घरघरको व्यथा नसर्ने रोग, यसका कारण मृत्यु हुने बढि
काठमाडौं। घरघरको व्यथाका रुपमा नसर्ने रोग देखापरेको भन्दै विज्ञले समयमै यसको प्रभावकारी रोकथाममा ध्यान दिन आग्रह गरेका छन्। मुटु, मिर्गाैला, दम, मधुमेह, रक्तचाप, मानसिक स्वास्थ्य, श्वासप्रश्वासजस्ता समस्या पछिल्लो समय घरघरको रोगका रुपमा देखा परेको छ । ती नसर्ने रोगका रोगी कति छन् कुनै अध्ययनसमेत भएको छैन । सरुवा रोगले भन्दा नसर्ने रोगका कारण हुने मृत्यु पनि बढिरहेको बताइन्छ । प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा स्रोत केन्द्र (रेस्फेक) र नेपाल एनसिडी एलायन्सद्वारा संयुक्तरुपमा सरुवा रोगसम्बन्धी हालै आयोजना गरेको एक कार्यक्रमका सहभागीले नसर्ने रोग रोकथाम गर्न नयाँ नीति ल्याउनुपर्ने सुझावसमेत दिएका थिए। पछिल्लो समय मन्त्रालयले आफ्नो बजेट विनियोजन गर्दा ८५ प्रतिशत रोग उपचार र १५ प्रतिशत रोग रोकथामका लागि खर्च गर्ने गर्दछ । रोकथामका लागि कम रकम विनियोजन गर्दा रोग लागेपछि मात्र उपचार गर्न स्वास्थ्य संस्थामा बिरामीको सङ्ख्या बढिरहेको जनस्वास्थ्य विज्ञको भनाइ रहेको छ । कार्यक्रममा वरिष्ठ जनस्वास्थ्य विज्ञ डा बाबुराम मरासिनीले धेरैजसो तयारी खाद्य वस्तु खाने प्रवृत्तिले नसर्ने रोगी बढिरहेको चर्चा गर्दै खानपान, रहनसहन र शारीरिक क्रियाकलापमा ध्यान दिन आग्रह गरे। पछिल्लो समय सरकारले विशेष गरी नसर्ने रोग (मुटु, मिर्गाैला, क्यान्सर) को उपचारका लागि रु एक लाख आर्थिक सहयोग प्रदान गर्दै आएको छ । साथै धुवाँमुक्त चुल्हो निर्माणमा रु ४० हजार अनुदान समेत दिँदै आएको छ । अर्काेतर्फ धुलो, धुवाँजस्ता प्रदूषणका कारणले पनि नसर्ने रोग बढिरेहको बताइएको छ । उहाँले भन्नुभयो, “नसर्ने रोग हुन नदिन सूर्तीसेवन एवं मदिरापान सेवन छोड्नुपर्छ । स्वस्थकर, पोसिलो खाना र शारीरिक व्यायाममा ध्यान दिनुपर्छ ।” स्वास्थ्य मन्त्रालय, नसर्ने तथा मानसिक रोग नियन्त्रण शाखाका प्रमुख फणिन्द्रप्रसाद बरालले पछिल्लो समय नसर्ने रोग घरघरको स्वास्थ्य समस्याका रुपमा देखा परेको चर्चा गर्दै नसर्ने रोगका बारेमा सबै जिल्लामा कार्यक्रम सञ्चालन गर्न लागेको जानकारी दिए। जनस्वास्थ्य विज्ञ डा केदार बरालले नसर्ने रोग नियन्त्रणका लागि नयाँ नीतिको आवश्यकता औँल्याउँदै त्यस्तो रोगका बारेमा जनचेतना जगाउन आवश्यक रहेको छ भने। मुटुरोग विशेषज्ञ डा प्रकाशराज रेग्मीले नसर्ने रोगमध्ये मुटुको रोगीको सङ्ख्या बढिरहेको बताए। उनले एक सर्वेक्षणले ९५ प्रतिशत जनतालाई मुटुरोगबारे थाहा नभएको देखाएको जानकारी दिए। । मधुमेह रोग विशेषज्ञ डा प्रदीपकृष्ण श्रेष्ठले पछिल्लो समय पेटमा सेतो बोसोको मात्रा बढेका कारण मधुमेहका रोगी बढिरहेको पाइएको बताए। बिपी मेमोरियल क्यान्सर अस्पताल भरतपुरका