लुक्लामा कसरी भयो बिमान दुर्घटना ? छानबिन गर्न समिति गठन
काठमाडौँ । सरकारले सोलुखुम्बुको लुक्लास्थित तेञ्जिङ हिलारी विमानस्थलमा आइतबार बिहान भएको समिट एयरको विमान दुर्घटनाको बारेमा छानबिन गर्न एक समिति गठन गरेको छ । संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण (क्यान)का पूर्वमहानिर्देशक राजेशराज दलीको अध्यक्षतामा छानबिन समिति गठन गरेको मन्त्रालयका प्रवक्ता घनश्याम उपाध्यायले जानकारी दिए । सो समितिमा नेपाल वायुसेवा निगमका इञ्जिनियर राजेश श्रेष्ठ र सीता एयरका पाइलट रवीन्द्र डङ्गोल सदस्य रहेका छन् । समितिको सदस्यसचिवमा पर्यटन मन्त्रालयका सहसचिव बुद्धिसागर लामिछाने छन् । सोलुखुम्बुको खुम्बु पासाङल्हामु गाउँपालिका–२ मा रहेको लुक्ला विमानस्थलमा आइतबार बिहान ९ः२२ बजेको समयमा भएको सो दुर्घटनामा दुई प्रहरीसहित तीनको मृत्यु भएको थियो भने चार जना घाइते भएका छन् । लुक्लाबाट रामेछाप उड्ने क्रममा रहेको ‘नाइन एन एएमएच’ कलसाइन विमान धावनमार्गबाट चिप्लिएर पार्किङ गरी राखिएको श्री एयर र मनाङ एयरको ‘नाइनएन एएलसी’ कल साइन हेलिकप्टरसँग ठक्कर खाई दुर्घटना भएको थियो । दुर्घटनामा परी समिट एयरका सहायक पाइलट सुजित ढुङ्गाना, प्रहरी सहायक निरीक्षकद्वय रामबहादुर खड्का र रुद्रबहादुर श्रेष्ठको मृत्यु भएको थियो । उक्त घटनामा समिट एयरका पाइलट रवीनाथ रोकाय र मनाङ एयरको हेलिकप्टरका पाइलट चेतबहादुर सामान्य उपचारपश्चात् घर फर्किसकेको मन्त्रालयद्वारा आइतबार साँझ जारी विज्ञप्तिमा उल्लेख छ । सोही दुर्घटनामा मनाङ एयरका कर्मचारीको उपचार भइरहेको जनाइएको छ । रासस
सेञ्चुरी बैंक र ग्रामीण विकास लघुवित्तको सेयर मूल्य समायोजन
काठमाडौं । सेञ्चरी कमर्सियल बैंक र ग्रामीण विकास लघुवित्त वित्तीय संस्थाको सेयर मूल्य समायोजन भएको छ । सोमबार मात्रै यी दुई कम्पनीको क्रमशः बोनस र हकप्रद पछिको सेयरको मूल्य समायोजन भएको हो । सेञ्चुरी बैंकको २ प्रतिशत बोनस सेयर पछिको मूल्य समायोजन भएको हो । समायोजन पश्चात बैंकको सेयर मूल्य प्रतिकित्ता १६६.६७ रुपैयाँ रहेको छ । जसको आधार मूल्य २१४.८३ रुपैयाँ तोकिएको छ । त्यस्तै, ग्रामीण लघुवित्तको ५० प्रतिशत हकप्रद सेयर पछिको मूल्य समायोजन भएको हो । मूल्य समायोजन पश्चात संस्थाको सेयर मूल्य प्रतिकित्ता ३३०.६७ रुपैयाँ रहेको छ भने जसको आधार मूल्य प्रतिकित्ता २१५.५५ रुपैयाँ तोकिएको छ ।
ठूला लगानीमा थाेरै राेजगारी; बेराेजगार र गरिब जन्माउने सरकारी नीति
काठमाडौं । चालु आर्थिक वर्षको फागुनसम्ममा २० करोड वा सोभन्दा माथि लगानीका ५५ वटा उद्योगहरु दर्ता उद्योग विभागमा भए । कुल १ खर्ब ६५ अर्ब लगानी प्रतिवद्धतासहित दर्ता भएको ती कम्पनीमध्ये २३ वटा हाइड्रोपावर कम्पनी, ८ वटा सिमेन्ट कम्पनी, एउटा रिसोर्टसहित ६ वटा होटेल, ३ वटा स्टिल कम्पनी, ३ वटा औषधि उत्पादक कम्पनी, अष्ट्रिच पालन, तेल उद्योग र पोल्ट्री फर्मसहित ३ वटा कृषि उत्पादक कम्पनी, पेनल इन्डष्ट्रिसहित दुईवटा निर्माण उद्योग तथा केवल टेलिभिजन, केवलकार, डायग्नोष्टिक, हेलिकोप्टर, कागज उद्योग, पाइप तथा सोलार उर्जासम्बन्धी उद्योगहरु छन् । कुल १ खर्ब ६५ अर्ब लगानीमध्ये २३ वटा जलविद्युत् कम्पनीमा १ खर्ब २६ अर्ब लगानी प्रस्ताव गरिएको छ भने बाँकी ३९ अर्ब रुपैंयाँ मात्र अन्य क्षेत्रमा प्रस्ताव गरिएको छ । तर कुल लगानी प्रस्तावको ७६ प्रतिशत ओगटेको यो क्षेत्रले कुल १२१९ जना व्यक्तिलाई रोजगारी दिने प्रस्ताव गरेको छ । तर बाँकी २४ प्रतिशत लगानीका आयोजनाले भने ५११४ जना व्यक्तिको लागि रोजगारी दिने क्षमता राख्ने प्रक्षेपण गरिएको छ । कस्ता आयोजना बढी श्रमप्रधान ? उद्योग विभागमा दर्ता भएका उक्त संख्याका आयोजनामध्ये सबैभन्दा बढी रोजगारी सिर्जना गर्ने उद्योगको रुपमा कागज उद्योग देखिएको छ । २ अर्ब १७ करोड लगानी प्रस्ताव गरिएको उक्त उद्योगले ८९४ जनालाई रोजगारी दिने अनुमान गरेको छ । उक्त तथ्याङ्कले यो उद्योगले २४.३२ लाख रुपैंया लगानीमा १ रोजगारी दिनसक्ने देखिएको छ । त्यस्तै, १ अर्ब ५० करोड रुपैंया लगानी रहेको फर्मास्युटिकल्स कम्पनीहरुले ५२५ जनालाई रोजगारी दिने प्रक्षेपण गरेको छ, यो २८.७१ लाख लगानी बराबर १ जना रोजगारी हो । स्टिल उद्योगहरुले पनि ३१.८६ लाख रुपैंया बराबर एकजना रोजगारी दिनसक्ने देखिएको छ । यो उद्योगमा १ अर्ब ७२ करोड लगानी प्रस्ताव गर्दा यसबाट ५४२ जनाको रोजगारी सिर्जना हुने अपेक्षा गरिएको छ । त्यस्तै, कृषि क्षेत्रका उद्योगहरुको १ अर्ब ७ करोड करोडको लगानीमा १९६ जनालाई रोजगारी दिनसक्ने प्रक्षेपण गरिएको छ, यो भनेको करिब ५४ लाख रुपैंया प्रतिव्यक्ति हो । यी क्षेत्र बाहेक होटल व्यवसायको श्रम खपत १.०५ करोड, सिमेन्ट क्षेत्रको १.०७ करोड, होटल क्षेत्रको १.२५ करोड, सोलार फार्मको ३.८४ करोड प्रतिव्यक्ति देखिँदा हाइड्रो क्षेत्रको श्रम खपत १०.३३ करोड रहेको देखिएको छ । हालसम्म ३०० करोड भन्दा बढी लगानी भएको ५० वटा कम्पनी छन् । त्यसमा सबैभन्दा बढी एनआईसी एशिया बैंकले करिव २५०० जनालाई रोजगारी दिएको छ भने नेपाल टेलिकमले करिव २००० जनालाई रोजगारी दिएको छ । बढी रोजगारी सिर्जना गर्नेमा उद्योग भन्दा सेवा क्षेत्र अगाडि देखिन्छ । रोजगारी सिर्जनामा सरकारी बेवास्ता सरकारले गत चैत्रमा वैदेशिक लगानी भित्र्याउने अभियानसहित कानूनी तथा प्रशासनिक झन्झटहरु सुल्झाउँदै लगानी सम्मेलन आयोजना गरिसकेको छ । सम्मेलनमा शोकेसमा प्रस्तावित ७७ आयोजना तथा अन्य आयोजनाहरुमा समेत लगानीका लागि प्रस्ताव दर्ता गर्ने समय अप्रिल २२ तारिखसम्म समय दिएको छ । तर लगानी भित्र्याउने चरणमा रहेको सरकारले प्रस्ताव गरेका कुनैपनि आयोजनाबाट सिर्जना हुने सम्भावित रोजगारी संख्या समेत तोकिएको गरिएको छैन, न त त्यस्ता उद्योगहरुबाट सिर्जना गर्ने रोजगारीको अवस्थाबारे नै कुनै प्रक्षेपण गरिएको छ । सरकारले हाल निर्माण प्रस्ताव गरेका ठूला आयोजनाहरु