मनकामना कपास उद्योगमा आगलागी, दश लाख बराबरको क्षति
दमौली । तनहुँको बन्दीपुर गाउँपालिका–१ डुम्रेस्थित मनकामना कपास उद्योगमा आज बिहान आगलागी हुँदा रु दश लाख बराबरको क्षति भएको छ । विद्युत् चुहिएर एक्कासी आगलागी हुँदा उद्योगमा रहेका सामग्री जल्दा रु दश लाख बराबरको क्षति भएको अनुमान गरिएको छ । आगलागीबाट उद्योगभित्र रहेको कच्चा सामग्री, उद्योगका मेसिनलगायतका सामग्रीमा क्षति पुगेको उद्योगका सञ्चालक पूर्णकुमार मानन्धरले जानकारी दिएका छन् । “विद्युत् चुहिएर आगलागी भएको हुनसक्छ, क्षतिको पूर्ण विवरण त आइसकेको छैन,” मानन्धरले भने । इलाका प्रहरी कार्यालय भानु मुकाम डुम्रेका प्रहरी र स्थानीयवासीको सहयोगमा आगो नियन्त्रणमा लिइएको प्रहरी सहायक निरीक्षक दिनेश पौडेलले बताएका छन् । रासस
दुर्घटनामा परेका दजर्नाैं यात्रु उद्दार गर्ने सोनाम तामाङलाई महालक्ष्मी विकास बैंककाे सम्मान
काठमाडौं । महालक्ष्मी विकास बैंकको खाडीचौर शाखाले सोनाम तामाङ (र्याफटिङ गाइड) लाई पन्ध्र हजार रुपैया सहित सम्मान गरेको छ । सोनामले अरनिको राजमार्ग, सुकुटेमा बस दुर्घटना हुँदा दर्जनाैं यात्रीको उद्दार गरेका थिए । उनको साहसिक कार्यको कदरस्वरुप बैंकले सो रकमसहित सम्मान गरेको हो । कात्तिक १७ गते मागा देउराली देखि काठमाण्डौंका लागि छुटेको बस सुकुटे बिचमा दुर्घटना भएको थियो । उनको उक्त प्रेरणादायी कार्यको सम्मान गर्दा युवाहरुमा समाज सेवाका लागि थप हौसला मिल्ने छ भन्ने हेतुले बैंकले तामाङलाई सम्मान गरेको थियो ।
अर्थ मन्त्रालयका सहसचिव भन्छन् ‘१० कित्ता शेयर आवेदन रोक्नु पर्छ’
काठमाडौं । अर्थ मन्त्रालयका सहसचिव उदयराज सापकोटाले न्युनतम् १० कित्ता शेयर आवेदन दिन पाउने व्यवस्थालाई रोक्नु पर्ने बताएका छन् । नेपाल आर्थिक पत्रकार समाज (सेजन) र समृद्धि फाउन्डेसनले आयोजना गरेका लगानी सुधारका लागि कानुनहरुको विषयक अन्तर्क्रिया कार्यक्रममा सापकोटाले साे कुरा बताएका हुन् । साथै, उनले पब्लिक शेयरकाे गलत इन्ट्री भैइरहेकाले १०/१० कित्ता सेयर आवेदनलाई सुधार गर्दै लैजानु पर्ने बताएका छन् । नेपाल धितोपत्र बोर्डले २०७५ चैतदेखि सार्वजनिक धितोपत्र निष्कासनमा न्युनतम् १० कित्तासम्म आवेदन दिन पाउने व्यवस्था गरेको थियो । ०७५ भन्दा पहिले कम्तिमा ५० कित्ता सेयर आवेदन दिनै पर्ने व्यवस्था थियो । न्युनतम् ५० कित्ता शेयर आवेदन दिनै पर्ने व्यवस्थालाई हटाउँदै बोर्डले न्युनतम् १० कित्ताका लागि पनि आवेदन दिन पाउने व्यवस्था गरेको थियो । बाेर्डले न्यून पुँजी भएका वर्गलाई पनि पुँजी बजारको पहुँचमा ल्याउने र यसलाई समावेश गराउन १० कित्तासम्म सेयर आवेदन दिन पाउने व्यवस्था ल्याएको थियो । सो व्यवस्थाले थोरै पुँजी भएकाहरुलाई पनि पुँजी बजारमा लगानीका लागि सहज हुने विश्वास गरिएको थियाे । पूर्व