काठमाडौं । इन्टरनेटमा प्रयोग हुने लाखौं वेबसाइटको सुरक्षामाथि गम्भीर प्रश्न उठेपछि विश्वभरका सरकार र साइबर सुरक्षा निकाय सतर्क बनेका छन् । वेबसाइट निर्माणमा व्यापक रूपमा प्रयोग हुने प्रोग्रामिङ भाषामा वर्षौंदेखि लुकेका कमजोरी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को सहयोगमा पत्ता लागेपछि यस्तो अवस्था सिर्जना भएको हो ।
बीबीसीका अनुसार पीएचपी नामक प्रोग्रामिङ भाषामा भेटिएका सुरक्षा कमजोरीले विश्वभरका वेबसाइट र अनलाइन सेवामा जोखिम बढाएको छ । कमजोरी सार्वजनिक भएपछि विभिन्न देशका सरकारी निकाय र साइबर सुरक्षा संस्थाले वेबसाइट सञ्चालकलाई तत्काल सुरक्षा सुधारसम्बन्धी नयाँ संस्करण जडान गर्न वा आवश्यक परे वेबसाइट अस्थायी रूपमा बन्द गर्न आग्रह गरेका छन् ।
साइबर सुरक्षा कम्पनी विजका अनुसन्धानकर्ताले यी कमजोरी पत्ता लगाउन कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित उपकरण प्रयोग गरेका थिए । कम्पनीले ती कमजोरीलाई कृत्रिम बुद्धिमत्ताको सहयोगमा पत्ता लागेका गम्भीर सुरक्षा समस्यामध्ये एकका रूपमा वर्णन गरेको छ ।
पीएचपी के हो ?
पीएचपी वेबसाइट तथा वेब अनुप्रयोग निर्माण गर्न प्रयोग हुने प्रोग्रामिङ भाषा हो । यसको पूरा नाम ‘पीएचपीः हाइपरटेक्स्ट प्रिप्रोसेसर’ हो । सन् २००० को दशकदेखि यसको व्यापक प्रयोग हुँदै आएको छ ।
अनलाइन किनमेल गर्ने वेबसाइट, विकिपिडिया र वर्डप्रेसमा आधारित वेबसाइटलगायत इन्टरनेटका धेरै सेवामा पीएचपी प्रयोग हुन्छ । प्रयोगकर्ताले कुनै वेबसाइट खोल्दा आवश्यक सूचना प्रशोधन गरी पर्दामा देखाउन यसले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ ।
तर, पीएचपीमा भेटिएको सुरक्षा कमजोरीले आक्रमणकारीलाई प्रभावित सर्भर अर्थात् वेबसाइट सञ्चालन गर्ने कम्प्युटर प्रणालीमा अनुमति नलिई प्रवेश गर्न र गोप्य सूचना चोरी गर्न सक्ने जोखिम सिर्जना गरेको छ । साइबर सुरक्षा विज्ञहरूका अनुसार यस्तो कमजोरीको दुरुपयोग भए ठूलो संख्यामा वेबसाइट र तिनमा भण्डारण गरिएका तथ्यांक प्रभावित हुन सक्छन् ।
कुन-कुन वेबसाइट प्रभावित भए ?
सुरक्षा सतर्कतापछि विश्वका विभिन्न देशमा सरकारी वेबसाइट, अनलाइन सेवा र अन्य विद्युतीय प्रणालीको सञ्चालन प्रभावित भएको बीबीसीले जनाएको छ ।
विकिपिडियाको व्यवस्थापन गर्ने संस्था विकिमिडियाले सावधानीस्वरूप आफ्ना केही प्रणाली बन्द गरेको थियो । फिनल्यान्ड सरकार, स्कटल्यान्डको एडिनबरा नगर परिषद् र बीबीसीसँग सम्बन्धित केही वेबसाइट तथा पृष्ठ पनि अस्थायी रूपमा बन्द गरिएका थिए । युरोपेली साइबर सुरक्षा निकायको आग्रहपछि स्विट्जरल्यान्डस्थित जेनेभा विश्वविद्यालयको वेबसाइटसमेत बन्द गरिएको थियो ।
स्कटल्यान्डका केही स्थानीय सरकारी निकाय र स्वास्थ्य संस्थाले पनि आफ्ना वेबसाइट अस्थायी रूपमा बन्द गरेका थिए । पर्याप्त सुरक्षा स्रोत नभएका र नियमित रूपमा अद्यावधिक नगरिएका साना संस्थाका वेबसाइट थप जोखिममा पर्न सक्ने विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन् ।
यद्यपि, पीएचपी प्रयोग गर्ने सबै वेबसाइट प्रभावित भएका छन् भन्ने होइन । जोखिमको वास्तविक अवस्था सम्बन्धित वेबसाइटले प्रयोग गरेको संस्करण, प्रणालीको बनावट र सुरक्षा सुधार लागू गरिएको छ वा छैन भन्नेमा निर्भर गर्छ ।
वर्षौंदेखि लुकेको कमजोरी कसरी पत्ता लाग्यो ?