जनस्वास्थ्यविद् किशोर प्रधानाङ्गले महिला क्यान्सर रोगीको सङ्ख्या बढिरहेको छ भन्नुभयो । उहाँले क्यान्सर रोगीलाई दिइने सहयोग रु पाँच लाख पु¥याउनुपर्ने सुझाव दिए। आयुर्वेद चिकित्सक सरिता श्रेष्ठले आयुर्वेदको नियमलाई पालना गर्न सके नसर्ने रोगको जोखिम कम हुने बताउनुभयो । प्राथमिक स्वास्थ्य सेवा स्रोत केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक शान्तलाल मुल्मीले सूर्तीजन्य पदार्थ र मदिरापान नियन्त्रणमा ध्यान दिन सुझाव दिनुभयो । प्रा डा शरद वन्तले सरुवा रोग घटेर नसर्ने रोग बढेको नभई नसर्ने रोगको सङ्ख्या बढेको जानकारी दिए । रासस
नर्भिक हस्पिटलले मनायो जनचेतनामूलक कार्यक्रम, समयमै उपचार गर्दा वाथरोगीको आयु बढ्न सक्ने
काठमाडौं । नर्भिक इन्टरनेशनल हस्पिटलले यस वर्षको विश्व बाथरोग दिवस विविध जनचेतनामूलक कार्यक्रम तथा मोटरसाइकल र्याली कार्यक्रम गरेर मनाएको छ । साथै, नर्भिकको बाथरोग विभागले एक विशेष मोटरसाइकल र्याली कार्यक्रम आयोजना गरी जनचेतना अबिृद्धि गर्ने कार्य गरेको हो । बाथरोग सम्बन्धी प्रवचन र यसरोग बारे जनचेतनाको अभिवृद्धि गराउने अभिप्रायले उक्त प्रभातफेरि कार्यक्रमको आयोजना गरिएको हो । उक्त कार्यक्रम नर्भिक प्राङ्गणबाट शुरु भई थापाथली, त्रिपुरेश्वर, सुन्धारा, न्यूरोड गेट, कमलपोखरी, कालोपूल, (सिफल), जयवागेश्वरी, गौशाला, पुरानो वानेश्वर, बबरमहल हुँदै नर्भिकको प्राङ्गणमा आएर समापन भएको थियो । उक्त कार्यक्रममा बाथरोगीहरूका अलावा सर्वसाधारण, चिकित्सकसहित करिब १५० जनाको टोली संलग्न रहेकोे थियो । नेपालीहरूको जीवनशैलीमा आएको परिवर्तनका साथसाथै बाथरोगले अन्य रोगको दाँजोमा दिनानुदिन बढी भन्दा बढी व्यक्तिहरूलाई ग्रसित पार्दै आएको छ । वास्तवमा सबै उमेर समूहका मानिसहरू तिनका जीवनको कुनै समयमा कुनै न कुनै बाथरोगबाट ग्रसित हुँदै आएका छन् । पुरुषका दाँजोमा महिलाहरू अझ बढी रोगको शिकार हुने गरेका तथ्याङ्कले देखाएको छ । अझै डरलाग्दो पक्ष त के छ भने बाथरोग समयमै नियन्त्रणमा नलिने हो भने त्यसले रोगीको आयु नै घटाउने गरेको तथ्य समेत पाइएको छ । धुम्रपान, बढी तौल तथा अनावश्यक मोटोपना, वंशानुगत कारण, केही त्यस्ता पेशा जसले जोर्नीहरूमा चोट पुर्याउन सक्छन् वा जोर्नीहरूको अत्यधिक प्रयोग गर्छन् र बढ्दो उमेरका कारण मानिसहरूमा बाथरोग लाग्ने जोखिम बढ्ने गर्छ । यस कार्यक्रमले रोगप्रतिको जनचेतना बढाउने मात्रै नभएर रोग रोकथाम तथा उपचारमा शारीरिक व्यायामको महत्वबारे समेत प्रकाश पार्ने नर्भिकका बाथरोग विशेषज्ञ डा. अरुण गुप्ताले बताए । सोही अवसरमा नर्भिकका नायब महाप्रबन्धक, संस्थागत सञ्चार आर.