अर्थसचिव रामेश्वर खनालले सो कार्यक्रममा कम्पनी दर्ता र खारेजीलाई सहज र सरल बनाउनु पर्ने बताए । उनले भने नेपालमा कुनै कम्पनी दर्ता गर्नु पर्यो वा खारेजी गर्नु पर्यो भने पनि अरुको सहयोग लिनुपर्ने अवस्था रहेकोले खारेजी र दर्तामा सहजीकरण आवश्यक रहेको छ । खनालले कम्पनी खोल्नका लागि पूँजी चाहिने व्यवस्था हटाउनु पर्ने भन्दै नवीकरणको व्यवस्थाको पनि खारेजी गर्नुपर्ने बताए । प्रमुख अतिथिका रुपमा कार्यक्रममा आएका कानुन आयोगका अध्यक्ष माधव पौडेलले व्यवहारिक कठिनाइ र प्रकृयाका विषयहरु थाहा हुँदाहुँदै पनि त्यसलाई समाधान गर्न निक्कै गाह्रो रहेको बताए । लक्ष्मी समूहका निर्देशक निरञ्जन श्रेष्ठले कानुनहरु बाझिँदा लगानीको सहज वातावरण नभएको बताए । उनले छोटो समयलाई मात्रै मध्य नजर गरेर कानुन बनाएकाले पनि लगानीमा समस्या रहेको बताएका छन् ।
मिसन हातहातमा बीमा, प्रविधि मैत्री बन्न सबै कम्पनी एप बनाउँदै
काठमाडौं । ‘टेलिभिजन विज्ञापनमा बीमा कम्पनीहरुले हात हातमा बीमा भनेको देख्छु । स्मार्ट सर्भिसका कुरा गरेको देख्छु । तर व्यवहारमा त्यस्तो देख्न पाईदैन’ कात्तिक २१ गते साँझ बीमा समिति र बीमा कम्पनीहरुका अध्यक्ष तथा प्रमुख कार्यकारीहरु सहभागी एक सार्वजनिक कार्यक्रममा सम्बोधन गर्दै अर्थमन्त्री युवराज खतिवडाले भने–‘अहिले बीमा सेवा पुरानै शैलीमा चलेको छ । बीमा गराउन अनुनय विनय गर्दै बीमा एजेन्टहरु घर घरमा पुग्छन् । परम्परागत फारम भरेर ल्याप्छे लगाउँनै पर्छ । नोट खटखटी गनेर भुक्तानी गर्नुपर्छ ।’ ‘त्यति मात्र होइन, बीमा दाबी गर्नुपर्दा पुरा गर्नुपर्ने प्रक्रियाहरु धेरै छन् । ती सबै प्रक्रिया पुरा गर्न झन्झटिलो छ । त्यसपछि पनि बीमा दाबी पाइदैन भनेर अर्थमन्त्रालय तहसम्म गुनासो आउने गरेका छन्’ अर्थमन्त्रीले भने–‘तपाईहरुको कार्यशैलीमा सुधार गर्नुहोस् । प्रविधिको क्षेत्रमा भएको विकास एडप्ट गर्नुहोस् । जुन दिन अनलाईनबाटै बीमा पोलिसी छनौट गर्न सकिन्छ, डिजिटल्ली पेमेन्ट गर्न सकिन्छ, आवश्यक पर्दा बीमितले अनलाईनबाटै बीमा दाबी गर्न सक्छन् र बीमा कम्पनीहरुले बीमितको खातामा पैसा पठाउँछन् । बीमितको खातामा पैसा आएको सन्देश आफ्नो मोबाइलबाट हेर्न सक्छन्, त्यो दिन बीमा सेवा स्मार्ट भएको मान्न सकिन्छ ।’ बीमकहरु अर्थमन्त्रीको भनाईमा पूर्ण सहमत छन् । नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीका संचार प्रमुख मेघेन्द्र प्रकाश गिरीले बीमालाई प्रविधिसँग जोड्न आवश्यक रहेको बताए । अधिकांश बीमाका पोलिसीहरु एप मार्फत हेर्न मिल्ने भइसकेकोे जानकारी दिदै भुक्तानी समेत डिजिटल्ली हुने बनाउन सके बीमितलाई कारोबार गर्न सहज हुने उनको भनाई छ । सरकारी नीतिका कारण पनि डिजिटल्ली भुक्तानी प्रक्रिया जटिल भएको देखिन्छ । सरकारले एक दिनमा २५ हजार रुपैयाँ मात्र