नेपाली श्रम खपत गर्ने किसिमका छैनन् । ७७ आयोजनाहरुमध्ये २४ वटा आयोजना त हाइड्रो क्षेत्रकै छन् जसको लगानी र श्रमशक्ति खपतको अनुपात धेरै छ । त्यसबाहेक शहरी पूर्वाधार निर्माण, फोहोर प्रशोधन, रासायनिक मल उद्योग लगायतका योजनाहरु पनि श्रम प्रधान छैनन् । ती योजनाहरु न्यून मात्रामा दक्ष जनशक्ति खपत गर्ने उद्योग हुन् । यी आयोजनाहरुले सरकारी राजश्व संकलन र आयात विस्थापन गर्न सहयोग गर्छ तर यसले रोजगारीको मागलाई सम्बोधन गर्दैन । ७५ लाख नेपालीलाई स्वदेश फर्काउने सवाल आधिकारिक तथ्याङ्क उपलब्ध नभए पनि करिब ७५ लाख नेपालीहरु विदेशमा रहेको अनुमान गरिएको छ तर खुला सीमान रहेको भारतमा जाने नेपालीहरुको संख्या एकीन नहुँदा यो संख्या अझै बढी हुनसक्ने समेत अनुमान गरिन्छ । सरकारले देशभर रहेका बेरोजगारहरुलाई रोजगारी दिने भन्दै प्रत्येक स्थानीय तहमा रोजगार सहायता केन्द्र गठन गर्दै न्यूनतम १०० दिनको रोजगारीको ग्यारेन्टीको प्रत्याभूति गर्ने जनाएको छ । तर सरकारले छनौट गरेका रोजगार क्षेत्रहरु कृषि, निर्माण, पर्यटन जस्ता क्षेत्र तोकेको छ तर सामाजिक धारणा ती क्षेत्रहरुको उत्पादकत्वकै कारण विदेशिएका जनतालाई त्यस्ता क्षेत्रले आकर्षित गर्न सकेको छैन । कृषि क्षेत्रप्रतिको वितृष्णाकै कारण विदेशिएका जनसंख्यालाई कृषि क्षेत्रमै परम्परागत शैलीमा आकर्षित गर्ने सम्भावना न्यून छ । यस्तो अवस्थामा सरकारी क्रियाकलापहरु जनताको प्रत्यक्ष मागसँग जोडिन सक्ने सम्भावना छैन । जुनसुकै विकासशील देशको उद्देश्य पनि कृषिमा आश्रित बहुसंख्यक जनतालाई औद्योगिक क्षेत्रमा ल्याउने भन्ने हुन्छ । हालसम्म विकास भएका जुनसुकै रोजगारीसम्बन्धी सिद्धान्तहरुले पनि यो तथ्यलाई स्वीकार गरेको छ भलै कुनै सिद्धान्तहरुले कृषिको औद्योगीकरणका जोड गरेको किन नहोस् ? चालु आर्थिक वर्षको छ महिनासम्मको तथ्याङ्कले अर्थतन्त्रमा २८.२ प्रतिशत योगदान कृषि क्षेत्रमा रहँदा करिब ६० प्रतिशत जनताको रोजगारीको स्रोत कृषि क्षेत्र नै रहेको देखाउँछ । यो योगदानलाई ९ प्रतिशतमा झार्ने र प्रतिव्यक्ति आयलाई १२ हजार डलरभन्दा माथि पुर्याउने सरकारको दीर्घकालिन योजनलाई पुरा गर्न पनि उद्योग क्षेत्रमा रोजगारीको स्थानान्तरण अत्यावश्यक छ । तर सरकारले लिएको नीति र कार्यान्वयनको पक्ष हेर्दा त्यस्तो देखाउँदैन । १९४० अघिको विकासको परिभाषाले आर्थिक वृद्धिलाई विकासको मुख्य आधारको रुपमा लिन्छ, त्यसपछिका परिभाषाहरुले क्रमशः रोजगारी प्रदान, असमानता न्यूनीकरण जस्ता विषयहरु समेट्दै समग्र विकास (होलिष्टिक डेभलपमेन्ट) अवधारणालाई समेटेको छ । अर्थमन्त्री युवराज खतिवडाले पनि उच्च आर्थिक वृद्धिले असमानताको खाडल बढाउने चिन्ता व्यक्त गरेका छन् तर आर्थिक वृद्धिलाई रोजगारी सिर्जनासँग समायोजन गर्ने विषय भने उनको पनि प्राथमिकतामा छैन । विकास एउटा सापेक्ष विषय हो । विकासले जनताको जनजीवन प्रभावित गर्न सक्दैन भने त्यो साँचो अर्थमा विकास हुन सक्दैन । सरकारी स्रोतको विस्तार हुनुलाई विकासको आधारको रुपमा हेरियो भने त्यो विकासले लोकतान्त्रिक युगको विकासको परिभाषा वा विकासको आधुनिक परिभाषाले समेट्न सक्दैन ।
२०७५ साल सपना वर्ष, २०७६ पनि सुनसान बन्दै
काठमाडाैं । आजको विहानीले २०७६ साललाई स्वागत गरेको छ । २०७५ को बिदाई र वर्ष २०७६ लाई स्वागत गर्दै गर्दा राजनीतिक विश्लेषक, उद्योगी र अर्थविद्हरुले मिश्रित प्रतिक्रिया दिएका छन् । वर्ष २०७५ आशैआश र सुन्दर सपना बाँड्ने वर्ष रह्यो । २०७६ साल पनि सुनसानको वर्ष हुन सक्छ । नेकपा जुटिरहन सक्छ । मन्त्रिपरिषद्का सदस्य फेरवदल होला । केपी ओलीको नेतृत्व परिवर्तन हुँदैन । प्रधानमन्त्री ओलीका सपनाको भाषण गुञ्जीरहने छन् ठूला सार्वजनिक कार्यक्रमहरुमा । २०७४ साल फागुन महिनादेखि नै हाम्रो देशमा नेकपा नेतृत्वको दुई तिहार सरकार छ । सरकारको नेतृत्व केपी शर्मा ओलीले गरेका छन् । तर, सरकारले गर्दै आएको कामलाई हेर्दा त्यतिविधि उत्साह देखिदैन र यही पारा हो भने २०७६ मा पनि खासै परिवर्तन हुने अवस्था देखिदैन । २०७५ फागुन १५ र १६ गते नेपालमा लगानी सम्मेलन भएको छ । लगानी सम्मेलन जसरी तामझामका साथ गरियो, उपलब्धी भने सोचे अनुसारको भएन । जुन हिसावले बैदेशिक लगानीको अपेक्षा गरियो, तत्कालिन संकेत राम्रो छैन । भलै, जति प्रतिबद्धता आएको छ, त्यसलाई लगानी गराउने बातावरण २०७६ सालमा हुन सक्यो भने उपलब्धी हुन सक्छ । सरकारले योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा कोष कार्यक्रम घोषणा गरेको छ । सरकारले जसरी कार्यक्रम घोषणा गर्यो, तर रोजगारदाताहरुको आकर्षण जुन रुपमा हुनु पर्ने त्यो देखिएको छैन । २०७६ सालमा सामाजिक सुरक्षा कोष व्यवस्थित ढंगले सञ्चालन हुन सक्यो भने राम्रो शुरुवात हुन सक्छ । तर, यो काम चुनौतिपूर्ण छ । यो चुनौति सहज ढंगले अघि बढाउन सकियो भने कोषमा जम्मा भएको रकमबाट देशमा ठूलाठूला योजना निमार्णका क्षेत्रमा लगानी गर्न सकिन्छ । देशमा रोजगारीको अभाव छ । त्यसकारण पनि वैदेशिक रोजगारीतर्फको आकर्षण वर्ष २०७५ मा पनि उस्तै रह्यो । दैनिक रुपमा १००० भन्दा बढी नेपाली रोजगारीका लागि विदेश गइरहेका छन् । उनीहरुलाई विदेश जानबाट रोक्ने कार्यक्रम सरकारले ठोस रुपमा ल्याउन सकेन । वर्ष २०७६ मा स्वदेश मै रोजगारी सिर्जना गर्नका लागि औद्योगिक वातावरण निर्माण हुनेमा स्वदेशी उद्योगी व्यवसायी पनि आशावादी छन् । सरकारले प्रधानमन्त्री रोजगार कार्यक्रम ल्याएको छ, बेरोजगारहरुको संख्या पहिचान गर्न स्थानीय तहमा रोजगार संयोजक नियुक्त गरी २०७५ सालबाट नै काम अघि बढाएको छ । बेरोजगारलाई १०० दिनको रोजगारी दिने कार्यक्रम अघि बढेको छ, २०७६ सालमा कार्यान्वयन पक्ष कस्तो रहला ? त्यो हेर्न बाँकी छ । देशमा संघीय, प्रदेश र स्थानीय गरी तीन तहको सरकारले अभ्यास गरिरहेका छन् । तर संघीय, प्रदेश र स्थानीय सरकारका बीचको प्रभावकारी समन्वय नहुँदा जनताले