राजनीति

काठमाडौं । नेकपा एमालेका उपमहासचिव योगेश भट्टराईले प्रतिनिधिसभा निर्वाचन २०८२ को निराशाजनक परिणामपछि पार्टीभित्र व्यापक समीक्षा र रूपान्तरणको बहस सुरु गरेका छन् । फागुन २१ गते सम्पन्न प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०८२ को अन्तिम परिणाम सार्वजनिक भएसँगै एमालेले अपेक्षाकृत कमजोर प्रदर्शन गरेपछि भट्टराईले देश तथा प्रवासमा रहेका कार्यकर्ता, बुद्धिजीवी र समर्थकहरूसँग प्रत्यक्ष सुझाव मागेका हुन् । उनले सार्वजनिक अपिल जारी गर्दै एमाले जस्तो लोकप्रिय र सुदृढ संगठन भएको पार्टी किन कमजोर अवस्थामा पुग्यो भन्ने विषयमा वस्तुनिष्ठ समीक्षा आवश्यक रहेको बताएका छन् । समीक्षा आग्रहभन्दा माथि उठेर हुनुपर्ने उनको भनाइ छ । भट्टराईले पार्टीको एकता, रूपान्तरण, पुनर्गठन र पुनर्जागरणका लागि नयाँ संकल्प आवश्यक रहेको औंल्याएका छन् ।  उनले समीक्षामार्फत जिम्मेवारी किटान र जवाफदेहिताको प्रश्न समाधान गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् । उनले सुझावका लागि तीन प्रमुख विषय पनि अघि सारेका छन् । उनले निर्वाचनमा कमजोर परिणाम आउनुका आन्तरिक र बाह्य कारणहरूसमेत माग गरेका छन् ।  एमालेका सबल, कमजोर पक्ष र भविष्यको सम्भावनाबारे समेत उपमहासचिव भट्टराईले सुझाव माग गरेका हुन् ।

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसको संसदीय दलको नेतृत्व चयन प्रक्रिया अघि बढ्दै गर्दा पार्टीभित्र शक्ति सन्तुलन स्पष्ट हुँदै गएको छ । पछिल्लो आन्तरिक समीकरण अनुसार पार्टीका चौधौं महाधिवेशनका सभापति शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको समूहले संसदीय दलमा बहुमत सुरक्षित गर्ने संकेत देखिएको छ ।  अझ रोचक पक्ष के छ भने देउवा समूहलाई अर्का नेता डा. शेखर कोइरालाको साथ समेत प्राप्त भएको छ । डा. कोइरालाको साथले देउवा पक्षको समीकरणलाई अझ मजबुत बनाएको नेता जितजँग बस्नेतको दाबी छ । यस अवस्थाले संसदीय दलको नेतामा देउवाले समर्थन गरेको उम्मेदवार निर्वाचित हुने सम्भावना उच्च बनेको देउवा निकट नेताहरू बताउँछन् । प्रतिनिधि सभामा नेपाली कांग्रेसका कुल ३८ सांसद रहेका छन्, तीमध्ये २१ जना सांसद देउवा–कोइराला पक्षमा उभिएको दाबी देउवा पक्षको छ । यसले संसदीय दलको नेतृत्व चयनमा यो समूह निर्णायक अवस्थामा पुगेको देखिन्छ । यता दोस्रो विधान महाधिवेशनवाट सस्थापनपक्षको नेतृत्व गरिरहेका सभापति गगनकुमार थापाको समूहमा भने १६ जना सांसद खुलेको र अरू पनि खुल्दै जाने थापा पक्षीय एक नेताले जानकारी दिए ।  देउवा–कोइराला समीकरण कसरी बलियो बन्यो ? कांग्रेसभित्र लामो समयदेखि देखिँदै आएको गुटगत राजनीति यसपटक पनि संसदीय दलको चुनावमा निर्णायक बन्ने देखिन्छ । चौधौं महाधिवेशनपछि बनेको शक्ति सन्तुलनमा देउवा र कोइराला समूहबीचको सहकार्यले नयाँ आयाम पाएको डा. कोइराला निकट पदाधिकारीले बताए । विगतमा फरक–फरक धारमा देखिएका यी दुई समूह अहिले एउटै मोर्चामा उभिनु गगन थापा समूहका लागि चुनौतीपूर्ण बनेको उनको ठहर छ । विशेषगरी कोइराला समूहका सांसदहरू देउवाको पक्षमा उभिँदा थापा समूहको अंकगणित कमजोर भएको देखिन्छ । कोइरालाको समर्थनले देउवा समूहलाई संख्यात्मक बहुमत दिएसँगै पार्टीभित्रको वैधानिकता र वरिष्ठताको आधारमा समेत बलियो बनाएको ती पदाधिकारीले जानकारी दिए । सांसदहरूको खुल्दै