पी. मैनालीले प्रत्येक तीन नेपाली मध्ये एकलाई जीवनको कुनै न कुनै क्षणमा कुनै न कुनै प्रकारको बाथरोगले दुःख दिने गरेको बताए । बाथरोग सम्बन्धी यस खाले जनचेतनामूलक कार्यक्रमको आयोजना गर्नुको मुख्य उद्देश्य कुनै प्रकारका बाथरोग वा मांशपेशी र अस्थीपञ्जरसम्बन्धी रोग लागिसकेका वा लाग्नसक्ने जोखिममा रहेका व्यक्तिहरूलाई उपचारतर्फ उन्मुख गराई सजग गराउनु, रोग रोकथाम तथा नियन्त्रणतर्फ उन्मुख गराउनु रहेको नर्भिकका बाथरोग विशेषज्ञ डा. अरुणकुमार गुप्ता बताउँछन् । यस वर्षको विश्व बाथरोग दिवसको नारा “विलम्ब नगरौं, आजै गरौं सम्पर्क” राखिएको छ । यसले बाथरोगीहरू वा बाथरोगका जोखिममा रहेका व्यक्तिहरूका लागि समयमै गरिने चिकित्सकीय परामर्श एवम् उपचारको महत्वबारे प्रकाश पार्ने गुप्ताले जनाएका छन् ।
दुर्घटना हुन नदिन १२ स्थानमा ट्राफिक जाँच
काठमाडौं। दशैँको समयमा ट्राफिक नियम उल्लङ्घन गरेका सवारीसाधनलाई कारवाही गर्न बैतडी प्रहरीले जिल्लाको १२ बढी स्थानमा जाँचस्थल स्थापना गरेको छ । चाडपर्वका बेला हुने यात्रुलाई हुने समस्या समाधानका लागि एक दर्जन बढी जाँचस्थल स्थापना गरेको जिल्ला प्रहरी कार्यालय बैतडीका प्रवक्ता प्रहरी निरीक्षक कान्तिराज जोशीले जानकारी दिए। चाडपर्वको अवसरमा धेरै यात्रु राखेर ओहोरदोहोर गराउने र तीव्रगतिमा चलाउने प्रवृत्तिले दुर्घटना भएको भन्दै नियन्त्रणका लागि सवारी जाँच तथा कारवाहीको लागि मुख्यमुख्य सडकखण्डमा ट्राफिक जाँचस्थल राखिएको प्रहरीले जनाएको छ । जिल्ला सदरमुकाम गोठलापानी, शाहीलेक, सीमानाका झुलाघाट, महाकाली राजमार्ग, दशरथचन्द राजमार्ग जयपृथ्वीराजमार्ग, पाटन–पञ्चेश्वर सडकखण्डलगायतका स्थानमा सवारी जाँच तथा ट्राफिक नियम पालन गराउने कार्यसम्बन्धी जानकारी प्रहरीले दिइरहेको छ । जाँचस्थलमा बसेका प्रहरीले सवारीसाधनमा क्षमताभन्दा बढी यात्रु नराख्न र नचढ्न आग्रह गरेका छन् । छतमा बस्न नदिने, तोकिएको शुल्कभन्दा बढी भाडा लिएमा फिर्ता गराउने, पशु चौपायालाई छत र डिकीमा राखेर ओहोरदोहोर गराउन रोक लगाएको छ । प्रहरीले यसअघिनै दशैँतिहारलाई लक्षित गर्दै विशेष सुरक्षा योजनासमेत लागू गरिसकेको छ । नेपाल–भारत सीमानाका झुलाघाटमा पनि चेकजाँचमा पनि कडाइ गरेको छ । यात्रुको सजिलोको लागि सदरमुकाम गोठलापानी र खोडपे बजारमा सहायता कक्षसमेत स्थापना गरिएको छ । रासस
१७ हजार भेँडा च्याङ्ग्रा निकासी
काठमाडौं। दशैँलाई लक्षित गरी यहाँबाट करिब १७ हजार भेँडाच्याङ्ग्रा निकासी भएको छ । मुस्ताङ, डोल्पा, मुगु, जुम्ला, जाजरकोट र तिब्बतबाट समेत महीनौँ लगाएर ल्याइएका भेडाच्याङ्ग्रा म्याग्दी हुँदै निकासी गरिएको हो । दशैँलाई लक्षित गरी यो वर्ष १६ हजार ७०० भेँडाच्याङ्ग्रा निकासी भएको भेटेनरी अस्पताल तथा पशु सेवा विज्ञ केन्द्र म्याग्दीको जोमसोमस्थित सेवा केन्द्रका पशु चिकित्सक शिव भुसालले जानकारी दिए। उनका