विज्ञ अर्थमन्त्रीको ठहरः अर्थतन्त्रमा व्यापक अराजकता, बैंकको कर्जाले आर्थिक वृद्धि दरमा योगदान गरेन
काठमाडौं । अर्थमन्त्री डा. युवराज खतिवडाले अर्थतन्त्रमा व्यापक अराजकता देखिएको ठहर गरेका छन् । अर्थतन्त्रको वर्तमान अवस्था समेटिएको श्वेत पत्र जारी गर्दै अर्थमन्त्री डा. खतिवडाले भनेका छन–श्रोतको अनिश्चितताबीच तयार पारिएको बजेट कार्यान्वयन हुन नसक्ने र गैर बजेटरी खर्च वृद्धि हुने प्रवृत्तिले सार्वजनिक वित्त व्यवस्थापन चुनौतीपुर्ण बनेको छ । वित्तिय अनुशासनका सिमा निर्ममतापूर्वक तोडिएका छन् ।’ उनले बजेट अनुशासन उल्लंघन भएकाले सरकारी ढुकुटी रित्तो अवस्थामा पुगेको पनि बताए । विज्ञ अर्थमन्त्री डा. खतिवडाले बैंक तथा वित्तिय संस्थाहरुको पुँजी परिचालनले आर्थिक विकासमा सहयोग नगरेको आरोप पनि लगाए । अर्थमन्त्री डा. खतिवडाले बैंक तथा वित्तिय क्षेत्रले लगानी गरेको कर्जाको छानविन गर्ने समय आएको पनि बताए । ‘बैंकको कर्जाले अर्थतन्त्रमा राम्रो प्रभाव पारेन्, आर्थिक वृद्धिदरमा असर गरेनन्, अब बैंक तथा वित्तिय संस्थाहरुको कर्जालाई विवेकशिल ढंगले उपयोग गर्नु पर्छ, आर्थिक वृद्धिदर बढाउने मुल क्षेत्रमा कर्जा बढाउनु पर्छ’, डा. खतिवडाले श्वेतपत्र जारी गर्दै भने । उनले निजीकरणको अभ्यास मुलतः असफल भएको बताउँदै अध्ययन गरेर मात्रै सरकारी उद्योग तथा संस्थानहरुको व्यवस्थापन गर्ने पनि श्वेत पत्रमा लेखेका छन् । निजीकरण गरिएका उद्योग तथा संस्थानहरुले राजश्व संकलनमा कुनै योगदान गरेको पनि श्वेत पत्रमा लेखिएको छ । अर्थमन्त्री डा. खतिवडाले अनौपचारिक अर्थतन्त्र बढेकाले राजश्व संकलन समेत प्रभावित बनेको बताए । उदारीकरणका नाममा भन्सार दरबन्दीहरु घटाइएको तर आन्तरिक राजश्वको श्रोत खोज्न भने असफल भएको निष्कर्ष पनि निकालेका छन् । उनले कर प्रशासनले राजश्वको नयाँ श्रोत खोज्न कुनै कसरत नगरेको आरोप पनि श्वेत पत्रमा लगाएका छन् ।
आईएमई जनरल इन्स्योरेन्सले ८० प्रतिशत हकप्रद जारी गर्ने, अनुमति माग्दै पुग्यो धितोपत्र बोर्ड
काठमाडौं । आईएमई जनरल इन्स्योरेन्स लिमिटेडले सेयरधनीको लागि ८० प्रतिशत हकप्रद निष्कासन गर्ने भएको छ । कम्पनीले अंकित मूल्य १०० रुपैयाँको दरले ४३ लाख २० हजार कित्ता सेयर निष्कासन गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको हो । कम्पनीले हालै धितोपत्र बोर्डमा निवेदन दिएर ४३ करोड २० लाख रुपैयाँ बराबरको हकप्रद निष्कासन गर्ने अनुमति मागेको हो । बोर्डको अनुमति पाए पश्चात इन्स्योरेन्सले ग्लोबल आईएमई क्यापिटल लिमिटेड मार्फत सो मात्राको हकप्रद निष्कासन गर्ने छ । हाल कम्पनीको चुक्ता पुँजी ५४ करोड रुपैयाँ रहेको छ । ८० प्रतिशत हकप्रद पश्चात कम्पनीको पुँजी ९७ करोड २० लाख रुपैयाँ नाघ्ने छ । पछिल्लो समय कम्पनीको सेयर मूल्य प्रतिकित्ता ७४० रुपैयाँमा कारोबार भएको छ ।
