समाज : जीवनशैली

एजेन्सी । कोहिनूर र यसको अमूल्यताको कथा सबै भारतीयहरूलाई थाहा छ। बेलायती राजा चार्ल्सको राज्याभिषेक नजिकिँदै गर्दा फेरि एकपटक कोहिनूर चर्चामा छ । मूल्यमा मात्र नभएर गहनाको सुन्दरताले पनि तिनीहरूलाई अमूल्य बनाउँछ। पढ्नुहोस् संसारका दश प्रख्यात गहनाहरू जसको चमक कहिल्यै ओइलाउँदैन। एटलाको क्रस १९२० मा लन्डनका जौहरी जेरार्डले अटालाको क्रस बनाएका थिए । गत महिना रियालिटी स्टार किम कार्दशियनले यसलाई १.६२ करोडमा किनेका थिए । कुनै समय यो क्रस राजकुमारी डायनाको घाँटीमा सजिएको थियो। नीलमबाट बनेको यो क्रसमा ५.२ क्यारेट हीरा जोडिएको छ। यो राजकुमारी डायनाको मनपर्ने गहना थियो, तर यो गहना उनको कहिल्यै हुन सकेन। विभिन्न अवसरहरूमा यसको मालिक नईम अटालाले राजकुमारी डायनालाई लगाउन दिन्थे । जतिबेला नईम अटाला एस्प्रे र जेरार्डका सीईओ थिए। अक्टोबर १९८७ मा एक परोपकारी कार्यक्रममा डायनाले यसलाई लगाएकी थिइन्। उनले यसलाई बैजनी रंगको मोतीको हारसँग लगाएकी थिइन् । ब्ल्याक डायमंड आरलाव कालो हीरा आँफैमा आकर्षक हुन्छ । तकिया आकारको कालो हीरा ६७.४९ क्यारेटको रहेको छ । एउटा कथा अनुसार १९ औं शताब्दीमा भारतको ब्रह्मा मन्दिरबाट यसको चोरी भएको थियो । तब देखि नै हिरा श्रापित भएको भनिन्छ । चोरी गर्ने व्यक्तिको अकाल मृत्यु भएको त्यसपछि तीन मालिकले आत्महत्या गरेका थिए भन्ने कथन रहेको छ । यसमा नादिया भिगिन ओर्लोभ नामकी एक रूसी राजकुमारी, उनको आफन्त र अमेरिकामा हीरा आयात गर्ने व्यापारी जी डब्लु पेरिस समेत सहभागी रहेको बताइन्छ । तर, हालैका केही अनुसन्धानले यी कथाहरूमा प्रश्नचिन्ह खडा गरेको छ । अहिले विज्ञहरुले यो हिरा भारतबाट चोरी भएको र राजकुमारी नादियाको अस्तित्वमाथि पनि प्रश्न उठाइरहेका छन्। ला पेरेग्रीना सन् १५७६ मा दक्षिण अमेरिकी देश पानामामा फेला परेको ‘ला पेरेग्रीना’ नामको नासपतीको आकारको यो मोती यसको कथा जत्तिकै मनमोहक छ । यसलाई संसारकै आकर्षक मोती मानिन्छ । यो ५०.५६ क्यारेटको मोती स्पेनका फिलिप द्वितीयले आफ्नी श्रीमती इंग्ल्याण्डकी रानी मेरी (१) को लागि किनेका थिए । त्यसबेलादेखि यो अमूल्य मोती स्पेनको शाही परिवारको धेरै पुस्तामा रहँदै आएको थियो । त्यसपछि यो मोती फ्रान्सका शासक नेपोलियनका भाइ जोसेफ बोनापार्टको हातमा पर्यो। लामो समयपछि अर्थात् १९६९ मा हलिउडकी चर्चित अभिनेत्री एलिजाबेथ टेलरका लागि अभिनेता रिचर्ड बर्टनले किनेका थिए । ला पेरेग्रिनालाई सन् २०११ मा न्यूयोर्कको लिलामी घर क्रिस्टीजले १ अर्ब ५४ करोडमा बेचेको थियो । यो प्राकृतिक मोतीको लागि तिरेको सबैभन्दा उच्च मूल्य थियो। होप डायमन्ड होप डायमन्ड अँध्यारो विगतका लागि चिनिने अर्को श्रापित हीरा होप डायमन्ड हो। यसलाई अमेरिकाको स्मिथसोनियन संग्रहालयको राष्ट्रिय रत्न संग्रह मध्ये विशेष रुपमा लिइन्छ । यो ४५.