भी-२० बैठकमा मन्त्री पुनले भने- जलवायु परिवर्तनमा हाम्रो योगदान छैन, क्षतिपूर्ति पाउनुपर्छ
वासिङटन । अर्थमन्त्री वर्षमान पुन अनन्तले जलवायु परिवर्तनको प्रभावका कारण खतरामा रहेका मुलुकहरूको समूह भी–२० को मन्त्रीस्तरीय बैठकलाई सम्बोधन गरेका छन् । विश्व बैंक समूह र अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषको वसन्तकालीन संयुक्त बैठकमा सहभागी हुन अमेरिका पुगेका पुनले वासिङटन डिसीमा आयोजित भी–२० को १२औं मन्त्रीस्तरीय बैठकलाई सम्बोधन गरेका हुन् । भी–२० जलवायु परिवर्तनको जोखिम न्यूनीकरण तथा त्यसबाट विश्वव्यापी अर्थतन्त्रमा उत्पन्न संक्रमणकालीन अवस्थामा वित्तीय सहयोग अभिवृद्धिका लागि विश्व समुदायमा आवाज उठाउने निकाय हो । पुनले बैठकलाई सम्बोधन गर्दै जलवायु परिवर्तनको उच्च जोखिममा रहेका नेपालसहित विकासोन्मुख मुलुकले सामना गरिरहेको समस्याबारे विश्व समुदाय समयमै सचेत र गम्भीर हुनुपर्ने बताए । उनले जलवायु परिवर्तनको जोखिमबाट बच्न विश्वस्तरमै सामूहिक प्रतिबद्धताको खाँचो औंल्याए । जलवायु परिवर्तनको प्रभावका कारण नेपालमा खास गरी गरिब र सीमान्तकृत वर्गका मानिसहरू प्रताडित हुने गरेको उनको भनाइ थियो । मन्त्री पुनले नेपाल जलवायुको उच्च जोखिममा हुनुमा आफूहरुको योगदान न्यून रहेको स्पष्ट गरे । गत वर्ष संयुक्त अरब इमिरेट्सको दुबईमा सम्पन्न संयुक्त राष्ट्रसंघको जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी सम्मेलन (कोप–२८) लाई सम्बोधन गर्दै प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले नेपालको भूमिका शून्य भए पनि जलवायु परिवर्तनको प्रभावबाट उच्च जोखिममा परेको विषयमा विश्व समुदायको ध्यानाकर्षण गराएको स्मरण गरे । ‘कोप–२८ बैठकमा मेरा प्रधानमन्त्रीले स्पष्ट रूपमा भन्नुभएको थियो कि जलवायु परिवर्तनमा नेपालको अत्यन्तै न्यून भूमिका छ’, पुनले भने, ‘हाम्रा प्रधानमन्त्रीको सन्देशलाई म यहाँहरू समक्ष राख्न चाहन्छु कि विकसित देशहरूले जलवायु परिवर्तनका प्रभावको असमान जोखिमबाट अल्पविकसित मुलुकहरुलाई तत्काल आर्थिक र प्राविधिक सहयोगको आवश्यकता छ ।’ मन्त्री पुनले जवलायु परिवर्तनको प्रभावबाट भएको क्षतिपूर्ति पाउनुपर्ने अडान प्रस्तुत गर्दै जलवायु न्यायका लागि अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा दृढतापूर्वक वकालत गर्ने उल्लेख गरे । जलवायु परिवर्तनका कारण नेपालका हिमालयहरूमा तीव्र रूपमा हिउँ पग्लिन थालेको, हिमनदीहरूमा पानीको बहाव घटेको, हिम तालहरू विस्फोटको जोखिम बढेको, तथा अनावृष्टि र अतिवृष्टिजस्ता समस्याका कारण बाढी, पहिरो तथा खडेरीजस्ता