कोदोको ब्राण्डिङमा आर्क्स ग्रुप, निर्यात गरेर विश्वव्यापी बनाउने रणनीति
काठमाडौं । आर्क्स ग्रुपले नेपालको ग्रामीण भेगमा फल्ने कोदोलाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्ने योजनाअनुरुप कोदोको विभिन्न उत्पादनहरु बजारमा ल्याएको छ । होटल, मोटर्स, हेल्थकेयरलगायत क्षेत्रमा लगानी गरिरहेको यस ग्रुपले अहिले कोदोको प्रडक्टहरु पनि बजारमा ल्याएको हो । ग्रुपले आर्क्स फुड अन्तर्गत कोदोका प्रडक्टहरु बनाएर अहिले बिक्री गरिरहेको छ । आक्र्स फुड यो ग्रुप अन्तर्गतको एउटा कम्पनी हो । जसले सिङ्गापुरकै कफी ब्रान्ड म्याग कफी, चाइनाबाट डीडीएन ब्रान्डको सोडा क्र्याकर बिस्कुट र भारतबाट चकलेट लगायतका फुड आइटम आयात गरेर बिक्री गर्दै आएको छ । लामो समयदेखि विदेशी फुडलाई आयात गर्दै नेपालमा बजारीकरण गरिरहेको आर्क्स फुडले अहिले स्वदेशी फुड उत्पादन गरेर नेपाली बजारमा ल्याएको बताएको छ । आयातलाई जोड दिइरहेको आर्क्स फुडले कोभिड १९ पछि भने स्वदेशी उत्पादनलाई जोड दिएको बजार निर्देशक गोपालकृष्ण श्रेष्ठले बताए । ‘ल्याउन पनि सजिलो, बिक्री गर्न पनि सजिलो, बजारमा पनि सहजै बिक्री हुँदा कुनै टाउको दुखाइ थिएन । तर, कोभिडपछि बजारमा आर्थिक समस्या देखियो त्यसपश्चात् नेपालमै उत्पादन भएको प्रयोग गरौं भन्ने कुरा आयो अनि यतातिर लाग्यौं,’ उनले भने । नेपाली कुन प्रडक्टलाई कसरी बजारमा ल्याउने, त्यसको मार्केट कस्तो गरी बजारमा ल्याउने भन्ने विषयमा ग्रुपभित्र विविध छलफल भयो । त्यसपछि कोदोलाई बजारीकरण गर्ने उद्देश्यका साथ अहिले कोदोको विभिन्न परिकार बनाएर बिक्री गरिरहेको उनले बताए । विगत २ वर्षदेखि आफ्नै उद्योग स्थापना गरी आर्क्स ग्रुपले आर्क्स फुड बजारमा ल्याएको छ । आर्क्स फुडले अहिले बजारमा आफैले उत्पादन गरेको बिस्कुट, कुकिज, पफ ल्याइरहेको छ । ‘हामीले नेपाली बजारलाई मात्र टार्गेट गरेर हुँदैन, यसलाई विदेशी बजारसम्म पुर्याउन सक्नुपर्छ,’ बजार निर्देशक श्रेष्ठ भन्छन्, ‘अहिले हामीले निर्यातमा विशेष जोड दिइरहेका छौं ।’ कोदोमा जोड नेपालमा प्राचीनकालदेखि फल्ने महत्वपूर्ण अन्नबाली हो कोदो । जसलाई नेपालीहरूले गरिबको खानाको रूपमा चिन्ने गरेका थिए । नेपाली बजारमा मैदा, चामल आएसँगै धेरै नेपालीले कोदो खान छोडिसकेका थिए । यतिसम्मकि यो अन्नलाई हेला गरी धेरैले खेती लगाउन समेत छोडे । तर, विस्तारै नेपालीहरूले रैथाने खानालाई बुझ्न थालेका छन् । श्रेष्ठ यही मौकामा कोदोको फुड बजारमा ल्याएको बताउँछन् । उनका अनुसार कोदोको फुड बजारमा ल्याउनुको अर्को कारण पनि छ । आर्क्स फुडले उद्योग सञ्चालनमा ल्याइसकेपछि सुरुमा ‘दामी पफ’ बजारमा ल्यायो । दामी पफ बजारमा आउँदा उपभोक्ता स्वास्थ्यप्रति निकै सचेत भइसकेको पाइयो । धेरैले मैदा खान हुँदैन भन्ने बुझिसकेका थिए । दामी पफ वितरण गर्दैगर्दा धेरै उपभोक्ताले आर्क्स फुडलाई सल्लाह नै दिन थाले । उपभोक्ता नै मैदाबाट टाढा हुन थालिसकेपछि आर्क्स फुडलाई फेरि सोच्न बाध्य बनायो । नेपालमै उत्पादन गर्न उद्योग पनि स्थापना भइसक्यो तर, उपभोक्ता यो खान तयार भएन,’ श्रेष्ठ भन्छन्, ‘यो कुराले हामीलाई नेपालमै उत्पादन भएको नेपाली अन्नबाटै बनाउनुपर्छ भन्ने भयो । यो कुरामा धेरै वर्कआउट गर्यौ- कोदोलाई सुपर फुड पनि भनिँदो रहेछ, यो स्वस्थकर पनि रहेछ र कोदो मैदाको उत्कृष्ट विकल्पको रूपमा कोदोलाई पायौं ।’ उपभोक्ताको रुचि र स्वास्थ्यलाई रोज्दै कोदोको फुड बजारमा ल्याएको उनको भनाइ छ । सहजै रूपमा कोदो उपलब्ध धेरैजसो नेपालीले कोदोको महत्व बुझेपनि उत्पादन गर्नेहरूको संख्या भने थोरैमात्र छ । अहिलेको युवापुस्ता धेरैजसो विदेश र नेपालमा भएका युवाहरू पनि कृषिमा आकर्षण छैन । जसकारण कोदोको उत्पादन पर्याप्त नभएपनि अपर्याप्त भने अहिले छैन । गोपालकृष्ण श्रेष्ठ । पश्चिमी पहाडमा अहिले पनि कोदोको उत्पादन राम्रै हुन्छ । बजार निर्देशक श्रेष्ठ सहजै रूपमा कोदो पाइरहेको बताउँछन् । आर्क्स फुडले बनाइरहेको सामग्री अहिले त्रिशुली क्षेत्रको कोदोको हो । बिस्कुट, कुकिज, पफको उत्पादन भक्तपुरको च्यामासिंहमा फ्याक्ट्री बनाइएको छ । श्रेष्ठले फुडको लागि नेपालमै उत्पादन गरिएको कोदो प्रयोग गरिएको बताए । बजारमा रुचाइयो आर्क्स फुडले कोदोको सामाग्री उत्पादन गरेर बजारीकरण सुरु गरिएको ६ महिना भयो । ६ महिनामै यसले उपभोक्ताको मन जितेको श्रेष्ठको दाबी छ । अहिले बजारमा जताततै खोजी हुने खाद्यान्नमा कोदोको पिठो पर्छ । ‘छोटो समयमै हाम्रो उपभोक्ताले फुड मन पराएका छन्,’ उनी भन्छन्, ‘अहिले हाम्रो उत्पादन पूर्वको बिर्तामोडदेखि पश्चिम महेन्द्रनगरसम्म पुगेको छ, विदेशमा पनि यसको माग बढिरहेको छ ।’ ‘सुरुमा हामीलाई डर लागेको थियो, कोदो स्वस्थकर मात्र भएर भएन, यसमा बिस्कुटको टेस्ट पनि मिलाउनुपर्ने थियो, बजारमा सामग्री ल्याउँदो कस्तो प्रभाव पर्छ भन्ने थियो तर, पहिलोे ट्रायलमा राम्रो प्रतिक्रिया आयो,’ उनले थपे । श्रेष्ठ उत्पादन गरेको टेस्ट सबैले मन पराउँदा निकै खुसी लागेको बताउँछन् । पहिले काठमाडौंलगायतका केही मार्केटमा सुरु गरेको फुडको राम्रा प्रतिक्रिया आएपछि पोखरा, वुटवल, नारायणगढ, लगायत विभिन्न सहरमा सामग्री पुगेको छ । निर्यातकाे लक्ष्य आर्क्स फुडले लक्ष्य गरेको बजार विदेशी हो । स्वदेशसँगै विदेशलाई प्राथमिकतामा राखेर उद्योग सञ्चालनमा ल्याइएको हो । श्रेष्ठ नेपालको बजार पर्याप्त नभएको बताउँदै यसले मात्र व्यवसाय धान्न मुस्किल पर्ने बताउँछन् । आर्क्स फुडले उत्पादन गरेको ‘दामी पफ’ अहिले अस्टे«लिया, न्यूजिल्याण्ड निर्यात सुरु गरिएको छ भने कोदो विस्कुट र कुकिजको लागि पनि यी दुई देशबाट माग आइसकेको श्रेष्ठले बताए । आर्क्स ग्रुपले करिब ५ करोडको लगानीमा यो उद्योग सुरु गरेको हो । यो उद्योगले ५५ देखि ६० जनालाई उत्पादनतर्फ प्रत्यक्ष रोजगारी दिएको छ भने मार्केटिङमा २२ जनाले रोजगारी पाएका छन् । यो ग्रुपको अध्यक्ष राजेश काजी श्रेष्ठ हुन् । आगामी योजना कोदोको फुडले राम्रो बजार लिएपछि आर्क्स फुडले बजार बढाउने योजना बनाएको छ । जसका लागि निरन्तरता आवश्यक हुने श्रेष्ठको भनाइ छ । यसले चाँडै कोदोको पफ बजारमा ल्याउने योजना बनाउको छ भने निकट भविष्यमै फापर मकैको बिस्कुट तथा कुकिज सार्वजनिक गर्ने योजना बनाएको छ । ‘युके, डेनमार्क लगायतका देशमा पनि यसको माग छ,’ उनी भन्छन्, ‘गर्न सक्यो भने राम्रै हुँदो रहेछ, अब हामी कोदोको नयाँ आइटम पनि ल्याउँछौं । लोकल उत्पादनलाई जोड दिन्छौं ।’ यसका लागि प्रत्यक्ष किसानसँग पुग्ने योजना यो ग्रुपले बनाएको छ । अहिले पनि नेपालमा कोदो बाहिरबाट आयात हुन्छ । नेपाली कोदोको पीठोको बजार मूल्य १ सय २० देखि ४० हुँदा आयातित पिठो निकै सस्तो छ । श्रेष्ठ भन्छन्, ‘हामीले आयातित् पिठो प्रयोग गर्दैनौं, सकेसम्म नेपालमा नेपालीले उत्पादन गरेको अन्न प्रयोग गर्छौं, यसले राम्रो मूल्य किसानले पाउन्, हामीले पनि राम्रो सामग्री पाऊँ भन्ने अपेक्षा हो ।’ आर्क्स फुडले उत्पादन गरी बजारमा ल्याएको कोदोको बिस्कुट र कुकिजको मूल्य कच्चा पदार्थ प्रयोग गर्दा मूल्य धेरै पर्छ तर अहिले बजारको अन्य बिस्कुट, पफ, कुकिजको मूल्य सरह बेचिएको उनले बताए । ‘हामीलाई अहिले फाइदाभन्दा पनि मार्केट राम्रो बनाउनु छ । अहिले यसको टेस्ट र बजारको लागि अरू मैदावाला सरह नै मूल्य राखिएको छ, मार्केट बनिसक्छ त्यसपछि मूल्य हेरफेर गर्न सकिन्छ,’ उनले भने ।