अनुसार, च्याङ्ग्रा १३ हजार ९८५ वटा र भेँडा दुई हजार ७१५ वटा निकासी भएका हुन् । म्याग्दी, बागलुङ, पर्वत, कास्की, चितवन, तनहुँ, स्याङ्जा, राजधानी काठमाडौँलगायतको ठाउँबाट जोमसोममै पुगेर व्यापारीले भेँडाच्याङ्ग्रा खरीद गरेका छन् । खाद्य संस्थानले समेत ९२५ वटा भेँडाच्याङ्ग्रा खरीद गरी लगेको पशु चिकित्सक भुसालले बताए। उहाँका अनुसार, सबै भेँडाच्याङ्ग्राको स्वास्थ्य परीक्षण गरी निरोगीताको प्रमाणपत्र जारी गरेर मात्रै निकासीको लागि अनुमति दिने गरिएको छ । मुस्ताङको मुक्तिनाथ, कागबेनी, छुसाङ, जोमसोम, चैले, घमी, चराङ, लोमान्थाङलगायतका ठाउँका कृषकले समेत व्यावसायिक रुपमा भेँडाच्याङ्ग्राको पालन गर्दै आएका छन् । मुस्ताङभित्र र अन्य जिल्लाबाट समेत ल्याइएका भेँडाच्याङ्ग्रा निकासीबाट करिब रु ३५ करोड भित्रिएको छ। जोमसोममा च्याङ्ग्रालाई प्रतिगोटा २० देखि २२ हजार र भेँडा प्रतिगोटा १७ देखि १९ हजारसम्ममा खरीद बिक्री भएको थियो । अघिल्ला वर्षको तुलनामा जोमसोममै भेँडाच्याङ्ग्राको मूल्य महँगो भएको कारण बजारमा ल्याइएको भेँडाच्याङ्ग्राको मूल्य बढेको व्यवसायी नरबहादुर थापाले बताएका छन्। । हिमाली क्षेत्रको जडीबुटीयुक्त चरन क्षेत्रको घाँस खाएर हुर्किएका भेँडाच्याङग्राको मासु स्वास्थ्यको लागि लाभदायी र स्वादिलो हुने भएकाले दशैँमा लेकाली भेडाच्याङ्ग्राको माग अत्यधिक हुने गरेको छ । रासस
ट्रान्जिट हब बन्दै चोभारः रेल, फास्ट ट्रयाक, सुख्खा बन्दरगाह र अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र
काठमाडौं । कुनै बेला चोभार भन्ने वित्तिकै हिमाल सिमेन्टको नाम आउँथ्यो । सिमेन्ट उद्योग बन्द भएसँगै चोभारलाई फिल्म सुटिङ स्थलका रुपमा चिन्न थालियो । अधिकांश नेपाली चलचित्रका केहि दृष्य चोभारमै खिचिन्थे । अब भने चोभारको दिर्घकालिन पहिचान स्थापीत हुने भएको छ, अन्तराष्ट्रिय ट्रान्जिट हबका रुपमा । चीनबाट आउने रेल र भारतबाट आउने रेलको मिलन चोभारमै हुनेछ । काठमाडौं र तराईलाई जोड्ने ७६ किलोमिटरको फास्ट ट्रयाक पनि चोभारसम्मै आईपुग्नेछ । त्यस बाहेक सुख्खा बन्दरगाह र अन्तराष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्रले चोभारलाई ट्रान्जिट हबका रुपमा नयाँ पहिचान दिलाउनेछ । अर्थमन्त्री डा. युवराज खतिवडाले वीरगञ्ज–काठमाडौं विद्युतिय रेलमार्ग र निजगढ–काठमाडौं फास्ट ट्रयाकलाई चोभारमा जोड्नेगरि सम्बन्धित निकायलाई निर्देशन दिईसकेको बताएका छन् । ‘फास्ट ट्रयाकलाई चोभारमा जोड्ने व्यवस्था मिलाउन भनिसकिएको छ, वीरगञ्ज–काठमाडौं रेलमार्गलाई पनि चोभारमै जोड्ने गरि अध्ययन अघि बढाउन भनिसकेका छौं’, मन्त्री खतिवडाले राजधानीमा केहि अघि आयोजीत एक कार्यक्रममा भनेका थिए । रेल विभागका महानिर्देशक बलराम मिश्रले पनि चीनबाट