काठमाडौं । भारत सरकारले खानेतेलको आयातमा लाग्ने भन्सार शुल्क घटाएपछि त्यहाँका उपभोक्ताले सस्तो खानेतेल पाउने सम्भावना बढेको छ । तर, भारतको यो निर्णयले नेपालका लागि भने अवसरसँगै नयाँ चुनौती थपिदिएको छ ।
भारतले पाम, सोयाबिन र सूर्यमुखीलगायत कच्चा तथा प्रशोधित खानेतेलमा भन्सार शुल्क घटाएपछि त्यहाँ आयात लागत कम हुनेछ । जसको प्रभावस्वरूप भारतीय बजारमा खानेतेलको मूल्य घटेमा नेपालमा भारतबाट आउने तेलसँग नेपाली उत्पादनले थप कडा प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने अवस्था बन्न सक्छ ।
भारतले कच्चा सोयाबिन तेल र कच्चा पाम तेलको आधारभूत भन्सार शुल्क आधा घटाएर ५ प्रतिशतमा झारेको छ । प्रशोधित सोयाबिन र पाम तेलमा लाग्ने शुल्क ३२.५ प्रतिशतबाट २७.५ प्रतिशत कायम गरिएको छ ।
त्यस्तै, कच्चा सूर्यमुखी तेलको आयातमा लाग्दै आएको १० प्रतिशत शुल्क पूर्ण रूपमा हटाइएको छ भने प्रशोधित सूर्यमुखी तेलको शुल्क ३२.५ प्रतिशतबाट घटाएर २२.५ प्रतिशतमा झारिएको छ ।
सेप्टेम्बर २४ देखि लागू भएको यो कटौतीले भारतमा खानेतेलको आयात लागत घटाउने अपेक्षा गरिएको छ ।
भारतको बजारमा खानेतेल सस्तो हुँदा त्यसको असर नेपालमा पनि पर्ने देखिन्छ । नेपाल र भारतबीचको खुला सीमा तथा नजिकको व्यापारिक सम्बन्धका कारण भारतीय बजारमा मूल्य घट्दा नेपाली बजारमा पनि मूल्य घटाउने दबाब बढ्न सक्छ ।
उपभोक्ताका लागि यो सकारात्मक पक्ष भए पनि नेपालका खानेतेल उद्योगका लागि भने चुनौतीपूर्ण बन्न सक्छ ।
भारतीय उत्पादन तुलनात्मक रूपमा सस्तो हुँदा नेपाली उद्योगले आफ्नो उत्पादन लागत, बजार मूल्य र प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता जोगाउन थप दबाब सामना गर्नुपर्ने हुन्छ ।
नेपालको खानेतेल उद्योगका लागि अर्को चुनौती भारतीय भन्सार नीतिमा आएको परिवर्तनले सिर्जना गर्ने मूल्य अन्तर हो ।
भारतले कच्चा तेलको आयातमै शुल्क घटाएपछि त्यहाँका उद्योगले तुलनात्मक रूपमा कम लागतमा कच्चा पदार्थ ल्याएर प्रशोधन गर्न सक्छन् ।
यस्तो अवस्थामा नेपालमा रहेका उद्योगले भारतीय उत्पादनसँग मूल्यमा प्रतिस्पर्धा गर्न कठिनाइ भोग्न सक्छन् । नेपालका उद्योगले उत्पादन निरन्तरता दिन लागत घटाउनुपर्ने दबाब बढ्ने र बजार हिस्सा जोगाउन मूल्यमा प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ ।
यसअघि सन् २०२५ को सुरुवातमै भारतले कच्चा खानेतेलमा लाग्ने भन्सार दर २० प्रतिशतबाट घटाएर १० प्रतिशतमा झारेको थियो ।
अहिले फेरि कच्चा तथा प्रशोधित तेलमा शुल्क कटौती गरिएको छ । भारत विश्वकै ठूला खानेतेल आयातकर्तामध्ये एक भएकाले उसको भन्सार नीतिले अन्तर्राष्ट्रिय बजारदेखि क्षेत्रीय बजारसम्म प्रभाव पार्न सक्छ ।
अन्तर्राष्ट्रिय तेलको मूल्य, ढुवानी लागत र विनिमय दरसँगै भारतको यस्तो नीतिगत परिवर्तनले नेपालमा पनि खानेतेलको मूल्य र उद्योगको प्रतिस्पर्धात्मक वातावरण प्रभावित पार्न सक्ने देखिन्छ ।