अनलाईनबाट भुक्तानी गर्न सकिने सीमा तोकेकाले थोरै बीमा शुल्क हुने प्रकृतिका बीमा पोलिसीलाई मात्र अनलाइनमा राखिएको सगरमाथा इन्स्योरेन्स कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत चंकीकुँवर क्षेत्रीले बताए । गत बैशाखमा सगरमाथा इन्स्योरेन्सले निर्जीवन बीमाको क्षेत्रमा पहिलो पटक ‘इन्स्योरेन्स डिजिटल्ली’ सेवा शुभारम्भ गरेको थियो । हाल मोटरसाइकलको तेश्रो पक्ष बीमालेख, घर बीमालेख, दुर्घटना बीमालेख र ट्राभलर्स मेडिक्लेम बीमा लेखलाई अनलाइनबाटै लिन र भुक्तानी गर्न सकिने कम्पनीले जनाएको छ । कम्पनीले विकास गरेको मोबाइल एपका माध्यमबाट कम्पनीका ग्राहकहरुले आफुसँग रहेको मोबाइलबाट एप डाउन लोड गरी आफूलाई चाहिएको बीमालेख खरिद गर्न सक्ने गरी इन्स्योरेन्स डिजिटल्ली सेवा दिईरहेको छ । अनलाईन सेवाप्रति ग्राहकको रुची बढ्दो क्रममा रहेको तर कारोबार भने कम हुने गरेको उनले सुनाए । अनलाईनबाट नयाँ बीमा पोलिसी बिक्री भन्दा पुराना बीमा पोलिसी नवीकरण बढी हुने गरेको उनले जानकारी दिए । ‘दैनिक ५/६ जनादेखि १५० जनासम्मले अनलाईनमा लग इन गरेको देखिन्छ । तर कारोबार उल्लेख्य छैन’ उनले भने–‘नयाँ सेवा हो । मानिसहरुको चासो छ तर अभ्यस्त भएका छैनन् ।’ इन्स्योरेन्स डिजिटल्ली सेवाबाट बीमाको पहुँच पुग्न नसकेको स्थानीय निकासमा समेत कम्पनीको पहुँच पुग्ने र कृषक तथा न्यून आय भएका व्यक्ति, लघु बीमा तथा बाली तथा पशुपन्छी बीमा गर्ने व्यक्तिलाई यो सेवा बढी प्रभावकारी हुने उनले बताए । पछिल्लो समय बीमा कम्पनीहरुले आफ्ना सेवाहरुलाई प्रविधिमैत्री बनाउने कसरत गरिरहेका छन् भने एकपछि अर्को बीमा कम्पनीहरुले एप बनाउने, अनलाईन सिस्टम बनाउने र डिजिटल पेमेन्ट सुविधा दिने कामलाई प्राथमिकतामा राखेका छन् । युनाइटेड इन्स्योरेन्स कम्पनीका दाबी शाखाका प्रमुख रविन्द्रराज श्रेष्ठले डिजिटल पेमेण्टलाई प्राथमिकतामा राख्दै आएको बताए । ‘हामीले केही समय अघि डिजिटल एपको नैे सुरुवात गरेका छौँ, सो एपको उदेश्य पनि बीमा कारोबारलाई सहज बनाउनु हो’–उनले भने । राष्ट्रिय बीमा संस्थानले समेत गत असोज ३ गते संविधान दिवसको अवसरमा एप लन्च गरेको थियो । सो एप मार्फत बीमितहरुले बीमा कारोबार गर्दै आएका छन् । राष्ट्रिय बीमा कम्पनीले पनि एप लन्च गर्न आफ्नो तयारी अन्तिम अवस्थामा पुगेको दाबी गरेको हो । कम्पनीका मुख्य व्यवस्थापक सुबास कोइरालाले छिट्टै बजारमा आफ्नो नयाँ एप आउने बताए । अन्य कम्पनी समेत प्रविधिमैत्री बीमामा जोडिने क्रममा रहेको बीमा समितिले जानकारी दिएको छ । बीमितसम्म प्रविधिको पहुँच बढाउन सकेमा त्यसले बीमा बजार विस्तारमा सहयोग पुग्ने विश्वास सरोकारवालाको छ । बाधक डिजिटल पेमेण्टकाे सीमा डिजिटल पेमेण्ट सहजीकरण गर्न हाल आइएई पे, इ–सेवा, तथा प्रभु–पे, सेलपे, नेपाल क्लियरिङ्ग हाउस