विकासन्युज

त्रिवि निजीतर्फकाे स्नातकोत्तर तहको परीक्षा फाराम भर्ने समय थप

काठमाडौं । विद्यार्थीको परीक्षा फाराम भर्ने चाप बढेपछि त्रिभुवन विश्वविद्यालयले समय थप गरेको छ । निजीतर्फको स्नातकोत्तर तह दोस्रो वर्षको परीक्षाको फाराम भर्नेको सङ्ख्यामा बढेपछि कात्तिक ८ गतेसम्मका लागि समय थप गरिएको परीक्षा नियन्त्रण कार्यालयका सहनियन्त्रक पशुपति अधिकारीले जानकारी दिएका छन् । उनका अनुसार दोब्बर दस्तुरमा कात्तिक १९ गतेसम्मका लागि समय थप गरिएको छ । अहिलेसम्म जनप्रशासनमा पाँच हजार र राजनीतिकशास्त्रमा छ हजारले परीक्षा फाराम भरिसकेका छन् । भोलि शुक्रबारसम्म तोकिएको दस्तुर र १५ गतेसम्म दोब्बर दस्तुरमा फाराम भर्ने समय तोकिएको थियो । गत वैशाखमा त्रिविले स्नातकोत्तर तहको जनप्रशासन र राजनीतिक शास्त्र विषयको निजीतर्फको फाराम खुल्ला गरेको थियो । सेमेष्टर प्रणाली शुरु भैसकेकाले यस वर्ष निजीतर्फको अन्तिम परीक्षा हुने भएकाले फाराम भर्ने विद्यार्थीको सङ्ख्या बढेको बढेको छ । सहनियन्त्रक अधिकारीले वार्षिक परीक्षाअन्तर्गत निजीतर्फ भर्ना लिने वा नलिने भन्नेमा अझै निर्णय नगरिएको बताएका छन् । रासस

