सेललगायत तारेका रोटी पेटका बिरामीलाई हानिकारक : चिकित्सक
काठमाडौं । हाम्रो घरआँगनमा तिहार सुरु भइसकेको छ । तिहारमा सेललगायत तारेका रोटी धेरै खाने प्रचालन छ । यी रोटीले स्वास्थ्यमा कस्तो असर पार्छ भन्ने कुरा कमैले मात्रै हेक्का राख्ने गरेका छन् । चिकित्सकले आफ्नो स्वास्थ्यलाई ख्याल गरेर मात्र यस्ता परिकार सेवन गर्न सुझाव दिएका छन् । यस्ता परिकार खाँदै नखानुभन्दा पनि सन्तुलित खाना खान चिकित्सकहरुको सुझाव छ । कतिपय बिरामीले खानै नहुने पनि अवस्था हुन्छ । कलेज अफ मेडिकल साइन्सेस शिक्षण अस्पतालका ग्यास्ट्रो इन्टरोलोजिष्ट डा. खुशराज देवानले तेल वा घ्यूमा तारेर बनाएका रोटी ग्यास्टिक, अल्सर र मुखमा अमिलो पानी आउने समस्या भएका बिरामीका लागि हानिकारक हुने बताए । उनले भने, ‘यस्ता समस्या भएका बिरामीले रोटी नखाएकै राम्रो हो ।’ महिनौंदेखि औषधि खाएर स्वास्थ्य राम्रो बनिरहेका बेला एउटा दुई वटा रोटीले फेरि समस्या बल्झिन सक्ने भएकाले सावधानी अपनाउन सुझाव दिँदै डा. देवानले भने, ‘त्यस्ता बिरामीले धेरै चिल्लो खाँदा बान्ता भएर रगतसम्म आउन सक्ने भएकाले धेरै चिल्लो भएको मासु र तारेका अन्य कुरा पनि बार्नुपर्छ ।’ सामान्य मानिसले पनि चिल्लो धेरै नखान र फलफूल, सागपातलगायत स्वस्थकर खानामा जोड दिनुपर्नेमा उनको सुझाव थियो । यतिबेला डेंगु, पखालालगायत समस्या रहेकाले उच्च सावधानी अपनाएर पर्व मनाउन र बजारमा मासु किन्दासमेत स्वस्थकर ठाउँ र कम बोसो भएको मासु खान समेत आग्रह गरिएको छ । कलेजो रोग विशेषज्ञ डा रुपेश श्रेष्ठ कलेजोको समस्या भएका बिरामीले तारेका चिज खान नहुने बताए। कलेजो रोग लागेर निको नहुने अवस्थामा पुगेका बिरामीले चिल्लोको सट्टामा धेरै प्रोटिन र कार्बाहाइड्रेड भएका खानामा ध्यान दिनुपर्ने उनको भनाइ थियो । डा श्रेष्ठले भने, ‘पर्वमा खानै हुँदैन भन्नुभन्दा पनि आफ्नो स्वास्थ्यलाई हेरेर चिल्लो सकेसम्म कम खानुपर्छ ।’ जण्डिस भएका बिरामीले सेलजस्ता तारेका रोटी खानु हानिकारक हुन्छ । भरतपुर अस्पतालका बरिष्ठ फिजिसियन डा. कालिदास अधिकारीले तिहारमा सेललगायत रोटी खाने संस्कार पनि भएकाले खानै हुँदैनभन्दा पनि कम खान सुझाव दिए । उनले भने, ‘घ्यू, तेल बढी भएका रोटी मधुमेह, उच्च रक्तचाप, कोलस्ट्रोल भएका बिरामीले कमै खानुपर्छ ।’ ‘चार्ड मनाउनुुपर्छ, शरीर र रोगको अवस्था हेरेर खानपिन गर्नुपर्छ ।’ डा अधिकारीले भने, ‘पित्त थैलीमा पत्थरी भएकाले यस्ता रोटी धेरै खाँदा दुखेर समस्या झन् बढ्न सक्छ ।’ पाचन प्रणाली कमजोर भएकाले पनि रोटी कम खान सुझाउँदै उनले भने, ‘पचाउन गाह्रो हुनेले खाली पेटमा रोटी त खानै हुँदैन ।’ खाली पेटमा बढी चिल्लो खाँदा सामान्य मानिसलाई पनि असर गर्न सक्ने तर युवालाई भने खासै असर गर्दैन । डा. अधिकारीले थपे, ‘शरीर र स्वास्थ्यलाई ध्यान दिएर पर्व मनाऔँ ।’ चाडपर्वको समयमा आजै मात्र त हो भनेर एकै पटक धेरै चिल्लो खाना खाँदा समस्या बल्झिने खतरा हुन्छ । समयमै खानपानमा ध्यान दिन सकेमा समस्या नपर्ने भएकाले सन्तुलित भोजनमा ध्यान दिन उनको सुझाव थियो।
खुसी हुने थेरापी : मुस्कुराउँदा मांसपेशीहरू फैलिन्छन, राम्रो हर्मोन उत्पादन हुन्छ
