अमेरिकी प्रतिबन्धसँग निडर हुवावे : एक वर्षभित्र हार्मोनी ओएसमा १ लाख एप्स पुर्याउने
काठमाडौं । अमेरिकाले कालोसूचीमा राखेको चिनियाँ प्रविधि कम्पनी हुवावेले आगामी महिनामा आफ्नो हार्मोनी अपरेटिङ सिस्टमका लागि १ लाख एप्लिकेसनहरू लक्षित गरिरहेको बताएको छ । हुवावेका अध्यक्ष स्यु झिजुनले शनिबार एक सम्मेलनमा बताएअनुसार हार्मोनीमा आधारित १५ हजारभन्दा बढी एपहरू कम्पनीसँग उपलब्ध छन्, जसले उपभोक्ताको आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्न सक्छन् । तर, थप व्यक्तिगत र विशेष प्रकारका एपहरूको आवश्यकता रहेको छ । ‘हाम्रो विश्लेषणअनुसार उपभोक्ताको आवश्यकता पूरा गर्न हार्मोनी इकोसिस्टमलाई परिपक्व बनाउन १ लाख एप्स मुख्य लक्ष्य हो र यो आगामी ६ देखि १२ महिनाभित्रको प्राथमिक उद्देश्य हो,’ स्युले भने । यो महत्त्वाकांक्षी एप लक्ष्यले स्वदेशी प्रविधिको विकासको अत्यावश्यकतालाई उजागर गरेकाे छ । चीनले व्यापारदेखि प्रविधिसम्मका क्षेत्रमा अमेरिकासँगको तनावको सामना गरिरहेको छ । निर्वाचित राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले चीनमाथि थप कठोर हुने धम्की दिइसकेका छन् । अमेरिकी प्रतिबन्धहरूले गुगलको एन्ड्रोइडको समर्थन बन्द गरिदिएसँगै हुवावेले पाँच वर्षअघि आफ्नो अपरेटिङ सिस्टम सुरु गरेको थियो । स्मार्टफोनदेखि ल्यापटपसम्मका उत्पादनहरू बेच्ने शेन्जेनस्थित कम्पनीले पछि हार्मोनीको एक ओपन-सोर्स संस्करण पनि विकास गर्यो । अमेरिकी प्रतिबन्धका कारण हुवावेले आफ्नै अपरेटिङ सिस्टम विकास गर्न गतिलाई तीव्र बनाउन बाध्य भएको छ,’ स्युले भने । उनका अनुसार धेरै प्रगति भए तापनि कुनै पनि अपरेटिङ सिस्टम, चाहे जति नै उन्नत किन नहोस्, यदि कसैले प्रयोग नगरेमा त्यसको कुनै मूल्य हुँदैन । स्युले विकासकर्ताहरूलाई एप्सको विविधता बढाउन कडा मेहनत गर्न आग्रह गर्दै सरकारी निकायहरू, सरकारी कम्पनीहरू र सामाजिक संस्थाहरूलाई कार्यस्थलमा हार्मोनीलाई अपरेटिङ सिस्टमको रूपमा प्रयोग गर्न आह्वान गरे । हुवावेले हार्मोनीलाई अगस्ट २०१९ मा अनावरण गरेको थियो, जब वासिङ्टनले सुरक्षा चिन्ताका कारण कम्पनीलाई व्यापार प्रतिबन्धमा राखेको थियो । हुवावेले भने आफ्नो उपकरणले कुनै जोखिम पैदा नगर्ने दाबी गरेको छ । ‘फर्कने बाटो छैन, यही विजयको बाटो हो,’ स्युले भने, ‘हुवावेले हार्मोनी इकोसिस्टमको विकासमा अडिग रूपमा लगानी गर्नेछ र असम्भवलाई सम्भव बनाउन प्रयास गर्नेछ ।’
अमेरिकी राष्ट्रपतिमाथि मस्कको प्रभाव ‘ठूलो चिन्ताको विषय’, ट्रम्पको जितले मर्केल दु:खी
काठमाडौं । जर्मनीकी पूर्वचान्सलर एन्जेला मर्केलले एलन मस्कजस्ता अर्बपतिहरूको अमेरिका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पमाथि रहेको प्रभाव ‘ठूलो चिन्ताको विषय’ भएको बताएकी छिन् । शुक्रबार समाचार पत्रिका डेर स्पिगेलमा प्रकाशित एक अन्तर्वार्तामामा उनले यस्तो बताएकी हुन् । मर्केलले भनेकी छिन् कि राजनीतिले अन्ततः साधारण र शक्तिशाली नागरिकहरूको हितलाई सन्तुलनमा राख्नुपर्ने जिम्मेवारी बहन गर्नुपर्छ । ‘पूँजी शक्तिको माध्यमबाट वा प्रविधिगत क्षमताहरूको माध्यमबाट अत्यधिक प्रभावित