प्रदेश ३ का पर्यटकीय स्थलः आम्दानीको मुख्य श्रोत

काठमाडौँ । विश्व सम्पदा सूचिमा रहेको चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज र त्यस वरपर रहेका वनजङ्गल त्यहा रहेका बाघ गैडा जस्ता दूर्लभ बन्यजन्तुका कारण आउने पर्यटनका लागि विश्वमै ख्याति प्राप्त छ चितवन । यसैले संघीय गणतन्त्र नेपाल वन्दै गर्दाको राजनीतिक सीमानामा प्रदेश नम्वर ३ मा पर्ने चितवन पर्यटकीय दृष्टिले समग्र यो प्रदेशकै अगुवा क्षेत्र पनि हो । “चितवन प्रदेशकै अगुवा पर्यटकीय क्षेत्र हो जसले प्रदेश भरीका पर्यटकीय क्षेत्रहरुको नेतृत्व गर्न सक्षम छ”, क्षेत्रीय होटल संघका पूर्व अध्यक्ष सुमन घिमिरेले भने,“ प्रदेश नम्वर ३ पर्यटकिय क्षेत्रहरुको प्रचुर सम्भावना वोकेको क्षेत्र भएकाले पनि यो प्रदेशको आम्दानीको मुख्य श्रोत पनि पर्यटन नै हुनुपर्छ ।” चितवन सहित काठमाण्डौ, भक्तपुर, ललितपुर, मकवानपुर, सिन्धुली रामेछाप, दोलखा, रसुवा नुवाकोट, धादिङ्ग, काभ्रे र सिन्धुपाल्चोक गरि १३ वटा जिल्लाहरु रहेको प्रदेश नम्वर ३ ले २० हजार ३ सय वर्ग किलो मिटर क्षेत्र ओगटेको छ । ५५ लाख २९ हजार ४५२ जनसख्या रहेको यो प्रदेशका पर्यटकिय क्षेत्रहरुलाइ यसरी विश्लेषण गर्न सकिन्छ । वन र वन्यजन्तुमा आधारित पर्यटन प्राकृतिक सुन्दरताले ख्याती प्राप्त नेपालमा पर्यटक आउने मुख्य आधार मध्येको एक यहाँका वन र वन्यजन्तु नै हुन् । यसको अवलोकनकै लागि देश विदेशवाट लाखौँ पर्यटक नेपाल भित्रिरहेका छन् । प्रदेश नम्वर तीनमा नेपालकै पहिलो र ठूलो चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज, राजनीतिक इतिहास वोकेको शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्ज, हिमाली भेगमा रहेको लाडटाङ्ग राष्ट्रिय निकुञ्ज, गौरीशंकर संरक्षण क्षेत्र लगाएतका वनजङ्गल र यस भित्र रहेका वन्यजन्तु तथा वनस्पतिहरु छन् । यसका अलवा मकवानपुरसँग सिमाना जोडिएको पर्सा वन्यजन्तु आरक्षण क्षेत्र पनि यहि प्रदेशमा पर्छ । २०२९ सालमा स्थापना भएको चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र रहेका वाघ, गैडा जस्ता दूर्लभ वन्यजन्तु तथा चराचुरुङ्गी यो क्षेत्रका आर्कषण हुन् । ९३२ वर्ग किलो मिटर क्षेत्रफलमा फैलिएको यस निकुञ्ज स्थापना देखि हाल सम्मको साढे चार दशकको अवधिमा २७ लाख ३८ हजार ८४३ विदेशी पर्यटकले निकुञ्ज अवलोकन गर्दा १ अर्व ९३ करोड ७० लाख ८४ हजार २८६ राजश्व संकलन गरेको निकुञ्जको तथ्याङ्गकले पनि यसप्रतिको पर्यटकको वढ्दो आर्कषण प्रष्ट गर्छ । निकुञ्जमा रहेका ६६० चराचुरी, विसहजारी ताल जस्ता रामसार क्षेत्रमा सुचिकृत तालतलैयाले यसको आकर्षण अझै वढाएको छ । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका प्रमुख सरक्षण अधिकृत रामचन्द्र कँडेल भन्छन्, “वन्यजन्तु (हात्ती )माथि चडेर वन्यजन्तु (वाघ, गैडा जस्ता जनावर) हेर्न आउने चितवनको पर्यटकको विशेषता हो ।” यस्तै, प्रदेश नम्वर ३ मा रहेको शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जले १५९ वर्ग किलो मिटर क्षेत्रफल ओगटेको छ ।निकुञ्जका अनुसार २०५८ फागुन ६ गते शिवपुरी राष्ट्रिय निकुञ्जको नाममा स्थापित यो निकुञ्जमा नागार्जुन क्षेत्र थप गरेर २०६५ फागुन १२ गतेवाट शिवपुरी नागार्जुन राष्ट्रिय निकुञ्जका नाममा सञ्चालनमा आएको हो । वाग्मती, विष्णुमती, इन्द्रावती र त्रिशुलीनदीको जलाधार क्षेत्रको संरक्षणका रुमा रहेको यो निकुञ्जमा स्वच्छ र सफाखानेपानी आपूर्तिका साथै रुख विरुवाको माध्यमबाट वायू प्रदुषणलाई शुद्धिकरण गरी काठमाडौँ र वरपरको वस्तीमा वातावरणीय स्वच्छता कायमखगर्नु र शिवपुरी–नागार्जुन क्षेत्रको जैविकविविधता संरक्षणमा टेवा पुगेको विश्वास गर्न सकिन्छ । यस निकुञ्ज उच्च हिमश्रृंखला हरियाली पहाड, मनोरम झरना, ताल तलैया, नदीनाला दुर्लभ वन्यजन्तु चराचुरुङ्ी वनस्पती जैविक विविधता एवम् ऐतिहासिक धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाले सम्पन्न भएकाले पनि पर्यटकहरुको मन तानिरहेको छ । यस निकुञ्जमा रहेको ध्वासे चितुवा, सामान्य चितुवा, हिमाली कालो भालु, सालक रतुवा जस्ता जनावर र ३११ प्रजातीका चराचुरुङ्गी, १०६ प्रजातीका पुलती यसका विशेष आर्कषण हुन् । यस्तै रसुवामा रहेको लाडटाङ्ग राष्ट्रिय निकुञ्ज र सिन्धुपाल्चोकमा रहेको गौरीशंकर संरक्षण क्षेत्र भित्र रहेका रेडपाण्डा, कस्तुरी मृग हिउ चितुवा धोरल, घोरल आदीले पनि पर्यटन तानि रहेको छ । मकवानपुर सग जोडिएको पर्सा वन्यजन्तु आरक्षणमा रहेका वाघ गैडा जस्ता जनावर पनि यस क्षेत्रकै सम्पत्ति र पहिचान हुन् । धार्मिक तथा साँस्कृतिकमा आधारित पर्यटन काठमाडौँको पशुपति मन्दिर विश्वकै हिन्दूधर्मालम्वीहरुको आस्थाको केन्द्र हो । विशेषत यहाँ भारतिय पर्यटकहरु वढी आउँछन् । पशुपति मन्दिर आएका धार्मिक पर्यटकलाइ मनकामना, देवघाट, वालमीकी