बैंकको लगानी अनुत्पादक क्षेत्रमा बढी प्राथमिकता प्राप्त जलविद्युतमा न्युन
काठमाडौं । यो वर्ष राज्यको प्राथमिकता प्राप्त क्षेत्र जलविद्युतमा ६८ अर्ब रुपैयाँ मात्र लगानी भएको छ । यो लगानी कुल कर्जाको ३ प्रतिशत मात्र हो । चालु आर्थिक वर्षको ६ महिनामा बैंक तथा वित्तीय संस्थाले २२ खर्ब ४३ अर्ब रुपैयाँ कर्जा प्रवाह गरेका छन् । यस्तै कृषि क्षेत्रमा ५.३ प्रतिशत अर्थात १ खर्ब २० अर्ब लगानी भएको छ । उत्पादनशिल क्षेत्रमा १६.३ र निर्माण क्षेत्रमा १०.३ प्रतिशत कर्जा प्रवाह भएको अर्थ मन्त्रालयले जनाएको छ । बैंकको कर्जा लगानी उत्पादनशिल र आयआर्जनको क्षेत्रमा भन्दा कम योगदान भएका क्षेत्रमा हुदै आएको अर्थमन्त्री डा. युवराज खतिवडाले बताएका छन् । उनले बैंकको कर्जा लगानी कृषि, उद्योगलगायत उत्पादनमुलक क्षेत्रमा भन्दा पनि उत्पादन नहुने र रोजगारी सिर्जना कम हुने क्षेत्रमा बढी भएकलो वित्तीय स्रोत विवेकपुर्ण ढंगले हुन नसकेको उनको ठम्याइ छ । यस्तै बैंकको शाखा विस्तार तिब्र गतिमा भएपनि अझै पनि एउटा शाखाले ९ हजार जनसंख्यालाई वित्तीय सेवा दिनुपर्ने वाध्यात्मक अवस्था रहेको उनले औल्याएका छन् । कुल ४० प्रतिशतले बैंकिङ सेवा उपयोग गरेपनि कर्जा भने ५ प्रतिशतले मात्र पाएका छन् । ७५३ स्थानीय तह मध्ये ३७९ मा मात्रै बैंकको सेवा पुगेको छ ।
“नेपालको अर्थतन्त्र चुनौतीपूर्ण”
काठमाडौं । अर्थमन्त्री डा युवराज खतिवडाले देशको वर्तमान आर्थिक स्थितिको सम्बन्धमा जानकारी गराउँदै अर्थतन्त्र चुनौतीपूर्ण रहेको बताएका छन् । अर्थमन्त्री डा खतिवडाले स्वेतपत्र जारी गर्दै स्रोतको बजेटमा खर्च गर्न निकै कठिनाइ रहेको उल्लेख गरेका छन् । पूँजी परिचालन उचित रूपमा हुन नसकेको जानकारी गराउँदै उनले भने, “ठूला आयोजना निर्धारित समय र लागतमा निर्माण पूरा हुन सकेका छैनन्, उत्पादनमुखी भन्दा वितरणमुखी कार्यक्रम बढी देखिएका छन् ।” सरकारले सन् २०२२ सम्म मुलुकलाई विकासशील राष्ट्रमा पुर्याउने लक्ष्य राखेको उल्लेख गर्दै उक्त लक्ष्य हासिल गर्न सबै पक्ष लाग्नुपर्ने देखिन्छ । रोजगारीमूलक र उत्पादनमूलक क्षेत्रको लगानी संकुचनसँगै थप चुनौती थपिएको