पीएचपीमा रहेका कमजोरी नयाँ नभए पनि ती लामो समयसम्म पहिचान हुन सकेका थिएनन् । साइबर सुरक्षा अनुसन्धानकर्ताले कृत्रिम बुद्धिमत्तामा आधारित आधुनिक उपकरण प्रयोग गरेर सफ्टवेयरको सङ्केत भाषा विश्लेषण गरेपछि ती कमजोरी पत्ता लगाउन सम्भव भएको हो ।
परम्परागत रूपमा सफ्टवेयरको सङ्केत भाषा परीक्षण गरेर सुरक्षा कमजोरी पत्ता लगाउन मानिसलाई लामो समय लाग्न सक्छ । तर उन्नत कृत्रिम बुद्धिमत्ता उपकरणले जटिल सङ्केत भाषाको ठूलो हिस्सालाई तीव्र गतिमा विश्लेषण गर्न र सम्भावित त्रुटि पहिचान गर्न सहयोग गर्छन् ।
यस घटनाले कृत्रिम बुद्धिमत्ता साइबर सुरक्षाका लागि उपयोगी उपकरण बन्न सक्ने देखाएको छ । तर यही प्रविधि गलत उद्देश्य भएका व्यक्तिले प्रयोग गरेमा सुरक्षा कमजोरीको दुरुपयोग गर्ने औजार विकास गर्न पनि सहज हुन सक्छ ।
च्याटजीपीटी निर्माण गर्ने संस्था ओपनएआईले पनि यस घटनाले कृत्रिम बुद्धिमत्ताले सफ्टवेयरका कमजोरी पत्ता लगाउन सक्ने क्षमता र आक्रमणकारीले त्यस्ता कमजोरीको दुरुपयोग गर्न सक्ने जोखिम दुवै उजागर गरेको जनाएको छ ।
सुरक्षा निकायले के गर्न आग्रह गरेका छन् ?
पीएचपीका विकासकर्ताले कमजोरी समाधान गर्न सुरक्षा सुधारसहितको नयाँ संस्करण सार्वजनिक गरेका छन् । त्यसैले पीएचपी प्रयोग गर्ने वेबसाइट सञ्चालक र प्राविधिक टोलीलाई सम्बन्धित सुरक्षा सुधार तत्काल लागू गर्न आग्रह गरिएको छ ।
अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा एजेन्सीले समयमै सुरक्षा सुधार गर्न नसक्ने संस्थालाई जोखिम घटाउन प्रणाली अस्थायी रूपमा बन्द राख्न सुझाव दिएको छ । बेलायतको राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा केन्द्रले पनि सुरक्षा सुधार लागू गर्न र आक्रमणकारीले प्रणालीमा अनधिकृत पहुँच कायम राख्ने गोप्य प्रवेशमार्ग स्थापना गरेका छन् कि छैनन् भनेर जाँच गर्न आग्रह गरेको छ ।
युरोपेली संघ, सिंगापुर र अस्ट्रेलियाका सम्बन्धित निकायले पनि सुरक्षा सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेका छन् । जापानकी प्रधानमन्त्री साने ताकाइचीले समेत सार्वजनिक रूपमा पहुँचयोग्य वेबसाइटमा पीएचपी प्रयोग भएको छ कि छैन भनेर जाँच गर्न आह्वान गरेकी छन् ।
अनलाइन किनमेल कम्पनी अमेजनले पनि कमजोरी सार्वजनिक हुनुभन्दा केही दिनअघि आफ्ना प्रणालीमाथि पटक–पटक आक्रमण प्रयास भएको जनाएको छ । तर ती प्रयास गर्ने व्यक्तिले कमजोरीबारे कसरी जानकारी पाए भन्ने स्पष्ट भएको छैन ।
वेबसाइट प्रयोगकर्ताले के गर्ने ?
यस घटनाको जोखिम व्यवस्थापन मुख्यतः वेबसाइट सञ्चालक र प्राविधिक टोलीको जिम्मेवारी भए पनि सर्वसाधारण प्रयोगकर्ता पनि सतर्क रहन आवश्यक छ ।
वेबसाइट सञ्चालकले प्रयोग भइरहेको पीएचपी संस्करण जाँच गरी सम्बन्धित सुरक्षा सुधार तत्काल लागू गर्नुपर्छ । प्रणालीमा अनधिकृत पहुँच भएको आशंका भए थप अनुसन्धान र सुरक्षा परीक्षण गर्नुपर्छ ।
सामान्य प्रयोगकर्ताले भने सम्बन्धित वेबसाइट वा सेवाले जारी गर्ने सुरक्षा सूचनामा ध्यान दिनुपर्छ । आवश्यक परे गोप्य शब्द परिवर्तन गर्न वा अन्य सुरक्षा उपाय अपनाउन दिइएको आधिकारिक सुझाव पालना गर्नुपर्छ ।
यस घटनाको चर्चा प्रयोग गरेर नक्कली सन्देश, शङ्कास्पद लिङ्क वा गोप्य शब्द माग्ने छलपूर्ण प्रयास हुन सक्ने भएकाले अपरिचित लिङ्क नखोल्न र व्यक्तिगत विवरण नदिन पनि विज्ञहरूले सुझाव दिएका छन् । स्रोत : बीबीसी