८ करोड बढी खर्चेर बनाइयो पालिकाको पक्की भवन
त्रिवेणी । आठ करोड ६९ लाख १८ हजार ११९ को लागतमा त्रिवेणी गाउँपालिकाको २८ कोठे पक्की भवन निर्माण भएको छ । विसं २०७९ माघदेखि निर्माण सुरु भएको भवन यसै महिना बनेको हो । रङ रोगनलगायत सम्पूर्ण काम पूरा गरी निर्माण कम्पनीले पालिकालाई भवन हस्तान्तरण गरेको छ । गाउँपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत यज्ञबहादुर भण्डारीका अनुसार निर्माण कम्पनीलाई सात करोड ५९ लाख ६२ हजार ६८५ रुपैयाँ भुक्तानी भइसकेको छ । तीनतले उक्त भवनबाट पालिकाले सेवा प्रवाह पनि प्रारम्भ गरेको छ ।
लीपमोटरको ‘२० हजार डलर’ को ‘स्मार्ट ईभी’ सार्वजनिक
काठमाडौं । लीपमोटरले मंगलबार स्मार्ट ड्राइभिङ प्रविधिसहितको नयाँ विद्युतीय सवारी (ईभी) सार्वजनिक गरेको छ । सार्वजनिक गरेको सवारीको मूल्य १ लाख ५० हजार युआन (२०,५३५ डलर) भन्दा कम राखिएको छ । यो घोषणा बीवाईडीले यस्ता स्मार्ट ईभीको मूल्य घटाएको भोलिपल्ट आएको हो । लीपमोटरले आफ्नो बी टेन मोडेलको प्रारम्भिक बिक्री मार्च १० देखि सुरू गर्ने जनाएको छ । यो कम्पनीको पहिलो ईभी हो, जुन लिडार (एउटा दूरसंवेदन प्रविधि जसले लेजर प्रयोग गरेर दूरी मापन गर्छ र पृथ्वीको सतहको थ्रीडी मोडेल सिर्जना गर्छ) र सहरी ट्राफिक स्मार्ट ड्राइभिङ क्षमतासहित आउनेछ । चीनको बीवाईडीले सोमबार अधिकांश मोडेलहरूमा उन्नत स्वचालित ड्राइभिङ सुविधाहरू समावेश गर्ने घोषणा गर्यो, जसमा केही मोडेलहरूको मूल्य ९ हजार ५५५ जति कम राखिएको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार यो रणनीति टेस्लाजस्ता प्रतिस्पर्धीहरूलाई ठूलो चुनौती दिनेछ र ईभी बजारमा नयाँ मूल्य युद्ध सुरु गर्नेछ । लीपमोटर स्टेलान्टिसको चिनियाँ साझेदार हो ।
मस्कको दशक लामो ‘स्वचालित टेस्ला’ ल्याउने वाचा पूरा होला ? विज्ञ भन्छन्- जोखिम धेरै
काठमाडौं । अर्बपति एलन मस्कले जनवरीको अन्त्यतिर लगानीकर्ताहरूलाई भनेका थिए कि टेस्लाले टेक्सासको अस्टिनमा ‘पैसा कमाउने स्वचालित राइड-हेलिङ सेवा’ जुनसम्म सुरु गर्नेछ- यस्तो राज्य जहाँ कम्पनीलाई झण्डै कुनै नियमनको सामना गर्नुपर्दैन । यसले प्रश्न उठाउँछ कि टेस्लाले सार्वजनिक सडकमा अप्रमाणित ’चालकविहीन प्रविधि’ प्रयोग गर्दा कति जोखिम उठाउने तयारी गरिरहेको छ । टेस्लाले लामो समयदेखि आफ्ना ‘अटोपाइलट’ र ‘फुल सेल्फ–ड्राइभिङ’ (एफसीडी) प्रणालीमा भएका दुर्घटनाहरूको दोष ग्राहकहरूलाई लगाउँदै आएको छ । कम्पनीले सधैं चालकहरूलाई ध्यानपूर्वक ड्राइभिङ गर्न तयार रहन सुझाव दिएको बताउने गरेको छ । तर अब मस्कले वास्तविक चालकविहीन ट्याक्सीहरू तैनाथ गर्ने वाचा गरेका छन्, जुन कानुनी विज्ञहरूका अनुसार दुर्घटनाको सम्पूर्ण जिम्मेवारी टेस्लामाथि आउनेछ । मस्कको दशक लामो वाचा, अझै पूरा हुन बाँकी मस्कले करिब एक दशकदेखि पूर्णतः स्वचालित टेस्ला गाडी ल्याउने वाचा गर्दै आएका छन्, तर अझैसम्म पूरा गर्न सकेका छैनन् । पछिल्लो समयमा यी प्रतिज्ञाहरू अझ बढी केन्द्रमा आउन थालेका छन् किनभने टेस्लाले आफ्नो ध्यान स्वचालित सवारीहरूमा केन्द्रित गरिरहेको छ र जनताका लागि विद्युतीय गाडी (ईभी) उत्पादनलाई पछाडि