गर्छ भने त्यो सबैका लागि अभूतपूर्व चुनौती हो,’ उनले भनिन् । पूर्वचान्सलर मर्केलले डिपार्टमेन्ट अफ गभर्नमेन्ट इफिसिएन्सी सरकारको सीमाभन्दा बाहिर सञ्चालन हुने बताइन् । ‘यदि मस्कजस्तो व्यक्तिले अन्तरिक्षका ६० प्रतिशत स्याटेलाइटको स्वामित्व राख्छ भने त्यो केवल राजनीतिक मुद्दा मात्र नभई हाम्रो लागि ठूलो चिन्ताको विषय हो,’ उनले भनिन् । स्पेसएक्सले स्याटेलाइट (उपग्रह) इन्टरनेट प्रदायक स्टारलिंक सञ्चालन गर्छ, जसका ६ हजारभन्दा बढी उपग्रह अन्तरिक्षमा छन् र जसलाई उपभोक्ता, कम्पनी र सरकारी निकायहरूले प्रयोग गर्छन् । मर्केलले डेर स्पिगेल लाई बताइन् कि ट्रम्पको विजयले उनलाई निकै दुःखी बनाएको थियो । ‘यदि कुनै व्यक्ति राजनीतिमा सहमतिको उपाय खोज्दैन र केवल विजेता र पराजितलाई मात्र चिन्दछ भने त्यो बहुपक्षीयताका लागि निकै कठिन कार्य हो,’ उनले भनिन् । मर्केलको संस्मरण, ‘फ्रिडम: मेमोरीज १९५४-२०२१’, जुन ट्रम्पको पुनःनिर्वाचनअघि लेखिएको हो, नोभेम्बर २६ मा ३० भन्दा बढी देशमा प्रकाशित हुँदैछ । आफ्नो पुस्तकमा मर्केलले ट्रम्पसहित रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र अन्य विश्व नेताहरूसँगको आफ्ना अनुभवलाई समेटेकी छिन् । मर्केललाई आफ्नो १६ वर्षे सत्ताको विरासतलाई जर्मनीको वर्तमान आर्थिक र राजनीतिक कठिनाइहरू तथा बढ्दो अन्तर्राष्ट्रिय संकटहरूबाट बचाउन दबाब परेको बेला यो पुस्तकको प्रकाशन हुन लागेको छ । यो पनि पढौं- एआई सञ्चालन गर्ने डेटा सेन्टरहरूले सिंगो सहरभन्दा बढी विद्युत् प्रयोग गर्नसक्ने, यस्तो छ योजना चीनमा इभीको वर्चश्व बढ्दै, अरू विदेशी कम्पनी टिक्न सकस
एआई सञ्चालन गर्ने डेटा सेन्टरहरूले सिंगो सहरभन्दा बढी विद्युत् प्रयोग गर्नसक्ने, यस्तो छ योजना
काठमाडौं । कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) र क्लाउड कम्प्युटिङका ऊर्जा आवश्यकताहरू यति ठूलो दरमा बढिरहेका छन् कि निकट भविष्यमा व्यक्तिगत डेटा सेन्टर क्याम्पसहरूले केही सहर र यहाँसम्म कि सम्पूर्ण अमेरिकी राज्यहरूको भन्दा बढी विद्युत खपत गर्नसक्ने विश्लेषकहरूले बताएका छन् । पछिल्लो १० वर्षमा डेटा सेन्टरहरूको विद्युत खपत द्रुत रूपमा बढेको छ । विकासकर्ताहरू एआईको आगमनसँगै डेटा सेन्टरहरूको साइज पनि ठूलो हुँदै गएकाले तिनीहरूलाई चलाउन आवश्यक पर्ने ऊर्जा पाउन र तिनीहरूलाई राख्न उपयुक्त जग्गा खोज्न कठिन हुँदै जाने बताउँछन् । डेटा सेन्टरले एक गिगावाट वा सोभन्दा बढी विद्युत माग गर्न सक्ने पनि उनीहरू बताउँछन् । ल्यान्सियमकी अध्यक्ष अली फेनका अनुसार प्रविधि कम्पनीहरू एआईको विश्वव्यापी प्रभुत्वका लागि ‘दौड’ मा छन् । उनले भनिन्, ‘यो सिधै राष्ट्रिय सुरक्षा र आर्थिक सुरक्षासँग सम्बन्धित छ । तिनीहरूले लगानी गर्न रोक्ने छैनन्, किनभने पूँजी लगानीको लागि योभन्दा नाफाजनक ठाउँ छैन ।’ डेटा सेन्टरहरू जसले लाखौं घरपरिवार बराबरको ऊर्जा खपत गर्छन्, भविष्यमा अझ ठूलो भूमिकामा आउनसक्ने प्रक्ष्येपण छ । डेटा सेन्टरहरू नयाँ बजारमा विस्तार जमिन र ऊर्जा सीमित हुँदै गइरहेकाले डेटा सेन्टरहरू भर्जिनियाको उत्तरी क्षेत्रमा रहेको परम्परागत केन्द्र बाहिरका नयाँ बजारमा विस्तार भइरहेका छन् । भर्जिनियालाई सेवा दिने विद्युत ग्रिडले अब विश्वसनीयताको समस्या सामना गरिरहेको छ । कोइला र केही प्राकृतिक ग्यासबाट चल्ने पावर प्लान्टहरूको अवकाशका कारण ऊर्जा आपूर्ति घट्दै गर्दा माग बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ । डाटा सेन्टर प्लानिङ ट्र्याक्टले हालै एरिजोनामा झन्डै २ हजार १०० एकड जमिन खरिद गरेको छ, जसलाई देशकै सबैभन्दा ठूलो डेटा सेन्टर क्याम्पसहरूमध्ये एक बनाउने योजना बनाइएको छ । निजी रूपमा सञ्चालित यस कम्पनीले ४० वटा व्यक्तिगत डेटा सेन्टरहरूलाई आवश्यक पर्ने १.८ गिगावाटसम्मको ऊर्जा सुनिश्चित गर्न काम गरिरहेको छ । १ गिगावाटको ऊर्जा आवश्यक पर्ने डेटा सेन्टर क्याम्पसले झन्डै ७ लाख घरहरूको वार्षिक औसत खपत वा करिब १८ लाख जनसंख्या भएको सहरको बराबरको ऊर्जा खपत गर्दछ । बोस्टन कन्सल्टिङ समूहको डेटाअनुसार प्रमुख प्रविधि कम्पनीहरूले सञ्चालन गर्ने व्यक्तिगत डेटा सेन्टरहरूको औसत आकार हाल ४० मेगावाट जति छ, तर २५० मेगावाट वा सोभन्दा बढीका क्याम्पसहरूको संख्या बढ्दै गएको छ । अमेरिकामा २०३० देखि २०४० को मध्यसम्म ५०० मेगावाट वा सोभन्दा बढी (अर्ध गिगावाट) आकारका डेटा सेन्टर क्याम्पसहरूको संख्या बढ्दै गएको देखिने अनुमान गरिएको छ । २०१७ मा स्थापना भएको ल्यान्सियम अहिले २०२२ को अन्त्यतिर च्याटजीपीटीको आगमनसँगै एआईका लागि ऊर्जा प्रदान गर्न थालेको छ । आज, ल्यान्सियमका पाँच डेटा सेन्टर क्याम्पसहरू विभिन्न चरणमा निर्माण हुँदैछन् । एबिलिनमा रहेको १ हजार एकडको क्याम्पस २०२५ को पहिलो त्रैमासिकमा २५० मेगावाट ऊर्जा क्षमता र २०२६ सम्म १.२ गिगावाटमा वृद्धि हुने अपेक्षासहित खुल्ने बताइएकाे छ । ल्यान्सियमका डेटा सेन्टर ग्राहकहरूको न्यूनतम ऊर्जा आवश्यकता अहिले १ गिगावाट रहेको छ र भविष्यका योजनाहरूले तिनलाई ३ देखि ५ गिगावाटसम्म विस्तार गर्ने अपेक्षा छ । नवीकरणीय ऊर्जामात्र पर्याप्त छैन नवीकरणीय ऊर्जा मात्र भरपर्दो विकल्प नभएकाले प्रविधि कम्पनीहरू नयाँ ऊर्जा स्रोतहरू जस्तै साना आणविक रिएक्टरहरूमा पनि लगानी गर्दैछन् । यद्यपि, छोटो अवधिमा प्राकृतिक ग्यास प्रमुख ऊर्जा स्रोत हुनेछ । माइक्रोसफ्टले ह्यारिसबर्ग, पेनसिल्भेनियाको नजिक थ्री माइल आइल्याण्ड आणविक प्लान्टलाई पुनः सुरु गर्न ऊर्जा खरिद सम्झौतामार्फत समर्थन गर्दैछ । अमेजन र गुगलले साना आणविक रिएक्टरहरूमा लगानी गर्दैछन् । तर नयाँ आणविक रिएक्टर निर्माण निकै महँगो र ढिलाइपूर्ण छ । जर्जियाका दुई नयाँ रिएक्टरहरू हालै समय तालिकाभन्दा वर्षौं पछाडि र अर्बौं डलरको लागतमा सञ्चालनमा आएका छन् । छोटो अवधिमा, प्राकृतिक ग्यासले डेटा सेन्टरहरूको ऊर्जा मागको धेरै भाग पूर्ति गर्ने ल्यान्सियमकी अध्यक्ष अली फेनले बताइन् । बस्टन कन्सल्टिङ ग्रुपका लीका अनुसार ग्यास नै यी सुविधाहरूलाई आवश्यक विश्वसनीयता प्रदान गर्ने मुख्य अल्पकालीन ऊर्जा स्रोत हो । नवीकरणीय ऊर्जा विस्तार, ब्याट्री भण्डारण लागत कम हुँदै जाने र एआईले डेटा सेन्टरहरूलाई थप दक्ष बनाउँदै लैजाने प्रक्रियासँगै ग्यासको माग घट्नेछ । ( एजेन्सीको सहयोगमा)