आउने रेल टोखाबाट चोभारसम्म पुर्याउनेबारे छलफल भैरहेको बताए । त्यस्तै, बिरगञ्जबाट आउने भारतीय रेल भने निजगढ हुँदै चोभार ल्याउने गरि अध्ययन भैरहेको जानकारी पनि उनले दिए । वीरगञ्ज–काठमाडौं विद्युतिय रेलमार्ग भारत सरकारले अनुदानमै निर्माण गरिदिने आश्वासन दिएको छ । १०० किलोमिटर भन्दा कम दुरीको हुने अनुमान गरिएको वीरगञ्ज काठमाडौं विद्युतिय रेलमार्गलाई कार्गो बोक्ने क्षमतामा निर्माण गरिनेछ । केरुङबाट काठमाडौं आउने रेलमार्ग टोखामा आउनेछ । सो रेललाई पनि चोभारसम्म पुर्याएर चीन र भारतीय रेलवे नेटवर्कलाई जोडिने महानिर्देशक मिश्रले बताए । नेपाली सेनाका प्रवक्ता गोकुल भण्डारीले पनि फास्ट ट्रयाकलाई चोभारसम्म जोड्नका लागि अनौपचारिक छलफल भैरहेको जानकारी दिए । अर्थमन्त्री डा. खतिवडाले चोभारमा फास्ट ट्रयाक र बिरगञ्ज–काठमाडौं विद्युतिय रेलमार्ग तथा केरुङ–काठमाडौं रेलमार्गले जोडेर निर्यात व्यापारको केन्द्र बनाउने बताएका हुन् । चोभारमै निर्माण भैरहेको अन्तराष्ट्रिय प्रदर्शनी केन्द्र र र इनल्याण्ड कन्टेनर डिपो(आइसीडी)ले आयात निर्यातको केन्द्र बनाउन सघाउने दावी गरेका हुन् । सम्मेलन केन्द्र र आइसीडीको निर्माण कार्य आरम्भ भैसकेको छ । नेपालले चीनसँग पारवाहन सन्धि गरेर चिनियाँ बन्दरगाहरुबाट आयात निर्यात व्यापार गर्ने सुबिधा प्राप्त गरिसकेको छ । त्यस्तै, चोभारको सुख्खा बन्दरगाह बनिसकेपछि भारत र चीनबाट काठमाडौंका लागि समान ढुवानी गर्ने कन्टेनरहरु सिधै चोभार आउनेछन् । त्यहिँ भन्सार चेकजाँच समेत हुनेछ । सरकारले राजधानी काठमाडौंलाई आधार बनाएर चोभारमा सुख्खा बन्दरगाह, अन्तराष्ट्रिय सम्मेलन केन्द्र, उत्तर र दक्षिण पुग्ने रेल वे नेटवर्क, फास्ट ट्रयाक लगायतका पूर्वाधार निर्माण गर्न लागेको हो । यी पूर्वाधारहरुको निर्माण सम्पन्न भएपछि चोभार अन्तराष्ट्रिय व्यापारका लागि नयाँ ट्रान्जिट हब बन्नेछ ।
गत वर्षको तुलनामा चार हजार रुपैंया बढीमा च्याङ्ग्रा खरीद
काठमाडौं। यस दशैँमा च्याङ्ग्राको भाउ महँगिएको छ । गत वर्षको तुलनामा रु चार हजार बढीमा च्याङ्ग्रा खरीद गरेको यहाँका व्यवसायीले बताएका छन् । च्याङ्ग्रा कम आउनु, ठाँउठाँउमा कर लिर्नुपर्नेजस्ता कारणले मूल्य बढेको हो । चिनियाँ मुद्राको भाउ बढ्दा पनि च्याङ्ग्रा महँगिने गरेको बताइन्छ । च्याङ्ग्रा रु २७ हजारमा बेचेको व्यवसायी महेन्द्र केसीले बताए। “रु २३ हजार मुस्ताङमै प¥यो” उनले भने,“गत वर्ष सो मूल्यमा यहीँ आउँथ्यो ।” च्याङ्ग्रा खरीदमा लाग्ने समय, खाना, बास, भाडामै व्यवसायीको बढी खर्च छ । पहिलोजस्तो नाफा हुन छोडेपछि व्यवसायीले च्याङ्ग्रा कम खरीद गर्न थालेका छन् । केसीले ल्याएका १०१ च्याङ्ग्रामध्ये ५० बढी बिक्री भइसकेका छन् । उहाँलगायत बागलुङबाट गएका व्यवसायीले