गएको धार संसदीय दलको नेतृत्व चयन नजिकिँदै जाँदा सांसदहरू आफ्नो धार स्पष्ट पार्न थालेका छन् । मुस्ताङका सांसद योगेश गौचन केही समयसम्म तटस्थ मानिएपनि अन्ततः कोइराला समूहमा खुलेका छन् । यस्तै, पाल्पाका सन्दीप रानाले देउवा समूहलाई समर्थन गर्ने वचन दिएका छन् । अर्कोतर्फ रसुवाका मोहन आचार्य भने थापा समूहको पक्षमा उभिने बताएका छन् । यसले दुवै समूहबीचको प्रतिस्पर्धा अझ रोचक बनेको छ । प्रत्यक्ष निर्वाचित सांसदहरूमा देउवा समूहको प्रभाव उल्लेखनीय देखिएको छ । सुर्खेतका विष्णुबहादुर खड्का, मनाङका टेकबहादुर गुरुङ र हुम्लाका जयपति रोकाया खुलेर देउवाको पक्षमा उभिएका छन् । यिनीहरूको समर्थनले देउवा समूहको आधार अझ बलियो बनाएको छ । यसको विपरीत थापा समूहले पनि केही प्रभावशाली सांसदहरूको समर्थन पाएको छ । इलामका निस्कल राई, सोलुखुम्बुका प्रकाशमान सिंह कार्की, रौतहटका डा. फिरदोस आलम, कपिलवस्तुका अभिषेक प्रताप साह लगायतका सांसद थापाको पक्षमा उभिएका छन् । यस्तै, दैलेखकी बासना थापा, बाजुराका जनकराज गिरी, पाँचथरका नरेन्द्रकुमार केरुङ, तेह्रथुमका सन्तोष सुव्वा, मुगुका खड्ग शाही, अछामका भरतकुमार स्वाँर र डोटीका भरतबहादुर खड्का समेत थापा पक्षमा देखिएका छन् । प्रत्यक्ष निर्वाचित सांसदहरूमध्ये कोइराला समूहबाट स्पष्ट रूपमा खुलेका एक मात्र सांसद मुस्ताङका योगेश गौचन रहेको कोइराला समूहले बताएको छ ।  समानुपातिकतर्फ पनि देउवा समूहको पकड बलियो देखिएको छ । यस समूहलाई समर्थन गर्ने सांसदहरूमा मदनकृष्ण श्रेष्ठ, डा. गंगालक्ष्मी अवाल, सुशीला ढकाल आचार्य, गीता गुरुङ, सीता थपलिया, हरिनादेवी कामी, पवित्रा विक, निनु कुमारी कर्ण र शाहजहाँ खातुन रहेको नेताहरूको दाबी छ । कोइराला समूहका समानुपातिक सांसदहरूमा रुक्मिणी कोइराला, रीना केसी, गीता कुमारी सेन्दाङ, डा. प्रमिला कुमारी गच्छादार, डा. चन्द्रमोहन यादव र रेखा कुमारी यादव रहेका छन् ।  थापा समूहले भने समानुपातिकतर्फ अर्जुननरसिंह केसी, रेनुका काउछा, कालीबहादुर सहकारी र मकनमाया विकको समर्थन पाएको छ । संख्यात्मक हिसाबले यो समर्थन देउवा–कोइराला समूहको तुलनामा कम देखिन्छ । आन्तरिक राजनीति र नेतृत्वको लडाइँ कांग्रेसभित्रको यो प्रतिस्पर्धा केवल संसदीय दलको नेतृत्वमा सीमित मात्रै छैन, यसले आगामी महाधिवेशन, पार्टीको भावी दिशामा समेत प्रभाव पार्ने निश्चित छ । देउवा–कोइराला गठबन्धनले जित हासिल गरेमा पार्टीमा परम्परागत नेतृत्वको निरन्तरता रहने देखिन्छ । गगन थापा समूह भने पार्टीमा पुस्तान्तरण, नीतिगत सुधार र नयाँ नेतृत्वको आवश्यकता औंल्याउँदै आएको छ । त्यसैले यो प्रतिस्पर्धालाई पुरानो भर्सेस नयाँ धारको संघर्षको रूपमा समेत हेरिएको छ । हालको समीकरणलाई हेर्दा नेपाली कांग्रेसको संसदीय दलको नेतृत्वमा देउवा–कोइराला गठबन्धन स्पष्ट रूपमा अगाडि देखिएको छ । ३८ सांसदमध्ये २१ जनाको समर्थन सुरक्षित गर्नु आफैमा निर्णायक संकेत भएको नेताहरूले बताएका छन् । यद्यपि थापा समूहले अन्तिम समयसम्म समीकरण बदल्ने प्रयास जारी राख्ने बताएको छ । थापा समूहका नेता रामप्रसाद अधिकारी बताउँछन् ।