लगायत कम्पनीहरु व्यवसायिक प्रतिस्पर्धामा छन् । तर राष्ट्र बैंकले डिजिटल पेमेन्टको सीमा साँघुरो बनाउँदा सेवाग्राही हतोत्साही बनेका छन् । नेपाल राष्ट्र बैंकका कार्यकारी निर्देशक बम बहादुर मिश्रले बीमितहरुले दाबी/भुक्तानीका लागि २५ हजार रुपैयाँसम्म कारोबार गर्न पाउने बताएका छन् । ‘वालेट तथा बैकको इ पेमेण्ट भनेकोे एटिएम जस्तै हो । कुनै पनि प्रयोजनका लागि पैसा निकाल्दा २५ हजार रुपैयाँसम्म एक दिनमा राख्न/तिर्न मिल्छ र सो कुरा बीमाका लागि पनि लागू हुन्छ’–उनले भने ।
कर्णाली र सु्दुर पश्चिम प्रदेश २५०० किलोमिटर अप्टिकल फाइबर बिछ्याइदै, २० जिल्लामा फाष्ट इन्टरनेट
काठमाडौं । कर्णाली र सु्दुर पश्चिम प्रदेश खण्डमा सूचना महामार्ग निर्माण गर्न नेपाल टेलिकम र दूरसञ्चार प्राधिकरणबीच मंसिर १९ गते समझदारी भएको छ । नेपाल टेलिकमका प्रबन्ध निर्देशक डिल्लीराम अधिकारी र दूरसञ्चार प्राधिकरणका अध्यक्ष पुरुषोत्तम खनालले दुई वर्षभित्र करिब २५ सय किलोमिटर अप्टिकल फाइबर बिछ्याउने सो समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर गरेका छन् । सो कार्यक्रममा प्राधिकरणका अध्यक्ष खनालले सरकारले घोषणा गरेको आर्थिक समृद्धिको आधारशिलाका रुपमा सूचना महामार्ग निर्माणलाई अघि बढाइएको बताउँदै निर्धारित समयमै कार्य सम्पन्न हुने विश्वास व्यक्त गरे । हस्ताक्षर समारोहमा नेपाल टेलिकमका प्रबन्ध निर्देशक अधिकारीले सूचना र प्रविधिका कोणबाट मात्र नभई डिजिटल अर्थतन्त्र निर्माणका लागि समेत यो आयोजना अति महत्वपूर्ण रहेको उल्लेख गर्दै यस्ता आयोजनाले मुलुकमा प्राविधिक र आर्थिक रुपान्तरण ल्याउन मद्दत पुग्ने बताए । कर्णाली र सुदुरपश्चिम प्रदेशका मध्यपहाडी लोकमार्ग, पूर्व–पश्चिम, उत्तर–दक्षिणका साथै हुलाकी मार्गहरु, जिल्ला सदरमुकाम र नगरपालिकाहरुलाई समेत यस अयोजनाले सूचना महामार्गको सञ्जालमा जोड्ने लक्ष्य रहेको छ । नेपाल टेलिकमले निर्माण गर्ने यो आयोजनाले रुकुमको मुसिकोटदेखि बैतडीको झुलाघाटसम्म नेटवर्क विस्तार हुनेछ । साथै ती दुई प्रदेशका सहित बाँके र बर्दिया समेत गरी कूल २० जिल्लामा अप्टिकल फाइबर नेटवर्क विस्तार हुनेछ । यस आयोजना अन्तर्गत मध्यपहाडी लोकमार्ग, पूर्व–पश्चिम राजमार्ग र हुलाकी राजमार्गमा न्यूनतम ९६ कोरको तथा जिल्ला सदरमुकाम र नगरपालिकासम्म न्यूनतम क्रमशः ४८ र २४ कोरको अप्टिकल फाइबर नेटवर्क विस्तार गरिनेछ । यसका साथै आवश्यकता अनुसार ४०० गिगाविट प्रति सेकेण्डसम्म क्षमता अभिवृद्धि गर्न सकिने गरी १०० गिगाविट प्रति सेकेण्ड क्षमताका पोर्ट तथा १० गिगाविट प्रति सेकेण्ड क्षमताका पोर्ट वा दुवैको मिश्रण रहेका कोर राउटर प्रयोगमा ल्याइनेछ । यस अप्टिकल फाइबर सञ्जालमा करीब २६ स्थानमा डिडब्ल्युडिएम र ५२ स्थानमा राउटर प्रयोगमा आउनेछन् ।