एजेन्सी । कहिलेकाहीँ तनाव वा उदासीका कारण अनुहारबाट मुस्कान गायब हुन्छ। तर, बल गरेर मुस्कुराउने काम गर्यौ भने भित्रबाट केही समयको लागि मात्र खुसी मिल्छ। वास्तवमा यो अनुहार प्रतिक्रियाको विषयमा लामो समयदेखि विवाद भइरहेको थियो । तर, हालै अमेरिकाको स्ट्यानफोर्ड युनिभर्सिटीले १९ देशका ४ हजारभन्दा बढी मानिसमाथि गरेको अनुसन्धानमा यो सिद्धान्त सही साबित भएको छ । देखावटी मुस्कानले पनि स्वास्थ्यलाई फाइदा गर्छ यस अनुसन्धानका लागि तीन समूह गठन गरिएको थियो । पहिलो समूहलाई कलमलाई मुखमा समात्न र मुस्कुराउनको लागि ओंठलाई फुकाउन भनियो । दोस्रो समूहलाई कलाकारहरु जस्तै मुस्कुराएर अभिनय गर्न भनिएको थियो भने तेस्रो समुहलाई मुस्कुराउने पोज दिएर मुस्कानको नाटक गर्न भनिएको थियो । यस क्रममा सबैलाई खाली पर्दा, फूल र अन्य फोटोहरू देखाइयो। फेसियल फिडब्याक रेस्पोन्स थ्योरीले बताउँछ कि जब तपाइँ अनुहारको मांसपेशिहरुलाई मुस्कुराउन भन्नुहुन्छ भने मांशपेशी फुक्न थाल्छ । यसो गर्दा शरिरमा हर्मोन पैदा हुन्छ, । मस्तिस्कमा खुसी सञ्चार हुन्छ र मानिस खुसी हुन्छ । मुस्कानले तनाव कम गर्छ अनुसन्धानले देखाएको छ कि मुस्कानको भावना ल्याउनाले सबैको अनुहारमा खुसी ल्याउँछ । वैज्ञानिकहरूले पहिलो समूहमा कम खुसी पाएका थिए भने अन्य दुई समूहका मानिसहरु बढी खुसी भएका थिए । यस अनुसन्धानको प्रभाव थोरै भए पनि यो थेरापीले काम गरिरहेको थियो ।
बच्चामा एन्जाइटीको समस्या बढ्दै, लक्षण कसरी थाहा पाउने ?
एजेन्सी । यूएस सेन्टर फर डिजिज कन्ट्रोल एण्ड प्रिभेन्सनले २०२१ मा प्रकाशित गरेको प्रतिवेदन अनुसार विश्वभरका प्रत्येक पाँचौं बच्चामा एन्जाइटीका लक्षणहरू पाइएको छ। चिन्ताको विषय यो हो कि परिवारले यसलाई सामान्य मान्छन् जुन हानिकारक छ। जसका कारण बालबालिकाले भविष्यमा मानसिक समस्याको सामना गर्नुपर्ने हुनसक्छ । प्रभावित बालबालिकाहरू मानिसहरूलाई भेट्न, साथीहरूसँग घुलमिल हुन मन पराउँदैनन् । कैयौंन बालबलिकामा भीडमा जाँदा पेट दुख्ने, बारम्बार पिसाब लागेको भन्ने, टाउको दुख्यो भन्ने जस्ता गुनासो गर्ने गर्दछन् । न्युयोर्कस्थित क्लिनिकल साइकोलोजिस्ट रेचेल बसम्याङ्काका अनुसार जाति छिटो यसको लक्षण पहिचान गर्न सक्यो बच्चालाई त्यती चाँडो निको गराउन सकिन्छ । सामान्य एन्जाइटी : बच्चाहरूले आफ्ना दैनिक कामहरु पनि गर्न मन पराउँदैनन् बेलायतको नेशनल हेल्थ सर्भिसका अनुसार बच्चाहरूले आफ्नो समस्या बताउनको लागि सही तरिका थाहा नपाएर यस्तो प्रतिक्रिया दिइरहेका हुन्छन् । लक्षण : एकाग्रता नहुनु, ओछ्यानमा पिसाब गर्नु, सुत्न गाह्रो हुनु, खान खान आनाकानी गर्नु, सधैं आमाबाबुसँग टाँसिरहनु, दैनिक काम गर्नमा समस्या हुनु, मानिसहरूबीच कम बोल्नु । सामाजिक एन्जाइटी : मानिसहरूसँग कुरा गर्न डराउनु, धेरै कम स्वरमा बोल्नु वाशिंगटनको चिल्ड्रेन्स नेसनल अस्पतालका अनुसार सामाजिक एन्जाइटी भएका बालबालिकाले यस्तो प्रतिक्रिया देखाउने गरेका छन् । लक्षण : विद्यालय जान इन्कार गर्ने, सार्वजनिक स्थानमा नबोल्ने वा धेरै कम स्वरमा बोल्ने, अरुको अनुहार नहेरी कुराकानी गर्ने, मानिसहरूको बीचमा बस्न, क्रियाकलाप गर्न, मानिसहरूको अगाडि खाना खान र कक्षा कोठामा बोल्न डर मान्ने । के गर्ने : सोध्नुहोस् के राम्रो छ, के खराब छ, किन ? बच्चालाई सताउने अवस्थालाई हटाउनुको सट्टा, तिनीहरूलाई यसको सामना गर्न तयार गर्नुपर्छ । तिमी नर्भस नर्भस छौ भनेर सोध्नुको सट्टा, तिमीलाई कस्तो महसुस भइरहेको छ भनेर सोध्नुहोस्। आवश्यक भएमा मनोचिकित्सक वा बाल विशेषज्ञसँग परामर्श गर्नुहोस्।