काठमाडौं । नेपाली कांग्रेसले सभापति गगन थापाको राजीनामा स्वीकार नगर्ने निर्णय गरेको छ । पार्टीको केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकले वर्तमान परिस्थितिमा नेतृत्व परिवर्तन उपयुक्त नदेखिएको निष्कर्ष निकाल्दै थापालाई नै निरन्तर जिम्मेवारीमा राख्ने निर्णय गरेको हो ।  निर्वाचन परिणामको नैतिक जिम्मेवारी वहन गर्दै थापाले गत बुधबार उपसभापति विश्वप्रकाश शर्मा समक्ष राजीनामा पत्र बुझाएका थिए । त्यसपछि उक्त विषय केन्द्रीय कार्यसमितिको बैठकमा प्रवेश गरी विस्तृत छलफल भएको थियो ।  उनको राजीनामाबारे कांग्रेसको केन्द्रीय समिति बैठकमा शुक्रबार र आइतबार सदस्यहरुले आआफ्नो राय राखेका थिए । अधिकांश सदस्यले राजीनामा अस्विकृत गर्नुपर्ने धारणा राखेपछि बैठकले राजीनामा स्वीकृत गर्न अस्विकृत गरेको हो ।  आइतबार बसेको बैठकपछि पार्टीका प्रवक्ता देवराज चालिसेले सभापति थापाको राजीनामा अस्वीकार गरिएको जानकारी दिए । उनका अनुसार बैठकले निर्वाचनमा आएको हारलाई केवल नेतृत्वको कमजोरीका रूपमा नभई संरचनागत सीमितता र पार्टीको नियन्त्रणभन्दा बाहिर रहेका परिस्थितिसँग जोडेर हेरेको छ । प्रवक्ता चालिसेका अनुसार अहिलेको जटिल राष्ट्रिय परिवेशमा थापाको नेतृत्व अझै आवश्यक रहेको निष्कर्ष बैठकले निकालेको हो । राजीनामा स्वीकृत गरिए पार्टीभित्र अनावश्यक अस्थिरता उत्पन्न हुने, अन्योल बढ्ने र कार्यकर्ताको मनोबल कमजोर बन्न सक्ने आकलन गर्दै केन्द्रीय कार्यसमितिले त्यसलाई अस्वीकार गरेको उनले बताए ।   उनले सभापतिको राजीनामालाई बाध्यकारी भन्दा पनि नैतिक तथा स्वेच्छिक कदमका रूपमा व्याख्या गर्दै त्यसप्रति सम्मान व्यक्त गरिएको, तर पार्टीको समग्र हितलाई ध्यानमा राखेर स्वीकृत नगरिएको स्पष्ट पारे ।  गत पुसमा सम्पन्न विशेष महाधिवेशनबाट गगन थापा कांग्रेसको नेतृत्वमा आएका थिए । तर, फागुन २१ गते भएको प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा पार्टीले अपेक्षाअनुसार परिणाम ल्याउन नसकी ३८ सिटमा सीमित भएको थियो । त्यसपछिको समीक्षा क्रममा सभापति थापाले हारको जिम्मेवारी लिँदै राजीनामा दिएका थिए ।  अब पार्टीलाई आगामी १५औँ महाधिवेशनतर्फ व्यवस्थित ढंगले अघि बढाउन वर्तमान नेतृत्वकै निरन्तरता आवश्यक रहेको निष्कर्षसमेत बैठकले निकालेको प्रवक्ता चालिसेले जानकारी दिए । अब १५औं नियमित महाधिवेशनको नेतृत्व थापाले नै गर्नेछन् । पार्टीले उनको राजीनामा अस्विकृत गरेसँगै अब उनी सभापति कायम नै भएका छन् ।  बैठकले विभिन्न आधारहरूलाई ध्यानमा राख्दै राजीनामा अस्वीकार गर्ने निर्णय गरेको बताएको छ । निर्वाचन पराजयका प्रमुख कारणहरू संरचनागत समस्या तथा नियन्त्रणबाहिरका परिस्थितिहरू रहेको, वर्तमान जटिल राष्ट्रिय परिस्थितिमा सभापति थापाको नेतृत्व अझ आवश्यक रहेको र राजीनामा स्वीकार गर्दा पार्टीभित्र अनावश्यक अस्थिरता, अन्योल तथा कार्यकर्ताको मनोबलमा गिरावट आउने सम्भावना रहेको, राजीनामा बाध्यकारी नभई नैतिक र स्वेच्छिक विषय भएकाले यसको सम्मान गर्दै अस्वीकार गर्नु उपयुक्त देखिएकोले बताएको छ ।  यस्तै, सामूहिक जिम्मेवारीको सिद्धान्त तथा पार्टी नेतृत्वको स्थायित्वको आवश्यकताको सिद्दान्तमा आधारित रहेकोले, विशेष महाअधिवेशन पश्च्यात प्रारम्भ गरिएको सुधार कार्यक्रम (कांग्रेस  २.०) कार्यान्वयनको निरन्तरता आवश्यक रहेकोले, पार्टीलाई आगामी १५औँ महाधिवेशनतर्फ केन्द्रित गर्नुपर्ने आवश्यकता भएकोले र केन्द्रीय कार्यसमितिको पूर्ण बैठकबाट सर्वसम्मत निर्णय भएकोले राजीनामा अस्विकृत गरिएको उल्लेख गरेको छ ।