प्रभु बैंकको १९९औं शाखा सर्लाहीको बयलबासमा
काठमाडौं । प्रभु बैंकले शाखा सञ्जाल विस्तार गर्ने क्रममा सर्लाहीको बयलबासमा १९९ औं शाखा सञ्चालनमा ल्याएको छ । उक्त शाखा कार्यालयको उद्घाटन ईश्वरपुर नगरपालिकाका प्रमुख मनोज कुमार देवकोटाले गरेका हुन् । कार्यक्रममा देवकोटाले प्रभु बैंकको यस अभियानले देशभरि नै बैंकिङ्ग पहुँचमा वृद्धि मात्र नभई समग्र देशको आर्थिक विकासमा सकारात्मक टेवा पुगेको बताएका छन् । शाखा विस्तारले स्थानीय सर्वसाधारणमा बैंकिङ्ग बानीको विकासमा अभिवृद्दि भई स्थानीयस्तरको सम्पुर्ण आर्थिक कारोबार बैंकिङ्ग प्राणालीमा प्रवेश गर्ने विश्वास बैंकले लिएको छ ।
‘एक्सन फर एस.डि.जीज’ कार्यक्रम २१ गते , तीन जनालाई एक लाख
काठमाडाैं । आईसेकको आयोजनामा मंसिर २१ गते ‘एक्सन फर एस.डि.जीज’ कार्यक्रम हुने भएको छ । उक्त कार्यक्रम काठमाडौंको र्याडिसन होटलमा हुने आयोजक संस्था आईसेकले जानकारी दिएको हो । यो ईभेन्ट युवा पुस्ता जो समाजमा आफ्नो विचारबाट परिवर्तन चाहन्छन उनीहरुको लागि उपयुक्त प्लाटफर्म हुने आयोजकले विश्वास दिलाएको छ । आयोजक संस्थाले जारी गरेको विज्ञप्तमा भनिएको छ,‘दिगो विकासको लागि केन्द्रित गरिएको पाँच महत्वपूर्ण पक्षमा क्वालिटी एजुकेशन, जेण्डर ईक्वालिटी, क्लिन वाटर एण्ड स्यानिटेशन, पिस, जस्टिस एण्ड स्ट्रोङ ईन्स्टिच्युसन एण्ड पार्टनरसिप फर गोल्स हुन् ।’ उक्त ईभेन्टमा तीन सयभन्दा बढी युवायुवतीहरुको सहभागिता रहनेछ । ती सहभागीहरुलाई २० भन्दा बढी कम्पनीहरुले सहयोग गर्नेछन् । विज्ञप्तीमा भनिएको छ,‘दश जना विज्ञहरुले ती सहभागीहरुलाई आफ्नो योगदानको अनुभव सुनाउने कार्यक्रम छ । त्यतिमात्रै होईन, उनीहरुले ती सहभागीहरुलाई आफ्नो संघर्ष र सिकाईको अनुभवपनि आदानप्रदान गर्नेछन्, जसले उनीहरुलाई हौसला प्रदान गर्नेछ र कहिल्यैपनि संघर्षबाट नभाग्नको लागि प्रेरित गर्दछ ।’ आयोजक संस्था आईसेक नेपालका प्रेसिडेन्ट अभिषेक भोईटेले संस्था र ‘युथ फर ग्लोबल गोल्स’ को बारेमा जानकारी दिएका थिए । त्यस्तै, उक्त ईभेन्टको मुख्य उद्देश्य भनेको युवा पुस्तालाई दिगो विकासको लक्ष्य हाँसिल गर्नको लागि तालिम दिनेपनि उनले विश्वास दिलाए । उनले भने,‘यो ईभेन्टबाट छानिएका उत्कृष्ट तीन विचारहरुलाई हाम्रो तर्फबाट एक लाख रुपैयाँ विचार कार्यान्वयनको लागि सहयोग गर्छौं ।’ कार्यक्रममा आईसेक नेपालकी भाईस प्रेसिडेन्ट सदिक्षा कार्कीले ईभेन्टको बारेमा प्रकाश पारिन् । उनकाअनुसार आईसेक नेपालका प्रेसिडेन्ट अभिषेक भोईटे, टिच फर नेपालका को–फाउण्डर शिशिर खनाल र बोट्लर्स नेपालका प्रबन्ध निर्देशक प्रदीप पाण्डेले प्रमुख वक्ताको रुपमा आफ्नो प्रवचन दिनेछन् । त्यस्तै, उक्त ईभेन्टमा ‘पावर टक’ मा मिस नेपाल अर्थ–२०१८ प्रिया सिग्देल, संयुक्त राष्ट्रसंघका भोल्युनटियर्सका कन्ट्री