आश्रम लगाएतका क्षेत्रमा लैजाने प्याकेज कार्यक्रम हुन जरुरी छ । काठमाण्डौका विभिन्न धार्मिक मठमन्दिर तथा पुरातात्विक क्षेत्र, चितवनको कालिगण्डकी र त्रिशुलीको संगम देवघाट तथा ऋषि वालमीकीले रामायण लेखेको र लवकुश जन्मि शिक्षा दिक्षा लिएको वालमिकी आश्रम, नुवाकोटको दरबार परिसर भित्रको भैरवी मन्दिर, तलेजु मन्दिर, राउतबेशीको दुप्चेश्वर महादेव, देवीघाटस्थित जालपादेवी मन्दिर, कविलासको नाट्येश्वर महादेव मन्दिर यो क्षेत्रकै धार्मिक पर्यटकीय क्षेत्र हुन् । चर्म रोगहरु निको हुने विश्वास गरिएको सिन्धुपाल्चोकको तातोपानी, कालकुट विष सेवन गरेपछि त्यसको मुक्तिका लागि शिव भगवानले ध्यान गरेको विश्वास गरिने रसुवाको गोसाइ कुण्डले पनि पनि आन्तरिक धार्मिक पर्यटकको मन तानी रहेको छ । यस्तै, धादिङ्गको पात्लेमा रहेको चमेरे गुफा यो सगै रहेको शिव पार्वतीको मन्दिर, लामागुरु, भैरवी मन्दिर, टोड्के चुली, वौद्ध मार्गीहरुको पवित्र सडक साङ्ककर्म देछेन लिङ्ग बौद्ध गुम्वा, रोदिघर, उत्खनन्, ऐतिहासिक एवम् पुरातात्विक वस्तुहरुको लघु संग्रालय, थुम्की डाँडा लगायतका स्थलहरु आकर्षकका केन्द्रहरु छन् । पात्ले गाँउको मनोरम दृश्यावलोकन सगै सितल हावा, शान्त प्राकृतिक वातावरणका अतिरिक्त स्थानीय गुरुङ खानाका परिकारले स्वदेशी तथा विदेशीको मन तानिरहेको छ । मकवानपुरको त्रिवेणीधाम, त्रिखण्डी, ऋषेश्वरमन्दिर, भुटनदेवी, वनखण्डीदेवी, चुरियामाई लगायतका मठमिन्दर पनि यहि क्षेत्रमा छ । यो क्षेत्रमा रहेका तामाङ, चेपाङ, थारु, ब्राम्हण, क्षेत्री, मगर, गुरुङ लगायत जातिहरुको भेषभूषा तथा साँस्कृतिक रीतिरिवाज पनि पर्यटकका लागि आर्कषण बनिरहेका छन् । ऐतिहासिक तथा पुरातत्वमा आधारित पर्यटन प्रदेश नम्वर तीन भित्र रहेको एतिहासिक तथा परातात्विक क्षेत्र मध्येमा सवै भन्दा वढी महत्व जोडिएको क्षेत्र हो काठमाण्डौको सुन्दरी जल र यसमा रहेको संग्राहलय । २००७ सालको जनआन्दोलन, प्रजातन्त्र वहाली र यसपछिका विभिन्न राजनैतिक घटनाक्रमहरु सग सुन्दरी जल जोडिएको छ । यहाँ रहेको सग्रहालयमा यिनै वस्तुहरु राखिएका छन् । जुन अहिले नेपालको इतिहास अध्ययन गर्ने देखि चाख लिनेहरुको लागि समेत आर्कषण वनी रहेको छ । वहादुर शाहाले वनाएको विश्वास गरिने चितवनको पुरानो सदरमुकाम उपरदाङ्गगढी, मकवानपुरको हेटौँडामा रहेको सहिद स्मारक, चिसापनी गढी, अशोककालीन चैत्य, लिच्छिवीकालीन शिलालेख पनि ऐतिहासिक पर्यटकिय क्षेत्रमा पर्छ । हेटौँडा उपमहानगरपालिका–११ मा रहेको सहिद स्मारक सहिदको योगदान स्मरण गर्ने र उनीहरुप्रति श्रद्धासुमन ब्यक्त गर्नेहरुका लागि अध्ययन र अनुसन्धान गर्नेहरुको थलो वनेको छ । यहाँ राष्ट्र, राष्ट्रियता, राष्ट्रिय अखण्डता र लोकतन्त्रका लागि भएको संघर्षमा वलिदान दिएकाहरुको प्रतिमा कुँदिएका छन् । सहिद स्तम्भ निर्माणबाट सुरु गरिएको हो स्मारकमा १२ सहिदहरुको मुखाकृति कुँदिएको सहिद स्तम्भ छ । स्तम्भमा राष्ट्रियताको लागि अंग्रेजविरुद्धको सङ्घर्षमा मारिएका भीमसेन थापादेखि २००७ सालको प्रजातन्त्र प्राप्तिको राणा शासन विरोधी सङ्घर्षमा हत्या गरिएका दशरथ चन्द, गङ्गालाल श्रेष्ठ, धर्मभक्त माथेमा र शुक्रराज शास्त्रीको मुखाकृति कुँदिएका छन् । यसैगरी किसान संघर्षमा ज्यान गुमाएका भीमदत्त पन्त, पञ्चायती शासनविरुद्धको आन्दोलनमा सहिद भएका क्याप्टेन यज्ञबहादुर थापा, दुगानन्द झा, रत्नकुमार वान्तवा, वीरेन राजबंशी, मुनेश्वरी यादव र प्रभाकर पौडेलको मुखाकृति कुँदिएको छ स्तम्भ पनि यहाँ रहेको छ । जुन आन्तरिक तथा विदेशी पर्यटकको आर्कषण वनी रहेको छ । यस्तै, मकवानपुरकको गढी, सिन्धुलीको सिन्धुलीगढी, नुवाकोटको नुवाकोटे दरवार, धादिङ्गको सित्लेमा रहेको पुरातात्विक वस्तुहरुको लघु संग्रालय, चितवनको सौराहामा रहेको थारु र शक्तिखोरमा रहेको चेपाङ्ग संग्राहलयले पनि यहाँको ऐतिहासिक तथा पुरातात्विक वस्तुहरुको पहिचान दिन्छ । धादिङ्गको सिद्धलेक पनि ऐतिहासिक तथा प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक हिसावले अत्यन्त महत्वपूर्ण स्थान हो । धादिङ जिल्लाको नलाङ र सलाङ गाविसको विचमा अवस्थित उक्त स्थानवाट धादिङ जिल्लाको ४९ वटा गाविस र नेपालको १ दर्जन भन्दा वढी जिल्लाहरु देख्न सकिन्छ । प्याराग्लाईडिङको लागि उपयुक्त स्थान मानिने यो क्षेत्र श्रीमहादेवले परापुर्वकालमा पार्वतीलाई छली श्लेश्मान्तक वनमा क्रिडा गर्न जाँदा सिद्धलेकमा थकाइ मार्न बस्दा त्यस ठाँउको दृश्य रमाइलो लागि आफ्नो एक अंश त्यही रहेर सिद्धबाबा नामले प्रख्याती कमाएको किंवदन्ती रहेको छ । संस्कृतिविद् डीआर पोख्रेल भन्छन्, “ऐतिहासिक पुरातात्विक केन्द्रहरु हाम्रा पहिचान र सम्पत्ति हुन् । यिनको संरक्षण गर्न सकेमात्रै पनि पर्यटनको प्रर्वधन गर्न सकिन्छ ।” र्याफ्टिङमा आधारित पर्यटन र्याफ्टिङमा