एक साता लगाएर च्याङ्ग्रा भित्र्याएका हुन् । च्याङ्ग्रा यहाँ ल्याइ पुर्याउँदा व्यवसायीले तीन÷चार ठाउँमा दस्तुर र कर तिर्ने गरेका छन् । यो वर्ष कतिपय स्थानीय तहले पनि कर उठाएपछि व्यवसायी मर्कामा परेका हुन् । अर्का व्यवसायी बलबहादुर थापाले भाउ महँगिएपछि बेच्न गाह्रो भइरहेको बताए। “एकै वर्षमा चार÷पाँच हजार महँगो भयो”, उनले भने,“च्याङ्ग्राको व्यापार जोखिमपूर्ण छ ।” थापााले ७० वटा च्याङ्ग्रा बागलुङ भित्राउनुभएको छ । जोमसोम पुगेर ल्याएका च्याङ्ग्रा बेच्दा एक÷दुई हजार नाफा निकाल्न पनि धौ–धौ भएको उनको भनाइ छ । व्यवसायी थापाले तिब्बतबाट यो वर्ष कम च्याङ्ग्रा आएकाले मूल्य बढेको बताए। मुस्ताङमा मात्रै पालिने च्याङ्ग्राले माग धान्न नसक्ने हुँदा ठूलो सङ्ख्यामा च्याङ्ग्रा तिब्बतबाट भित्रने गर्छन् । जिउँदो च्याङ्ग्राको मूल्य बढेपछि काटेर बेचिने मासुको मूल्य पनि चर्को छ । प्रतिकिलो रु १२ सय तिरेर च्याङ्ग्राको मासु किनेको बागलुङ नगरपालिका–४ का गोविन्द्रप्रसाद शर्माले बताए। महँगै परे पनि उपभोक्ताले च्याङ्ग्राको मासु खोजीखोजी उपभोग गर्छन् । हिमाली हावापानीमा जडीबुटी खाएर हुर्केको हुनाले च्याङ्ग्रा स्वादिष्ट मानिन्छ । बागलुङमा मात्रै दशैँका बेला वर्षेनी करीब दुई हजार च्याङ्ग्रा भित्रने गरेको व्यवसायी बताउँछन् । मुस्ताङबाट झारिने च्याङ्ग्रा गण्डकी प्रदेशका विभिन्न जिल्ला हुँदै काठमाडौं पुर्याईन्छ। पोखरामा यो वर्ष १७ हजार च्याङ्ग्रा झरेको बताइन्छ ।
प्रधानमन्त्रीज्यू, देश बनाउने भए मन्त्रीहरुलाई डण्डा लगाउनुस्ः माधव नेपाल
काभ्रे । पूर्वप्रधानमन्त्री एवं नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी(नेकपा)का नेता माधवकुमार नेपालले ‘समृद्ध नेपाल र सुखी नेपाली’ बनाउने अभियानमा गल्ती गर्ने जोसुकैलाई कारवाही गर्न आग्रह गरेका छन्। काभ्रेको मण्डन देउपुर नगरपालिकाले सञ्चालन गर्न लागेको नगरबस उद्घाटन सभालाई कुन्ताबेँसीमा सम्बोधन गर्दै नेता नेपालले भने, “सरकारसँग स्वदेश र विदेशमा बस्ने नेपालीले वर्तमान सरकारले राम्रो गर्छ भन्ने अपेक्षा गरेका छन्, त्यसैले गल्ती गर्ने कसैलाई नछोड्नुस् प्रधानमन्त्री ज्यू, डण्डा लगाएर तह लगाउनुस् ।” नेता नेपालले प्रदेश नं ३ को राजधानी कहाँ राख्ने भन्ने विषयमा सबै पक्ष छलफलमा जुट्नुपर्ने बताए । उनले भने, “काभे्रपलाञ्चोक नै राजधानी राख्ने विषयमा तर्क पुष्टि गर्नुहोस् ।” नेता नेपालले काभ्रेको बनेपास्थित नागीडाँडामा आन्तरिक विमानस्थल बनाउने विषयमा आफूले पनि गम्भीररुपमा पहल गर्ने बताए । उनले पाँचखाल नगर चीनसँगको व्यापारका लागि उपयुक्त भएकाले काभ्रेको महत्व निकै रहेको बताए । नेता नेपालले स्थानीय जनप्रतिनिधिले स्थानीय तहमा सुशासन सिकाइ जनताको आँखाको नानी बन्नुपर्ने धारणा पनि राखे उनले भने, “जनताको आँखाको नानी बन्ने उपाय खोज्नुस् । जनतालाई सेवा सुविधा दिन नसके वर्तमान जनप्रतिनिधि र सरकारको औचित्य पूरा हुँदैन”, नेता नेपालले भने । नपाले हेलम्बु यातायात सेवा समितिसँग समन्वय गरी आफ्नो क्षेत्रमा छ वटा नगरबस सञ्चालन गरेको हो ।
