नेपाली राजनीतिमा केही व्यक्तित्व पदका कारण चर्चामा आउँछन् भने केही विचार, अभिव्यक्ति र संघर्षका कारण चिनिन्छन् । गगनकुमार थापा नेपाली राजनीतिमा विद्यार्थी आन्दोलनदेखि संसद्, मन्त्री पद र नेपाली कांग्रेसको सभापतिसम्मको यात्रा तय गरेका नेतामध्ये एक हुन् । रेडियो कार्यक्रम प्रस्तोताका रूपमा श्रोतासँग संवाद गरेका थापा अहिले देशको पुरानो लोकतान्त्रिक पार्टी नेपाली कांग्रेसको नेतृत्वमा पुगेका छन् । उनको यात्रा युवा आकांक्षा, राजनीतिक संघर्ष र पार्टीभित्रको नेतृत्व परिवर्तनको एउटा उदाहरण बनेको छ ।
रेडियोको आवाजदेखि राजनीतिक मञ्चसम्म
गगनकुमार थापाको जन्म २०३३ साउन ४ गते भएको हो । सानै उमेरदेखि सामाजिक तथा राजनीतिक गतिविधिमा रुचि राख्ने उनी २०४६ सालको जनआन्दोलनबाट प्रभावित भए । विद्यार्थी जीवनमै राजनीतितर्फ आकर्षित भएका थापाले त्रिचन्द्र क्याम्पसमा अध्ययन गर्दा आफ्नो राजनीतिक सक्रियतालाई विस्तार गरे । उनी नेपाल विद्यार्थी संघमा आबद्ध हुँदै विद्यार्थी आन्दोलनमा सक्रिय बने ।
राजनीतिमा स्थापित हुनुअघि रेडियोमा कार्यक्रम प्रस्तोताका रूपमा काम गरेको अनुभवले उनको सार्वजनिक व्यक्तित्व निर्माणमा भूमिका खेलेको थियो । रेडियोमा काम गर्दा श्रोतासँग संवाद गर्ने, विषयवस्तुलाई सरल भाषामा प्रस्तुत गर्ने र आफ्ना विचार अभिव्यक्त गर्ने अवसर पाए । पछि राजनीतिक मञ्चमा देखिएको उनको वक्तृत्वकला र बहस गर्ने शैलीलाई यही अनुभवसँग जोडेर पनि हेर्ने गरिन्छ ।
रेडियोको माध्यमबाट श्रोतासँग जोडिएका थापा क्रमशः सार्वजनिक बहस र राजनीतिक गतिविधिमार्फत राष्ट्रिय राजनीतिमा परिचित भए। संसद्मा प्रश्न उठाउने, सरकारका कामकारबाहीमाथि बहस गर्ने र सार्वजनिक सरोकारका विषयमा धारणा राख्ने शैलीले उनलाई फरक पहिचान दिलायो ।
विद्यार्थी राजनीतिमा संघर्ष र नेतृत्व
त्रिचन्द्र क्याम्पसमा अध्ययनरत रहँदा थापा स्वतन्त्र विद्यार्थी युनियनको सदस्य र सचिव हुँदै २०५५ सालमा सभापति बने । विद्यार्थी राजनीतिमा प्राप्त जिम्मेवारीले उनको संगठनात्मक अनुभव र नेतृत्व क्षमतालाई विस्तार गर्ने अवसर दियो । त्यसपछि उनी नेपाल विद्यार्थी संघको केन्द्रीय राजनीतिमा सक्रिय भए ।
राजनीतिक संघर्षका क्रममा उनले गिरफ्तारीलगायत चुनौतीको सामना गर्नुपर्यो। तत्कालीन राजतन्त्रविरुद्धका आन्दोलनमा सक्रिय रहँदै उनले लोकतन्त्र र गणतन्त्रको पक्षमा आवाज उठाए । विद्यार्थी आन्दोलनबाट सुरु भएको उनको राजनीतिक यात्रा त्यसपछि पार्टी संगठन र राष्ट्रिय राजनीतितर्फ अघि बढ्यो ।