५२ क्यारेटको एकदमै विशेष र दुर्लभ नीलो हीरा हो। जब यो पराबैंगनी प्रकाशमा पर्दा यसको रंग रुबी रातो हुन्छ। यसले यसलाई थप रहस्यमय बनाउँछ। यसको इतिहासको रोचक कथा सन् १९६६ मा आएको कार्ल शुक्ररको पुस्तक ‘द अनएक्सप्लेन्ड’ मा रेकर्ड गरिएको छ । कथा अनुसार एक हिन्दू पुजारीले यसलाई मन्दिरको मूर्तिबाट बेइमानी गरेर हटाएका थिए । सन् १६६८ मा फ्रान्सका सम्राट लुइस चौधौंले किनेका थिए र फेरि फ्रान्सेली क्रान्तिको बेला कसैले यसको चोरी गर्यो । यो हिराबाट फ्रान्सका सम्राट र उनकी रानीलाई श्राप लागेको बताइन्छ। गहना ब्रान्ड कार्टियरले सेतो हीराको हारमा द होपलाई सेट गरेर सन् १९१२ मा एभलिन वाल्श म्याक्लिनलाई बेचिएको थियो । सन् १९५८ सम्म यो हीरा जौहरी ह्यारी विन्स्टन पुग्यो। त्यही वर्ष उनले स्मिथसोनियन संग्रहालयलाई दान दिएका थिए । वालिस सिम्पसनको प्यान्थर ब्रेसलेट होप डायमन्ड सन् १९३६ मा राजा एडवर्ड आठौंले आफ्नी प्रेमिका वालिस सिम्पसनका लागि इङ्गल्याण्डको मुकुट त्यागेका थिए । धेरै बहुमूल्य हीरा र गहनाहरू उनीहरूको प्रेम कथामा उपहारको रूपमा साटासाट गरिएको पाइन्छ । यी प्रेमीले जीवनभर एकअर्कालाई यस्ता उपहारको वर्षा गर्दै आएका थिए । यी दुईको उपहार सन् २०१० मा सोथबीजले लिलामी गरेको थियो । त्यो लिलामीको मुख्य आकर्षण वालिस सिम्पसनले सन् १९५२ मा उपहारको रूपमा प्राप्त गरेको ब्ल्याक प्यान्थर ब्रेसलेट थियो। हीरा र रत्नले जडित यो ब्रेसलेट पेरिसबाट किनिएको थियो । अमेरिकी गायिका म्याडोनाले वालिस सिम्पसनको जीवनमा आधारित फिल्ममा यो ब्रेसलेट लगाएकी थिइन्, तर अर्बौं खर्चेर किन्ने व्यक्तिको नाम भने अहिलेसम्म सार्वजनिक गरिएको छैन । कोहिनूर कोहिनूर कोहिनूरसँग धेरै भारतीयहरूको भावना जोडिएको पाइन्छ । धेरै भारतीयहरुलाई यसको महिमा थाहा छ। यो १०५.६ क्यारेटको संसारको सबैभन्दा ठूलो हीरा हो। बेलायतको शाही मुकुट सजाउने यो हीरा सबैभन्दा विवादास्पद गहना पनि हो । यो मध्ययुगीन समयमामा दक्षिण भारतमा उत्खनन् भएको मानिन्छ । यसको लिखित अभिलेखहरू १६२८ मा मात्र भेटिएको थियो, जब मुगल सम्राट शाहजहाँ सिंहासनमा आसिन भएका थिए । सन् १७३९ मा इरानका सम्राट नादिर शाहले दिल्ली तर्फ अग्रसर भएर मुगलहरूलाई