आधारित पर्यटनलाई साहसिक जलयात्राका रुपम पनि लिइन्छ । प्रदेश नम्वर ३ को र्याफ्टिङमा आधारित पर्यटनको चर्चा गर्दा त्रिशुली नदीलाई सवै भन्दा महत्वपूर्ण मान्न सकिन्छ । राजधानी काठमाडौँबाट नजिक रहेका कारण पनि यो जलयात्राका लागि वढी उपयुक्त मानिन्छ । पृथ्वी राजमार्ग सगै रहेका कारण पनि यो नदी र्याफ्टिङ्गका लागि वढी उपयोगी पनि छ । यस नदीमा मुख्यतः धादिङ जिल्लाको बैरेनीदेखि चितवन जिल्लाको नारायणघाट सम्म नै १०६ किलोमिटर दुरीसम्म र्याफ्टिङ गर्न सकिन्छ । यहाँ एक देखि चार दिन सम्मको प्याकेजमा र्याफ्टिङका गतिविधीहरु सञ्चालन भै रहेका छन् । त्रिशुली नदीमा साना र ठुला गरी करिब ६० वटा र्याफ्टिङहरु छन् । यहाँ अधिकतम ४ ग्रेट सम्मका र्यापिडहरु छन् । यस्तै, त्रिशुली र नारायणी नदीमा जलयात्रा सहितको र्याफ्टिङका गतिविधीहरु सञ्चालन गरि मनकामना, देवघाट र वालमीकि आश्रमलाइ जोडेर ‘टूर प्याकेज’ गराउन सकिने हो भने यसले धार्मिक पर्यटनको विकासमा फड्को मार्न समेत सहयोग पुर्याउँछ । मनकामनावाट केवुलकारमा हरर हानिएका पर्यटकलाई त्रिशुलीमा र्याफटिङमा सरर देवघाट ल्याउन सकिन्छ । देवघाटमा एक वा दुई दिन राखेर यस वरपरका धार्मिक क्षेत्रहरुको अवलोकन पछि पुन नारायणीमा जलयात्रा गराएर त्रिवेणी पुर्याउन सकिने सम्भावना तर्फ सम्वन्धित निकायको ध्यान जानु जरुरी छ । नारायणीमा जलयात्राका क्रममा त्यहा देखिने जलचरहरु, चितवन निकुञ्ज भित्रका वाघ गैडा जस्ता जङगली जनावर र चराचुरुङ्गीहरुले कसको पो मन नलोभ्याउला र ? अझै त्रिवेणी पुगेर जङ्गलको यात्रा ‘जङ्गल वार्क’ गर्दै वालमीकि आश्रम पुग्दा नयाँ अनुभव गर्न सकिन्छ । पदमार्गमा आधारित पर्यटन प्रदेश नम्वर तीनका प्रायः जिल्लाहरुमा पदयात्रामा आधारित पर्यटनको धेरथोर विकास भएको देखिन्छ । धादिङमा पदमार्गका लागि रुवी क्षेत्र विस्तार हुदै छ । यो पदमार्गमा धादिङ्गको उत्तरी क्षेत्रका पर्यटकीय सम्भाब्यता बोकेको गणेश हिमाल क्षेत्र सम्म रहेको रुविभ्याली पुग्न सकिन्छ । यसको प्रमुख आकर्षण नै गणेश हिमश्रृंखलाको दृश्यावलोकन हो । यो क्षेत्रको पर्यटन विकासका लागि सरकारी तथा गैर सरकारी सस्थाहरुले विभिन्न सहयोग गरि रहेका भए पनि यो प्रयाप्त हुन सकेको छैन । यो क्षेत्रमा पर्ने विभिन्न गाउँ वस्तिहरुमा रहेका जतिय पहिचान झल्कने संस्कृतिहरुले पर्यटकको मन लोभ्याउँछ नै यसले हिमाल हेरेर मनोरञ्जन लिने पर्यटकलाइ आर्कषण गरि रहेको छ । यो मार्गमा छोटो दुरीका लागि ३ दिन देखि लामो दुरीका लागि २१ दिन सम्मका प्याकेज कार्यक्रमहरु पर्यटकका लागि दिइरहेको छ । यस्तै, धादिङ्गको हुग्दिवाट चितवनको सिराइचुली, उपदाङ्गगढी भएर चितवनको शक्तिखोर झर्ने चेपाङ्ग पैदल यात्राको पनि यहाँ विकास भएको छ । सूर्योदयका लागि आर्कषक चितवनकै भ्यू सिराइ चुली देखि पुरानो सदरमुकाम उपरदाङ्गगढी सम्म यो मार्गमा पर्छ । दुई देखि तिन दिन सम्मको यो पैदल रुटमा पर्ने चेपाङ्ग, गुरुङ्ग, मगर लगाएतका जनजातीहरुको रितिरिवाज तथा संस्कृतिहरु पर्यटकका लागि आर्कषण वन्ने गरेका छन् । वन र वन्यजन्तुमा आधारित सौराहा आउने पर्यटकलाइ सौराहा भन्दा करिव २० किलो मिटर उत्तरमा रहेको शक्तिखोरमा ल्याएर उकालो उकाल्न सक्ने हो भने यो पदमार्गले विकास गर्न सक्ने छ । यसका लागि पहाडी क्षेत्रमा पर्यटका लागि आवश्यक पूर्वाधारको विकास हुन जरुरी छ । रसुवामा रहेको लाङ्गटाङ्ग निकुञ्ज र यस सगै रहेको गणेश हिमाल, गोसाइकुण्ड लगाएतका क्षेत्रलाइ समेटेर यहाँ लाङ्गटाङ्ग पैदल मार्ग वनाइएको छ । यो मार्गमा विशेषत पर्यटकिय क्षेत्रहरु स्याफ्रूवेसी, खामजिङ्ग,सेर्पा गाउँ, रिम्चे हँुदै लाङ्गटाङ्ग क्याङ्गजेन सम्म पुगेको छ । गएको वर्ष आएको भूकम्पले यो मार्ग क्षति पुगेपछि अहिले पूर्ननिर्माणको काम पनि भै रहेको छ । विशेष जिल्ला प्राविधिक कार्यालयले यो क्षेत्रको पर्यटकीय मार्गको विकासका लागि योजना अघि सारेको देखिन्छ । विशेष त गणेश हिमाल र यसको हिमाल सृखला सम्म पुग्नका लागि वनाइएको पैदल मार्गमा पर्ने लाङ्गटाङ्ग खोलामा असहज गहिरो खोचमा पहिरोले समस्या भएपछि यो वर्ष मर्मत सुधार गरिएसँगै यो मार्ग पनि अहिले सञ्चालनमा रहेको हो । निश्कर्ष:  दुई विशाल छिमेकीहरु उत्तरमा चीन र दक्षिणमा भारत सम्मको सिमाना जोडिएको नेपालको प्रदेश नम्वर ३ मा रहेको पर्यटकीय क्षेत्रहरुको सम्भावना र यसको विकासमा जोड दिन जरुरी छ । तर, भूकम्पले क्षति पुगेका कतिपय पर्यटकीय क्षेत्रहरु पूर्ननिर्माण हुन नसक्दा यसले पर्यटनको विकासमा समेत अवरोध पुगेको छ । क्षेत्रीय होटल संघ सौराहाका पूर्व अध्यक्ष सुमन घिमिरको भनाईलाई आधार मान्ने हो भने पुनर्निर्माणमा रहेका सडक तथा अन्य पूर्वाधार विकासलाई छिटो भन्दा छिटो काम सकेर पर्यटन क्षेत्रको विकासमा लाग्ने हो भने यसले प्रदेश नम्वर ३ कै विकासमा फड्को मार्नेछ ।