जुन हिसाबको संघीयताको अनुभूति गर्नु पर्ने हो, त्या गर्न सकेनन् । तीन तहका सरकारबीच अधिकार बाँडफाँडको विषयमा विवाद कायम रह्यो । यी विवादले नयाँ वर्ष २०७६ मा किनारा पाउने आशा गर्न सकिन्छ । संघ÷प्रदेश र स्थानीय तहमा कर्मचारी समायोजन भएको छ । यो काम निकै चुनौतिपूर्ण थियो । तर, सम्पन्न भएको छ । अझैपनि स्वास्थ्य लगायतका केही क्षेत्रका कर्मचारीले समायोजन चित्त बुझाएका छैनन् र आन्दोलन गरिरहेका छन् । कर्मचारीको अभावमा प्रदेश र स्थानीय सरकारले काम गर्न नसकेको गुनासो व्याप्त रह्यो । वर्ष २०७६ मा अब त्यस्तो नहुने आशा गर्न सकिन्छ । अझैपनि २० हजार कर्मचारी आवश्यक रहेको लोकसेवाले आँकडा दिएको छ । वर्ष २०७६ मा प्रदेश लोकसेवा पनि गठन हुनेछ र त्यो अवधिमा संघीय लोकसेवाबाट कर्मचारी छनौट गरी पठाउने र काम प्रभावकारी ढंगले अघि बढ्ने आशा गर्न सकिन्छ । वर्ष २०७२ सालमा भूकम्पले क्षति पुर्याएका संरचना पुननिर्माणको क्षेत्रमा उल्लेख्य प्रगति भएको छ । २०७६ सालमा पुननिर्माण पूरा हुने आशा गर्न सकिन्छ । पुननिर्माण प्राधिकरणले काम गरिरहेको छ, रानी पोखरीजस्ता ऐतिहासिक स्थल र केही साँस्कृतिक सम्पदाको पुननिर्माणका विषयमा विवाद भएका छन्, जसले गर्दा काममा केही प्रभाव गरेको छ, तर वर्ष २०७६ मा यो काम पनि पूरा हुने आँकलन गर्न सकिन्छ । लुम्बिनी विमानस्थल निर्माण सम्पन्न भई २०७६ मा उडान प्रारम्भ हुनेछ । चितवनको भरतपुरमा अन्तराष्ट्रिय क्रिकेट रंगशाला निर्माणको कामले गति लिनेछ । धुर्मुस–सुन्तली फाउण्डेशनको सक्रियतामा २०७५ सालमा शिलान्यास भएको कामले गति लिनेछ र तोकिएको समय मै सम्पन्न हुने आशा २०७६ ले ल्याउने छ । वर्ष २०७६ एउटा संभावना लिएर आएको छ । सन् २०२० लाई नेपाल भ्रमण वर्षका रुपमा मनाइदैछ । त्यसका लागि होटल व्यवसाय क्षेत्रमा लगानी बढ्ने छ । पर्यटकीय क्षेत्रको विकास र विस्तारमा पनि राज्यले काम गर्नेछ । जसबाट २० लाख पर्यटक भित्र्याउने सरकारको लक्ष्य पूरा गर्न वर्ष २०७६ महत्वपूर्ण काम हुने आशा गर्न सकिन्छ । नेपालका नदीहरुमा पानी जहाज चलाउने, पूर्व पश्चिम रेल कुदाउने भनेर सरकारले घोषणा गरेको छ । तर, यी महत्वाकाँक्षी घोषणाहरु कार्यान्वयनमा कसरी आउला ? यसका पर्याप्त आधार छैनन् र आशावादी हुने ठाउँ पनि थोरै मात्र छ । डा. सुरेन्द्र केसी, राजनीतिक विश्लेषक निराशाको वर्ष २०७५, के आशा गर्नु र २०७६ मा ? देशमा दुई तिहाईको सरकार छ, तर दुई तिहाईको सरकारले पनि नयाँ पन देखाउन सकेन । दलहरुबीचमा साँस्कृतिक रुपान्तरण हुन सकेन । सरकार दुई तिहाइको भएपनि व्यवहार दुई तिहाईको जस्तो देखिएन । यस्तै व्यवहारले वर्ष २०७६ मा पनि उल्लेख्य सुधार केही होला भनेर आशा गर्नु मुर्खता हुनेछ । जवाफदेहिता, पारदर्शिता, पुरस्कार÷दण्डको व्यवस्था, उपयुक्त व्यक्तिलाई उपयुक्त स्थान दिने काम शुरु नगरेसम्म अहिलेको राजनीतिक नेतृत्वबाट आशा गर्नु मुर्खता साबित हुनेछ । दलीय प्रबृत्ति उस्तै भएकाले गुटहरु पनि कायम छन् । त्यसकारण तत्कालीन एमाले र माओवादी मिलेर बनेको नेकपा फेरि फुट्ने संभावना पनि ज्यूँदो छ । काँग्रेस पार्टी पनि एक भइरहला भन्न सकिन्न । समाजमा द्वन्द्व निम्त्याउन सक्ने अवशेषहरु बाँकी नै रहेका छन् । त्यसकारण वर्ष २०७६ मा नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’ ले शुरु गरेको द्वन्द्वको अवस्था बढ्न सक्ने संभावना छ । वर्ष २०७६ मा औद्योगिक क्षेत्रमा धेरै कुरा हुन्छ उमेशलाल श्रेष्ठ, उपाध्यक्ष, नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघ वर्ष २०७५ आशैआशमा बित्यो । ऐन बनेका छन्, संसोधन भएका छन् । सरकार मुलुकमा औद्योगिक वाताबरण बनाउन लागि परेको छ । उद्योगी व्यवसायीप्रति सरकार सकारात्मक पाएका छौँ । उद्योगी व्यवसायीले भने जस्तो अझै भएको छैन । तर, औद्योगिक व्यवसाय प्रवद्र्धन ऐन राम्रो बनेको छ । यसमा उल्लेख भएको कुरालाई आर्थिक व्यवसाय ऐनले काट्ने अवस्था बन्नु हुन्न । २०७६ सालमा आउने नयाँ बजेटमा सुधार ल्याउन जरुरी छ । देशले आर्थिक गति नलिएसम्म मुलुकमा आर्थिक क्रान्ति असंभव छ । त्यसमा निजी क्षेत्रको महत्व ठूलो छ । २०७६ सालमा मुलुकमा निर्यातजन्य उद्योगको संख्या बढाउनु पर्छ । कृषिमा आधुनिकीकरण गर्नु जरुरी छ । औद्योगिक मैत्री बजेट आउने आशा छ, त्यसमा साथ दिन निजी क्षेत्र तयार छ । नेपालमा भौतिक पूर्वाधार, सिचाई, जलविद्युत र कृषिलाई व्यवसायिकरण र आधुनिकीकरण गर्ने जस्ता क्षेत्रमा लगानीको संभावना छ । यी कुराहरुमा पक्कैपनि २०७६ साल उपलब्धीमूलक हुनेछ, नेपाली उद्योगी व्यवसायी पूर्ण आशावादी छन् । काम गर्ने तरिका बदल्नु पर्छ –प्रा.डा. चन्द्रमणि अधिकारी, वरिष्ठ अर्थविद् वर्ष २०७५ मिश्रित खालको रह्यो । मूल्यबृद्धि नियन्त्रणमा रहेपनि व्यापार घाटा उच्च दरले बढेको छ । आर्थिक वर्ष २०७५÷०७६ को बजेट कार्यान्वयनको ९ महिना बितेको छ । अहिलेको खर्च गराई हेर्दा पूँजीगत खर्च न्यून देखिन्छ । लगानी सम्मेलन तामझामका साथ भएको छ, तर प्रतिफल भने त्यति देखिएन । वर्ष २०७६ मा ग्रोथ रेट ६ प्रतिशत रह्यो । कृषि क्षेत्रमा उत्पादन बढेकाले ग्रोथ रेट बढेको हो । वर्ष २०७६ मा डबल डिजिटको ग्रोथ पुग्ने आधार देखिदैन । संघीयता कार्यान्वयन राम्ररी हुन सकेको छैन । आगामी बजेट बनाउँदा ध्यान दिनु पर्छ, दिइएन भने दुई तिहाई सरकारले पनि केही गर्न सक्दैन । बजेटमा खर्च गर्ने खालका योजना ल्याउनु पर्छ । परिपक्क र यर्थाथपरक बजेट निर्माण हुन सक्यो भने वर्ष २०७६ ले आशा जगाउन सक्छ । पेपरमा मात्र नतिजा देखाउने अहिलेको परिपाटी छ । जनताको घरमा पुर्याउने खालको नतिजा भने देख्न सकिएन । त्यसका लागि पुरस्कार र दण्डित गर्ने परिपाटी प्रभावकारी ढंगले अघि बढाउन सरकार र कर्मचारी संयन्त्र दुबै लाग्नु पर्छ । काम गर्ने परिपाटी बदल्नु पर्छ अनि मात्र समृद्ध मुलुक बन्नेछ ।
१२० फिल्म मध्ये ८५ प्रतिशत सुपर फ्लप, कुन कुन भए उत्कृष्ट ?