प्रकोप डरलाग्दो रूपमा बढ्दै गएकोमा विश्व समुदायको ध्यानाकर्षण गराए । यस्तै जलवायु परिवर्तनले उत्पन्न प्राकृतिक विपत्तिहरूका कारण विकासका पूर्वधारको दिगो विकास प्रयास मात्र नभई मानव स्वास्थ्य तथा जीविकोपार्जनसमेत खतरामा परेको मन्त्री पुनको भनाइ थियो । विकसित अर्थतन्त्र भएका मुलुकहरूले जलवायु परिवर्तनमा न्यून भूमिका भएर पनि उच्च जोखिममा रहेका नेपालजस्ता तेश्रो विश्वका मुलुकहरूमा जलवायु अनुकूलन कार्यक्रमहरुका लागि आर्थिक सहायता प्रदान गर्नुपर्नेमा मन्त्री पुनले जोड दिए । उनले जलवायु परिवर्तनबाट भएको क्षति लागि स्थापना गरिएको क्षतिपूर्ति कोष, जैविक विविधता कोष र अनुकूलन कोषसहितका सुविधामा प्रमुख हक नेपालजस्ता अल्पविकसित र हिमाली देशहरूको रहनुपर्ने उल्लेख गरे । जलवायु परिवर्तनका असरबाट विश्वलाई बचाउन विकसित मुलुक आफूले गर्दै आएका प्रतिबद्धतामा इमान्दार हुनुपर्ने मन्त्री पुनले स्मरण गराए । जलवायु परिवर्तनको असर तथा त्यसबाट उत्पन्न प्राकृतिक विपदहरुको सामना गर्न नेपालको आन्तरिक श्रोत अपर्याप्त रहेकामा उनले सदस्य राष्ट्रहरूलाई अगवत गराए । ‘जलवायु परिवर्तनका दुस्प्रभावसँग जुध्न विश्वव्यापी प्रतिबद्धता र सहकार्यको आवश्यकता रहेकोमा विश्व समुदायको ध्यान जानुपर्छ भन्ने विषयमा ध्यानाकर्षण गराउन चाहन्छु’, मन्त्री पुनले भने, ‘नेपालजस्ता विकासोन्मुख देशहरूका लागि जलवायु कोषमार्फत विशेष अनुदान र सहुलियतपूर्ण पहुँच खोजिरहेका छन् । म विकसित मुलुकहरूलाई जलवायु प्रभावित देशमा गर्नुपर्ने कार्यका लागि आफूले विगतमा गरेका प्रतिबद्धताहरु स्मरण गराउन चाहन्छु ।’ उनले नेपाल हरित, उत्थानशील र समावेशी विकास (ग्रिड) को अवधारणासहित अघि बढेको जानकारी दिए । कार्यक्रममा भी–२० सदस्य राष्ट्रका करिब ८० जना मन्त्री, उच्चपदस्थ सरकारी अधिकारी, विश्व बैंक समूहका अध्यक्ष अजय बंगा, अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (आईएमएफ) की प्रबन्ध निर्देशक क्रिस्टालिना जर्जिएभालगायत उपस्थित थिए ।
ज्योति विकास बैंकको संस्थापक सेयर बिक्रीमा
काठमाडाैं । ज्योति विकास बैंक लिमिटेडले संस्थापक समूहको सेयर बिक्रीमा ल्याएको छ । बैंकले बिहीबार एक सूचना जारी गरी संस्थापक सेयरधनीको स्वामित्वमा रहेको संस्थापक सेयर बिक्रीमा ल्याएको जनाएको हो । यो सेयर खरिदका लागि बैंकका विद्यमान संस्थापक सेयरधनीले मात्रै खरिद आवेदन दिन सक्नेछन् । इच्छुक संस्थापक सेयरधनीले सेयर खरिदका लागि सूचना प्रकाशित भएको ३५ दिनभित्र काठमाडौं कमलपोखरीमा रहेको बैंकको केन्द्रीय कार्यालयमा के कति सेयर खरिद गर्न चाहेको हो उल्लेख गरी आवेदन दिनुपर्नेछ । तोकिएको समयभित्र संस्थापक सेयरधनीबाट खरिद आवेदन नपरेमा अन्य व्यक्ति तथा संघसंस्थालाई सेयर बिक्री गर्ने प्रक्रिया अघि बढाइने बैंकले जनाएको छ ।