कोअर्डिनेटर मून गुरुङ, पिस एण्ड डिसार्ममेन्ट प्रोजेक्टका कोअर्डिनेटर जेन एलिजाबेथ लसन र अनलिमिटेड टेक्नोलोजीका सिईओ एलेन बाईलोचन तुलाधरको प्रवचन हुनेछ । व्यक्तिगत तर्फबाट दिगो विकासको लक्ष्यसम्बन्धी कार्यशाला गोष्ठीमा टिच फर नेपालका रिक्रुटमेन्ट एण्ड सेलेक्शन डाईरेक्टर शैलेन्द्र झा र टिच फर नेपालका रिक्रुटमेन्ट कोअर्डिनेटर राम केशरले गुणस्तरीय शिक्षाको लागि प्रवचन दिने पनि आयोजकले जनाएको छ । त्यस्तै, प्लान ईन्टरनेश्नल फर जेण्डर ईक्वालिटीकी रक्षा पौडेल, स्मार्ट पानी फर क्लिन वाटर एण्ड स्यानिटेशनकी शुभेच्छा मानन्धर, अधिवक्ता शितल सुवेदीले शान्ति, न्याय तथा सदृढ संस्थाको लागि आफ्नो प्रवचन दिने कार्यक्रम रहेको छ । सेक्रेटरी अफ युथ सुरक्षा ढुंगानाले पार्टनरसिप फर गोल्समा आफ्नो प्रस्तुति दिनेछिन् । त्यस्तै, अतिथि वक्ताको रुपमा सञ्जोग कोइराला पनि रहने आयोजकले जानकारी दिएको छ । शीर्ष तीन जना विजेताहरुको ६० प्रतिशत चयन माथि उल्लेखित वक्ताहरुबाट र ४० प्रतिशत चाहिँ अडियन्स (पोलिङ सिस्टम) बाट हुनेछ । उक्त ईभेन्ट कोकाकोलाले प्रस्तुत गर्नेछ भने यसको सह–प्रायोजकको रुपमा क्याथी प्यासिफिक र प्लान ईन्टरनेश्नल रहेका छन् । त्यस्तै, यो ईभेन्टमा आबद्धता संस्थाहरुमा खल्ती, र्याले ईन्टरनेशनल, रेस्टलेस डेभलवमेन्ट, भि.एस.ओ, एडुसञ्जाल र संयुक्त राष्ट्रसंघ रहेका छन् । यसरी, ईभेन्टमा भाग लिन चाहनेहरुको लागि एक दिनको लागि प्रति व्यक्ति ५ सय रुपैयाँ प्रवेश शुल्क तिर्नुपर्ने पनि आयोजकले जानकारी गराएको छ । त्यस्तै, ईभेन्टमा आफ्नो विचार प्रस्तुत गर्नको लागि चाहीँ ग्रुप वा व्यक्तिको लागि एक हजार रुपैयाँ तोकिएको छ ।
१० रुपैयाँ लिएर काठमाडौं छिरेकी निमी, जो अर्बौं सम्पतिकाे मालिक्नी बनिन्
काठमाडाैं । महाकवि लक्ष्मीप्रसाद देवकोटाले भनेका छन्– ‘उद्देश्य के लिनु, उडी छुनु चन्द्र एक ।’ उद्देश्य र संघर्ष विनाको मान्छेले सफलता प्राप्त गर्न सक्दैन भन्ने आशय यो वाक्यांशले प्रष्ट झल्काएको छ । यो वाक्यांश आफैमा गहन र वजनी छ । बुझ्नेहरुका लागि यसले नै जीवनको संघर्ष सिकाउँछ । मान्छेलाई उत्प्रेरणा जगाउँछ यो वाक्यांशले । पसिना कर्मसँग सम्बन्धित विषय हो, मान्छेको सफलता वा असफलतालाई निर्धारण गर्ने कर्मको महिमालाई उत्तिबेलै कवितामार्फत सबैमा प्रेरणा प्रदान गरेका देवकोटाकै वाक्यांशसँग सम्बन्धित छ सोलुखुम्बुकी निमी शेर्पाको जीवन कहानी । सोलुखुम्बुको जुनवेशीमा वि.