काठमाडौं । २०७५ सालमा १२० भन्दा बढी फिल्म निर्माण भएर रिलिज पनि भए । तर मुस्किलले एक दर्जन फिल्मले मात्रै व्यवसायिक सफलता चुमे । त्यसमा पनि दर्शकको मन जित्ने चलचित्रको संख्या अझै न्युन रह्यो । त्यसरी ढुंगा फोरेर पिपल उम्रे झै सफलताको स्वाद चाख्ने फिल्महरुमा २०७५ सालको ‘छक्का पन्जा ३’, ‘नाई नभन्नु ल ५’, ‘जय भोले’, ‘क्याप्टेन’ ‘प्रसाद’, ‘इन्टु मिन्टु लन्डन’, ‘चंगा चेट’, ‘राम कहानी’, ‘साईली’, ‘कायरा’, आदि हुन् । यी बाहेकका ७ प्रतिशत फिल्मले लगानी खर्च उठाएका छन् भने बाँकी अन्यले न दर्शक पाए न लगानी उठाए । नबुझेर केहि फिल्महरु चलेको देखेर फिल्म उत्पादन गर्न लाग्नेहरुको क्रेज बढ्दै गएको छ । फिल्म क्षेत्रमा दर्शकको माग अनुसारको फिल्म उत्पादन गर्न नसक्दा नेपालमा झण्डै ९० प्रतिशत फिल्म फल्प हुँदै आएको छ । केहि अल्पसङ्ख्य फिल्मको राम्रो व्यापार भएको देखेर यस क्षेत्रमा नबुझि प्रवेश गर्नेहरुको संख्या बढ्दै गएको फिल्म निर्माता संघको अध्यक्ष आकाश अधिकारीले बताए । फिल्म चर्चित हुनका लागि निर्माताको मात्र नभई कलाकारको पनि हात रहेको अनुभव सुनाउँदै उनी भन्छन्–‘नबुझि जस्तै मान्छे पनि यस क्षेत्रमा लाग्ने हुँदा फिल्म प्रतिको मात्र होइन, कलाकार प्रतिको हेर्ने दृष्टिकोणका नराम्रो बन्दै गएको छ । साथै दर्शकको फिल्म प्रतिको अपेक्षा कम हुँदै गएको उनको बुझाई छ । चलचित्र निर्माणको संख्या बढे पनि चलचित्र प्रदर्शनी गर्ने हलहरुको संख्या भने घट्दो छ । कुनै समय नेपालमा ३०० भन्दा बढी हल भएकोमा अहिले २४० भन्दा कम भएका छन् । हलको संख्या घटे पनि हलको गुणस्तर भने राम्रो हुँदै गएको छ । २०७५ सालका उत्कृष्ट फिल्महरु गत साउन महिनादेखि प्रदर्शन भएका १२० चलचित्र मध्य आर्थिक स्तरमा उच्च स्थान राख्न ‘छक्का पन्जा ३’ सफल भएको छ । निर्देशक दिपाश्री निरौलाको निर्देशनमा रहेको सो चलचित्र टप १ मा परेको छ । ‘छक्का पन्जा १’ र ‘छक्का पन्जा २’ को सफलतासँगै ‘छक्का पन्जा ३’ निर्माण भएको हो । यो फिल्म २०७५ साल कै सर्वाेत्कृट चलचिलको रुपमा रहेको बक्स अफिसले जानकारी दिएको छ । दिपकराज गिरी, प्रियका कार्की, दिपिका पर्साइ, केदार घिमिरे, लक्ष्मी गिरी, किरण, केसी, शिवहरी पौडेल, अनुराग कुवर आदीको अभिनय रहेको यस फिल्मको २०७५ साल साउनदेखि मूल्यकन गरिएको चलचित्रहरु मध्ये पहिलो स्थानमा रहेको छ । यस वर्षको टप टेन चलचित्र भित्र ‘नाई नभन्नु ल ५’ले दोस्रो स्थान ओगट्न सफल भएको छ । २४ अगस्ट २०१८ मा रिलिज भएको चलचित्रले राम्रो आम्दानी गर्न सफल रहेको छ । विकासराज आचार्यको निर्देशनमा निर्माण भएको सो चलचित्रले पाठकको रुचिलाई मध्यनजर गरेको देख्न सकिन्छ । निरुता सिहं, दिलिप रायमाजी, प्रियका कार्की, स्वास्तिमा खड्का, केकी अधिकारी, अनुभव रेग्मी, सेड्रिना शर्मा आदिको अभिनयमा प्रमुख भूमिका रहेको ‘नाई नभन्नु ल ५’ बुढासुब्बा डिजिटलले डिट्रिब्यूट् गरेको थियो । त्यस्तै क्रमश ‘जय भोले’, ‘क्याप्टेन’, ‘प्रसाद’, ‘इन्टुमिन्टु लन्डनमा’, ‘चंगा चेट’, ‘राम कहानी’, ‘साईली’, र ‘काईरा’ २०७५ साल साउनदेखि चैत्र २४ गते सम्म १० उत्कृष्ट चलचित्र भित्र मनोनित रहेको छन् । अशोक शर्माको निर्देशनमा बनेको चलचित्र ‘जय भोले’ यस वर्षको टप ३ मा पर्न सफल फिल्ममा स्वस्तिमा खड्का, खागेन्द्र लामिछाने र सौगात मल्लको मुख्य भूमिका रहेको थियो । भुवन केसीको निर्देशनमा रहेको ‘क्याप्टेन’ फिल्म यस वर्षको १० उत्कृष्ट चलचित्रको ४ औं स्थानमा परेको छ । अनमोल के.सी, उपासना सिहं, सुनिल थापा, सरोज खनाल, प्रशान्त ताम्राकार, सरोज खनाल, विल्सन विक्रम राई, पियंका एमभी आदिको चलचित्र विकास वोर्डको शाखा बक्स अफिसका अनुसार यस वर्ष आर्थिक एवं सर्वसाधरणले रुचाएको जानकारी दिएका छन् । दिनेश रावतको निर्देशनमा रहेको ‘प्रसाद’ फिल्म दर्शक सामु लोकप्रिय बन्न पुगेको थियो । विपिन कार्की, नम्रता श्रेष्ठ र निष्चल बस्नेतको मुख्य भूमिका रहेको सो फिल्ममा उत्कृष्ट ५ मा पर्न सफल भएको छ । ‘इन्टु मिन्टु लन्डनमा’ स्तरमा यो फिल्म वर्षभरिको टप ६ मा पर्न सफल भएको छ । रेनेन्सा वान्तावा राईको निर्देशकमा रहेको उक्त फिल्ममा साम्राजी राज्यलक्ष्मी शाह र धिराज मगर अभिनिय फिल्म प्रेमकथामा आधारित रहेको छ । माधव वाग्ले र सर्मिला पाण्डेको निर्देशनमा रहेको फिल्म ‘चंगा चेट’ यस वर्षको टप ७ फिल्मभित्र परेको छ । आयुमान जोशी, प्रियका कार्की, शिशिर वांग्देल, अर्पन थापाको मुख्य अभिनय रहेको छ । शुदर्शन थापाको निर्देशनमा निर्माण भएको चलचित्र ‘राम कहानी’ सेप्टेम्बर ७, २०१८ मा रिलिज भएको हो । आगामी दिनमा चलचित्र क्षेत्रलाई सञ्चार उद्योगमा लैजाने तयारी भईरहेको जानकारी गराउँदै संघका अध्यक्ष अधिकारीले बक्स अफिसको शुरुवात सँगै चलचित्र विकास बोर्डले सरकारी स्तरमा १५ प्रतिशत भ्याट र स्थानीय स्तरमा ५ प्रतिशत शुल्क प्रत्येक फिल्मबाट तिर्नु पर्ने व्यवस्था लागु गरेको छ । करिब १ लाख मानिसलाई रोजगारी प्रदान गरेका बनाईने फिल्म इन्डेस्ट्रिले नेपालको अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ । पछिल्लो समय नेपाली सिनेमाले युरोप, भारत, अमेरिका, जापान लगायत देशमा समेत स्थान पाउन थालेका छन् । वाहिरी देशका डिजिटल सिनेमा हलमा नेपाली चलचित्र कम्तिमा १५ लाखदेखि ३५ लाखसम्ममा बिक्ने गरेको चलचित्र निर्माताहरु बताउँछन् ।
फर्केर हेर्दा २०७५, प्रगतिको पथमा अर्थतन्त्र