मेघगर्जन, हावाहुरी र चट्याङसहित वर्षाको सम्भावना
काठमाडौं । हाल नेपालमा पश्चिमी वायु र स्थानीय वायुको आंशिक प्रभाव रहेको छ । जल तथा मौसम विज्ञान विभाग मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार अहिले देशका पहाडी भू-भागमा आंशिक बदली रही गण्डकी प्रदेशका एक/दुई स्थानमा हल्का वर्षा भइरहेको छ । बाँकी भू-भागमा मौसम सफा रहेको छ । दिउँसो लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशलगायत पहाडी भू-भागमा आंशिकदेखि साधारणतया बदली रही बाँकी भूभागमा मौसम सफा रहने छ । यस्तै, कोशी प्रदेशको पहाडी भू-भागका थोरै स्थान तथा बागमती, गण्डकी र कर्णाली प्रदेशका पहाडी भू-भागका एक/दुई स्थानमा मेघगर्जन/चट्याङसहित हल्का वर्षाको सम्भावना रहेको छ । लुम्बिनी र सुदूरपश्चिम प्रदेशका तराईका केही स्थानमा हावाहुरी चल्नेछ । देशका उच्च पहाडी तथा हिमाली भू-भागका एक/दुई स्थानमा हल्का हिमपातको सम्भावना रहेको छ । राति लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेश लगायत देशका पहाडी भू-भागमा आंशिक बदली रही बाँकी भागको मौसम सफा रहनेछ । कोशी, गण्डकी र कर्णाली प्रदेशका पहाडी भू-भागका केही स्थानमा मेघगर्जन/ चट्याङसहित हल्का वर्षाको सम्भावना छ । कोशी, गण्डकी र कर्णाली प्रदेशका उच्च पहाडी तथा हिमाली भू-भागका थोरै स्थानमा हिमपातको सम्भावना छ ।
बालबालिकालाई आज र भोलि भिटामिन ‘ए’ र जुकाको औषधी खुवाइँदै
फाइल फोटो काठमाडौं । सरकारले आज र भोलि देशैभर ६ महिनादेखि ५ वर्ष मुनिका बालबालिकालाई भिटामिन ‘ए’ क्याप्सुल खुवाउँदै छ । स्वास्थ्य तथा जनसख्या मन्त्रालय अनुसार भिटामिन ‘ए’ क्याप्सुल ६ महिनादेखि ५९ महिनाका बालबालिका तथा जुकाको औषधि एक वर्षदेखि पाँच वर्षसम्मका बालबालिकालाई खुवाइने छ । भिटामिन ‘ए’ करिब ३२ लाख बालबालिका र जुकाको औषधि करिब २९ लाख बालबालिकालाई खुवाइने मन्त्रालयले जनाएको छ । सरकारले बालबालिकामा हुनसक्ने स्वास्थ्य जटिलता तथा कुपोषणको जोखिम न्यूनीकरण गर्नका लागि २०५० सालदेखि भिटामिन ‘ए’ क्याप्सुल र २०५६ सालदेखि जुकाको औषधि नियमित खुवाउन थालेको हो । ‘राष्ट्रिय भिटामिन ‘ए’ कार्यक्रमका लागि ५२ हजार महिला स्वास्थ्य स्वयम्सेविका र १० हजार स्वास्थ्यकर्मी खटिने मन्त्रालयले जनाएको छ । मन्त्रालयले ‘राष्ट्रिय भिटामिन ‘ए’ कार्यक्रमसँगै सोही दिन खोप लगाउन छुटेका बालबालिकालाई नजिकैको स्वास्थ्य केन्द्रमा गएर खोप लगाउन आग्रह गरेको छ । सरकारले प्रत्येक आर्थिक वर्षमा कात्तिक र वैशाखमा भिटामिन ‘ए’ र जुकाको औषधि बालबालिकालाई निःशुल्क खुवाउने गरेको छ ।