२०६४ सालको संविधानसभा निर्वाचनपछि थापाको राजनीतिक भूमिका थप विस्तार भयो । उनी संसदीय राजनीतिमा सक्रिय हुँदै नीति निर्माण, सार्वजनिक जवाफदेहिता र नागरिक सरोकारका विषयमा आवाज उठाउने नेताका रूपमा परिचित भए ।
संसद् र मन्त्री पदसम्मको यात्रा
गगन थापा काठमाडौं क्षेत्र नम्बर ४ बाट २०७०, २०७४ र २०७९ सालका प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा निर्वाचित भए । यसअघि २०६४ सालको संविधानसभा निर्वाचनमा उनी समानुपातिकतर्फबाट संविधानसभा सदस्य बनेका थिए ।
संसद्मा उनले शिक्षा, स्वास्थ्य, सुशासन र राजनीतिक जवाफदेहिताका विषयमा बहस गरे । सरकारका निर्णयमाथि प्रश्न उठाउने र सार्वजनिक सरोकारका मुद्दालाई राजनीतिक छलफलको केन्द्रमा ल्याउने उनको शैलीले विशेषगरी युवा पुस्तामाझ पहिचान स्थापित गर्न सहयोग गर्यो ।
२०७३ सालमा उनी स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्यामन्त्री बने । मन्त्रीका रूपमा उनले स्वास्थ्य सेवा सुधार, औषधिको सहज उपलब्धता र स्वास्थ्य बिमाजस्ता विषयलाई प्राथमिकतामा राखे । सार्वजनिक स्वास्थ्यलाई नीतिगत बहसको महत्त्वपूर्ण विषय बनाउन उनको कार्यकालमा विभिन्न प्रयास भए । यद्यपि, कुनै पनि मन्त्रीको कार्यसम्पादन मूल्याङ्कन गर्दा घोषित योजना मात्र नभई तिनको कार्यान्वयन र दीर्घकालीन प्रभावलाई समेत हेर्न आवश्यक हुन्छ ।
महामन्त्रीदेखि सभापतिसम्म
नेपाली कांग्रेसभित्र थापाको राजनीतिक यात्रा पनि क्रमिक रूपमा अघि बढ्यो। २०७८ सालमा सम्पन्न पार्टीको १४औँ महाधिवेशनबाट उनी महामन्त्री निर्वाचित भए । यो उनको संगठनात्मक यात्राको महत्त्वपूर्ण उपलब्धि थियो ।
महामन्त्रीका रूपमा उनले पार्टी सुधार, नेतृत्वमा पुस्तान्तरण, संगठनलाई जनतासँग जोड्ने र आन्तरिक लोकतन्त्रलाई बलियो बनाउने विषयमा जोड दिँदै आएका थिए । पार्टीको परम्परागत नेतृत्व शैलीमाथि प्रश्न उठाउँदै आएका उनले बदलिँदो राजनीतिक परिस्थिति र नागरिकका अपेक्षाअनुसार कांग्रेसलाई रूपान्तरण गर्नुपर्ने धारणा राखे ।
२०८२ माघमा सम्पन्न विशेष महाधिवेशनबाट उनी नेपाली कांग्रेसको सभापति निर्वाचित भए । त्यसपछि पार्टीको १५औँ महाधिवेशनअन्तर्गत २०८३ असोजमा भएको निर्वाचनमा पनि उनी सभापतिमा निर्वाचित भए । निर्वाचन परिणामअनुसार थापाले ६ हजार ५८४ मत प्राप्त गर्दा उनका प्रतिस्पर्धी श्यामकृष्ण खड्गीले ३७५ मत पाए । यससँगै विशेष महाधिवेशनबाट नेतृत्वमा पुगेका थापाले नियमित महाधिवेशनको निर्वाचनबाट पनि पार्टी नेतृत्वमा आफ्नो स्थान कायम गरे ।