काठमाडौ । २०७५ साललाई फर्केर हेर्दा विभिन्न क्षेत्रले नयाँ उचाई हाँसील गर्न सफल भएका छन् । केही अप्रत्याशीत घटनाहरु घटेपनि २०७५ साल प्रगति पथमा लम्केको देख्न सकिन्छ । २०७५ सालमा क्रिकेट क्षेत्रमा नेपालले सफलता हासिल गरेको पाइन्छ । यसको उदाहरणका लागि युएई विरुद्ध एक दिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय शृङ्खलामा नेपाली क्रिकेट टोलीले विजय हासिल गरेको थियो । नेपाल कम्यूनिष्ट पार्टी एकताको चरणमा प्रवेश गरेको बर्षको रुपमा समेत यस वर्षलाई हेर्न सकिन्छ । २००६ वैशाख १० गते स्थापना भएको नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी ५५ वर्षपछि पुनः एकताको चरणमा प्रदेश गरेको हो । २०१७ साल पुस १ गते राजा महेन्द्रले आरम्भ गरेको पञ्चायती शासनलाई हेर्न दृष्टिमा मतभेद उत्पन्न भएपछि २०१९ साल बैशाखमा कम्यूनिष्ट पार्टी विभाजन भएको थियो । अझैपनि समन्वयमा पूरा गर्न केही रिक्त स्थानहरु भने कायमै छन् । आर्थिक वृद्धि दरको सुचाङ्क हेर्दा २०७५ साललाई राम्रै मान्न सकिन्छ । यहीँ बर्षमा आर्थिक वृद्धि दर ६ प्रतिशत भन्दा माथि जानु सकारात्मक कुरा हो । भेनेयूयला प्रकरणले समेत २०७५ मा राम्रै चर्चा कमाएको पाईन्छ । यस्तै, फिल्मी क्षेत्रमा हेर्ने हो भने वडा नम्बर छ ले बजारमा सफलता हासिल गरेको छ । नाफा आर्जनको हिसाबमा समेत सफल रहेको यस्ता फिल्मले नेपाली चलचित्रमा क्षेत्रमा राम्रो शिक्षा दिएको छ । यस्तै, सांगीतिक क्षेत्रमा समेत ‘सालको पात टपरी हुने’ भन्ने जस्ता आधुनिक गीतले जनताको मन जित्न सफल भएका थिए । पशुपति शर्माको ‘लुटन सके लुट कान्छा’ गितले समेत सर्वाधिक चर्चामा कमाएको थियो । २०७५ सालमा वैदेशीक व्यापार घाटा चिन्ताजनक अवस्थामा रहेपनि पूँजिबजार भने सामान्य अवस्थामा नै जुग्रियो । ४० देशका ७३५ जना लगानीकर्तालाई लोभ्याउदै अन्र्तराष्ट्रिय लगानी सम्मेलन सम्पन्न भयो । चैत्र १५ र १६ गते सम्पन्न भएको उक्त सम्मेलनमा करिब १३ सय जना स्वदेशी तथा विदेशी लगानीकर्ता सहभागी भएका थिए । १६ वटा परियोजना एमओयूमा हस्ताक्षर गदै सम्मेलन सफल भएको हो । गत भदौ १४ र १५ गते सरकारले बहुक्षेत्रीय प्राविधिक तथा आर्थिक सहयोगका लागि बङ्गालको खाडीको प्रयास (विम्स्टेक) सम्मेलन सम्पन्न गरेको छ । यस्ता निकै सफलता हुदाँ हुँदैपनि २०७५ सालमा केही अप्रत्याशित घटनाहरु घटन पुगेका थिए । दुःखद निधन चैत्र २६ गते मंगलबार उद्योगी तथा पूर्व सभासद् दिवाकर गोल्छाको निधन भएको थियो । किड्नी ट्रान्सप्लान्ट गरेको २ सातामा उनको निधन भएको हो । उनको उमेर ६७ वर्ष पुगेको थियो । गोल्छाको अग्रसरतामा हुलास स्टिल, हुलास वायर, श्रीराम सुगर मिल, इष्टर्न सुगर मिल, हुलास जस्तापाता लगायतका दर्जनौ उद्योग स्थापना भएका थिए । साथै, उनको नेतृत्वमा गोल्छा अर्गनाईजेशन नेपालको सबैभन्दा ठूलो घरानाको रुपमा स्थापित भएको पाईन्छ । रत्न मानव अधिकारकर्मी तथा वामपन्थी नेता पद्य्म रत्न तुलाधरको यसै वर्ष निधन भयो । उनी मस्तिष्कघातबाट पीडित थिए । कार्तिक १८ गते उनको निधन भएको हो । उनी २०५१ सालमा मनमोहन अधिकारीको नेतृत्वको कम्यूनिष्ट सरकारमा श्रम तथा स्वास्थ्य मन्त्री समेत बनेका थिए । २०४२ सालमा राष्ट्रिय पञ्चायतमा जनपक्षीय उमेदवारको रुपमा समेत उनले चर्चा कमाएका थिए । वरिष्ठ न्यूरो सर्जन डा. उपेन्द्र देवकोटाको समेत यसै वर्षमा निधन भयो । उनको निधन असार ४ गते भएको हो । पित्त नलीको क्यान्सरले उनलाई निकै सताएको थियो । राजधानी स्थित बाँसबारीमा रहेको न्यूरो अस्पतालमा उनको निधन भएको हो । कुनै समय उनी स्वास्थ्य मन्त्री समेत बन्न सफल भएका थिए । उनले मस्तिष्क सम्बन्धी शल्यक्रियामा दक्षिण एशियामा नै ठूलो चर्चा कमाउदै आएका थिए । ताप्लेजुङमा भएको हेलिकप्टर दुर्घटनामा परेर मन्त्री रबिन्द्र अधिकारीले ज्यान गुमाए । उनीसँगै सवार अन्य ७ जनाले समेत ज्यान गुमाएका थिए । यो दुर्घटना २०७५ साल फागुन १५ गते भएको हो । सोही दुर्घटनामा परेर पर्यटन व्यवसायी आङछिरि शेर्पाले समेत ज्यान गुमाएका थिए । शेर्पा हिमालय एयरलाएन्स, यति एयर लायन्स, गोकर्ण रिसोर्ट जस्ता चर्चित व्यावसायका तथा व्यापारिक प्रतिष्ठानका प्रमुखका रुपमा रहेका थिए । तर उनले आफ्नो जिवनकालमा चर्चामा आउन तथा सामाजिक रुपमा खुल्न त्यती जरुरी नमान्ने देखिन्थ्यो । वृद्ध भत्ता, समाजिक सुरक्षा र स्थानीय विकासका अभियन्ता नेकपाका नेता तथा भरतमोहन अधिकारीले फागुन १८ गते देह त्याग गरे । अधिकारीलाई फोक्सो र मुटुमा समस्या भएको थियो । उनले राजधानीको ह्याम्स अस्पतालमा आफ्नो देह त्यागे । उपचारकै क्रममा उनको निधन भएको हो । २०५१ सालमा अर्थमन्त्री बनेका अधिकारी आफ्नो गाउँ आफै बनाउ जस्ता जनताले रुचाएका कार्यक्रमले उनी सबैको प्यारो मानिन्थे । बारा, पार्सामा टोर्नाडोको तोड चैत्र १९ गते आईतबार बारा, पर्सा जिल्लामा हावाहुरीले वितण्डा मच्चाएको छ । उक्त विनाशकारी हावाहुरीमा ठूलो धनजनको क्षती हुन पुग्यो । हावाहुरी कै क्रममा ३० जनाको निधन भएको थियो भने ४ सय भन्दा बढी घाइते हुन पुगेका थिए ।
नाफामा विवेधकारी नियन्त्रण
२० प्रतिशतभन्दा बढी नाफा लिएर व्यापार गरे गैरकानुनी हुने कानुन अहिलेसम्म जीउँदैछ । मुख्य चाढबाढको बेलामा त्यहि कानुनलाई जप्दै कर्मचारीतन्त्र मुख्य बजारमा निस्कन्छन् । दुई वर्षअघि वाणिज्य मन्त्री शिवकुमार मण्डलले यहि कानुन देखाएर दरबार मार्गका केही पसल बन्द गराए । मन्त्री मण्डलले केही व्यापारीलाई बोका बनाएर बलिदिने दुस्प्रयास नै गरे । गत वर्ष एनसेलले नाफाबाट १८००० प्रतिशत लाभांश लग्यो । त्यसमा उद्योग विभाग, दुरसञ्चार प्राधिकरण, नेपाल राष्ट्र बैंक लगायत सबै सरकारी निकायले स्वीकृति दिए । यूनिलिभर नेपालले एक वर्षको नाफाबाट १२०० प्रतिशत लाभाश लैजादा नेपालको कानुनले छुट दिएकै छ । सूर्य नेपालको लगानीकर्ताले ४०० प्रतिशतभन्दा माथिको लाभांश लिईरहेका नै छन् । ९५ प्रतिशत सरकारी सेयर भएको दुरसंचार प्राधिकरणले ५५ प्रतिशत लाभांश वितरण गर्दै आएको छ । सरकारले खल्तीमा हालिरहेको छ, त्यसलाई कानुनले रोक्दैन । यहि देश हो, दरवार मार्गको व्यापारीले २० प्रतिशतभन्दा बढी नाफा लिन पाउँदैन । सहकारीका सेयरधनीले १५ प्रतिशतभन्दा बढी लाभांश लिन पाउँदैनन् । तर गरिवलाई सेवा दिने भनेर अप्रत्यक्ष रुपमा सरकारी अनुदानको पैसा चलाउने लघुवित्तहरुले सेयरधनीलाई २०० प्रतिशत लाभांश बाढ्छन् । कानुनले रोक्दैन, छेक्दैन । यी त केही प्रतिनिधिमुलक उदाहरण मात्र हुन् । भन्न खोजेको कुरा के हो भने नेपालमा नाफालाई हेर्ने दृष्टिकोष नै स्पष्ट छैन । सरकारी नीति र विधि नै विवादस्पद छन् । स्पष्ट रूपमा नाफामा पनि विभेदकारी नियन्त्रण छ । जुन देशमा सरकारले नाफामा नियन्त्रणकाे प्रयास गर्छ, त्याे देशमा नाफा गर्ने व्यवसायीहरू डराएर बाँच्नुपर्छ, त्याे देश कसरी धनी बन्छ । नेपालकाे परम्परागत सोचमा नाफा आर्जन गर्नुलाई नराम्रो मानिन्छ । व्यापार गर्नेहरुले ठगेका हुन्छन्, उनीहरुले पाप गरेका हुन्छन्, उनीहरु मरेपछि नर्कमा पुग्छन् भन्ने धार्मिक चिन्तन यो समाजमा अझै मेटिएका छैनन् । नीति निर्मातामा अझै याे संस्कार छ । राजनीति गर्ने, प्रशासनिक तहमा काम गर्नेहरूमा अझै भ्रम के छ भने ‘ देश बनाउने जिम्मेवारी हाम्राे मात्र हाे।’ ‘नागरिक समाजमा अलिकति फाइदा हुने कुरा गर्यो भने कस्तो व्यापारीको जस्तो सोच भनेर होच्याइन्छ’ पूर्वमन्त्री सुरेन्द्र पाण्डेले एक सार्वजनिक कार्यक्रममा भने–‘प्रशासनिक तहमा आज पनि उद्यमी व्यवसायीलाई नाफा खोर भन्छि, हेपेर व्यवहार गरिन्छ ।’ योजना आयोगका पूर्व उपाध्यक्ष डा. गोविन्दराज पोखरलेले भन्छन्–प्रधानमन्त्री, मन्त्री, नेताहरुको नाम गाउँगाउँमा सबैले चिन्छन् । तर, सबैभन्दा बढी कर तिर्नेको नाम कसैले सुनेको हुँदैन । करदाताको सम्मान र पहिचान भएन । विगतमा नेपाली समाजमा राम्रो आम्दानी गर्ने, सुविधा सम्पन्न जीवनशैली अपनाउनेलाई राम्रो नजरले हेरिदैन थियो । नेपाल उद्योग परिसंघले आयोगजना गरेको उद्यमशिलता सम्मबन्धि एक कार्यक्रममा पूर्वमन्त्री तथा सांसद गगन थापाले भनेका थिए–‘जुन दिनसम्म नेपाली समाजमा मुनाफा कमाउनु अपराध हो, पाप हो भन्ने मान्यता रहिरहन्छ तबसम्म देश बन्दैन् ।’ पूर्वमन्त्री महेश बस्नेतको भनाई पनि यस्तै छ । भन्छन्–‘म उद्योग मन्त्री हुँदा स्कुल खोल्न, खेल मैदान बनाउन, बाटो माग्न, पुल माग्न धेरै मान्छे आए । तर उद्योग खोल्छु भनेर मान्छे आउँदैनन् । किनकी यहाँ उद्योग व्यवसाय गर्नेलाई इज्जत दिईएन ।’ जबसम्म ‘बढी नाफाले बढी खुशी दिन्छ भन्ने सोचाई, बढी नाफा, बढी खुशीलाइ प्राेत्साहित गर्ने नीति सरकारले लिँदैन तबसम्म विकासले गति नलिने बताँछन युवा उद्यमी भरतराज आर्याय भन्छन्–‘बढी नाफामा उत्सव मनाउने संस्कार नेपाली समाजमा हुर्कदै गएको छ ।’ पछिल्लाे समय नेपाली समाजको संस्कार बदलिदै गएको छ । उच्चस्तरको आम्दानी, अतिरिक्त सुविधा सम्पन्न घर, अत्याधुनिक सुविधा सुरक्षाका सुविधा भएको गाडी, सामाकिज हितकारी काममा खर्च गर्न सक्ने व्यक्तिलाई समाजले उच्च सम्मान दिन्छ । ‘जसले समाजको आवश्यकता पूर्ति गर्ने बस्तु तथा सेवा उत्पादन गरेको छ, मानिसहरुलाई रोजगारी दिएको छ, सरकारलाई राजश्व तिरेको छ र आफूले पनि नाफा आर्जन गरेको छ ती व्यक्तिलाई समाजमा सम्मानजनक रुपमा हेरिन्छ’ उद्यमी चन्द्रप्रसाद ढकालले भने । राजनीति गर्नेले मन्त्री हुँदा गर्व गरेजस्तै व्यवसाय गर्नेले पैसा कमाएकोमा, धनी भएकोमा गर्व गर्नुपर्ने र नाफाको केही हिस्सा परोपकारी काममा गर्न गर्नु पर्ने नेपाल मेडिसिटी अस्पतालका प्रबन्ध निर्देशक उपेन्द्र महत्तो बताउँछन् । उद्यमशिलताप्रति बढ्दो आकर्षण ‘बाँदरको अगाडि केरा र पैसा फालिदियो भने बाँदरले केरा टिप्छ, पैसा टिप्दैन । बाँदरलाई यो थाहा हुँदैन कि त्यो पैसाले धेरै केरा किन्न सकिन्छ । मलाई लाग्छ जागिर खानु केरा टिप्नु जस्तै हो भने उद्यम गर्नु पैसा टिप्नु हो’ चीनका सबैभन्दा धनी व्यक्ति ज्याक्माको भनाई हो । कम्पनी रजिष्ट्रार कार्यालयमा दैनिक सरदर ३० वटा कम्पनी दर्ता हुने गरेका रहेछन् । यसले नेपालमा नयाँ कम्पनीहरु खुल्ने क्रम बढेको, उद्यमशिलताको जन्म र विकास बढ्दो क्रममा रहेको देखाउँछ । तर कम्पनीको संख्या वृद्धि जसरी भएको छ तिनको व्यवसायिक विस्तार त्यति राम्रो छैन । व्यवसाय गर्नको लागि पूँजी चाहिन्छ । तर विश्व बैंकको एक रिपोर्टअनुसार १०० रुपैयाँ कर्जा लिन ३६४ प्रतिशत सम्पत्ति धितो राख्नुपर्छ । जसोतसो पूँजी जुटाएर अगाडि बढ्न खोज्यो भने उसलाई सरकारी निकायले प्रोत्साहन गर्दैन, निरुत्साहित पार्छ । पुलिस वा सेनामा ५ हजार दरबन्दी थप्न वा नयाँ नियुक्ती गर्न सरकार सहज बन्छ, तर एउटा उद्योग खोल्न र त्यसबाट रोजगारी सिर्जना गराउन सरकारले सहयोग गरिरहेको हुँदैन । उद्योग दर्ता गर्न जाँदा कर्मचारीले, सरकारका मान्छेले कि सित्तैमा सेयर माग्छन् कि सोझै पैसा माग्छन् । एक अध्ययनका अनुसार ४५.३ प्रतिशत युवासँग नयाँ आइडीया छ तर पैसा छैन । वित्तीय पहुँच साह्रै कम छ । बैंकहरुले धितोबिना ऋण दिन गाह्रो मान्छन् । प्राइभेट इक्विटी, भेञ्चर क्यापिटल लगायतका वित्तीय औजारको प्रयोग कम भएकोले पनि उद्यमशीलता प्रवद्र्धनमा पूँजीको अभाव देखिन्छ । कोरियामा औद्योगिक विकास गर्ने समयमा त्यहाँका बैंकले निक्षेपकर्तालाई १२ प्रतिशत व्याज दिएको थियो । तर सरकारी अनुदानमा बैंकले उद्यमीलाई ६ प्रतिशत व्याजमा कर्जा प्रवाह गरिएको थियो । नेपालमा अहिले निक्षेपको व्याज ९ प्रतिशत छ भने कर्जाको व्याज १५ प्रतिशतभन्दा माथि छ । कर्जाको व्याज उच्च हुँदा लगानीकर्तालाई पोसाउँदैन । कोरियामा जस्तै नेपालमा पनि सरकारले व्याज अनुदानको व्यवस्था गर्न जरुरी छ । समस्या नै आविस्कारको जननी हो । नेपालमा अलि बढी समस्या छन् र यहाँ नै धेरै अवसर पनि छन् । अमेरिका र युरोपमा लगानीकर्ताहरुले समस्या, अप्ठ्यारा, चूनौती हुन्छन् । ‘जति जोखिम लिन सकियो त्यति नै नाफा बढी लिन सकिन्छ । व्यवसाय गर्दा जोखिम लिनुपर्छ । कसरी जोखिम लिने, कसरी व्यवसाय गर्ने र कसरी बढी पैसा कमाउने भनेर विद्यार्थीहरुलाई नै सिकाउनुपर्छ’श्री एयरलाईन्स प्रालिका प्रबन्ध निर्देशक सुधीर मित्तल भन्छन्–‘जोखिम उठाउने हिम्मत नगरेसम्म सफलता आउँदैन र उद्यमशीलता पनि फस्टाउँदैन ।’ उद्यमी हरिभक्त शर्माले बारम्बार भन्ने गरेको भनाई लगानीकर्ताको लागि निकै मूल्यवान छन् । जग्गाको व्यापार गरेर आर्जेको नाफा दिगो पनि हुँदैन । त्यसले अर्थतन्त्रमा कुनै योगदान पनि गर्दैन । उद्यमी चन्द्रप्रसाद ढकालले भने जस्तै जुन व्यवसाय गर्दा समाजको आवश्यकता पनि पूर्ति गर्न मद्दत गर्छ, रोजगारी सिर्जना हुन्छ, सरकारले कर पाउँछ र लगानीकर्ताले नाफा पाउँछ त्यस्तो व्यवसाय गर्ने/गराउने वातावरण निर्माण गरिनुपर्छ । त्यस्तो नाफाले पाप होइन, खुशी ल्याउने छ ।
नयाँ वर्ष २०७६ सालकाे आर्थिक वार्षिक राशिफल, कुन राशीलाई के फाप्छ ?
