पाए पनि केही महिनादेखि काम बढाएको छैन । झिमरुक गाउँपालिका–१ को सौतामारे फेदीमा क्रसर, स्काभेटर, जेसिबीसम्म राखेको देखिन्छ । यसले गर्दा आगामी साउनमा सम्पन्न हुनैपर्ने सिमलटारी–सौतामारे–मच्छी सडक खण्ड पूरा नहुने देखिन्छ । सरकारले मदन भण्डारी राजमार्ग भित्री मधेश र चुरे क्षेत्रमा रहेका धरान, उदयपुरको गाईघाट, हेटौँडा, भरतपुर, पाल्पाको रिडी, गुल्मी तम्घास, प्यूठानको मच्छी, वाग्दुला र बिजुवार हुँदै दाङको घोराहीदेखि सुर्खेतसम्मका शहरलाई जोड्ने औद्योगिक करिडोरका रुपमा निर्माण गर्न थालिएको हो । यसअन्तर्गत प्यूठानमा सौतामारे–मच्छी–वाग्दुला–बिजुवार–चकचके–खुङग्रीसम्मको सडक विस्तार हुनेछ । अहिले पहिलो चरणमा सौतामारे–मच्छी सडक खण्ड बन्दैछ । यो राजमार्ग बनाउनुको उद्देश्य भित्री मधेश र चुरे क्षेत्रमा यातायात तथा त्यस क्षेत्रका खानीसम्म पहुँच पु¥याउँदै स्थानीय कृषि उत्पादनलाई बजारीकरण गर्नु पनि रहेको हो । प्यूठानबाट निर्वाचित सांसद सूर्य थापाले ठेक्का सम्झौता भएर काम सुरु भए पनि सडकको काम अगाडि बढ्न नसकेको बताए । 'ठेक्का लगाएर जुन गतिमा सडक निर्माण हुनुपर्ने हो, त्यो हुन सकेको छैन,' उनले भने, 'जतिसक्दो चाँडो सम्पन्न गर्नका लागि सम्बन्धित निकायलाई पटक-पटक भनिरहेको छु ।' सांसद थापाले सडकको काम निर्धारित समयमा सम्पन्न गराउनका लागि सडकका जिम्मेवारी व्यक्ति, निर्माण व्यवसायी डम्बर खड्कालाई पनि छलफल गराएको बताए । उनले सौतामारे–मच्छी सडक खण्ड नबन्दा अहिले सर्वसाधारण धुलो, धुवाँ र हिलोमा हिँड्न बाध्य भएको सुनाए । सांसद थापाले सडक निर्माण गर्नका लागि काठमाडौँस्थित मदन भण्डारी राजमार्गको आयोजना निर्देशनालय र गुल्मीस्थित योजना कार्यालयमा पटकपटक सरोकारवालासँग छलफल गरे पनि छलफलअनुसार काम अगाडि बढन नसकेको बताउँछन् । प्यूठानअन्तर्गत मदन भण्डारी राजमार्गको (एनएचशून्यनाइन)को रिडी–सुर्खेत सडक खण्डको रेखाङ्कन रिडी–तम्घास–सिमलटारी–सौतामारे–मच्छी–बिजुवार–चकचके–खुङग्री–लिवाङ–घर्तिगाउँ–सुखाओडार–पातीहाल्ने–थारमारे–बागमारे–शीतलपाटी–सल्यान खलङ्गा–कुभिण्डेदह–बालुवासङ्ग्रही–बोटेचौर–भेडाबारी–धुलियाविट–वीरेन्द्रनगर सुर्खेत कामय गरिएको छ । यसैगरी, अर्को रिडी–बलकोट–हङसपुर–प्यूठान, प्यूठान–सुर्खेत सडक खण्ड (एनएचनाइन्टिन) को रेखाङ्कन रिडी–बलकोट–सन्धिखर्क–गच्छागैरा–रतनमारे–गोखुङ्गा–वागदुला–देवीस्थान–लोहारपानी–घोराही–तुल्सीपुर–पुरन्धारा–बोटेचौर (सुर्खेत) कायम गर्ने उल्लेख छ । दुवै सडक प्यूठानमा परेको हुनाले ती सडक बनेको खण्डमा प्यूठानको यातायात क्षेत्रमा कोसेढुङ्गा साबित हुनेछ । यही वैशाख २१ गते प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीसमक्ष