फिजीमा १०० वर्ष पहिलो ‘कैलाश पर्वत’ बनाउने नेपालीको अधिकार थाइल्याण्डमा खोसियो, आप्रवासीको पीडामा राज्यको वेवास्ता
काठमाडौं । नेपालको सरकारले आप्रवासी नेपालीसँग अपेक्षामात्र गर्ने तर उनीहरुको पीडा र चासोहरुको अभिभावकीय भूमिकामा कहिल्यै प्रवेश नगर्ने निर्दयी प्रबृत्ति अंगालेको भन्दै विज्ञहरुले सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका छन् । पहिलो ‘ग्लोबल नलेज कन्फरेन्स’मा कार्यपत्र प्रस्तुत गर्दै अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयका प्राध्यापक कृष्ण अधिकारीले भने, “थाइल्याण्ड, फिजी, म्यानमारमा डेढसय वर्ष पहिलेदेखि पुगेका नेपालीले अमानवीय दुःख भोग्नुपरेको छ । कतिपय प्रवासी नेपालीसँग नागरिकताको प्रमाण जुटाउने कागजसम्म छैन । यस्तो अवस्थामा उनीहरुलाई सरकारले सहयोग गर्नुपर्छ ।” विदेशमा रहेका नेपालीको पीडा दर्शाउने अर्का प्राध्यापक हुन् दक्षिण एसियालि विश्वविद्यालयमा प्राध्यापनरत डा युवराज पोखरेल । “भारतमा १ करोड १० लाख नेपाली भाषी र ५० लाखदेखि ७० लाख प्रवासी नेपाली छन् । तर हाम्रो सरकारले उनीहरुप्रतिको कुनै पनि दायित्व बोध गरेको छैन ।” डा पोखरेलले नेपालका हरेक प्रधानमन्त्रीको पहिलो विदेश भ्रमण भारतमा हुने र एउटै नेता पनि कैयौंपटक भारत जाने गरेको प्रसंग कोट्याउँदै भने, “दिल्लीमा मात्रै १५६ वटा नेपाली संगठन छन् । तिनै राजनीतिक संगठनको भेटघाट र भाषणमै नेताहरु अलमलिँदा लाखौं आप्रवासी नेपालीका दुःख राज्यले देख्न सकेको छैन ।” प्राध्यापक अधिकारीले सन् १९१४ मा फिजीमा ‘कैलाश पर्वत’ स्थापना गरेर पशुपति नाथको मन्दिर समेत स्थापना गरेको घटना जानकारी गराउँदै भने, “आज नेपालीले संसारभर आफ्नो संस्कृति र सभ्यताको विस्तार गरिरहेको छ । तर थाइल्याण्डजस्ता कैयौं ठाउँमा नेपालीले आफ्नो पहिचान दिन र नेपाली भाषामा शिक्षा लिन पनि नपाउने अवस्था सृजना हुँदा समेत राज्यले ध्यान दिन सकेको छैन ।” प्रवासी नेपालीको पुरानो विराशत कायम राख्न, संसारभरका नेपाली मूलका मानिसहरुसम्म नेपाली संस्कृतिको विकास र विस्तार गर्दै एकत्रित गर्न सरकार र गैरआवासीय नेपाली संघले मिलेर काम गर्नुपर्ने प्रा अधिकारीले बताए । सरकारले देशबाहिर रहेका नेपालीबाट पैसाको बिटोमात्र खोज्ने नभइ उनीहरुका समस्यामा पनि साथ दिनुपर्ने विज्ञहरुले बताए । त्यसअघि नै एनआरएनएका पूर्व अध्यक्ष डा शेष घलेले सरकारी अधिकारीहरुलाई गैरआवासीय नेपालीको