सार्दैछ । तर मस्कका अस्पष्ट टिप्पणीहरूले अझै लगानीकर्ताहरूलाई अन्योलमा राख्दै आएको छ- कहिले, कति ठुलो मात्रामा र कस्तो व्यापार मोडेलअन्तर्गत टेस्लाले पूर्ण स्वचालित प्रविधि सार्वजनिक गर्नेछ भनेर । यद्यपि टेस्ला र मस्क दुवैले यसबारे प्रतिक्रिया दिएका छैनन् । टेक्सासमा रोबोट्याक्सी सञ्चालन गर्न कुनै कानूनी बाधा छैन टेक्सास राज्यको कानुनले टेस्लालाई रोबोट्याक्सी सेवा सुरू गर्न कुनै रोक लगाउँदैन । टेक्सासमा सरकारको नियमन गर्ने नीति अत्यन्तै नरम छ । राज्यको कानुनअनुसार चालकविहीन सवारीसाधनहरू सार्वजनिक सडकमा दर्ता र बीमासहित निस्फिक्री सञ्चालन गर्न पाउँछन् । कुनै राज्य निकायले चालकविहीन ट्याक्सी सेवाको अनुमतिपत्र जारी गर्ने वा निगरानी गर्ने अधिकार राख्दैन । साथै स्थानीय सहरहरू वा काउन्टीहरूलाई यसबारे आफ्नै नियमन बनाउने अनुमति छैन । टेक्सास राज्यका सिनेटर केली ह्यानककले भने, ‘संघीय सरकारले धेरै नियम ल्याएमा उद्योग नै समाप्त हुन्छ । त्यसैले हामीले टेक्सासमा प्रतिस्पर्धात्मक बजारलाई प्रवद्र्धन गर्नुपर्छ ।’ टेक्सासको सहज नीति र अन्य राज्यहरूको कडाइ मस्कले २०२१ मा टेस्लाको मुख्यालय क्यालिफोर्नियाबाट टेक्सासको अस्टिनमा सारेका थिए । क्यालिफोर्नियामा चालकविहीन गाडी सञ्चालन गर्न कडा नियमहरू छन् । अहिलेसम्म जनरल मोटर्सको क्रुज र अल्फाबेटको वेमोमात्र पूर्ण चालकविहीन ट्याक्सी सेवा सञ्चालन गर्न अनुमति पाएका कम्पनीहरू हुन् । यी कम्पनीहरूले लाखौं माइल परीक्षण पूरा गरेपछि मात्र नियामक निकायहरूले अनुमति दिएका थिए । (हाल क्रुजले आफ्नो रोबोट्याक्सी सेवा बन्द गरिसकेको छ)। जनवरी २९ को बैठकमा मस्कले ‘यसै वर्ष, क्यालिफोर्नियामा टेस्लाले ‘अनसुपरभाइज्ड’ (निगरानीविहीन) फुल सेल्फ-ड्राइभिङ (एफसीडी) संस्करण जारी गर्ने’ बताएका थिए । तर क्यालिफोर्नियाका नियामक निकायहरूका अनुसार टेस्लाले आवश्यक अनुमतिपत्रका लागि आवेदन दिएको छैन । क्यालिफोर्नियाले चालकविहीन गाडी अनुमोदनका लागि परीक्षणको न्यूनतम स्तर तोकेको छैन तर क्रुज र वेमोजस्ता कम्पनीहरूले लाखौं माइल परीक्षण गरेका थिए । यसको तुलनामा टेस्लाले २०१६ देखि अहिलेसम्म जम्मा ५६२ माइल मात्र परीक्षण गरेको छ । मस्कको चुनौती टेस्लाले कम्पनीले अपेक्षाभन्दा कम आम्दानी रिपोर्ट गरेको बखत रोबोट्याक्सी सेवा सुरु गर्ने घोषणा भएको हो । मस्कले भनेका थिए, ‘हामी अस्टिनमा जुन महिनादेखि पैसा कमाउने स्वचालित राइड–हेलिङ सेवा सुरु गर्नेछौं ।’ तर उनले कति गाडी सञ्चालन हुनेछन्, ग्राहकहरूले सेवा कसरी पाउनेछन् वा यो सबैका लागि उपलब्ध हुनेछ कि हुने छैन भन्ने खुलाएका छैनन् । टेस्लाका लगानीकर्ता तथा ज्याक्स इन्भेस्टमेन्ट म्यानेजमेन्टका पोर्टफोलियो व्यवस्थापक ब्रायन मुलबेरी भन्छन्, ‘यो नै एलन मस्कको चुनौती हो । तपाईंले उनको कथनबाट अर्थ निकाल्नुपर्ने हुन्छ । के वास्तवमै हुनेछ र कहिले हुनेछ भन्ने अझै स्पष्ट छैन ।’ कानुनीविज्ञ ब्रायन्ट वाकर स्मिथका अनुसार टेक्सासले टेस्लालाई कुनै ‘पूर्व-अनुमोदन’ आवश्यकता राखेको छैन । तर उनले भने कि टेस्लाले कुनै ठूलो स्तरमा चालकविहीन गाडी तैनाथ नगर्ने सम्भावना छ । ‘टेस्लाले कुनै स्विच थिचेर रातारात सबै गाडीलाई चालकविहीन बनाउन सक्दैन,’ स्मिथले भने । सम्भवतः अस्टिनका सीमित क्षेत्रहरूमा, राम्रो मौसममा वा टाढाबाट मानिसहरूले नियन्त्रण गर्न सक्ने गरी सानो परीक्षण गरिन सक्छ । ‘हामीसँग कुनै शक्ति छैन’ टेक्सासको यातायात विभागका प्रवक्ताका अनुसार, ‘चालकविहीन सवारीसाधनहरू तबसम्म सञ्चालन गर्न पाइन्छ, जबसम्म तिनीहरू सुरक्षा र बीमाका आवश्यकताहरू पूरा गर्छन् ।’ तर अस्टिनमा पछिल्लो दुई वर्षमा चालकविहीन गाडीहरूको वृद्धि देखिएको छ, जसले नागरिकहरूमा चिन्ता बढाएको छ । २०२३ मा क्रूजका २० भन्दा बढी चालकविहीन गाडीहरूले टेक्सास विश्वविद्यालयको नजिकै ट्राफिक जाम निम्त्याएका थिए । सहरका यातायात विभागले २०२३ को जुलाईदेखि अहिलेसम्म ७८ वटा औपचारिक उजुरीहरू दर्ता गरेको छ, जसमा प्रहरी, आपतकालीन सेवाहरू र सर्वसाधारणका गुनासाहरू छन् । डिसेम्बरमा प्राप्त एउटा उजुरीमा वेमो गाडीले ३० मिनेटसम्म ट्राफिक अवरुद्ध गरेको उल्लेख गरिएको थियो, जसले ‘कम्तीमा तीन पटक धेरै नजिकबाट ठक्कर हुने अवस्था सिर्जना गर्यो ।’ अस्टिनका नगर परिषद सदस्य जो काद्री भन्छन्- ‘निजी कम्पनीहरूले सार्वजनिक सडकलाई परीक्षणस्थलको रूपमा प्रयोग गरिरहेका छन्, तर हामीसँग तिनलाई नियन्त्रण गर्ने कुनै शक्ति छैन ।’ सान्दर्भिक सामग्री : चीनमा टेस्ला कारको बिक्री ११.५ प्रतिशतले घट्यो, घरेलु प्रतिस्पर्धा बढ्दै मस्कको राजनैतिक प्रभाव ! बेलायत र युरोपेली बजारमा टेस्लाको बिक्री घट्दो चीनमा टेस्लाको उच्च रेकर्ड, २०२४ मा बिक्री गर्यो ६ लाख ५७ हजारभन्दा बढी गाडी नयाँ साझेदार खोज्दै ‘निसान’, ताइवानको ‘फक्सकन’ सँग सहकार्य गर्न इच्छुक विद्युतीय सवारीमा फड्को मार्दै फरारी, अक्टोबरमा ६ नयाँ मोडल सार्वजनिक गर्ने
निर्यात हुन थाले बटुका, एक करोडका सामग्री युरोप र अमेरिका निर्यात
झापा । किसानको बारीमा खेर गइरहेको सुपारीको पातबाट बनेका थाल, बटुकालगायतका सामान युरोपको बजारसम्म बिक्री हुन थालेको छ । बजारमा माग बढेपछि झापामा सुपारीको पातका सामान बनाउन आधा दर्जन उद्योग स्थापना भएका छन् । तीमध्ये मेचीनगर–१३ मा सञ्चालनमा रहेको लिफ प्लस प्रालिले सुपारीको पातबाट निर्मित थाल, बटुका, चम्चा, दुना, पालालगायतका सामग्री जर्मनी, फिनल्यान्ड र अमेरिकामा निर्यात भइरहेको जनाएको छ । प्रालिका प्रबन्ध निर्देशक कोविदसिंह बानियाँले सुपारीको पातबाट बनेका सामान वातावरणमैत्री र रसायनमुक्त हुने भएकाले स्वदेशी सुपरमार्केटदेखि विदेशका पार्टी प्यालेस र रेस्टुरेन्टहरुमा लोकप्रिय बनेको बताए । आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा रु एक करोड ६० लाखको सुपारीका थाल बटुकालगायतका सामान बिक्री भएको जनाउँदै उनले ६० प्रतिशत अर्थात् एक करोडका सामग्री युरोप र अमेरिका निर्यात भएको बताए । सुपारीको राजधानी मानिएको झापामा २०७४ सालमा नयाँ सोचका साथ अघि बढ्न चाहने युवा व्यवसायीको एउटा समूहले मेचीनगर–९ मा सुपारीको पातबाट घरायसी सामान उत्पादन गर्ने उद्योग ‘लिफ प्लस प्रालि’ स्थापना गरेको थियो । मकवानपुरका कोविदसिंह बानियाँ, दाङका स्वाभिमान आचार्य, झापाका हरि दाहालको संयुक्त लगानीमा रु एक करोड ५० लाख लगानीमा स्थापना भएको उद्योगमा हालसम्म रु चार करोड लगानी भइसकेको छ । दुई वर्षअघि आगलागी भएर ठूलो क्षति भएपछि उद्योगलाई मेचीनगर–९ बाट १३ मा स्थानान्तरण गरिएको छ । आगलागीबाट पुरानो मेसिन काम नलाग्ने बनेपछि भारतबाट नयाँ मेसिन ल्याइएको बानियाँले बताए । ‘सालको पातबाट जस्तै सुपारीको पातबाट दुना टपरी बनाउन सकिन्छ भन्ने लागेर यसको व्यावसायिक उत्पादन गर्ने योजना बनायौँ,’ उद्योगका संस्थापकमध्येका बानियाँले भने, ‘सुरुमा स्थानीय बजारमा यसलाई चिनाउन केही समय लाग्यो । पछि विदेशमा बजार प्रवद्र्धन गर्दै युरोपर अमेरिकाको बजारसम्म यसलाई पुर्याउन सफल भएका छौँ ।’ माइक्रोवेभमा तताउन मिल्ने, रेफ्रिजेरेटरमा चिस्याउन मिल्ने, वातावरणमैत्री, नचुहिने र प्राकृतिक रुपमै विसर्जन गर्न सकिने विशेषताका कारण विदेशी बजारमा नेपालमा निर्मित सुपारीको थाल, बटुकालगायतका सामान छिट्टै लोकप्रिय बनेको उनको भनाइ छ । सुरिलो बोटको टुप्पामा झुप्प भएर सुपारीका पात हुर्किने गर्छन्। सुपारी खेतीको भुइँमा किसानहरुले अन्य बाली लगाउने गर्छन् । ठूलो आकारका पात खेतीमा झरेर बाली नोक्सान नहोस् भनेर विगतमा किसानहरु यसलाई खेताला लगाएर बारीबाट हटाउने गर्थे । तर अहिले बोटबाट आफैँ झरेका पात बिक्री भएपछि किसानहरुले अतिरिक्त आम्दानी पाउन थालेका छन् । एउटा पात चारका दरले बिक्री हुने गरेको छ । झापामा दुई हजार ६०० हेक्टरभन्दा बढी क्षेत्रफलमा ३५ लाख वटा सुपारीका बोट रहेको छ । एउटा बोटबाट बर्सेनि पाँचदेखि आठवटा पात छिप्पिएर खस्ने गर्छन् । यस हिसाबबाट बर्सेनि दुई करोड ५० लाखभन्दा बढी पात खेर गइरहेको छ । उद्योगहरुले त्यही खेर जान लागेको पातलाई उपयोग गरेर सामान उत्पादन गर्दछन् । यसबाट सुपारी किसानले फलबाहेक पातको मूल्य पाउने अवस्था सिर्जना भएको छ । स्वदेशभित्र मठमन्दिरमा हुने पूजा, विवाह, व्रतबन्ध र सार्वजनिक समारोहको भोजभतेरमा सुपारीको पातबाट बनेका सामान प्रयोग हुने गरेको छ । भाटभटेनी, सेल्सबेरी, होटल सोल्टीलगायतका राजधानीका ठूला होटल र रेस्टुरेन्टमा यी सामग्री प्रयोग हुँदै आएको उद्योगका सञ्चालक बानियाँ बताउँछन् । झापाको बाहुनडाँगी, शान्तिनगर र बुधबारेबाट सुपारीका पात सङ्कलन हुँदै आएको उद्योगले जनाएको छ। ती क्षेत्रका अरू उद्योगबाट उत्पादित सामान उद्योगले किनिदिने गरेको छ । लिफ प्लस प्रालिमा १९ जनाले प्रत्यक्ष रोजगारी पाएका छन् । मेसिन सञ्चालन र पात सङ्कलनमा रोजगारी पाउने अधिकांश महिला श्रमिक छन् । उद्योगमा जडान गरिएको सातवटा मेसिनले दैनिक १२ हजार वटा थाल, बटुकालगायतका सामान उत्पादन गर्दै आएको छ । अर्जुनधारा नगरपालिका–२ मा इनर्जी क्रप्स नाम उद्योगले पनि सुपारीको पातबाट दुना टपरीलगायतका सामान उत्पादन गर्दै आएको छ । सञ्चालक दीपक ढुङ्गानाले रु एक करोडमा स्थापना गरिएको उद्योगमा १० जनाको संयुक्त लगानी रहेको बताए । सञ्चालकहरु आफैँ सुपारीको पात खोज्न किसानका बगानमा पुग्ने गर्छन् भने उत्पादित सामान बिक्रीका लागि आफैँ खटिने गर्छन् । सुपारीको सुकेका पातलाई सङ्कलन गरेर सजिलैसँग उद्योगको कच्चापदार्थ बनाउने गरिएको छ । सुरुमा पातलाई सरसफाइ गरिन्छ र सफा पानीमा धुने काम हुन्छ । धोइसकेपछि चिसोपना हटाउन घाममा सुकाइन्छ । त्यसपछि मात्र कम्प्रेसर मेसिनमा राखेर दुना टपरीको आकार दिइन्छ । प्लास्टिकबाट बनेका थाल बटुकाको विकल्पका रुपमा सुपारीका पातबाट बनेका थाल, बटुकाहरु प्रयोग गर्न सकिने उल्लेख गर्दै उद्योगी ढुङ्गानाले ठूलो आकारको सुपारीको एउटा पातबाट पाँच वटासम्म थाल बनाउन सकिने बताए । मेचीनगर–४ बाहुनडाँगीका राजेन्द्र मिश्र सुपारीखेतीबाट धानखेतीको तुलनामा दशौँ गुणा बढी आम्दानी हुने बताउँछन् । अढाई बिगाहामा सुपारीखेती गरेको उनले सुपारीको फलबाट वार्षिक चार लाखभन्दा बढी आम्दानी भइरहेको बताए । सुपारीको बिरुवा रोपेको ६ वर्षपछि दाना फल्न थाल्छ । तर फल फल्नुभन्दा अघि नै यसको बोटले पातमार्फत आम्दानी दिन सुरु गर्छ । सुपारी बगानभित्र तोरी, फिलुङ्गे, आलस, पान, मरिच, कागती, निम्बु, बेसार, अदुवा आदिको खेती सँगसँगै गर्न सकिन्छ । मेचीनगर–६ मा याम निरौलाले मल्टी प्रोडक्सन कम्पनी प्रालि