बताउँदै अर्थमन्त्री डा खतिवडाले उद्योग क्षेत्र प्रतिस्पर्धी हुन नसकेको बताए । उनले भने, “सरकारी लगानीका उद्योग घाटामा छन्, नेपालको श्रम बजारमा बेरोजगार बढ्दै गएको छ । ग्रामीण क्षेत्रमा वित्तीय परिचालन आवश्यक रूपमा पुग्नसकेका छैनन् । तरलतामा चाप बढदै गएको छ ।” पूँजी बजार धितोपत्रमा मात्र सीमित रहेको उल्लेख गर्दै उनले बैठकमा शेयर मूल्य प्रभावित भएको र समग्र अर्थतन्त्र आयातमुखी बनेको बताए । तयारी बिना बजेट विनियोजन गर्ने, आर्थिक वर्षको अन्तिम महिनामा विकासका काम गरेर खर्च गर्ने प्रवृत्ति देखिएको उल्लेख गर्दै अर्थमन्त्री डा खतिवडाले राष्ट्रसेवक कर्मचारीको निवृत्तीभरणमा धेरै लगानी भएको बताएका छन् । सार्वजनिक संस्थानमा सरकारले गरेको लगानीको मूल्य नपाएको भन्दै उनले सार्वजनिक संस्थानमा तलबभत्ता र अवकाशको रकम दिन बाँकी रहेको जानकारी गराएका छन् । विदेशीको नेपालप्रतिको सद्भाव रहेको भन्दै उनले सूचना प्रविधिको विकास गरी आर्थिक समृद्धि गर्न सकिने धारणा व्यक्त गरेका छन् ।
एनआईसी एशियाकोे शाखारहित बैंकिङ्ग सेवा इलामको गोदकमा
काठमाडौं । एनआईसी एशिया बैंक लिमिटेडले चौँथो शाखारहित बैंकिङ्ग सेवा इलामको गोदकबाट संचालनमा ल्याएको छ । बैंकले ग्रामीण तथा दुर्गम जिल्लाहरुमा समेत आफ्नो सशक्त उपस्थिति स्थापित गर्दै गाउँगाउँमा वित्तीय पहुँच तथा वित्तीय सबलीकरणको लागि उक्त सेवाको शुरुवात गरेको छ । सो शाखारहित बैंकिङ्ग सेवाको उद्घाटन इलाम नगरपालिकाका मानव अधिकार निगरानी समितीका अध्यक्ष चन्द्रमणि गौतमले गरेका छन् । साथै, उक्त सेवा संचालनको लागि बैंकले प्रतिनिधिको रुपमा धर्ममणि गौतमलाई नियुक्त गरेको छ । बैंकले १८७ शाखा सहित १९० एटिएम मार्फत बैंकिङ्ग सुविधा दिँदै आएको छ ।
राजस्वले चालु खर्च धान्न सक्दैन–अर्थमन्त्री
काठमाडौं । राजस्वले मुलुकको चालु खर्च धान्न नसक्ने भएको छ । मुलुको वर्तमान आर्थिक अवस्था सम्बन्धि स्वेत पत्र जारी गर्दै अर्थमन्त्री डा. युवराज खतिवडाले राजश्वले मुलुकको चालु खर्च धान्न नसक्ने जानकारी दिए । उनका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको कुल विनियोजनमा मुलुकको चालु खर्च रू ८०४ अर्ब रहेको छ । जुन चालु वर्षको प्रक्षेपित राजश्वकाकाे अनुमानमा ११० प्रतिशत हो । ‘हामीले अपानइएको सरकारी वित्त तथ्याङ्क प्रणाली अनुसार पूँजी निर्माण गर्ने कतिपय कार्यक्रमहरुको वर्गीकरण पनि चालुतर्फ हुने भएकोले नधान्ने देखिएको हो,’ उनले भने ‘तथापि साधारण खर्च भने राजस्वको झण्डै ६० प्रतिशत हुने गरेको छ ।’ जुन नेपाल जस्तो सार्वजनिक लगानीमार्फत द्रुत पूँजी निर्माण गर्नुपर्ने मुलुकका लागि निकै उच्च रहेको उनको भनाइ छ ।