संस्थाबाट ज्यादा अपेक्षा नगर्न आग्रह गरेका थिए । “आशा जे कुराको पनि गर्न सकिन्छ, तर अपेक्षा गर्नु डरलाग्दो कुरा हो । किनकी अपेक्षा गरिसकेपछि पु¥याउनु पर्ने दायित्व खडा हुन्छ,” उनलेभने, “हामी न्यून शीप, कमजोर भाषाजस्ता दक्षता अभावको अवस्थामा विदेसिने नेपाली बढी छौं । हाम्रो आम्दानी कम छ । आफ्नै समस्याको व्यवस्थापनमा लाग्नुपर्ने अवस्था छ । त्यसकारण सरकारले अहिले नै धेरै अपेक्षा गर्नेभन्दा दीर्घकालिन रणनीतिमा प्रवासी नेपालीको भूमिका खोज्नेतिर लाग्नुपर्छ ।” विकासको अपेक्षा कार्यक्रममा राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्ष डा पुष्प कँडेलले योजनाबद्ध विकासको अभ्यास सुरु भएको ६ दशक वित्दा पनि नेपालले तुलनात्मक रुपमा विकासमा फड्को मार्न नसकेको भन्दै गैरआवासीय नेपालीले राष्ट्रिय विकासमा योगदान दिनुपर्ने बताए । उनले रेमिट्यान्सलाई पूँजी निर्माणमा प्रयोग गर्न थुप्रै प्रयास गरिए पनि सफल हुन नसकेको भन्दै सहयोग गर्न एनआरएनएसँग आग्रह गरेका छन् । “संसारका ७९ मुलुकको अनुभवलाई संगालेर एनआरएनएको ‘नेपाल पोलिसी इन्सटिच्युट’ ले दिने सुझाव नेपालको नीति निर्माणमा ज्यादै महत्वपूर्ण हुने छ,” उनले भने, “यो गैरआवासीय नेपालीसँग मातृभूमि र सरकारको अपेक्षा हो ।” वैदेशिक मामिलाका विज्ञ तथा म्यानमारका लागि नेपाली राजदुत भिम उदासले आर्थिक कूटनीति, पूँजी बजारको विकास, ज्ञानको आदानप्रदान र नीतिनिर्माणजस्ता कुरामा प्रवासी नेपालीले सहयोग गर्न सक्ने बताए । उनले नेपालमा बजेट खर्चको प्रकृति निरासाजनक रहेको भन्दै आर्थिक वर्षको हालको अध्यासलाई नै बदल्न सुझाए । “अमेरिका लगायत थुप्रै देशले अप्रिलदेखि मार्चलाई आर्थिक वर्ष मान्छन् । हामी त्यो अवधीलाई वैशाखदेखि चैतको वर्ष नै मान्छौं,” उनले भने, “असारमा बजेट खर्च बढी हुँदा काम राम्रो भएन भन्ने हो भने आर्थिक वर्षको अवधि चैतमा सकिनेगरी परिवर्तन किन नगर्ने ?” ‘नेपाल पोलिसी इन्सटिच्युट’का कार्यकारी सदस्य शरद न्यौपानेले श्रमिक आप्रवाशन, विप्रेषको उपयोग, सामाजिक संरक्षण, मानवअधिकार, वैदेशिक लगानी, अन्तरराष्ट्रिय ब्यापार तथा पर्यटन प्रबद्र्धन, गुणस्तरीय शिक्षाजस्ता क्षेत्रमा काम गर्नका लागि नयाँ ‘थिंक ट्यांक’ स्थापना गरिएको बताए । “नेपाल र नेपालीको सेव ागर्ने तथा सार्वजनिक नीति निर्माण र कार्यान्वयन प्रक्रीयामा सघाउने काम हामीले गर्ने छौं,” उनले भने, “अहिले नै नेपाललाई धेरै ठूलो सहयोग गर्न नसकेपनि केही सहयोग पक्कै गर्न सक्छौं ।” एनआरएनएले हालैमात्र संसारभर छरिएर रहेका नेपालीका चासो र नेपालको विकासमा गैरआवासीय नेपालीको भूमिकाबारे अध्ययन अनुसन्धान गर्ने, नीतिनिर्माणमा सघाउने जस्ता काम गर्नै भन्दै ‘नेपाल पोलिसी इन्सटिच्युट’ स्थापना गरेको छ ।