एक करोडभन्दा बढी खानेपानीको बक्यौता असुल्न बाँकी, पानीकाे महशुल नतिर्ने कसकाे कति ?

राजविराज । सप्तरीस्थित खानेपानी डिभिजन कार्यालयले रु एक करोडभन्दा बढी बक्यौता असुल गर्न बाँकी रहेको जनाएको छ । करिब ५६ वर्ष अघि स्थापना भएको उक्त कार्यालयमा ग्राहकले लामो सयमदेखि प्रयोग गरेको पानीको महशुल नर्तिदा रु एक करोड २१ लाख ८६ हजार २१७ बक्यौता असुल्न बाँकी रहेको सूचना अधिकारी प्रकाशचन्द्र गुप्ताले बताएका छन् । कार्यालयका लेखा प्रमुख अजयबडियैत यादवका अनुसार लामो समयदेखि महशुल उठाउन बाँकी रहेका ग्राहकमध्ये राजविराज नगरपालिका–८ निवासी बिमला अर्यालकोे रु ७९ हजार, ८४०, बद्रीनारायण यादवको रू ७९ हजार ७४५, उदायबहादुर पाण्डेको रू ६२ हजार ५९०, अनिता भगतको २२ हजार ३५० र वडा नं ४ का राधादेवी साहको ३२ हजार ३५० रहेकाे छ । चार लाख ५० हजार लिटर क्षमताको ट्याङ्कीबाट नगरपालिकाभित्र दुई हजार छ सय ग्राहकको घरमा पाइप जडान गरिएको छ तर पुरानो नक्साअनुसार बनाइएको पुरानो राजविराज नगरपालिका शहरमा नयाँ संरचनाअनुसार क्षेत्रफल बढेकाले एउटा ट्याङकीबाट सबै ग्राहकलाई समेटन नसक्ने सरोकारवालाको भनाइ छ । अहिले राजविराज नगर क्षेत्रभित्र खानेपानी कार्यालयले बिहान एकदेखि डेढ घण्टा र साँझ एक घण्टा पानी दिने गर्दछ । राजविराज बजार क्षेत्रमा अधिकांश ठाउँमा पानी तान्ने ट्युबेलमासमेत आइरनयुक्त पानी आउनाले पनि यहाँका जनता शुद्ध पानी पिउनबाट बञ्चित रहेको राजविराज नगरपालिका–३ का बिन्दु चौधरीले बताए । रासस

थपियो पेमेन्ट एण्ड डिपोजिट गेट वे, स्मार्ट कार्ड नेपाललाई राष्ट्र बैंकको अनुमति

काठमाडौँ । नेपाल राष्ट्र बैंकले स्मार्ट कार्ड नेपाल प्रालिलाई भुक्तानी तथा बचत सेवा प्रदायकको अनुमति प्रदान गरेको छ । राष्ट्र बैंकको असोज २७ गतेको निर्णय अनुसार स्मार्ट कार्ड नेपालले अनुमति प्राप्त गरेको हो । विसं. २०७१ सालमा स्थापना भएको स्मार्ट कार्ड डिजिटल प्रविधियुक्त पेमेन्ट एण्ड डिपोजिट गेट वे कम्पनी भएको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत शिव दास सिंले बताए । कम्पनीले अनुमति पत्र पाइसकेको र आवश्यक तयारी समेत भइसकेकोले छिट्टै सेवा सञ्चालनमा ल्याउने उनले बताए । कम्पनीले अत्याधुनिक प्रविधियुक्त प्रिपेड स्क्र्याच कार्ड र डिजिटल बालेटको माध्यमबाट नेपालको वित्तीय क्षेत्रमा सेवा प्रवाह गर्ने जनाइएको छ । कम्पनीको आफ्नै प्रिपेड स्क्र्याच कार्ड मार्फत नेपालका सबै बैंक तथा वित्तीय संस्थाको खातामा तुरुन्तै रकम जम्मा गर्न सकिने कम्पनीले जनाएको छ । उक्त कार्ड मार्फत कम्पनीको आफ्नै डिजिटल वालेट लोड गरी सोही वालेट मार्फत विभिन्न आर्थिक कारोबारहरु गर्न सकिने छ । कम्पनीले आफ्नो सेवा प्रवाहको लागि वेब एप्लीकेशन र मोबाइल एप्लीकेशन उपलब्ध गराएको छ । कम्पनीले सम्पूर्ण प्रयोगकर्ता समक्ष वित्तीय पहुँच पुर्याउनुका साथै नगद कारोबारलाई प्रोत्साहन गर्दै सानो सानो पैसालाई समेत बैंकिङ च्यानलमा ल्याई बचत गर्ने बानीको विकासलाई प्राथमिकता दिंदै नेपालको विशेष गरी ग्रामीण भेगमा समेत सेवा प्रवाह गर्ने तयारी गरेको जनाएको छ । कम्पनी सञ्चालक समितिको अध्यक्षमा प्रतापजंग पाण्डे र सञ्चालकहरुमा अम्बिकाप्रसाद पौडेल, चिरञ्जीवी थापा, तिलकबहादुर रानाभाट, रमेश दियाली र प्रमोटर सेयर सदस्य सनराइज होल्डीङ्स प्रालि(सुवास अमात्य, रमेशकुमार पण्डित) रहेका छन् ।