सांसद थापाले ज्ञापनपत्र बुझाएर मदन भण्डारी राजमार्गको सिमलटारी–सौतामारे–मच्छी खण्ड ठेक्का लागेर काम ढिलाइ भएकोप्रति ध्यानाकर्षण गराउँदै उक्त सडकखण्डको काम द्रूतगतिमा निर्माण गरिनुपर्ने माग राखे । ज्ञापनपत्रमा उहाँले गोखुङ्गा–बाग्दुला खण्डको वातावरणीय प्रभाव मूल्याङ्कन भइसकेकाले ठेक्का लगाउनुपर्ने, सोही खण्डलाई बाग्दुला–बडहर–सारिबाङ हुँदै खैरा गाँजरीस्थित पक्की पुलसम्म झिमरुक नदीको बायाँतर्फबाट विस्तृत आयोजना प्रतिवेदन ९डिपिआर० गरी ठेक्का लगाएर लिङ्क रोड जोड्न अनुरोध प्रधानमन्त्री ओलीसमक्ष गरे । यस्तै,मच्छीबाट–पिँडाल्ने–छातीपाटा–राताटारी–कुटिचौर–दम्ती–बिजुवार–बेलुवासम्मको खण्डमा यसै राजमार्गलाई लिङ्करोडका रुपमा डिपिआर गरी ठेक्का लगाउनुपर्ने माग प्रधानमन्त्री ओलीसक्षम सांसद थापाले माग राखेका थिए । गुल्मीस्थित योजना कार्यालयका सूचना अधिकारी हुमानाथ पौडेलका अनुसार एक अर्ब ४५ करोड ३२ लाख ९९ हजार ९०० रुपैयाँमा सडक निर्माणको सम्झौता भएको छ । झिमरुक–१ सौतामारेका वडाअध्यक्ष धुव्रराज खनालले राजमार्ग बनेपछि तीन जिल्लाका स्थानीयलाई सहज हुने बताउँछन् । 'अर्घाखाँचीको मलारानी गाउँपालिका र गुल्मीको मदाने, धुर्कोट र मालिकासहित तीनवटा पालिकालाई प्रदेश मुकाम आउजाउ गर्न यही बाटो भएर जान सजिलो हुन्छ', उनले भने, 'अहिले ती पालिकाका स्थानीयवासी केही काम पर्यो भने यही बाटो हुँदै भालुवाङ जाने गरेका छन् । सडक बनेपछि दुई घण्टामा प्रदेश मुकाम जान अर्घाखाँची र गुल्मीका स्थानीयलाई सजिलो हुनेछ ।' वडाध्यक्ष खनालले सडक निर्माणको काम बीचमा अलपत्र पर्दा स्थानीयलाई हिँड्डुल गर्न पनि समस्या भएको छ । 'झिमरुक–१ को वाङ्गेसम्म र झिमरुक–४ को स्वास्थ्य कार्यालयमुनिसम्म काट्ने काम भएको छ,' उनले भने, 'राजमार्ग बनाउनका लागि दुईवटा स्काभेटर र तीनवटा जेसिबी त्यतिकै राखिएका छन् । काम भएको छैन । गुल्मीतिर एउटा जेसिवी लगाएर सडक निर्माणको काम भने गरिरहेको छ ।' उहाँका अनुसार झिमरुक गाउँपालिकाले सिमलटारी–सौतामारे–मच्छी सडक खण्डलाई वाग्दुलासम्म लैजाने माग भएको तर सुनुवाइ भएको पाइँदैन । झिमरुक गाउँपालिकाका अध्यक्ष पितबहादुर महतरा क्षेत्रीले आउने साउनसम्ममा राजमार्गअन्तर्गतको सिमलटारी–सौतामारे–मच्छीको सडकखण्ड पूरा गर्ने भने तापनि निर्माण व्यवसायीले काम नै नगरेको बताए । 'प्यूठान, गुल्मी, अर्घाखाँची र बागलुङका स्थानीयलाई प्रत्यक्ष फाइदा पुग्ने उक्त सडक अहिले काम अगाडि बढ्न नसकेर अलपत्र छ,' उनले भने, 'प्रमुख जिल्ला अधिकारीसहित पटक–पटक हामीले सडक निर्माण चाँडै गर्नुपर्यो भनेर छलफल पनि गर्यो । निर्माण कम्पनीले काम गर्छु भन्छ । तर गर्दैन ।' उनले सडकको काम अलपत्र पार्दा केही व्यक्तिका घर, जग्गा, खेतबारी खण्डहर बनेको समेत बताए । 