लेखक मेष आर्थिक पक्षले मेष राशी हुने हरुका लागि ग्रह गोचर हेर्दा देवागुरु वृहस्पति र शनि ग्रहको विशेष प्रभावले व्यापार/व्यवसायमा तरल एवं जल तत्वमा गरेको लगानीबाट सफलता हात पर्नेछ र विमा एवं वित्तिय संस्थामा गरेको लगानी लाभदायी हुनेछ । नयाँ ठाउँमा लगानीको अवसर जुट्नेछ । सेयर बजारमा लगानी गर्नेहरुका लागि मध्यम नै रहनेछ । विज्ञान तथा इन्जिनियरिङ्ग क्षेत्रका जिज्ञाशु हरूले विशेष सफलता पाउनेछन् । चोट पटकको भय रहेकाले गणेशजीको स्मरण गरि यात्रा गर्नाले राम्रो हुनेछ । आर्थिक दृष्टिले असार असोज, माघ र फाल्गुन महिनामा अधिक लाभ मिल्नेछ भने साउन र कार्तिक महिनामा खर्चमा वृद्धि हुनेछ । यो वर्षको रातो, हरियो र पहेंलो शुभ रङ्ग हो भने १, २, ४, र ९ शुभ अङ्क हो । वृष २०७६ सालको पूवार्धमा वृष राशि भएका व्याक्तिहरुका लागि राम्रो रहनेछ । फाल्गुन ४ गतेसम्म शनि अनुकुल स्थानमा रहनाले भौतिक सुखमा बढोत्तरी हुनेछ । देव गुरु बृहस्पतिले तपाईलाई सत् बुद्धि र उच्च पद प्रतिष्ठा तथा भाग्यमा वृद्धि गराउनेछ । राज्यबाट मानसम्मान मिल्नेछ । कृषि क्षेत्रको व्यावसायबाट मनग्य धनार्जनगर्न सकिनेछ । घरजग्गाबाट मनग्य आम्दानी गर्न सकिनेछ भने शेयर बजारमा लगानी डुब्ने भय रहनेछ । व्यवशायीक दृष्टिले भाद्र र मंसिर महिनामा खर्च बढ्नेछ र श्रावण, कार्तिक र चैत्र महिना शुभ रहनेछ । न्यायिक निर्णहरु तपाईको पक्षमा नहुन सक्छन् । परिवारको स्वाथ्यमा धन खर्च हुनेछ । यो वर्षको शुभ रंग सेतो, हरियो, र सुन्तला शुभ रङ्ग हो भने २, ४, ५, ६ र ८ शुभ अङ्क हो । मिथुन यो वर्षको ग्रह गोचर हेर्दा मिश्रित फल मिल्नेछ । मिथुन राशी हुने हरुका लागि अधिकांश समय देव गुरु बृहस्पति र शनि सातौ भावमा रहनाले विशेषगरि धातु तथा होटल व्यवसाय गर्नेहरुका लागि यो बर्ष निकै फाइदाजनक हुने देखिन्छ । नयाँ काम एवं रोजगारको अवसर आउनेछ । लामो दुरीका लाभदायक यात्राहरू हुनेछन् । घर जग्गाको लगानीबाट नोक्सान हुन साक्छ । नाक, कान तथा आँखामापनि समस्या आउन सक्नेछ । वर्षको उत्तरार्धमा व्यापारमा अपेक्षाकृत लाभ नहुने र आर्थिक व्यावस्थापन गर्न गाह्रो हुनेछ । आर्थिक दृष्टिले वैशाख, भदौ, र चैत्र फाल्गुन महिना राम्रो छभने असार र पुष महिनामा अधिक खर्च हुनेछ । यो वर्षकलागि हरियो, रातो, पहेंलो, र सेतो शुभ रङ्ग हो भने १, २, ५ र ६ शुभ अङ्क हो । कर्कट कर्कट राशी हुनेहरुकालागी यो वर्ष उत्कृष्ट रहनेछ । बृहस्पति र शनि ग्रहको शुभ दृष्टिले शुभ फल मिल्नुका साथै अनुहारमा कान्ति र मनमा शान्ति छाउनेछ । वर्षको पूर्वार्धमा शेयर बजारले सफलता दिलाउनेछ भने उत्तरार्धमा बैंकिंङ, फेन्सी तथा सजावटिका व्यवासायीलाई मनग्य फाइदा हुनेछ । स्वास्थ्यमा लगानी गर्नेहरुले सजग रहनुहोला । टेक्निकल क्षेत्रमा उच्च सफलता पाईनेछ । अध्ययन वा रोजगारकालागि विदेश जानेहरुका लागि राम्रो छ । असार महिनामा केहि धनमाल हराउने योग छ । आर्थिक दृष्टिकोणले जेठ, असोज र पौष महिना शुभ रहेका छन् । बुधवार परेवालाई चारो र असहायलाई सहयोग गर्नाले भाग्यमा वृद्धि हुनेछ । यो वर्षको सेतो, निलो, र घ्यूरङ्ग शुभ रङ्ग हो भने २, ६ ७ र ९ शुभ अङ्क हो । सिंह सिंह राशी हुनेहरुकालागी २०७६ सालमा यो बर्ष आर्थिक दृष्टिले धेरै मिहिनेत गरेर थोरै मात्र प्रतिफल मिल्नेछ । आफन्त तथा घर-परिवार बाट टाढिनु पर्नेछ । जेठ सम्म आर्थिक सामस्या बढ्नेछ तत्पश्चात सामान्य हुँदै जानेछ । देश विदेश तथा धार्मिक यात्राहरू हुनेछन् । वैदेशिक रोजगारमा जान चाहने हरुकोलागि बाटो खुला छ । भाद्रबाट विद्युतीय उपकरण तथा मेसिनरीका क्षेत्रमा गरेको लगानीबाट अधिक सफलता मिल्नेछ । कृषि तथा खाद्यान्नमा गरेको लगानीबाट दिर्घकालिन प्रतिफल मिल्नेछ । आर्थिक दृष्टिले कार्तिक र माघ शुभ रहनेछ । मंगलवार गणेशजी तथा हनुमनजीको दर्शन एवं आराधना गरे ग्रहपिडा कम हुनेछ । यो वर्षकोलागि रातो, गुलाबी, पहेंलो र हरियो शुभ रङ्ग हो भने १, ३, ५, र ९ शुभ अङ्क हो । कन्या यो वर्ष समग्रमा कन्या राशीका जातकहरूका लागि राम्रै रहनेछ । रोकिएका अधुरा कार्यले पूर्णता पाउनेछ । वाहन सुख पनि मिल्नेछ । फेन्सी तथा पहिरनको व्यापार फस्टाउनेछ । सेयर कारोवारको लगानी भने सुझबुझमा भरपर्छ । फाल्गुन ४ गते सम्म अढैयाशनिको प्रभावले गर्दा कार्यमा उल्झन आई अन्तिम समयमा काम नबन्ने र नराम्रा विचारपनि मनमा आउनेछ तर वैदेशिक क्षेत्रबाट सफलता मिल्नेछ । घरजग्गाको कारोवारमा मन्दि आउनेछ । विज्ञान तथा इञ्जिनियरिङ्ग विषयका विद्यार्थीहरूलाई विशेष सफलता मिल्नेछ । भाद्र र कार्तिक महिनामा लगानी गर्नुपूर्व राम्ररी विचार गर्नुहोला अत: लगानी डुब्ने भय छ । यो वर्षकोलागि हरियो, नीलो, रातो र कालो शुभ रङ्ग हो भने शुभ अङ्क १,५ र ६ शुभ अङ्क हो । तुला २०७६ साल तुला राशीका