हाइड्रोजन उत्पादनमा निजी क्षेत्र हतारिँदै, सरकार भने सुस्त
काठमाडौं । जलविद्युतको हब बनेको नेपालमा पछिल्लो समय ‘ग्रीन हाइड्रोजन’ (हरित हाइड्रोजन) उत्पादनको चर्चा र बहसको विषय बन्न थालेको छ । स्वच्छ ऊर्जा उत्पादनमा टेवा पुर्याउने भएकाले हरित हाइड्रोजन व्यावसायिक रूपमा उत्पादन गर्न निजी क्षेत्र हतारिएको छ भने सरकारी निकाय सुस्त छ । उर्जा व्यवसायी गरु न्यौपानेले नेपालमा हाइड्रोजन उत्पादन गर्न भारतीय कम्पनीसँग सम्झौता समेत गरिसकेका छन् । तर, यसका लागि आवश्यक नीति नियम नहुँदा उक्त सम्झौतापत्र थन्किएर बसेको उनको भनाइ छ । ‘निजी क्षेत्रबाट पहिलो जलविद्युत आयोजना बनाउने म हुँ, सोलारबाट उर्जा उत्पादन गर्ने पनि पहिलो मै हुँ,’ उनले भने, ‘हाइड्रोजन उत्पादन गर्ने हुटहुटी छ, भारतको ग्रीन जोन इनर्जी कम्पनीसँग १ मेगावटको आयोजना बनाउन सम्झौता गरेको छु, तर मेरो हुटहुटीलाई सुहाउने गरी नीति नियम छैन ।’ भारतको ग्रीन जोन कम्पनीसँग सहकार्य गरेर प्रोजेक्ट तयार भएको तर आवश्यक नीति नियम नहुँदा समस्या भोग्नु परेको उनले बताए । उनका अनुसार हाइड्रोजन उत्पादका विषयमा नेपाल र भारतमा सँगसँगै छलफल तथा बहस सुरु भएको हो । भारतमा उद्योग खोलेर सरकारबाट सहुलियत पाएर प्रयोग गरिसकेका छन् । तर, नेपालमा आफ्नो हालत खराब भएर सम्झौताभन्दा माथि जान नसकेको उनको भनाइ छ । उनका अनुसार नेपालमै उत्पादन भएको हाइड्रोजनलाई उद्योगहरूमा प्रयोग गर्न सकिन्छ । नेपालमा टनेल वा सुरुङ खन्न ठूलो मात्रामा विस्फोटक पदार्थ आवश्यक पर्छ । उक्त विस्फोटक पदार्थका लागि ग्रीन हाइड्रोजनबाट एल्मुनिया बनाउन सकिने उनको भनाइ छ । ‘हामी टनेल (सुरुङ) को युगमा प्रवेश गरेका छौं । ठूला विकास निर्माणका काम गर्नु परेको छ, जबकि विस्फोटक पदार्थ नेपाली सेनाले मात्रै उत्पादन गरिरहेको छ । राष्ट्रको आवश्यकता भएकाले ग्रीन हाइड्रोजनमा जान हतार गर्नुपर्छ,’ उनले भने, ‘यस्ता प्रकारका उद्योगको धेरै सम्भावना छ, हाइड्रोजन उत्पादन गर्न हतार गर्नुपर्याे, आज नगरे कहिले गर्ने, मैले नगरे कसले गर्ने, मेरै कार्यकालमा गर्छु भनेर काम हुनुपर्याे ।’ ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री शक्तिबहादुर बस्नेत नेपालमा ग्रीन अर्थतन्त्र र ग्रीन आर्थिक विकासको चर्चा गर्न ढिला भएको र अब ग्रीन अर्थतन्त्रका विषयमा बहस छलफल गर्न आवश्यक रहेको बताउँछन् ।