कोषमा सूचिकृत हुने अन्तिम दिनमा ९० हजार श्रमिक जाेडिए, करिब ७ करोड कोषमा जम्मा

काठमाडौं । सामाजिक सुरक्षा कोषले ल्याएको सामाजिक सुरक्षा योजनाप्रति ९० हजार श्रमिक आवद्ध भएका छन् । कोषमा सूचिकृत हुने अन्तिम दिनसम्म  ६ हजार ६ सय रोजगारदाता र ९० हजार श्रमिक आवद्ध भएको सामाजिक सुरक्षा कोषकी प्रवक्ता रमा भट्टराईले बताईन । उनले भनिन् ‘हालसम्म कोषमा सूचिकृत हुने श्रमिकबाट करिब ७ करोड रुपैयाँ जम्मा भएको छ ।’ कोषमा आवद्ध रोजगारदाता तथा श्रमिकलाई सरकारी सेवा सुविधाबाट बान्चित गर्ने भन्ने पुरानै निर्णयका साथ थप कारबाही के गर्ने भन्ने विषयमा कोष हालसम्म निर्णय नगरेको कोषकी प्रवक्ता भट्टराईले जानकारी दिईन । केन्द्रीय तथ्यांक विभागले आर्थिक वर्ष २०७४/७५ सम्म नेपालमा कुल ९ लाख २२ हजार रोजगारदाताले ३४ लाख ८ हजार श्रमिकहरु आवद्ध रहेका छन् । यस वर्ष रोजगारदाता दर्ताको दर उच्च रहेकोले रोजगारदाता र त्यसमा आवद्ध कर्मचारीहरुको संख्या अझ बढ्न सक्नेछ । पछिल्लो समय सरकारले नीजि क्षेत्रका सबै संस्था तथा कर्मचारीहरु अनिवार्य भनिएता पनि अति नै न्यून संख्यामा रोजगारदाता तथा श्रमिक आएका छन् । लाख कर्मचारी पुराउने कोष लक्ष्य कोषको रहेपनि संस्था तथा सर्वसाधारणको यस क्षेत्रमा खासै चाँसो नदेखाएको कोषले जनाएको छ । सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रमले वृद्धावस्था वा दुर्घटना वा अशक्तताको अवस्थामा हुने समस्याको समाधानका लागि व्यवस्था गरेको भए पनि तात्कालिन आवश्यकतालाई सम्बोधन गर्न असफल भएकाले यो कार्यक्रमप्रति श्रमिककाे रूचि कम भएकाे छ । खासगरी हाल कर्मचारी सञ्चयकोष, नागरिक लगानी कोष जस्ता कोषहरुले दिँदै आएको सापटी सुविधा यो कोषबाट नपाउनु, जागिरबाट अवकाश हुँदा उपदान नपाउने, योगदान गर्न छाडेको ३ महिनापछि कुनै पनि जोखिम नब्यहोर्ने, घातक रोगहरुको हकमा व्यवस्था कुनै व्यवस्था रहेको छैन्, त्यसकारण श्रमिक तथा रोजगारदाताको चाप रहेको छैन । उक्त योजनामा सहभागी भएकाहरुले १५ वर्ष योगदान गरेपछि ६० वर्ष उमेर पूरा भएपछि पेन्सन पाइन्छ । त्यसबाहेक बिरामी भए १ लाख रुपैयाँसम्म उपचार खर्च पाइन्छ तर १ लाख रुपैंया उपचार खर्चले कुनै अर्थ नराख्ने श्रमिकहरुको गुनासो रहेकाे छ । काेषमा सूचिकृत हुन बित्त संस्थाहरुले खासै चासो नदेखाएको र प्याब्सनले घोषणा गरे अनुसार शिक्षक तथा कर्मचारी आवद्ध नभएको कोषले जानकारी दिएको छ । सम्बन्धित समाचारहरू : सामाजिक सुरक्षा कोषमा सूचीकृत हुने अन्तिम मिति असोज मसान्त प्याब्सनमा आबद्ध १ लाख २५ हजार शिक्षक तथा कर्मचारी सामाजिक सुरक्षा काेषमा जाँदै सामाजिक सुरक्षा कोषलाई श्रमिकले नै पत्याएनन्, ५ हजारमात्रै सूचीकृत, श्रमिक नेताहरु पनि निराश  

नेपाल र म्यान्माबीच पर्यटन तथा संस्कृतिसम्बन्धी समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर

म्यान्मा । म्यान्माको राजकीय भ्रमणमा रहेकी राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारी र म्यान्माका स्टेट काउन्सिलर आङ सान सु चीको उपस्थितिमा आज दुईपक्षीय वार्ता भई पर्यटन र संस्कृतिका क्षेत्रमा सहयोगसम्बन्धी समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भएको छ । म्यान्माको राजधानी नेपिटस्थित प्रेसिडेन्सियल हाउसमा भएको वार्तापछि परराष्ट्रमन्त्री प्रदीपकुमार ज्ञवाली र म्यान्मा सरकारका अन्तरराष्ट्रिय सहयोगमन्त्री क्य तीनबीच ती दुई समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर भई आदानप्रदान भएको हो । राष्ट्रपति भण्डारी म्यान्मा गणतन्त्र सङ्घका राष्ट्रपति विन मिन्तको मैत्रीपूर्ण निमन्त्रणामा बुधबार साँझ म्यान्माको राजधानी नेपित आइपुगेकी हुन् । राष्ट्रपति भण्डारी र स्टेट काउन्सिलर सु चीबीच उपहार आदानप्रदानसमेत गरिएको थियो । दुई राष्ट्रपतिबीच भेटवार्ता राष्ट्रपति भण्डारी र राष्ट्रपति विनबीच आजै प्रेसिडेन्सियल हाउसमा भेटवार्ता सम्पन्न भएको छ । राष्ट्रपति भण्डारीले सो हाउसमा राखिएको आगन्तुक पुस्तिकामा हस्ताक्षर गरेकी थिइन् । त्यसअघि आज बिहान सो हाउसको परिसरमा राष्ट्रपति भण्डारीलाई म्यान्माको सेनाले सम्मान गारद (‘गार्ड अफ अनर’) दिएको थियो । राष्ट्रपति भण्डारीका साथ परराष्ट्रमन्त्री ज्ञवाली, परराष्ट्र सचिव शङ्करदास वैरागी, राष्ट्रपति कार्यालयका सचिव डा. हरि पौडेल, राष्ट्रपतिका प्रमुख स्वकीय सचिव डा. भेषराज अधिकारी, परराष्ट्र मन्त्रालय र राष्ट्रपति कार्यालयका उच्चपदस्थ अधिकारीलगायतको उपस्थिति रहेको छ । राष्ट्रपति भण्डारी कात्तिक ३ गतेसम्म म्यान्माको राजकीय भ्रमणमा रहनेछिन् । रासस