पराजित गरेका थिए । यसपछि कोहिनूर नादिर शाहको हातमा पुग्यो। नादिर शाहले यसलाई अफगानिस्तान लिएर गए। स्मिथसोनियन पत्रिकाका अनुसार यो बहुमूल्य पत्थर एकपछि अर्को शाही परिवारमा हस्तान्तरित हुँदै गयो र अन्ततः सन् १८१३ मा महाराजा रणजित सिंहको हातमा पुग्यो । त्यतिबेला भारतको बाँकी भागमा ब्रिटिश ईस्ट इन्डिया कम्पनीको शासन थियो। कम्पनीले यो हिराको बारेमा थाहा पाएपछि यसलाई प्राप्त गर्न पहल गर्यो । सन् १८४९ मा यो हीरा पञ्जाबको सिंहासनका दश वर्ष पुरानो उत्तराधिकारीबाट खोसेर रानी भिक्टोरियालाई सुम्पिएको थियो । सन् १८५१ मा इंग्ल्याण्डमा यो हीराको भव्य प्रदर्शनी गरियो । तर, त्यतिबेला धेरै मानिससँग हीरा थिएन। कतिपयले कोहिनूर पनि श्रापित हिरा भएको भनेर हल्ला पनि फैलाए । अहिले यो हीरा बेलायतको शाही परिवारसँग छ तर भारत, पाकिस्तान, इरान र अफगानिस्तानले फिर्ता दिन माग गर्दै आएका छन् । मारी आंत्वानेटको औंठी यो औंठी विश्वका गहनाहरु मध्ये उत्कृष्ट सूचीमा पर्छ । यो कुनै समय फ्रान्सकी रानी मेरीको थियो। पछि बोर्बोन पर्मा परिवारले यसलाई किन्यो। सन् २०१८ मा सोथबीको लिलामीमा सो औंठी धेरै मूल्यमा बिक्री भएको थियो । फिल्मबाट चर्चित हीरा सन् १८७० मा यो हीरा प्रसिद्ध स्टोर टिफनी द्वारा खरिद गरिएको थियो। सन् १९६१ को फिल्म ूब्रेकफास्ट एट टिफनीू को लागि प्रमोशनल तस्बिरहरूमा अभिनेत्री अड्रे हेपबर्न द्वारा लगाएको यो हीरा पछि निकै प्रसिद्ध भयो। यो हीरा हेर्नको लागि उत्कृष्ट थियो। सांस्कृतिक रूपमा मूल्यवान। यो पहेंलो रङको हीरासँग विगतमा केही विचलित सम्झनाहरू जोडिएको मानिन्छ । अहिलेसम्म चार जना महिलाले मात्रै १२८.५४ क्यारेटको हीरा लगाएका छन् । यो सन् १८७७ मा दक्षिण अफ्रिकाको किम्बर्ली खानीबाट निकालिएको थियो। यस खानीमा काला मजदुरहरू अत्यन्तै दयनीय अवस्थामा काम गर्न बाध्य थिए। सन् २०२१ मा वासिङ्टन पोस्टमा प्रकाशित लेखमा लेखिका करेन एटियाले यस्ता हीरालाई ‘ब्लड डायमण्ड’ भनिनुपर्छ भनी लेखिन् । तर किन ? ूहजारौं अफ्रिकीहरूले आफ्नो ज्यान गुमाए र अफ्रिकाका स्रोतहरू लुट्दा धेरै समुदायहरू पूर्ण रूपमा नष्ट भए,ू आटिया भन्छिन्। रानी भिक्टोरियाको मुकुट यो लन्डनको भिक्टोरिया र अल्बर्ट संग्रहालयमा सबैभन्दा प्रसिद्ध आभूषण हो। रानी भिक्टोरियाको मुकुटलाई अमूल्य नीलमणि र हीरा जोडेर बनाइएको छ । सन् १८४०मा रानी को लागी राजकुमार अल्बर्ट द्वारा यसको डिजाइन गरिएको थियो। यो शाही जोडीले सोही वर्ष विवाह गरेको थियो । जोसेफ किचिङले यो सुन्दर ताज बनाएका थिए । यो रानीको सबैभन्दा मूल्यवान चीज थियो। नेपोलियनको हीराको हार ऐतिहासिक नेपोलियन डायमंड नेकलेस फ्रान्सका सम्राटले सन् १८११ मा आफ्नो दोस्रो रानी मेरी लुइसलाई आफ्नो दोस्रो छोरा नेपोलियन द्वितीयको जन्मको अवसरमा उपहारको रुपमा दिएका थिए । यो चाँदी र सुनको हार एटिन निटो द्वारा डिजाइन गरिएको थियो। यसमा २३४ हीराहरू छन्, जुन धेरै साना हीराहरूले सजाइएको छ। यी सबै हीराहरू भारत र ब्राजिलका खानीहरूबाट ल्याइएको बताइन्छ । नेपोलियनको पराजय पछि यो अमूल्य हार उनकी पत्नीको शहर भियनामा लगियो। आफ्नी श्रीमतीको मृत्यु पछि यो हार नेपोलियनकी बहीनी समक्ष गयो । यो हार सन् १९४८ सम्म उनीसँगै रह्यो । त्यसपछि यो फ्रान्सका कुलिन व्यक्तिले खरिद गरे भने उनीमार्फत अमेरिकी व्यवसायी महिला मार्जरी मेरिवेदरले खरिद गरिन । पछि उनले यसलाई स्मिथसोनियन संग्रहालयलाई दान गरिन् ।

ढोरपाटन । एक दशक अगाडिसम्म बागलुङमा धेरै बजार थिएनन् । अधिकांश गाउँमै बस्ने, पशुपालन र कृषि गरेर जीवन निर्वाह गर्थे । उनीहरूमा बजारमोह त्यत्ति थिएन । बजार साना थिए । अहिलेका जस्ता ठूला-ठूला पक्की घर थिएनन् । बजारमा पनि माटो, ढुङ्गा र काठले बनेका घर बढी थिए । स्थानीय तह बनेसँगै गाउँ-गाउँमा मोटरबाटो पुग्न थाल्यो । साना बजार ठूला सहरमा परिणत हुँदै गए । बागलुङ, गलकोट र बुर्तिबाङलाई मुख्य बजारका रूपमा लिइन्थ्यो । पछिल्लो समय बुर्तिबाङ र गलकोट बजार घरैघरले भरिन थालेको छ । ग्रामीण भेगका बासिन्दा सेवा सुविधा खोज्दै तराइ तथा सहरमा बसाइँसराइ गर्ने चलन ह्वात्तै बढेको छ । अहिले दिनप्रतिदिन गाउँ छाडेर बजार झर्नेको लर्को लाग्न थालेको छ । गाउँको कुना कन्दरासम्म सडक पुगे पनि बजारमोह भने उस्तै छ । निसी, कानाबगर, झिवाखोला, जुग्गाखोला, काठेखोलाको भीमगिठे, खार, खौलारा, न्वारा, काठेखोलाको अक्षते, बरेङको बरेङडाँडा, जैमिनीको कुश्मिेरालागयत ठाउँ बजारमा परिणत हुँदै गएका छन् । गाउँमा विकासले गति लिए पनि सहर जाने क्रम रोकिएको छैन् । गाउँ रित्तिँदै तर बजार भरिँदै गएका तमानखोलाका अध्यक्ष जोकलाल बुढामगरले बताए । ‘अहिले विदेश जाने, पैसा कमाउने र बजार झर्ने लहर चलेको छ,’ उनले भने । तमानखोलाबाट बुर्तिबाङ झर्नेको सङ्ख्या बढी छ । योसँगै पोखरा, काठमाडौं, बुटवललगायत सहर बसाइँसराइ गर्ने अत्यधिक छन् । बसाइँसराइ रोक्न स्थानीयलाई आयआर्जनसँग जोड्नुपर्नेमा बुढामगर बताउँछन् । ‘बसाइँसराइको मुख्य कारण गाउँमा पर्याप्त विकास र सेवासुविधा नहुनु हो, हुनेखाने सब सहर बजार जान थालेका छन्,’ अध्यक्ष बुढामगरले भने । निसीखोलाको झिवाखोला, बडिगाडको खौलारा र गलकोटको हटिया बजार बसाइँसराइ गर्नेको सङ्ख्या बढेको छ । बागलुङमा सबैभन्दा बढी गलकोट बसाइँसराइ रहेका गलकोट नगरपालिकाका प्रवक्ता हिमबहादुर भण्डारी बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘गाउँमा विकास भइरहेकै छ, तर पनि बसाइँसराइ कम भएको छैन् ।’ गाउँमा युवा भेट्टाउनै मुस्किल पर्छ । गाउँका घर जीर्ण बन्दै गएका छन् । घर र खेतीयोग्य जमिन प्रयोग गर्नेको सङ्ख्या घट्दै गएको गलकोट-७ का विष्णु थापाले बताए । बसाइँसराइले गाउँ रित्तिदा उत्पादनमा कमी आएको छ । धान, गहुँ, मकै र सागसब्जी फल्ने बारी बाँझिएका छन् । गाउँ उराठ बन्दै गएका छन् । रासस

मनाङ । यसवर्ष हिउँदमा वर्षा हुनुपर्ने हो । तर वर्षा हुन सकेको छैन । पहाड तथा तराईमा वर्षा नहुँदा हिमाली क्षेत्रमा पनि हिमपात हुनसकेको छैन । यसवर्ष हिमाली क्षेत्रमा आवश्यक मात्रामा मात्रै नभइ हिमपात नै हुनसकेन । अहिले जलवायु परिवर्तनको प्रत्यक्ष असर हिमाली क्षेत्रमा परेको देख्न सकिन्छ । हिमाली क्षेत्रमा हिमपात भएर सेताम्मे हिउँ देखिनुपर्ने समयमा काला पत्थर मात्रै देखिन्छ । हिउँले रुझेर यहाँका धुलो हिलाम्मे हुनुपर्ने समय हो । तर, यसवर्ष यहाँ मौसम प्रतिकूल भएर हिमपात हुनसक्ने सम्भाव्यता देखिए पनि हिउँ पर्न सकेन । मनाङमा हिमपात नहुँदा हिमाल कालापत्थर बन्दै गएको छ । हिमपात नभएपछि यहाँ कृषि क्षेत्रमा सिँचाइको अभाव देखिनेछ । पर्याप्त मात्रामा हिमपात भएको अवस्थामा यहाँ उत्पादन वृद्धि हुने गर्दछ । मनाङको तल्लो क्षेत्रमा वर्षा हुने र माथिल्लो क्षेत्रमा भार हिमपात हुँदा यहाँको उत्पादन फस्टाउने गरेको किसान बताउँछन् । हिमाली जिल्ला मनाङमा यसपटक हिमपात भएको छैन । यस वर्ष बेमौसममा हिमपात भयो । तर हिमपात हुने समयमा भने हिमपात हुनसकेन । मनाङमा गतवर्ष असोज तेस्रो सातामा नै हिमपात भएको थियो । यस समयमा खासगरी हिमपात हुने समय भने होइन । प्रायःजसो मङ्सिर अन्तिमदेखि हिमपात हुनुपर्ने हो । तर, हिमपात हुँदा जीवनयापनमा समस्या हुने भएकाले यहाँका स्थानीयवासी चिसो र हिमपात छल्न कात्तिक अन्तिम र मङ्सिर पहिलो साता बेँसी झर्ने गर्दछन् । उनीहरु काठमाडौँ, पोखरा, बेँसीसहरलगायतका स्थानतर्फ जाने गर्दछन् । चिसो छल्न मनाङवासी बँेसी झरे पनि हिमपात हुने समयमा यस पटक हिमपात भएन । हिमपात नहुँदा किसान चिन्तित हिमपातले हिउँदेबालीमा सिँचाइ हुने भए पनि नहुँदा सिँचाइको अभाव हुने र ढिला हिमपात हुँदा अन्नबालीको उब्जनी घट्ने भएकाले किसानका लागि समयमै हिमपातको महत्व रहेको छ । ‘यहाँको मुख्य बाली आलु र करु हो, चैत, वैशाखमा लगाइने यी बालीलाई पुसमा हिउँ पर्नुपर्छ । तब मात्र माटो भिज्छ’, ङिस्याङ गाउँपालिका–१ पिसाङका ७४ वर्षीय पशुपालक किसान याङदुङ गुरुङ भन्छन्, ‘जमिन तातिएपछि हिउँ पर्नाले हिउँको पानी जमिनमुनि नपुग्दै माथि नै सुक्छ । चिस्यान नभए खेतीबालीलाई असर गर्छ ।’ हिमपात हुनुपर्ने समयमा हिउँ परेन यसवर्ष बाली राम्रो हुने अवस्था नभएको उनी बताउँछन् । उनका अनुसार समयमा हिमपात नहुँदा सबैभन्दा बढी स्याउ उत्पादनमा असर गर्छ । ‘स्याउ फुल्ने भनेको फागुन, चैतमा हो । माघमा परेको हिमपातले स्याउको जरासम्म सिँचाइ हुन पाउँदैन, यस पटक त हिमपात नै भएन’, उनले भने । यस पटक उत्पादन नहुने उनी बताउँछन् । ‘हिमाली क्षेत्रमा नै हिउँ परेन यहाँ अब पानीको हाहाकार हुने भयो खेतीबालीलाई, के भएको हो ? अहिलेसम्म यस्तो थाहा पाएका थिएनौँ’, गुरुङले भने । ‘मङ्सिरदेखि नै प्रायःजसो हिमपात हुन्थ्यो । अहिले माघ महिनाको पनि आधा कटिसक्यो । तैपनि हिउँ परेको छैन’, नासों गाउँपालिका–५ थुतेन लामाले भने, ‘आकाशमा अलिअलि मात्र बादल लाग्ने गरेको छ । हिउँपर्ने सङ्केत अझै कुनै छाँटकाँट देखिँदैन ।’ तापक्रम भने निकै घटेर मौसम चिसिएको उनले बताए । नार्पाभूमि गाउँपालिकाका अध्यक्ष कुञ्जो तेन्जिङ लामाले उच्च हिमाली क्षेत्रको बस्तीमा हिमपात नभएको बताए । कहिलेकाहीँं पानीको छिटा परे पनि हिउँपर्ने सङ्केत नदेखिएको लामा बताउँछन् । उनका अनुसार चार हजार दुई सय मिटर उचाइमा रहेको नार र चार हजार ५० मिटर उचाइमा रहेको फू गाउँ चिसोका कारण यतिबेला खाली भए पनि हिमपात भएको छैन । गाउँले सबै हिमपात र चिसो छल्न यसअघि नै बेँसी झरिसकेका छन् । मङ्सिर ४ को प्रतिनिधिसभा तथा प्रदेशसभा निर्वाचनमा मतदानपछि सबै बँेसी झरेको उहाँले जानकारी दिए । ‘समयमा हिउँ नपर्दा खेतीबाली उत्पादनमा ह्रास आउने भयो’, लामाले भने । विगतमा हिमपात हुन्छ भनेर खाद्यान्न र पशुपक्षीका लागि घाँस व्यवस्थापन गरी बस्ने गरिन्थ्यो । यसपटक सोहीअनुसारको व्यवस्था गरिए पनि हालसम्म हिउँ नपरेको उनी बताउँछन् । प्रमुख जिल्ला अधिकारी सुप्रभा ढुङ्गाना खनालले मनाङमा हालसम्म जिल्लामा हिमपात नभएको जानकारी दिइन् । माथिल्लो मनाङमा हल्का हिमपात भए पनि आवश्यक मात्रामा हिमपात नभएको उनी बताउँछन् । ‘मनाङमा हालसम्म हिउँ परेको छैन’, उनले भनिन् । मनाङमा बस्ती रहेको सबैभन्दा तल्लो क्षेत्र एक हजार सात सय मिटर उचाइमा रहेको तालगाउँमा समेत यसअघि यो समय हिउँपर्ने गर्दथ्यो । मनाङमा जेठमा