स्थापना गरेर बाहुनडाँगी क्षेत्रका सुपारीको पात सङ्कलन गरेर थाल, बटुका, चम्चा आदि सामान उत्पादन गर्दै आएका छन् । स्थानीय क्षेत्रमै आफ्ना सामान बिक्री हुने गरेको जनाउँदै उनले वातावरणीय स्वच्छताका लागि प्लास्टिकका थाल बटुका निषेध गरेर सुपारीका पातको सामान प्रयोग बढाउन स्थानीय तहका सरकारहरुको भूमिका हुनुपर्ने बताए । यही माघमा विर्तामोडमा सञ्चालित अन्तर्राष्ट्रिय औद्योगिक व्यापार महोत्सवमा विक्री कक्ष राख्दा मुलुक बाहिरका अवलोकनकर्ताले समेत सुपारीका पातको सामानबारे निकै चासो राखेको उनले जानकारी दिए । ‘बिक्री भएन भने घाटा व्यहोर्नुपर्ने हुन्छ भनेर उद्योगहरुले थोरै मात्रामा सामान उत्पादन गर्छन्,’ उनी भन्छन्, ‘बजार प्रवद्र्धनमा सरकारले सघाइदिने हो भने झापामा सुपारीको पातबाट चल्ने उद्योगबाटै हजारौँले रोजगारी र जीविकोपार्जन गर्नसक्ने सम्भावना छ ।’ मेचीनगर, बुद्धशान्ति र अर्जुनधारामा सुपारीको पातबाट उत्पादन हुने दुना–टपरी उद्योग सञ्चालनमा रहेकाले उद्योगले किसानको घरमा पुगेर सुपारीको पात किनेर लैजाने गरेको सुपारी जोनका पूर्वअध्यक्ष नीलकण्ठ तिवारीले बताए । जङ्गली हात्तीको उपद्रो बढी भएको बाहुनडाँगी क्षेत्रका किसानले हात्तीले नखाने बालीका रूपमा सुपारीखेती गर्दै आएको उनी बताउँछन् । ‘सुपारीखेती र यसको पातबाट बनेका सामानको बजारीकणमा सरकारले सघाउनुपर्छ,’ तिवारी भन्छन्, ‘तेस्रो मुलुकबाट आयातित सुपारीका कारण स्थानीय उत्पादनले बजार नपाइरहेको अवस्था छ । सुपारीको खेती गर्ने किसान, दाना प्रशोधन गर्ने र पातबाट सामान बनाउने उद्योगीहरुलाई प्रोत्साहित गर्नसके मुलुककै अर्थतन्त्रमा ठूलो टेवा पुग्ने निश्चित छ ।’ सुपारीको पातबाट बनेका सामानको विश्व बजारमा भारतीयले ९० प्रतिशत प्रभुत्व जमाएको र सुपारीको पातबाट बनेका सामान निर्यात हुँदा भारतको सरकारले त्यहाँका उद्योगीलाई नौ प्रतिशत प्रोत्साहन अनुदान प्रदान गर्दै आएको लिफ प्लस प्रालिका सञ्चालक बानियाँले बताए । सुपारीको पातबाट बनेका सामान विदेश निर्यात गर्ने मुलुककै पहिलो उद्योग भए तापनि राज्यबाट प्रोत्साहन नपाएको उनको गुनासो छ । उत्पादित सामान मानव उपभोगयोग्य रहेको भनेर भारतीय प्रयोगशालामा प्रमाणीकरण गर्नुपर्ने बाध्यता रहेको बानियाँले बताए । ‘स्वदेश र विदेशको बजारमा माग भए जति आपूर्ति गर्न सकिरहेका छैनौँ,’ उनले भने, ‘बजारको कुनै चिन्ता छैन। बरु, वातावरणमैत्री सामान उत्पादन गरेर विदेश निर्यात गरिरहँदा राज्यबाट कुनै प्रोत्साहन पाएका छैनौँ भन्नु पर्दा दुःख लाग्छ ।’ रासस
पत्रकार महासंघ बझाङका अध्यक्षमाथि चक्कु प्रहार, ‘तीन जनाको ज्यान मार्ने उद्देश्य थियो’
काठमाडौं । नेपाल पत्रकार महासंघ बझाङका अध्यक्ष ललितबहादुर सिंहमाथि कुटपिट भएको छ । सोमबार राति साढे ११ बजे सदरमुकाम चैनपुर नजिक रहेको देविस्थान होटलमा उनलाई कुटपिट तथा चक्कु प्रहार भएको हो । बझाङका प्रहरी निरीक्षक लोकेन्द्र ठगुन्नाका अनुसार सिंहमाथि बझाङकै बिनोद कठायतको समूहले आक्रमण गरेको हो । घटनामा संलग्न २९ वर्षीय बिनोद कठायत, २६ वर्षीय शितल कठायत र २८ वर्षीय नरेश द्वाललाई नियन्त्रणमा लिएर अनुसन्धान भइरहको ठगुन्नाले बताए । सिंहलाई घटनालगत्तै जिल्ला अस्पताल बझाङमा उपचारका लागि लगिएको छ । पीडित सिंहले आफ्नो ज्यान मार्ने उद्देश्यले आफूमाथि आक्रमण भएको जानकारी दिए । ‘म खाना खाएर आफ्नो कोठातर्फ गइरहेको थिएँ, उनीहरुले मलाई होटलमा बोलाएर कोठाको ढोका बन्द गरेर कुटपिट गरे, चक्कु प्रहार गरे,’ उनले भने, ‘उनीहरुको मलाई मार्ने उद्देश्य थियो ।’ सिंहले प्रहरीमा उजुरी दिइसहेको जानकारी दिएका छन् ।