साइबर जोखिमकाे बीमा गर्न बैंकहरुकाे अटेरी, बाध्यकारी व्यवस्था गर्दै राष्ट्र बैंक

काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंकले साइबर क्राइम जोखिमको बीमा गर्न बाध्यकारी व्यवस्था गर्ने तयारी गरेको छ । बैंकहरुले प्रविधिमा आधारित जोखिम न्यूनीकरण गर्न ‘साइबर रिक्स इन्स्योरेन्स’ स्वत:स्फूर्त नगरेपछि राष्ट्र बैंकले यस्तो नीति लिने लागेको हो । विदेशी ह्याकरले स्वीफ्ट ह्याक गर्ने, एटीएम ह्याक गर्ने, प्रविधिको दुरुपयोग गर्दै बैंकबाट पैसा चोरी गर्ने घट्नाक्रम बढेसँग यस्ता जोखिम न्यूनीकरण गर्ने विधिहरुबारे राष्ट्र बैंकमा छलफल भईरहेको र सबै बैंकलाई साइबर रिक्स इन्स्योरेन्स गर्न लगाउने दिशामा गृहकार्य भईरहेको नेपाल राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता लक्ष्मी प्रपन्न निरौलाले बताए । साइबर क्राइम बीमाको विषय नेपाल राष्ट्र बैंकका लागि पनि नयाँ भएकोले यस विषयमा अध्ययन भइरहेको नियमन विभाग प्रमुख देवकुमार ढकालले बताए । ‘बैंकहरुका लागि प्रविधिको प्रयोग अनिवार्य बन्दै जाँदा प्रविधिमा आधारित आपराधिक दुर्घटना पनि भइरहेका छन्, यसलाई निरुत्साहित गर्न र यस्तो जोखिम न्यूनीकरण गर्न के गर्ने भन्नेबारे अध्ययन भइहरेको छ, राष्ट्र बैंकले सम्बन्धित विज्ञहरुसँग परामर्श गरेर बैंकहरुलाई आवश्यक निर्देशन दिन्छ ।’ – ढकालले भने । नेपाल इन्स्यारेन्स कम्पनीले गत वर्ष नै साइबर क्राइम सम्बन्धी बीमा पोलिसी बजार छ । सो कम्पनीले बीमा पोलिसीका बारेमा सबै बैंकका सीईओहरुलाई सम्बोधन गरेर पत्राचार गरेको छ तर एउटा बैंकले पनि साइवर रिक्स इन्स्योरेन्स गराएका छैनन् । ‘हरेक बैंकलाई साइबर क्राइम बीमा गर्नु अनुरोध गर्दै ३/४ पटक पत्राचार गरिसकेका छौं’ नेपाल इन्स्योरेन्स कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत विजय बहादुर शाहले भने–‘ ‘नेपाल बैंकर्स संघमा सबै बैंकका सीईओहरु मात्र पेपर प्रिजेन्टेशन पनि गरे । गर्भनर र डेपुटी गभर्नरहरुसँग भेटेर यसको महत्वबारे जानकारी गराएको थिए । सबैले राम्रो छ भन्छन् तर बीमा गर्दैनन् ।’ बैक तथा वित्तीय संस्थाहरुले आफ्नो आवश्यकता अनुसारको पोलिसी जारी गर्न कम्पनी तयार अवस्थामा रहेको उनले बताए । उच्च जोखिम दुई वर्षअघि हिमालयन बैंकमा आइटी डिपार्टमेन्टमा काम गर्ने कर्मचारीले निक्षेपकर्ताको खाताबाट करोडौ रुपैयाँ चोरेको घट्ना सार्वजनिक भयो । गत एनआईसी एशिया बैंकको स्वीफ्ट ह्याक गरे ४८ करोड चोरी भयो । त्यस्तै, यस वर्ष नविल बैंक, प्रभु बैंक लगायतमा भएको एटिएम ह्याक प्रकरण अर्को उदाहरण हो । अपराधीहरुले कृषि विकास बैंकका कर्मचारीलाई नै प्रयोग गरी भएको चोरी गरे । बैंकमा शाखा र एटीएम अगाडि भरुवा बन्दुक बोकेका सुरक्षा कार्डले अब बैंकको पैसा सुरक्षा गर्न सक्दैनन् । नेपालमा मात्र होइन, संसारभर साइवर आक्रमण हुने गरेको छ । नेपालमा भन्दा ठूलो साइबर क्राइम अन्तराष्ट्रिय वित्तीय संस्थामा भएका छन् । साइबर रिक्स विश्वमा मानव सिर्जित सबैभन्दा ठूलो जोखिम हो । ह्याकरहरुले नेपाललाई पनि टार्टेट गरिरहेका छन् । साइबर सिक्समा अपराधीहरुले बैंकको पैसा चोरी हुने, निक्षेपकर्ताको पैसा चोरी हुुने, बैंकको डाटा वा सिस्टम ह्याक गरी ठूलो रकम माग्ने लगायत धेरै जोखिम हुन्छन् । यस्ता घट्ना सार्वजनिक हुँदै बैंकको विश्वसनियता पनि खस्कन्छ । ‘साइबर बीमामा धेरै जोखिम कभर हुन्छ । डारेक्ट मनी लस, डाटा लस भएमा, मल्टिमिडिया रिक्स, रेपुटेशन रिक्स, नोटिफिकेशन अफ डाटा सब्जेक्क लगायत धेरै जोखिमको रक्षावरण गरिएको हुन्छ’ शाहले भने । बैंकर्स पनि सकारात्मक सनराइज बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत जनकराज शर्मा पौड्यालले साइबर क्राइम बीमा विस्तारै हुँदै जाने बताए । ‘विकाससँगै बैंकहरुले प्रविधिको प्रयोग बढाउँदै लगेका छन् । प्रविधिको प्रयोगसँगै यसले ल्याउने जोखिम न्युनिकरण र व्यवस्थापनको क्रममा साइरबीमा अनिवार्य हुन्छ’ उनले भने–‘यो क्षेत्रमा ठूलो जोखिम छ भन्नेमा बैंकर्सहरु जानकार छन् । कसरी जोखिम निर्धारण गर्ने, बीमा पोलिसी इन्फोर्स गर्न आवश्यक कानुनी आधार के छन् भन्ने विषयमा हामीले गृहकार्य गर्नुपर्छ ।’ साइवर बीमा गर्न जोखिम विश्लेषण गर्न सक्ने क्षमताको विकास, यसका कार्यान्वयनको लागि आवश्यक कानुन प्रयाप्ता जसरी हुनु पनि जरुरी भएको उनले बताए । साइवर जोखिम बीमाको शुल्क महँगो भएकोले पनि बैंकहरुले बीमा गर्न तयार नभएको राष्ट्र बैंकका प्रबक्ता लक्ष्मी प्रपन्न निरौलाले बताए । जोखिम रकमको करिव २ देखि ५ प्रतिशत बीमा शुल्क लाग्ने शाहले बताए । ‘५० करोडसम्मको जोखिमको बीमा गरेको बैंकले ५० लाख भन्दा बढी क्षति भए बीमा दावी गर्छु भन्यो केही बढी बीमा शुल्क लाग्छ । ५ करोडभन्दा कम क्षति हुँदा आफै बेहोर्छु, त्यो भन्दा बढी नोक्सान भयो भने बीमा दावी गर्छु भन्यो भने कम बीमा शुल्क लाग्छ’ शाहले भने । शाहका अनुसार १०० अर्ब निक्षेप भएको बैंकले १०० अर्बको नै बीमा गर्नु पर्दैन । सबै पैसा बैंकमा पनि हुँदैन र सबै पैसा एकै पटक चोरी हुन्छ भन्ने पनि हुन्न । सम्भावित जोखिमलाई आधार मानेर बैंकहरुले साइबर जोखिम बीमा गर्न सक्छन् । उनका अनुसार साइवर जोखिमको बीमा शुल्क जोखिमको आधारमा हुन्छ । बैंकहरुले करिव ८ पेज लामो फर्म भर्नुपर्छ । त्यसमा बैंकले प्रयोग गरेको कम्म्युटर, सफ्टवयेर, जोखिम नियन्त्रण प्रणाली, शाखा, ग्राहक संख्या, ग्राहक संख्या, कार्ड संख्या लगायतका विवरण त्यसमा भर्नुपर्छ । यी सबै विवरण इन्ट्रगरेपछि लोयन्टस्ले बीमा शुल्क निर्धारण गर्छ । सर्बसाधारणले आफूसँग भएको पैसा सुरक्षाको लागि बैंकमा राखेका हुन्छन् । त्यो पैसा पृथ्वीमा भएका ७ अर्ब मानिसको नजरबाट नै सुरक्षित राख्नु बैंकहरुको पहिलो दाहित्व हो । नगर्दा पनि फरक नपर्ने २ लाखसम्मका निक्षेपको बीमालाई राष्ट्र बैंकले अनिवार्य गरेको छ । तर गर्ने पर्ने बीमा गराएका छैनन् । बैंकहरुले गर्नै पर्ने जोखिमको बीमा गरेका छैनन् । सम्बन्धित बैंकका उच्च पदस्थ व्यक्तिहरु र नियाकम निकायका अधिकारीहरुले साइवर जोखिम बुझेर पनि बुझपचाएको देखिएको छ । नेपाल इन्स्योरेन्स कम्पनीले सबै संस्थाले सहि छाप लगाएर पत्र बुझेको प्रतिलिसि संग्रह गरी राखेको ठूलो फाइल व्यवसायिक लापरवाहीको प्रमाण हो । यसरी व्यवसायिक लापरवाहीले सर्वसाधारणको निक्षेप डुब्दा टाई लगाएको सीईओहरुलाई जेल हालेर सजाई दिनु मात्र राज्यको दाहित्व हो कि बेलैमा सचेत गराउने हो ? सम्बन्धित नियामकहरुले ध्यान दिनुपर्ने देखिएको छ । सेयर बजारमा पनि जोखिम सेयर बजार सम्बन्धि डाटामा पनि साइबर आक्रमण हुने जोखिम रहेको शाहले बताए । यस्तो जोखिमको बीमा गर्न नेपाल इन्स्योरेन्स कम्पनीले धितोपत्र बोर्ड, नेप्से, सीडीएससी लगायत सम्बन्धित निकायलाई बीमा गर्न आफूले पत्राचार गरेको तर कसैले पनि चासो नदिएको उनले जानकारी दिए ।