फापर रोपिन्छ । चैततिर गहुँ, आलु र केराउ लगाइन्छ । मङ्सिर, पुसमा हिउँ परे मात्रै जमिनमुनि चिस्यान पुग्छ र खेतीपाती हुन्छ । अहिले हिउँ परेन खेतीबाली राम्रो हुँदैन । तापक्रम बढेपछि पर्ने हिउँ पग्लिएर माथि–माथि नै सुक्ने किसान बताउँछन् । चिसोले पूर्वाधार निर्माणमा समस्या हिमपात नभए पनि यहाँ चिसो बढ्दै गएपछि विकास निर्माणका कार्य गर्न रोकिन्छ । चिसो बढेसँगै माथिल्लो मनाङको पूर्वाधार निर्माणको काम पूर्ण रुपमा ठप्प हुन्छ । गतवर्ष निरन्तरको वर्षाले क्षति पु¥याएको निर्माणाधीन भौतिक संरचना निर्माणका कार्य अहिले रोकिएको पूर्वाधार कार्यालयले जनाएको छ । विशेषगरी माथिल्लो मनाङको सडक, पुल, हाइड्रो लगायतको विकास निर्माणका कार्य रोकिएको पूर्वाधार विकास कार्यालय मनाङका प्रमुख जय विष्टले बताए । ‘सदरमुकाम चामे, नासाें गाउँपालिका क्षेत्रमा केही कार्यनिर्माण भइरहेको छ । तर ङिस्याङ र नार्पाभूमि गाउँपालिकामा विकास निर्माण तथा पूर्वाधारको कार्य रोकिएको छ’, उनले भने । चिसोका कारण अहिले जिल्लाका चामे, नासों, नार्पाभूमि र ङिस्याङ गाउँपालिकामा विकास निर्माणको काम गर्न नसकिएको विष्टले बताए । ‘हिमपात नै नभए पनि चिसोले माथिल्लो मनाङतर्फको पूर्वाधार निर्माणका काम गर्न कठिन छ । यहाँको काम वर्षमा जम्माजम्मी तीन महिना मात्रै गर्न पाइन्छ’, विष्टले भने । मनाङको मेरुदण्डको रुपमा रहेको चामे–बेँसीशहर सडक खण्डको निर्माणकार्य पनि मौसम प्रतिकूलताका कारण रोकिएको उनले बताए । प्रायःजसो मनाङको विकास निर्माणको काम गर्न सकिने अवस्था नरहेको उनले बताए । यससडक खण्डको निर्माणका लागि बहुवर्षीय योजनाअन्तर्गत वार्षिक रुपमा बजेट विनियोजन हुँदै आएको छ । मनाङको सहज यातायातका लागि सरकारले विशेषरुपमा सडक निर्माण तथा विकास निर्माणका लागि बजेट विनीयोजन गर्दै आएको छ । विपदग्रस्त जिल्लालाई समावेश गरेर सङ्घ सरकारमार्फत विपद व्यवस्थापन विभागबाट रु तीन करोड १४ लाख बजेट विनियोजन भएपछि तालगाउँको संरक्षणको लागि तटबन्धन निर्माणको काम भने भइरहेको पूर्वाधार कार्यालयले जनाएको छ । मनाङको तिमाङमा रु २२ करोडको लागतमा सडक ढलानको काम अन्तिम चरणमा पुगेको छ । निर्माणकार्य सकिने अवस्थामा जाडो मौसमले गर्दा केही ढिलाइ हुने भएको जनाइएको छ । हिमाल कालापत्थर हिमपात नभएपछि हिमशृङ्खला कालापत्थर देखिन थालेका छन् । हिउँले सेताम्मे ढाकिनुपर्ने हिमाल हिमपात नहुँदा पग्लिएर नाङ्गिन थालेका छन् । पुसदेखि माघसम्म सेताम्मे देखिनुपर्ने हिमालमा यसवर्ष हिमपात हुन नसक्दा हिउँ पग्लिएर