दिगो डाँफेमा ८० प्रतिशतसम्मको फाइनान्स सुविधा, एक्सचेन्ज पनि गर्न सकिने
काठमाडौं । दिगो डाँफे विद्युतीय स्कूल भ्यान ८० प्रतिशतसम्मको फाइनान्स सुविधासहित उपलब्ध भएको छ । न्यून अग्रिम भुक्तानीमा डाँफे प्राप्त गर्न सकिने दिगो ग्रुपले जनाएको छ । यो भ्यान विद्यालयहरूका लागि आर्थिक रूपमा पनि लाभदायक विकल्प बनेको छ । साथै पुराना गाडी साटेर नयाँ दिगो डाँफे खरिद गर्न सकिने एक्सचेन्ज सुविधा पनि उपलब्ध भएको दिगोले जनाएको छ । ५ वर्षभन्दा लामो समयदेखि नेपाली सडकमा सफलतापूर्वक सञ्चालन हुँदै आएको यो भ्यानले ४ लाख किलोमिटर भन्दा बढी यात्रा पूरा गरिसकेको छ । दिगो डाँफे पूर्ण रूपमा मेटल बडीबाट निर्मित भएकाले बलियो र टिकाउ छ । यसमा रहेको एबीएस र ईबीडीसहितको उन्नत ब्रेकिङ प्रणालीले आकस्मिक परिस्थितिमा सुरक्षित ब्रेकिङ सुनिश्चित गर्छ । नेपालका विविध भूगोललाई ध्यानमा राख्दै यसको १८८ मिमी ग्राउन्ड क्लिरेन्स राखिएको छ । ६० किलोवाटको शक्तिशाली मोटरको साथमा यो भ्यान स्कूल यातायातको लागि एकदमै भरपर्दो साबित भएको छ । एक पटकको चार्जमा दिगो डाँफेले ३०० किलोमिटरको रेन्ज प्रदान गर्छ । यसमा रहेको सीएटीएल निर्मित लिथियम आयन फस्फेट ब्याट्रीले उच्च कार्यक्षमता र टिकाउपन प्रदान गर्ने दिगोले जनाएको छ । डिजल र पेट्रोलमा निर्भरता घटाउँदै विद्युतीय स्कुल भ्यानको प्रयोगले विद्यालयलाई केवल आर्थिक रूपमा मात्र होइन, वातावरणीय रूपमा पनि फाइदा पुर्याउँछ ।
गुगलद्वारा अमेरिकी प्रयोगकर्ताका लागि ‘गल्फ अफ मेक्सिको’ नाम ‘गल्फ अफ अमेरिका’ मा परिवर्तन
काठमाडौं । गुगलले सोमबार राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको कार्यकारी आदेशको पालना गर्दै संयुक्त राज्य अमेरिकाभित्र यसको नक्सा प्लेटफर्म प्रयोग गर्नेहरूका लागि ‘गल्फ अफ मेक्सिको’ को नाम ‘गल्फ अफ अमेरिका’ मा परिवर्तन गरेको छ । संयुक्त राज्य अमेरिका बाहिरका प्रयोगकर्ताहरूले अन्य विवादित स्थानहरूको जस्तै ‘गल्फ अफ मेक्सिको’ को मौलिक र नयाँ दुवै नाम देख्नसक्ने गुगलले एक ब्लग पोस्टमा लेखेको छ । ‘अमेरिकामा नक्सा प्रयोग गर्ने मानिसहरूले ‘गल्फ अफ अमेरिका’ देख्नेछन् र मेक्सिकोका मानिसहरूले ‘गल्फ अफ मेक्सिको’ देख्नेछन् । अरू सबैले दुवै नाम देख्नेछन्’, गुगलले लेखेको छ । गुगलले भौगोलिक नाम सूचना प्रणालीमार्फत आधिकारिक अमेरिकी सरकारी भौगोलिक पदनामहरूको पालना गर्ने आफ्नो नीतिसँग यो परिवर्तन मेल खाने बताएको छ । पद सम्हालेपछि ट्रम्पले ‘गल्फ अफ मेक्सिको’ को नाम परिवर्तन गर्ने मात्र नभई अमेरिकाको सबैभन्दा अग्लो शिखर डेनालीको नाम पूर्ववत् माउन्ट म्याकिन्ले गर्ने कार्यकारी आदेशहरूमा हस्ताक्षर गरेका थिए । सन् २०१५ मा तत्कालीन राष्ट्रपति बाराक ओबामाले अलास्का पर्वतलाई डेनालीको रूपमा आधिकारिक मान्यता दिएका थिए । यो नाम अलास्काका आदिवासीहरूले शताब्दीयौँदेखि प्रयोग गर्दै आएका थिए । ट्रम्पको पुनःनामकरणले डेनाली नाम कायम राख्न लामो समयदेखि वकालत गर्दै आएका अलास्काका आदिवासी समूहहरूको आलोचना र मेक्सिकोसँग कूटनीतिक चिन्ता उब्जाएको छ । मेक्सिकोका राष्ट्रपति क्लाउडिया सेनबामले सन् १८४८ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाले आफ्नो देशको एक तिहाइ भाग कब्जा गर्नुभन्दा पहिलेको नक्सातिर औँल्याउँदै संयुक्त राज्यलाई ‘मेक्सिकन अमेरिका’ भन्न सुझाव दिएका छन् । रासस