सरकारले ३ महिनामा खर्च गर्यो पौने दुई खर्ब, पूँजीगत खर्च १८ अर्बमात्र

काठमाडौं । सरकारले चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ३ महिनामा एक खर्ब ७४ अर्ब ९२ करोड खर्च गरेको छ । सो खर्च कूल बजेटको ११.४१ प्रतिशत हो । सरकारले चालु आवको लागि १५ खर्ब ३२ अर्ब ९६ करोड रुपैयाँको बजेट ल्याएको छ । साउनदेखि असोजसम्मको यो अवधिमा सरकारले एक खर्ब ५४ अर्ब चालु खर्च गरेको छ । हालसम्म भएको खर्च चालु आवको लागि विनियोजित चालु बजेटको १६.१७ प्रतिशत हो । चालु आवको लागि सरकारले नौ खर्ब ५७ अर्ब १० करोड खर्च विनियोजन गरेको छ । तीन महिनाको यो अवधिमा सरकारले विनियोजित पूँजीगत खर्चको ४.३८ प्रतिशत अर्थात १७ अर्ब ९७ करोड रुपैयाँमात्र खर्च गरेको छ । सरकारले यस आवको लागि चार खर्ब आठ अर्ब पूँजीगत खर्च विनियोजन गरेको छ । भदौ महिनासम्म ५ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ खर्च भएको थियो । असोज महिनामा सो खर्च बढेर पौने १३ अर्बभन्दा बढेको छ । यहि अनुपातमा खर्च हुँदै जाने हो भने सरकारले चालु आवको लागि विनियोजन गरेको पूँजी खर्च गर्न सक्ने अनुमान अर्थ मन्त्रालयले गरेको छ । यस आवको यो अवधिमा सरकारले गरेको खर्चभन्दा राजस्व संकलन बढी देखिएको छ । सरकारले ३ महिनाको यो अवधिमा एक खर्ब ८२ अर्ब ७० करोड राजस्व संकलन गरेको छ । संकलित राजस्व कूल राजस्व लक्ष्यको १६.४३ प्रतिशत हो । चालु आवको लागि सरकारले ११ खर्ब १२ अर्ब तीन करोड राजस्व संकलन गर्ने लक्ष्य राखेको छ । भदौ महिनासम्म सरकारले एक खर्ब ३३ अर्ब राजस्व संकलन गरेको थियो ।