हिउँको मात्रा घट्दै गएका छन् । जलवायु परिवर्तनको असर हिमाली क्षेत्रमा प्रत्यक्षरूपमा पारेको स्थानीयवासीको भनाइ छ । हिमपात नभएपछि हिमालको हिउँ पग्लिएको छ । हिउँ पग्लिएपछि हिमाल नाङ्गिँदै गएका छन् । पछिल्लो वर्षमा हिमपात पर्ने समय नै परिवर्तन भएको छ । मौसम फेरिएर पुस–माघमा हिउँ नपर्ने र फागुन–चैतमा हिउँ पर्ने अवस्था आएको छ । हिउँ नपरेपछि यतिबेला अन्नपूर्ण दोस्रो, तेस्रो, चाैंथो, चलु फरेस्ट, हेम्लुङ, मनास्लु, निलगिरि, तिलिचो पिक, थोराङ पिकलगायतका हिमाल रङ उडेझै फिक्का देखिन थालेका छन् । मौसमी हिमपात हुन छाडेर बेमौसमी हिमपात हुन थालेपछि स्थानीयवासीले हिमाली तथा उच्च पहाडी क्षेत्रमा जलवायु परिवर्तनको असर महसुस गर्न थालेको अन्नपूर्ण क्षेत्र संरक्षण आयोजना मनाङका प्रमुख लेखनाथ गौतमले बताए । उनका अनुसार समयमा हिमपात नहुँदा हिमालमा हिउँको मात्रा घट्दै जाँदा हिमाल काला पहाडजस्ता देखिन थालेको र जङ्गली फूलहरूमा समेत त्यसको प्रभाव देखिएको छ । पर्यटक घटे हिमाली जिल्लामा समेत हिमपात नभएपछि हिउँ खेल्न आउने पर्यटक घटे । विगतका वर्षमा हिमपात हुनासाथ मनाङ आउने पर्यटक यसवर्ष आउने वातावरण बनेन । ‘हिउँ परे हिमाल सेताम्मे हुन्थे, हिमपातपछि मौसम खुल्थ्यो, अहिले दिनहुँ हुस्सु मात्रै छ, हिमाल पनि हिउँविहीन देखिन थालेका छन्, मौसम यसरी नै बिग्रदै जाने हो भने हिउँदमा हिमपात नै नहुने हो कि भन्ने कौतुहलता बढेको छ’, पर्यटन व्यवसायी सङ्घ मनाङका अध्यक्ष विनोद गुरुङले भने । गतवर्ष पुस पहिलो साता नै हिमपात भएपछि हिउँ खेल्नका लागि पर्यटकको उल्लेख्य आगमन भएको उनले बताए । यस वर्ष हिउँ नपरेपछि पर्यटन व्यवसायसमेत प्रभावित बनेको उनको गुनासो छ । ‘हिउँ खेल्न पर्यटक खचाखच हुन्थे, हिमपात नभएपछि सबै होटल सुनसान छन्, सुक्खा जाडोको कारण नेपाली पर्यटक पनि घुम्न आउन छाडेका छन्’, उनले भने । हिउँ नपरे पनि चिसो भने अत्यधिक बढेपछि जनजीवन प्रभावित बनेको छ । हिमपात भएपछि भने यहाँका पर्यटकीयस्थलमा पर्यटक भरिभराउ हुने गरेका थिए । जलवायु परिवर्तनको असर हिमालमा मात्रै होइन, जङ्गली फूलहरूमा पनि देखिन थालेको छ । चैत–वैशाखमा फूल्ने लालीगुराँस यसवर्ष पुसदेखि नै फुलेको देखिएको छ । जङ्गलमा लालीगुराँस पुसमै फुलेपछि स्थानीय अचम्मित बनेका छन् । मौसम परिवर्तन हुँदै गएको छ, भारी वर्षा र भारी चिसोको समस्या हरेक वर्ष बढ्दो छ, पानी र हिउँ समयमा पर्दैन, वनका फूल बेमौसममा फुल्न थालेका छन्, यो नै जलवायु परिवर्तनको प्रत्यक्ष प्रभाव भएको विज्ञहरु बताउँछन् । रासस