'सडकको काम बीचमा त्यतिकै छाड्दा कसैका घर, बारी, खेत भासिएका छन्', उनले भने, 'दिनदिनै पालिकामा आएर क्षतिपूर्ति चाहियो भनेर स्थानीयले भनिरहेका छन् । निर्माण कम्पनीलाई क्षतिपूर्तिका लागि हामीले मागसमेत गरेका छौँ ।' मदन भण्डारी राजमार्ग गुल्मी योजना कार्यालयका प्रमुख रमेश चौधरीले सम्झौताअनुसार निर्माण व्यवसायी काम नगरेको बताए । 'निर्माण व्यवसायी आफू आर्थिक सङ्कटमा परेको हुनाले काम अगाडि बढाउन नसकेको बताउँदै आएको छ । सार्वजनिक खरिद ऐनअनुसार ठेक्का हाल्दा र पाउँदा रामो स्थिति रहेको थियो,' योजना प्रमुख चौधरीले भने, 'तर पछि कम्पनीको आर्थिक अवस्था नै डामाडोल रहेको छ, ठेकेदार कम्पनीले आफू आिर्थक सङ्कटमा रहेको भनेर काम गरिरहेको छैन ।' उनले दुई महिनाअघि आफूहरुले काम गरेको सात करोड रुपैयाँ निर्माण व्यवसायी भुक्तानी गरेको बताउँछन् । 'ठेकेदारको भुक्तानी एक महिना ढिलो भए पनि केही दिनअघि मात्र हामीले सात करोड रुपैयाँ दियौँ । भुक्तानी नपाएपछि काम गर्ने मजदूर पनि विस्तारै आउन छाडेका थिए' उनले भने, 'तर पछि भुक्तानी गरिसकेपछि काम गर्ला कि भनेको त आफ्नो व्यक्तिगत कारण देखाउँदै निर्माण व्यवसायी काम गरेको छैन ।' योजना प्रमुख चौधरीले भुक्तानी पाएपछि अलिअलि ग्राभेल मात्र झारेर काम गरेजस्तो मात्र गरेको बताए । उनले निर्माण व्यवसायी सडक समयमा नै सम्पन्न गर्नका लागि प्रत्यक्ष भेटेर र पत्र पठाएर तोकेता गरिरहेको समेत जानकारी दिए । काम अगाडि नबढाए ठेक्का रद्द योजना प्रमुख चौधरीले सडक निर्माणको काम अगाडि नबढाएको हुनाले आफूहरुले काठमाडौंस्थित मदन भण्डारी राजमार्गको निर्देशनालयमा सम्झौता रद्द गर्नेबारे छलफलसमेत गरेको बताउँछन् । 'हामीले ठेक्का रद्द गर्नेबारे छलफल पनि नगरेको होइन तर अर्को कुनै विकल्प अझै भेटिएको छैन,' उनले भने, 'यदि यही अवस्थामा काम अगाडि बढ्न सकेन भने ठेक्का रद्द गरेर अर्को विकल्पमा जानुपर्दछ ।' उनका अनुसार आगामी साउनमा काम सम्पन्न गर्नुपर्ने भए पनि अहिले २५ प्रतिशत भौतिक र २२ प्रतिशत वित्तीय प्रगति भएको छ । अहिले बाटोको छेउछाउ काट्ने र संरचना निर्माण गर्ने काम मात्र भएको छ । योजना प्रमुख चौधरीले बाटोको सतह मिलाउने, ग्राभेल गर्ने र कालोपत्र गर्ने काम अझै बाँकी रहेको बताउँछन् । उक्त सडक खण्ड करिब सात मिटर चौडाइ र दुवैतर्फ नाली चारमिटरको हुने छ । गुल्मीको मदाने गाउँपालिका–७ का स्थानीय खिमबहादुर जिसीले दुई महिनादेखि सडक निर्माणको काम ठप्प हुँदा स्थानीयलाई सास्ती भएको बताउँछन् । 