नेपालको समग्र अर्थतन्त्र आयातमुखी, विदेशबाट १७ अर्बको चामल र ७ अर्बको तरकारी
काठमाडौं । अर्थमन्त्री डा. युवराज खतिवडाले पछिल्लो समयमा मुलुको समग्र अर्थतन्त्र आयातमुखी भएको बताएका छन् । मुलुकको आर्थिक अवस्थाका बारेमा शुक्रबार मन्त्रालयमा पत्रकार सम्मेलन गरी आयातले अर्थतन्त्रलाई भयावह अवस्थामा पुर्याएको जानकारी गराएका छन् । उत्पादन संरचना नै आयातमुखी हुनु र रेमिट्यान्स आप्रवाहले अर्थतन्त्रलाई बढी उपभोगमुखी बनाउदा आयात बढेको उनले जानकारी दिएका हुन् । युवा जनशक्ति वैदेशिक रोजगारीमा आश्रित हुनुपर्ने वाध्यताले आन्तरिक उत्पादन र उत्पादकत्वमा भारी गिरावट आउदा आयात बढेको अर्थमन्त्रीको ठहर छ । खाद्यान्न, लताकपडा, विलासिताका वस्तु, औषधी र इन्धनलगायत अत्यावश्यक वस्तु आयातमा निर्भर रहेको उनले जानकारी दिए । ५ वर्षयता इन्धन १५ र खाद्यन्न आयात १४, सवारीसाधा र सोको पाटपुर्जाको १२ र सुनचाँदीको हिस्सा ५ प्रतिशत रहेको उनले बताए । यस्तै पछिल्लो समयमा विद्युत आयात बढेर हिस्सा १ प्रतिशत पुगेको छ । नेपालमै उत्पादन हुने आधाभुत खाद्यवस्तुको आयात बढ्दै जानु चिन्ताको विषय भएको उनले बताएका छन् । चालु आर्थिक वर्षको ७ महिनामा १७ अर्बको चामल, १३ अर्बको खानेतेल , ७ अर्बको तरकारी र ३ अर्ब रुपैयाँको फलफुल आयात भएको छ ।
‘मुलुकको जीडीपीमा उद्योग क्षेत्रको हिस्सा ४ प्रतिशत घट्यो’
काठमाडौं । अर्थमन्त्री डा. युवराज खतिवडाले मुलुकको उद्योग क्षेत्र प्रतिस्पर्धी बन्न नसकेको बताए । मुलुकको वर्तमान आर्थिक अवस्थाको सम्बन्धि स्वेतपत्र जारी गर्दै उनले मुलुकमा उद्योग क्षेत्र प्रतिस्पर्धी बन्न नसकेको बताएका हुन् । ‘व्याप्त राजनीतिक संक्रमण र सोको उपजका रुपमा रहेको बन्द, हड्तालका कारण उद्योगहरु बन्द अवस्थामा पुगेको थियो,’ उनले भने ‘मुलुक विना औद्योगिकिकरणको अवस्थाबाट गुज्रिरहेको छ ।’ कुल ग्रार्हस्थ्य उत्पादमा(जीडीपी) औद्योगिक उत्पादको हिस्सा २० वर्ष अघि करिब १० प्रतिशत रहेकोमा हाल आएर ६ प्रतिशतभन्दा कममा सिमित भएको उनले जानकारी दिए । पछिल्लाे सममयमा विद्युत आपूर्तिमा सहज भएपनि कारोबार लागत बढ्नु, बजार विकास नहुनु लगायतको कारण प्रतिस्पर्धी क्षमतामा ह्रास आएको उनको भनाइ । उनका अनुसार अहिले पनि अधिकांश स्थापना भएका उद्योहरु बन्द या घाटामा गइरहेको छ ।