रेडियोमा कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने र विद्यार्थी आन्दोलनबाट राजनीतिक यात्रा अघि बढाएका थापा अब नेपाली कांग्रेसको संगठन, नीति र आगामी राजनीतिक दिशासम्बन्धी निर्णय गर्ने प्रमुख जिम्मेवारीमा छन् ।
नेतृत्वसँगै थपिएका चुनौती
सभापतिको जिम्मेवारी प्राप्त गर्नु राजनीतिक यात्राको अन्तिम गन्तव्य होइन, बरु ठूलो जिम्मेवारीको सुरुवात हो । कांग्रेसभित्रको आन्तरिक मतभेद व्यवस्थापन गर्नु, संगठनलाई बलियो बनाउनु, पुरानो र नयाँ पुस्ताबीच विश्वास कायम गर्नु तथा जनतामा पार्टीप्रतिको भरोसा बढाउनु उनका प्रमुख चुनौती हुन् ।
पार्टी सुधार, सुशासन र राजनीतिक जवाफदेहिताका विषयमा थापाले राख्दै आएका धारणालाई व्यवहारमा उतार्नु उनको नेतृत्वको महत्त्वपूर्ण परीक्षा हुनेछ । भाषण र प्रतिबद्धताभन्दा पनि नीतिगत निर्णय, संगठनात्मक सुधार र नागरिकले अनुभव गर्न सक्ने परिणामले नेतृत्वको प्रभावकारिता देखाउनेछ ।
कांग्रेसभित्र विभिन्न विचार र समूहलाई समेट्दै साझा राजनीतिक दिशा निर्माण गर्नु पनि उनको जिम्मेवारी हो । पार्टीको आन्तरिक लोकतन्त्रलाई बलियो बनाउने, नेतृत्व चयनमा पारदर्शिता कायम गर्ने र संगठनलाई नागरिकका दैनिक समस्यासँग जोड्ने कामले उनको नेतृत्वको स्वरूप निर्धारण गर्नेछ ।
लोकप्रियताबाट परिणामतर्फको यात्रा
गगन थापाको राजनीतिक यात्रा रेडियोको माइक्रोफोनदेखि नेपाली कांग्रेसको सभापतिको कुर्सीसम्म आइपुगेको छ । विद्यार्थी राजनीतिमा सक्रिय हुँदै संसद् र मन्त्री पदको अनुभव हासिल गरेका उनले पार्टीको महामन्त्री हुँदै नेतृत्वको सर्वोच्च जिम्मेवारी प्राप्त गरेका हुन् ।
उनको यात्रालाई पद प्राप्तिको कथाका रूपमा मात्र हेर्न पर्याप्त हुँदैन । पार्टीको नेतृत्वमा पुगेपछि उनले उठाउँदै आएका सुधारका एजेन्डालाई कसरी कार्यान्वयन गर्छन्, संगठनलाई कति प्रभावकारी बनाउँछन् र नागरिकको विश्वास हासिल गर्न कस्ता परिणाम दिन्छन् भन्ने प्रश्न अझ महत्त्वपूर्ण छन् ।
अब थापासामु आफ्नो राजनीतिक अनुभवलाई संस्थागत सुधारमा रूपान्तरण गर्ने, पार्टीलाई जनतासँग जोड्ने र राजनीतिप्रति निराश नागरिकको विश्वास जित्ने अवसर छ । रेडियोमा आवाजका माध्यमबाट संवाद गरेका थापा अहिले पार्टीको नेतृत्वमा निर्णय गर्ने स्थानमा पुगेका छन् । उनको नेतृत्वको मूल्याङ्कन अन्ततः अभिव्यक्ति र प्रतिबद्धताले मात्र होइन, काम, परिणाम र जनविश्वासले गर्नेछ ।