अब जलवायु अनुकुल समाज बनाउनुपर्ने भएकाले ग्रीन इकोनोमिकको अवधारणा अघि सार्नुपर्ने उनले बताए । देशको स्रोत साधन सदुपयोग नहुँदा पेट्रोलियम पदार्थ आयात गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको उनको भनाइ छ । ‘नेपालमा स्रोत साधन धेरै छ, तर हामी पेट्रोलियम पदार्थ आयातमा रमाइरहेका छौं, नेपालसँग भएका स्रोतहरुको प्रयोग भइरहेको छैन, जुन देशले आफूसँग भएका स्रोतको सही ढङ्गले अप्टिमम प्रयोग र सदुपयोग गर्न सक्दैन,’ उनी भन्छन्र, ‘देशमा समृद्धिको यात्रामा प्रभाव पर्छ, नेपाल जलस्रोतको धनी देश भनिरहेका छौं अब सरकारले ग्रीन अर्थतन्त्र, ग्रीन आर्थिक विकासका बारेमा चर्चा गर्न ढिला भएको छ, सरकारले यसमा प्राथमिकता दिएर नीति तथा कार्यक्रममा लैजानुपर्ने आवश्यकता पैदा भएको छ ।’
ऋणको बोझले बन्द हुँदै सुदूरपश्चिमकै सबैभन्दा ठूलो चिस्यान केन्द्र
कैलाली । सुदूरपश्चिम प्रदेशकै सबैभन्दा बढी क्षमता भएको चिस्यान केन्द्र ‘कोल्डस्टोर’ ऋणको बोझले बन्द हुने अवस्थामा पुगेको छ । कैलालीको घोडाघोडी नगरपालिकामा रहेको उक्त चिस्यान केन्द्र बैंकको ऋण तिर्न नसक्दा लिलामी हुने अवस्थामा छ । किसानको आवश्यकतालाई मध्यनजर गर्दै कैलालीको घोडाघोडी नगरपालिका-१० मा २०७७ फागुनमा तीन हजार मेट्रिकटन क्षमता भएको प्रदेशकै सबैभन्दा ठूलो चिस्यानकेन्द्र स्थापना गरिएको थियो । रिज्म परियोजनाको एक करोड ९० लाख रुपैयाँ आर्थिक सहयोगमा निर्माण कार्य सुरु गरी सञ्चालनमा ल्याइएको चिस्यान केन्द्र २० करोड रुपैयाँ बढी लगानीमा तयार गरिएको हो । अहिले आफ्नै ऋणसमेत तिर्न नसक्दा उक्त चिस्यान केन्द्र बन्द हुने अवस्थामा पुगेको छ । चिस्यान केन्द्रलाई २० करोड रुपैयाँ बढी ऋण रहेको सञ्चालक समितिका अध्यक्ष रामबहादुर रावतले बताए । ‘बैंकमा मात्रै रु १६ करोड ४४ लाख ऋण छ अन्य सहकारी, विद्यालय, सामुदायिक वनलगायतमा गरी रु २० करोड बढी पुग्छ’, उनले भने, ‘सरकारले अनुदान पनि दिएन, अहिलेसम्म किसानकै पैसाबाट चिस्यान केन्द्र चलिरहेको छ ।’ रावतका अनुुसार सुदूरपश्चिम प्रदेश सरकारले आर्थिक वर्ष २०७८/७९ र २०७९/८० मा दुई पटकसम्म रातो किताबमा चिस्यान केन्द्रका लागि भन्दै रु नौ करोड ९० लाख राखेको थियो । चिस्यान केन्द्र सुरु भएकै वर्ष यहाँ तीन हजार चार सय ५३ किसानले आफ्नो उत्पादन राखेका थिए । अहिले छ हजार बढी किसानले उत्पादन गरेका वस्तु राखेका छन् । कैलाली, कञ्चनपुरसहित डडेल्धुराको गन्यापधुरा गाउँपालिका, पर्शुराम नगरपालिका र रुपन्देहीको शुद्धोदन गाउँपालिकासम्मका किसान यस चिस्यान केन्द्रबाट लाभान्वित छन् । लाभान्वित किसानको सङ्ख्या बढ्दो अवस्थामा रहे पनि आर्थिक सङ्कटका कारण बन्द गर्नुपर्नेसम्मको स्थिति आउँदा उनीहरू चिन्तित छन् । ‘चिस्यान केन्द्र भएर निकै सहज भएको छ’, कैलालीको बर्दगोरिया गाउँपालिकाबाट आलुको बीउ भण्डारण गर्न आएका किसान रामु चौधरीले भने, ‘यसपटक वर्षभरि घरमा खानलाई राखेर बेचेको पनि छु, तर बन्द हुने अवस्थामा स्टोर छ, हामी किसानले कसरी जीविकोपार्जन गर्ने ?’ चिस्यान केन्द्र भएपछि नै व्यावसायिक हिसाबले खेती सुरु गरेको बताउँदै भण्डारण गर्न आएका अर्का किसान प्यारेलालाल चौधरी भन्छन्, ‘सिजन सकिएपछि आफैँले घरमा खानलाई र पछि राम्रै बजार मूल्य पाएका बेला बेच्नलाई हामीजस्ता किसानलाई फाइदा पुगेको थियो तर आर्थिक अभावका कारण चिस्यान केन्द्र बन्द हुुने अवस्थामा छ यसलाई जोगाउनुपर्छ ।’ चिस्यान केन्द्रमा आलु, स्याउ, सुन्तला, अनार, अङ्गुर र बन्दागोभी राख्न मिल्ने बनाइएको छ । विद्युत् प्राधिकरणको बिलसमेत तिर्न नसकेपछि पटकपटक यहाँ विद्युत् काट्ने गरेकोे शेयर सदस्य राजेन्द्र देवकोटाले बताए । यसरी विद्युत् काटिँदा किसानले राखेका उत्पादन बिग्रन सक्ने खतरासमेत हुने गरेको उनी बताउँछन् । रासस
सामुदायिक विद्यालयमा छोराछोरी भर्ना गर्ने अभिभावकको निःशुल्क स्वास्थ्य बीमा
गोरखा । गोरखा नगरपालिकाले सामुदायिक विद्यालयमा बालबालिका भर्ना गर्ने अभिभावकको निःशुल्क स्वास्थ्य बीमा गरिदिने घोषणा गरेको छ । विद्यालय भर्ना अभियान सञ्चालन भइरहेका बेला नगरपालिकाले सामुदायिक विद्यालयमा बालबालिकाको आकर्षण बढाउन परिवारका सदस्यको एक लाख रुपैयाँसम्मको निःशुल्क स्वास्थ्य बीमा गर्ने घोषणा गरेको नगरप्रमुख कृष्णबहादुर रानामगरले जानकारी दिए । ‘नगरपालिकाभित्रका सामुदायिक विद्यालयमा शैक्षिकसत्र २०८१ का लागि कक्षा १ मा छोराछोरीलाई भर्ना गराउने अभिभावकलाई नगरपालिकाले निःशुल्क स्वास्थ्य बीमा गरिदिने निर्णय गरेको छ’, उनले भने, ‘यसले बालबालिकालाई सामुदायिक विद्यालयमा पढाउनुपर्छ भन्ने चेतनाको विकास पनि गर्न सकोस् भन्ने पनि चाहाना हो ।’ सामुदायिक विद्यालयमा घट्दो क्रममा रहेको विद्यार्थी संख्यालाई बढाउन नगरपालिकाले निःशुल्क स्वास्थ्य बीमाको नयाँ नीति ल्याएको नगरप्रमुख रानामगरको भनाइ छ । ‘पछिल्लो समय कमजोर आर्थिक अवस्था भएका अभिभावकले मात्र छोराछोरीलाई सामुदायिक विद्यालयमा पढाउने अवस्था छ’, उनले भने, “यसले आर्थिक अवस्था कमजोर भएका परिवारलाई सहयोग पनि पुग्ने र सरकारी विद्यालयमा बालबालिका पढाउनुपर्छ भन्ने भावना जागृत गराउन पनि मद्दत पुग्छ भन्ने विश्वास छ ।’ कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्न चालु आर्थिक वर्षका लागि नगरपालिकाले रु १० लाख बजेट विनियोजन गरेको छ । विनियोजित बजेट अपुग भए थप गर्न सकिने उनले बताए । विनियोजित बजेटअनुसार विद्यार्थी भर्नासँगै निःशुल्क स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम हुँदा नगरपालिकाभित्रका दुई सय ८५ परिवार लाभान्वित हुनेछन् । आगामी आर्थिक वर्षदेखि अन्य कक्षामा पनि सामुदायिक विद्यालयमा छोराछोरी पढाउने अभिभावकको निःशुल्क स्वास्थ्य बीमा गरिदिने योजना नगरपालिकाले बनाएको नगरप्रमुख रानामगरले जानकारी दिए। यो कार्यक्रमले सामुदायिक विद्यालयमा पढ्ने बालबालिकाको स्वास्थ्य र शिक्षा दुवै निःशुल्क हुने उनको भनाइ छ । नगरपालिकाभित्र सञ्चालन भइरहेको विद्यालय भर्ना अभियानमा क्रममा अहिले घरघरमा पुगेर विद्यालयका शिक्षक तथा विद्यालय व्यवस्थापन समितिका पदाधिकारीले नगरपालिकाले ल्याएको कार्यक्रमका बारेमा अभिभावकलाई जानकारी गराइरहेको नगरप्रमुख रानामगरले जानकारी दिए । ‘कमजोर आर्थिक अवस्था भएका धेरैले स्वास्थ्य बीमा गर्न नसकेको अवस्था पनि छ’, उनले भने, ‘हामीले ल्याएको यस कार्यक्रमले उहाँहरुको स्वास्थ्य बीमा पनि हुने र विद्यालय भर्ना अभियान पनि प्रभावकारी हुन्छ भन्ने लागेको छ ।’ नगरपालिकाले निःशुल्क स्वास्थ्य बीमाका बारेमा सबै विद्यालयका प्रधानाध्यापकलाई अभिमुखीकरण गराएर अभिभावकको घरघरमा पठाएको छ । ‘नगरपालिकाले गरिदिने स्वास्थ्य बीमाले एउटा परिवारका पाँच जनासम्मले निःशुल्क स्वास्थ्य उपचार सेवा पाउने छन्’, उनले भने, ‘स्वास्थ्य बीमा गराइसकेका अभिभावकको हकमा भने कार्यक्रम लागू हुँदैन ।’ अन्य पालिकाबाट आएर गोरखा नगरपालिकामा अस्थायी बसोबास गरेकाहरुलेसमेत आफ्ना छोराछोरी सामुदायिक विद्यालयमा भर्ना गरे निःशुल्क स्वास्थ्य बीमाको सुविधा पाउने उनको भनाइ छ । नगरपालिकाले यसअघि नगरपालिकाभित्र सार्वजनिक पद धारणा गरेका व्यक्तिले आफ्ना छोराछोरीलाई अनिवार्यरुपमा सार्वजनिक विद्यालयमा पढाउनुपर्ने निर्णय गरिसकेको छ । रासस
यी ६ जडीबुटी जसले शरीरमा गर्मी बढ्न दिँदैनन्
काठमाडौं । गर्मीयाम सुुरु भएसँगै कसरी स्वस्थ जीवन जिउने भनेर धेरैलाई पीर हुन्छ । अझ तराई लगायत बढी गर्मी हुने ठाउँका नागरिकलाई स्वास्थ्य समस्याले बढी सताउँछ । यो बेलामा कस्ता खानेकुरा खाँदा स्वस्थ रहन र गर्मीसँग जुध्न सकिने भन्ने उत्सुकता हुन्छ । यो मौसममा शरीरमा देखिने समस्यालाई व्यवस्थापन गर्न पनि उत्तिकै जरुरी हुन्छ, अन्यथा शरीरले धेरै कष्ट भोग्नुपर्छ । गर्मीमा धेरै महँगो पनि नपर्ने सजिलै घरवरपर पाइने केही जडीबुटीहरू छन् । जसको मद्दतले तपाईं शरीरको तापलाई सन्तुलित राख्न सक्नुहुन्छ । यी ६ जडीबुटीको बारेमा जानौँ धनियाँ धनियाँलाई चिसो जडीबुटीका रूपमा चिनिन्छ । यसको शीतल गुणहरूले शरीरको