स २०१६ सालमा जन्मिएकी निमी एक सफल पर्यटन व्यवसायीका नामले परिचित छन् । उनी सफल पर्यटन व्यवसायीमात्र होइनन् महिलाको पक्षमा दह्रो वकालत गर्ने एक सक्षम नारी पनि हुन् । जो अहिले नेपाल शेर्पा महिला संघको प्रमुखको रुपमा काम गरि रहेकी छन् । गरिबलाई सहयोग गर्ने, आवाजविहीनहरुको आवाज बन्ने र उत्पीडित महिलाहरुलाई सकेसम्म सहयोग गर्ने भावनाकी उनी एक प्रखर वक्ता पनि हुन् । समाजको अगाडि केही गरेर देखाउनु पर्छ भन्ने मानसिकता उनले सानैदेखि बोकिन् । शैक्षिक योग्यतामा उनले औपचारिक शिक्षा भने लिन सकिनन् तर उनलाई अंग्रेजी बोल्न भने त्यति गाह्रो लाग्दैन । उनी सजिलै अंग्रेजी फरर बोल्न सक्छिन् । ‘त्यो समयमा छोरीलाई पढाउनु हुन्न भन्ने थियो’ उनले भनिन्, महिलाले केही गर्न सक्दैनन् भन्ने पितृसत्तात्मक समाज सहन नसकेर १३ वर्षको उमेरमा काठमाडौं आएँ । १० रुपैयाँ लिएर काठमाडौंमा निमी शेर्पा १३ वर्षकी थिइन् । अहिलेको समयमा १३ वर्षको छोरी घरबाट बाहिर लगाउन सायद जो कोहीले पनि मान्दैन । १३ वर्षको बालिकाले पनि त्यति आँट गर्दैन । तर निमीलाई भने उनको १३ वर्षले छेकेन । उनी १३ वर्षकै उमेरमा घर छोडेर काठमाडौं आइन् । उनी वि.स २०२९ सालमा १० रुपैयाँ लिएर गाँउबाट काठमाडौंमा भागेर आएको बताउँछिन् । ‘त्यो समयमा १० रुपैयाँ पनि धेरै मानिन्थ्यो’ उनी भन्छिन्, १० रुपैयाँ लिएर काठमाडौं आएँ, काठमाडौंमा आफन्तको डेरामा बसेँ ।’ आफ्नै बुबाले छोरा नभएको भन्दै आमालाई गरेका ती व्यवहारले सानै उमेरदेखि आफुलाई केही बुझ्न उत्प्रेरित गरेको उनी सुनाउँछिन् । गाइडकै काम गरेर जिविकाेपार्जन गर्ने संस्कारमा हुर्केकी निमीले विद्यालय भने जाने अवसर प्राप्त गर्न सकिनन् । १०/१२ वर्षके उमेरमा नै छोरी घरमा राख्ने जात होइन अब विवाह गर्नुपर्छ भन्ने कुरा घरमा सुनेपछि उनले घर छाडेर काठमाडौं आइन् । मध्यवर्गीय परिवारमा जन्मेकी निमी शेर्पाको बुवा सगरमाथा चढ्ने पर्वतारोहीहरुको सहयोगीको रुपमा काम गर्थे । पितृसतात्मक समाजमा हुर्किएकी उनलाई समाजले गर्दै आएको व्यवहार भने कत्ति पनि मन पर्दैनथ्यो । निमीका बुवाले दुई विवाह गरेका थिए । उनी भने जेठी आमाबाटकी छोरी । सानै उमेरदेखि आफ्नै घरमा घरेलु हिंसा देख्दै आएकी निमीले प्रतिकारको माध्यम प्रयोग गरिन् । त्यो थियो उनको काठमाडौं भागेर आउने योजना । काठमाडाैंमा आफन्तको घरमा बस्दै गर्दा उनलाई केही नराम्रो व्यबहार गरेको महसुस भयो । त्यसले पनि उनको मनस्थितीलाई कमजोर बनायो । त्यो व्यवहारले उनलाई केही गर्न उत्प्रेरित बनायो । यो सँगै उनले एउटा कार्पेट फ्याट्रीमा काम गर्न थालिन् । कार्पेट फ्याक्ट्रीले जुराएको प्रेम १३ वर्षकै उमेरमा उनले काठमाडौंमै एक कार्पेट फ्याक्ट्रीमा काम गर्न सुरु गरिन् । काम सुरु गरेसँगै उनी एक्लै बस्न थालिन् । ‘ती दिनहरु क्या दिक्दार लाग्थे, उनले विकास न्युजसँग भनिन्’, एक्लै भएपछि साथीको पनि आवश्यकता पर्दो रहेछ, कार्पेट फ्याक्ट्रीमै काम गर्दा सोलुखुम्बुकै लाक्पालुर्गु शेर्पासँग भेट भयो । जो पर्यटकहरुको गाइडको रुपमा काम गर्थे । उनै लाक्पालुर्गुसँग मेरो उठबस् बढ्यो । ‘उनीसँग भेट भएको एक वर्षपछि उनले मसँग विवाहको प्रस्ताव राखे, मलाई पनि काठमाडौं जस्तो ठाउँमा एक्लै बस्न गाह्रो भएपछि १४ वर्षकै उमेरमा उनीसँग विवाह गरेँ ।’ उनले भनिन् । श्रीमानको ट्रेकिङ्ग गाइडको काम, उनको भने कार्पेट फ्याक्ट्री उनले त्यो काम छोड्ने योजना बनाइन् । निमीले एक वर्षदेखि कार्पेट फ्याक्ट्रीमा गर्दै आएको काम पनि छोडिन् । उनका श्रीमान ट्रेकिङ्ग गाइड रहेकै कारण उनले पनि आफ्नो श्रीमानसँगै जानका लागि गाइडलाई चिया नास्ता बनाउने काम सुरु गरिन् । अब सुरु भयो उनको पर्यटन क्षेत्रको यात्रा । पर्यटन क्षेत्रको यात्रा निमी शेर्पा हिमालकी छोरी हुन् । विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा पनि सोलुखुम्बुमै पर्छ । घरको अगाडी ठडिएको सेताम्य हिमालहरुमा चिप्लेटी खेल्नु उनको सानैदेखिको रहर हो । आफ्नै जिल्लामा बसेर केही गर्ने सोच भएकी उनी समाजको व्यवहार र साँघुरो सोचका कारण काठमाडौं छिरेको बताउँछिन् । श्रीमानसँगै हिडडुल भएपछि उनले पनि पर्यटन क्षेत्रको समग्र विषयहरु बुझ्ने मौका पाइन् । उनकाे पर्यटकहरुलाई बाटो देखाउने, हिमाल चढ्ने काम पनि तिब्र रुपमा अघि बढ्यो । निमीसँग सगरमाथामा चढ्ने नेपालकै पहिलो महिला पासाङ्ग ल्हामु शेर्पासँग यात्रा गरेका अनुभवहरु पनि धेरै छन् । त्यो दौरानमा उनले पर्यटन क्षेत्रको धेरै ज्ञान हाँसिल गरिन् । पर्यटन क्षेत्रको ज्ञान पाएसँगै उनले आफ्नै पर्यटन व्यवसाय सुरु गर्ने योजना बनाइन् । उनले वि.स २०५३ मा ट्रेकिङ्ग व्यवसाय सुरु गरिन् । यो अवधिसम्म आइपुग्दा उनका दुख.सुख हाँसो रोदनका क्षणहरु अनगिन्ती छन् । ‘परिश्रम गर फलको आश नगर’ वाक्यांश निमीले कहिल्यै भुलिनन् । यो वाक्यांशलाई आत्मसाथ गर्दै उनी अगाडि बढि रहिन् । संघर्षविना फलको आशा गर्नेले पवृतिको कारण धनी धनी नै र गरिब गरिबीमा नै रुमल्लिएको उनले बताइन् । नेपालको अर्थतन्त्रमा पर्यटनले पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्ने उनी बताउँछिन् । हाल उनी महिला हिंसामा परेका महिलाको लागि सीप तथा तालिम प्रदान गर्दै आएकी छन् । १२ वर्ष अगाडि शेर्पा महिला संघको शुरुवात गरी आपत विपतमा परेका महिलाका लागि उनी काम गर्दै आएकी छन् । जब मानव जीवनमा केही गर्ने इच्छा शक्ति हुन्छ उसले काम गर्दै जाँदा सफल बन्छ भन्ने उदाहरण निमीको जीवन कहानीबाट छर्लङ्ग हुन्छ । पर्यटन क्षेत्रबाट उनले उल्लेख्य कमाएकी छन् । पर्यटन क्षेत्रले नै उनको श्रीसम्पती जोडिएको छ । अहिले उनको काठमाडौंमै दुइवटा घर छन् । आफ्नै ट्रेकिङ एजेन्सी छ । ‘पर्यटनबाट पनि धेरै कमाउन सकिन्छ’, उनी भन्छिन् मानिसले धैर्य गर्न सक्नुपर्छ, मैले त्यो समयमा धैर्य नगरेको भए हालको अवस्था हुने थिएन, पर्यटनबाटै अर्बौंको सम्पती बटुलेकीछु ।’ उनले भनिन् । हाल उनका छोरा पनि टुरिजम पढ्दै गरेका छन् । उनी भन्छिन्, गर्न सके पर्यटनमा धेरै अवसरहरु छन् ।