'राजमार्ग बन्ने भएपछि हामी खुसी भएका थियौँ । काम पनि भइरहेको थियो', उनले भने, 'सडक निर्माणको काम भएको छैन । सडक जताजतै भत्काएर छाडिएको छ । खेत रोप्न पनि गाह्रोे हुन्छ । हामी धेरै अप्ठ्यारोमा परेका छौँ ।' उनले सडकको काम नहुँदा वर्षायाममा आउजाउमा समेत समस्या हुने बताउँछन् । प्यूठानका प्रमुख जिल्ला अधिकारी दीपकराज नेपालले आयोजना प्रमुख र निर्माण व्यवसायीसँग सम्पर्क गरी सडक बनाउन पहल गरिरहेको बताउँछन् । 'मेरो केही दिन निर्माण व्यवसायीसँग कुरा हुँदा तत्काल काम सुरु गर्ने र वर्षायाममा उक्त सडकखण्डमा गाडी चल्न सक्ने बनाउने प्रतिबद्धता जनाउनुभएको छ', उनले भने । प्रमुख जिल्ला अधिकारी नेपालले मदन भण्डारी राजमार्गको मात्र नभई प्यूठान जिल्लाका अधिकांश आयोजनाका ठेक्का लगाएका तर कामै नगरी भागेका निर्माण व्यवसायीको खोजी गरिरहेको बताए । मदन भण्डारी राजमार्गको आयोजना निर्देशनालयका प्रमुख दीप बाराहीले समयमा नै निर्माण व्यवसायीलाई भुक्तानी गर्न नसक्दा सम्झौताअनुसार सडक निर्माणको काम भनेजस्तो अगाडि नबढेको स्वीकार गरे । उनले सडकको काम समयमा नै सम्पन्न गर्नका लागि आफू लागिपरेको बताए । उनले सडक निर्माणको काम समयमा नै नसकेकाले ठेक्का तोडेर मात्र समस्याको समाधान नहुने भएकाले निर्माण व्यवसायीलाई दबाब दिएर र फकाएर काम गराउनुको विकल्प नभएको बताउँछन् । 'हामीले सकेसम्म निर्माण व्यवसायीलाई नै फकाएर, दबाब दिएर र कालोसूचीमा राख्ने जस्ता चेतावनी दिएर काम अगाडि बढाउने सोचमा रहेका छाँ,' उनले भने, 'अहिलेको निर्माण व्यवसायीबाट हुँदै भएन भने अन्तिम विकल्प मात्र ठेक्का तोड्ने हो । तर हामी ठेक्का तोड्ने भन्दा उसैबाट काम गराउने पक्षमा रहेका छाैँ ।' उनले गत भदौमा प्यूठान र गुल्मीका सांसदसहितको छलफलमा सडक निर्माणको काम अगाडि बढे पनि पछिल्लो समय नै भुक्तानी समयमा नै दिन नसक्दा काम अगाडि नबढेको बताउँछन् । 'हामीले समयमा नै भुक्तानी दिन सकेनौँ । हामी पनि सडक निर्माणका सम्बन्धमा बजेट अभावले कहिकतै चुकेका छौँ,' आयोजना प्रमुख वाराहीले भने, 'निर्माण व्यवसायीले काम गर्न आउँदा हामीले भुक्तानी दिन सकेनौँ । दुवै पक्षको कमजोरी देखिन्छ । तैपनि अहिले हामीले निरन्तर निर्माण कम्पनीलाई काम गर्न भनिरहेका छौँ । काम नगर्ने हो भने निर्माण व्यवसायीलाई कालोसूचीमा राख्छौँ भनिरहेका छौँ । त्यति गर्दा पनि काम नभएको अवस्था हो ।' यो आलेख तयार पर्दा सडक निर्माणसम्बन्धी कुरा गर्न श्रेष्ठ–सक्षम निर्माण कम्पनी (जेभी)का प्रतिनिधिसँग पटकपटक सम्पर्क गर्न खोज्दा सम्पर्क हुन सकेन । निर्देशनालयका अनुसार मदन भण्डारी राजमार्गको अहिलेसम्म ५१ प्रतिशत काम सम्पन्न भएको छ । आर्थिक वर्ष २०८४/८५ सम्म काम सक्ने भनेता पनि बजेट अभावले पूरा हुनेमा आशङ्का गरिएको छ । शरद् शर्मा/ रासस