गर्मी कम गर्न मद्दत गर्दछ । धनियाँमा एन्टिअक्सिडेन्ट, एन्टी–क्यान्सर र न्यूरोप्रोटेक्टिभ गुण हुन्छ । यसबाहेक यसले रगतमा चिनीको मात्रालाई पनि कायम राख्छ । यी सबै कारकहरूले यसलाई गर्मी मौसममा धेरै विशेष र प्रभावकारी जडीबुटी बनाउँछन् । अब तपार्इंले आफ्नो आहारमा धनियाँलाई सूप, सस र सलादको रूपमा समावेश गर्न सक्नुहुन्छ, यसबाहेक धनियाँको दानाबाट बनेको चिया पनि फाइदाजनक हुन्छ । पुदिना गर्मीमा पुदिना सेवनले शरीरलाई शितलता प्रदान गर्छ । गर्मीमा यो छाला, ओठ, पाचन प्रणाली र समग्र शरीरको लागि धेरै लाभदायक साबित हुन्छ । विशेष गरी यसले गर्मीमा हुने पाचन समस्याको उपचार गर्छ । जसले गर्दा पेट चिसो रहन्छ र शरीरको तापलाई सन्तुलनमा राख्न मद्दत गर्छ । यस बाहेक यसमा एन्टी–माइक्रोबियल र एन्टी–इन्फ्लेमेटरी गुणहरू पाइन्छ, जसले शरीरमा आरामदायी प्रभाव उत्पन्न गर्छ । पुदिनाको चिया, चटनीको साथसाथै यसबाट कूलिङ ड्रिंक्स तयार गरी आफ्नो आहारमा समावेश गर्न सक्नुहुन्छ । गुलाफ गुलाफ प्राचीन कालदेखि नै परम्परागत जडीबुटी औषधीको रूपमा प्रयोग गरिँदै आएको छ । यसमा एन्टी–इन्फ्लेमेटरी गुणहरूले यसलाई विशेष बनाउँछ । नेशनल लाइब्रेरी अफ मेडिसिनले प्रकाशित गरेको अध्ययनका अनुसार गुलाबको फूलमा रहेको गुणले दुखाइबाट राहत दिन्छ । यो शरीर सुन्निने, डिप्रेसन र एन्जाइटी जस्ता मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी समस्याहरूमा पनि धेरै प्रभावकारी साबित हुन सक्छ । यो इरेक्टाइल डिसफंक्शन जस्ता यौन समस्याहरूमा पनि प्रभावकारी हुन्छ । यस बाहेक गर्मीमा गुलाबको फूलबाट बनेको चिया सेवन गर्न सकिन्छ । लेमनग्रास लेमनग्रास, शीतल गुण र अन्य पोषक तत्वहरूको पावर हाउस हो । लेमनग्रासले गर्मीमा शरीरलाई शीतलता प्रदान गर्दछ र छालाको सुन्निने जस्ता विभिन्न समस्याहरूको उपचार गर्न मद्दत गर्दछ । यसलाई आहारमा समावेश गर्ने सबैभन्दा सजिलो उपाय यसको चिया हो । तपाईं यसलाई सूप, करी आदिमा पनि थप्न सक्नुहुन्छ । हिबिस्कस फूलहरू हिबिस्कस चिसो गुणहरूको लागि परिचित छ । हिबिस्कस चिया सेवनले शरीरको तापक्रम नियन्त्रण गर्न र हाइड्रेसनलाई बढावा दिन मद्दत गर्ने अध्ययनले देखाउँछ । जसका कारण यसलाई गर्मीमा उत्कृष्ट फूलको रूपमा चिनिन्छ । यसको चिया र सर्बतले तपाईंलाई ताजा रहन मद्दत गर्दछ । सौंफ सौंफ परम्परागत रूपमा शरीरलाई चिसो बनाउन र पाचनमा सहायता गर्न प्रयोग गरिन्छ । यसको हुने एन्टिअक्सिडेन्टले अपचलाई कम गर्न मद्दत गर्दछ । तपाईं सौंफको चिया र सिरप लिन सक्नुहुन्छ । साथै, यसलाई माउथ फ्रेसनरको रूपमा चपाउँदा पनि फाइदा हुन्छ । एजेन्सी