जातकहरूका लागि शुभ/अशुभ मिश्रीत फल मिल्नेछ । जागिरमा प्रमोसनको सम्भावना कम भएपनि जागिर भन्दा व्यापार नै राम्रो हुनेछ तर शत्रु पछि पर्नाले सरकारी निकायको भयभने रहि रहनेछ । शेयर बजार तथा ढुकुटीबाट सफलता मिल्नेछ । धातुको लगानीबाट लाभ मिल्नेछ । बैंकिंग क्षेत्रमा गरिएको लगानी बाटपनि राम्रै प्रतिफल पाईनेछ । कान तथा आँखामा समस्या देखा पर्नेछ । वैशाख र श्रवन महिनामा धनमाल हराउने योग पनि भएकाले सजग रहनुहोला । आर्थिक दृष्टिले श्रावण, पुष र चैत्र माहिना शुभ फलदाई रहनेछ । वृद्ध तथा रोगीलाई सहयोग गर्नाले भाग्यमा वृद्धि हुनेछ । यो वर्षकोलागि सेतो, पहेंलो, खैरो र हल्कानिलो शुभ रङ्ग हो भने ४, ५, ६ र ८ शुभ अङ्क हो । वृश्चिक वृश्चिक राशी हुनेहरूको लागि २०७६ साल राम्रो रहनेछ । व्यापार व्यावसायबाट चमत्कारी लाभ मिल्नेछ । शेयर बजारबाट पनि मनग्य आम्दानी गर्नेछन् । धातुजन्य व्यावसायबाट अधिक सफलता मिल्नेछ । भाद्र र आश्विन महिनामा केहि संघर्षको सामना गर्नु परेपनि अरु समयमा सफलता मिल्नेछ । विपरीत वर्गप्रती आकर्षण बढ्ने योग छ । टाढा रहेका साथीबाट भरपूर सहयोग मिल्नेछ । नयाँ ठाउँमा नयाँ रोजगारको अवसर सिर्जना हुनेछ । आर्थिक दृष्टिले भाद्रा, आश्विन, माघ महिनामा लाभदायक परिणाम प्राप्त हुनेछ तर लगानीको प्रतिफल प्राप्त हुन केही ढिलो सुस्ती हुन सक्नेछ । दान-पुण्य गर्नाले मानशिक चिन्ता कम हुनेछ र मनमा शान्ति छाउनेछ । यसपालिकोलागि सेतो, पहेंलो, गुलाबी र रातो शुभ रङ्ग हो भने १, २, ३ र ९ शुभ अङ्क हो । धनु २०७६ साल धनु राशी भएका व्याक्तिहरुलाई व्यापार व्यावसायमा उतार चाडाव आउनेछ । वृहस्पतिले शुभ फल दिन खोजेपनि शनिग्रहको कारणले वर्ष भरि शनिको मध्य र अन्त्य साढेसाती रहेको कारण विविध समस्या झेल्नुपर्नेछ । ऋणपनि खप्टीने भय छ । कसैलाई नगदी सापटी दिंदा पैसा फस्ने तथा धनमाल हराउने योग भएकाले अलि बढी सजग रहनुहोला । शेयर बजार सामान्य नै रहनेछ । पहिरन तथा सजावटीमा गरेको लगानीबाट भने सफलता मिल्नेछ । आर्थीक दृष्टिले असार र फाल्गुन महिना शुभ रहनेछ । ध्ययनको शिलशिलामा विदेशको यात्रा हुनेछ । सोमबार र शुक्रवार क्रमशः शिवजी र दुर्गाजीको दर्शन/पूजा गर्नले ग्रहपिडा कमभई भाग्य वृद्धि हुनेछ । गुलाबी, खैरो, घ्यूरंग र सुन्तलारङ्ग शुभ रङ्ग हो भने ३, ५, ७ र ९ शुभ अङ्क हो । मकर आर्थिक दृष्टिले २०७६ साल मकर राशी हुनेहरूकालागि यो वर्ष मध्यम नै रहनेछ । धेरै मिहनेत गरेर थोरै मात्र प्रतिफल पfईनेछ । वर्ष भरिनै बृहस्पतिले बुद्धिलाई भने तीक्ष्णता प्रदान गर्नेछ । आभूषण तथा कपडाको व्यापार फस्टाउनेछ । सेयर कारोवारको लगानी भने कमजोर रहनेछ । घरजग्गाको कारोवारमा समस्या आउनसक्छ । वैदेशिक लगानीको अवसर मिल्नेछ । शनि ग्रह कमजोर हुने जातकहरुकालागि यो वर्ष आद्य र मध्य साढेसाती रहेको कारण झुटा आरोप लाग्ने, गरेको कार्यमा बिलम्बहुने तथा चोटपटकको भयपनि रहनेछ । हरेक मंगलवार हनुमानजीको दर्शन गर्नाले ग्रहपीडा कम हुनेछ । यो वर्षकोलागि पहेंलो, हरियो, खैरो र गुलाबी शुभ रङ्ग हो भने शुभ अङ्क ३, ५, ६, ७ र ८ शुभ अङ्क हो । कुम्भ यस वर्ष कुम्भ राशी हुनेहरूकालागी नयाँ कार्यको थालनी हुनेछ । आँटेको र ताकेको कार्यले पूर्णता पाउनेछ । पेसा वा रोजगारमा श्रमको उचित मूल्यांकनभई ईनाम र प्रतिष्ठा कमाउन सकिनेछ । कृषि तथा चौपयामा गरेको लगानी फस्टाउनेछ । सेयर बजार अन्तर्गत विमाक्षेत्र राम्रो हुनेछ । होटल व्यवसाय गर्नेहरुका लागि यो बर्ष निकै फाइदाजनक हुने देखिन्छ । फाल्गुन ४ गतेबाट व्यापारमा अपेक्षाकृत लाभ नहुने र आर्थिक व्यावस्थापन गर्न गाह्रो हुनेछ । पारिवारिको स्वस्थय उपचारमा अधिक खर्चपनि बढ्नेछ । आर्थिक दृष्टिले बैशाख, सावान र पुष महिना शुभ रहनेछ । भोकालाई भोजन र असाहय व्यक्तिलाई वस्त्रदान गर्नाले भाग्यमा वृद्धि हुनेछ । यो वर्ष निलो, हरियो, पहेंलो र घ्यूरङ्ग शुभ रङ्ग हो भने ३, ५, ६, र ८ शुभ अङ्क हो । मीन मीन राशिका लागि २०७६ साल राम्रो रहनेछ । बृहस्पति र शनि ग्रहको शुभ दृष्टिले शुभ फल मिल्नुका साथै अनुहारमा कान्ति र मनमा शान्ति छाउनेछ र घरमा मांगलिक कार्यको योग समेत रहेको छ । प्रतिस्पर्धामा उत्तीर्ण भई नयाँ जागिरको अवसर सिर्जना हुनेछ । बैदेशिक लगानीका लागि समय राम्रो छ । सेयर बजारमा भने केहि उतारचढाव हुनेछ । टेक्निकल क्षेत्रमा उच्च सफलता पाईनेछ । बैंकिङ्ग, फेन्सी तथा सजावटी क्षेत्रबाट प्रशस्त आम्दानि गर्न सकिनेछ । दृष्टिले असार, भाद्र र पुष महिना लाभ मिल्नेछ भने कार्तिक हानिकारक हुनसक्छ । निमुखा प्राणीहरूलाई आहार दिने र घरमा केराको वृक्ष लगाउनालेपनि भाग्यमा वृद्धि हुनेछ । यो वर्षकोलागि रातो, पहेंलो, गुलाबी र सुन्तलारङ्ग शुभ रङ्ग हो भने १, ३, ७ र ९ शुभ अङ्क हो । [email protected]
