अब जलाशययुक्त आयोजना कम्तिमा ५० वर्ष टिक्नुपर्ने
अब निर्माण हुने जलाशययुक्त आयोजना कम्तिमा पनि ५० वर्ष टिक्नु पर्ने नियम बनेको छ । कतिपय जलाशयहरू निर्माण भएको छोटो अवधिमा भत्किने तथा ढुंगा, माटो तथा लेदो भरिने भएकाले यस्तो हुन नदिन जलाशय निर्माण हुनुपर्ने व्यवस्था गरिएको ऊर्जा मन्त्रालयले जानकारी दिएको छ । नयाँ विद्युत खरिद सम्झौता (पीपीए) सम्बन्धी कार्यविधिमा जलाशय आयोजना निर्माण गर्न नयाँ व्यवस्था थपिएको हो । सरकार वा निजी क्षेत्र जुनसुकै क्षेत्रले अब जलाशय आयोजना निर्माण गर्दा जलाशय (डेड स्टोरेज भोलुम) कम्तिमा ५० वर्ष हुने गरी डिजाइन गर्नुपर्ने छ । सरकारको नियम विपरि अब जलाशययुक्त आयोजना निर्माण गर्न पाइने छैन । जलाशय आयोजनाहरू सयौं वर्ष टिकेपनि तर, ढुंगा माटो भने भरिने गरेको छ । अब बन्ने जलाशययुक्त आयोजनामा सेडिमेन्ट भरिनु भएन । मन्त्रालयका अनुसार अब निर्माण हुने जलाशय कम्तिमा ५० वर्ष टिक्नैपर्ने र ढुंगा, बालुवा तथा लेदो (सेडिमेन्ट) नभरिने गरी डिजाइन गरिएको हुनुपर्ने नियम बनाएका छौं,’ ऊर्जा मन्त्रालयका प्रव्रक्ता दिनेश घिमिरेले भने ‘दिगो ऊर्जा विकासलाई प्राथमिकतामा राख्दै यस्तो नियम बनाइएको हो । यो नियम यहि वैशाख १४ देखि कार्यान्वयनमा आएको हो । सरकार वा निजी क्षेत्र जोसुकैले अब जलाशय आयोजना निर्माण गर्दा जलाशय (डेड स्टोरेज भोलुम) कम्तिमा ५० वर्ष हुने गरी डिजाइन गर्नुपर्ने प्राधिकरणका प्रवक्ता प्रबल अधिकारीले बताए ।
मनाङको नेस्याङ गाउँपालिकामा एमालेको प्यानलै विजयी
काठमाडौं । मनाङको नेस्याङ गाउँपालिकामा एमालेले अध्यक्ष र उपाध्यक्ष सहित सबै वडामा विजय हासिल गरेको छ । अन्तिम मतगणना अनुसार एमालेका कान्छा घले ६२७ मत प्राप्त गरी बिजयी भएका छन् । उनका निकटतम प्रतिद्वन्दी नेपाली कांग्रेसका बिनोद गुरुङले ४६१ मत प्राप्त गरेका छन् । त्यस्तै उपाध्यक्षमा एमालेकी मिंखु गुरुङले ६११ मत प्राप्त गरी विजय भएका छन्र । उनकी निकटतम प्रतिद्वन्दी कांग्रेसकी छिरिङ ओङमा गुरुङले ५०४ मत प्राप्त गरेको निर्वाचन अधिकृत उद्वीर नेपालीले बताए ।
आधा दर्जन आयोजनाको डलरमा पीपीए हुँदै, जोखिम व्यहोर्नको लागि हेजिङ फण्ट
काठमाडौं । अब सरकारले एक सय मेगावाटभन्दा माथिका आयोजनाका लागि विदेशी मुद्रा (अमेरिकी डलर) मा विद्युत् खरिद सम्झौता गर्ने भएको छ । विद्युत् खरिद सम्झौता (पीपीए) सम्बन्धि कार्यविधिले एक सय मेगावाटभन्दा ठूला आयोजनाको पीपीए डलरमा हुने भएपछि वैदेशिक ऋण लगानी गर्नका लागि ढोका खुलेको छ । सरकारले डलरमा पीपीए गर्दा हुने जोखिम व्यवस्थापन गर्न हेजिङ फन्ड स्थापनाको प्रक्रिया सुरु गरेको छ । उक्त फन्डमा कति रहनेभन्दा पनि पीपीए गरिएका आयोजनामा आर्थिक नोक्सानी व्यहोर्नु पर्दा उक्त रकम सरकारले उपलब्ध गराउने छ । हेसिङ फन्टका लागि ऊर्जा मन्त्रालयले सरकारलाई अनुरोध गर्ने कार्यविधिमा उल्लेख गरिएको छ । सो कार्यविधि आएपछि करिब आधा दर्शन विद्युत् आयोजनाले डलरमा पीपीए गर्न प्रक्रिया अघि बढाएका छन् । नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले दिएको जानकारी अनुसार २ सय ८९ मेगावाटको माथिल्लो तमोर, २ सय ८२ मेगावाटको मनाङ मस्र्याङ्दी, २ सय १६ मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली–१, १ सय ६३ मेगावाटको कालीगण्डकी कोबान, १ सय २० मेगावाटको रसुवा–भोटेकोसी र सय मेगावाटको सुपर त्रिशूलीले डलरमा पीपीए गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएका हुन् । माथिल्लो त्रिशूली र रसुवा–भोटेकोसीलगायतका विद्युत् आयोजनाले मात्र डलर पीपीए गर्ने प्रस्ताव अघि बढाएका छन् । उक्त आयोजनामध्ये माथिल्लो त्रिशूलीको पीपीए सम्झौता अन्तिम चरणमा छ । सुपर त्रिशूली, कालीगण्डकी कोबान र रसुवा–भोटेकोसीको पिपिए प्रस्तावको प्राविधिक मूल्यांकन भइरहेको छ । प्राधिकरणको विद्युत मागबारे ‘भेरिफिकेसन’ गर्न बनेको समितिले तीन चरणमा छलफल गरेपछि मात्र डलर वा नेपाली रुपैयाँमध्ये कुनमा पीपीए गर्ने भन्ने टुङ्गो लाग्ने प्राधिकरणका प्रवक्ता प्रबल अधिकारी बताए । कुनै पनि आयोजना पीपीए गर्ने अवस्थामा पुग्नुभन्दा पहिला निश्चित शर्त तथा आधारहरू तोकिएको हुन्छ । आयोजनासँग विद्युत् उत्पादन क्षमता र वार्षिक विद्युत् उत्पादनलाई पीपीएको मुख्य आधार मानिन्छ । प्राविधिक मूल्यांकन र प्रसारण लाइन सम्झौता गरिसकेपछिमात्रै पीपीए प्रक्रिया अघि बढ्ने अधिकारीले बताए । विदेशी मुद्रामा पीपीए गर्दा अर्धजलाशयको छुट्टाछुट्टै दरभाउ तोकेको छ । सरकारले तोकेको दरमै गरिने प्रवक्ता अधिकारीले बताए । अर्धजलाशय (पिकिङ) आयोजनाको बर्खामा प्रतियुनिट ४.८० रुपैयाँ र हिउँदमा प्रतियुनिट ८.४० रुपैयाँदेखि १०.५५ रुपैयाँ निर्धारण गरिएको छ । हिउँदमा पिकिङ नगर्नेलाई प्रतियुनिट ८.४० रुपैयाँ र पिकिङ गर्ने आयोजनाको हकमा सोहीअनुसार पीपीए दर निर्धारण गरेको छ । यसैरीनै प्राधिकरणले जलाशय आयोजनाको बर्खामा प्रतियुनिट ६.०३५ रुपैयाँदेखि ७.१० रुपैयाँ र हिउँदमा प्रतियुनिट १२.४० रुपैयाँ पीपीए दर निर्धारण गरेको छ ।
ललितपुरको गोदावरी १ मा काँग्रेस, महाँकाल ६ मा एमाले विजयी
ललितपुर । ललितपुरको गोदावरी नगरपालिका र महाँकाल गाउँपालिकाको अन्तिम मत परिणाम आएको छ । जसअनुसार गोदावरी नगरपालिका–१ वडाका वडाप्रमुखमा नेपाली काँग्रेसका उम्मेदवार हरिहर कार्की ८४८ मत प्राप्त गरी विजयी भएका छन् । त्यस्तै महाँकाल गाउँपालिका–६ को प्रमुखमा नेकपा (एमाले) का उम्मेदवार रामकृष्ण आचार्यसहित प्यानलनै विजयी भएको छ ।
ललितपुरमहानगरमा काँग्रेसको अग्रता, प्रतिस्पर्धामा एमाले
ललितपुर । ललितपुर महानगरपालिका–१ वडाको पछिल्लो मत परिणामअनुसार नेपाली काँग्रेसले अग्रता लिएको छ । जारी मत गणनामा प्रमुख पदमा नेपाली काँग्रेसका उम्मेदवार चिरिबाबु महर्जन ३६७ मतका साथ अग्र स्थानमा रहेका भने नेकपा (एमाले)का हरिकृष्ण ब्यञ्जनकार ३०९ मतका साथ दोस्रो र नेकपा (माओवादी केन्द्र) का दिनेश महर्जन ११२ मतका साथ तेस्रो स्थानमा रहेका छन् । आइतबार सम्पन्न स्थानीय तहको निर्वाचनमा यहाँका सबै छ स्थानीय तह महानगरसहित दुई नगरपालिका र तीन वटै गाउँपालिकामा मतगणना जारी छ । गएराति १२ बजेबाट महानगरको १ वडाबाट मतगणना सुरु भएको थियो । उक्त वडामा दुई हजार ४६१ मतदाता रहेका छन् । जम्मा २९ वडा रहेको महानगरमा प्रमुख पदका लागि १४ तथा अन्य पदका गरी ६३४ जनाले उम्मेदवारी दिएका थिए । कुल एक लाख १२ हजार ९२३ मतदाता रहेको महानगरपालिकामा ८९ हजार २१४ मत खसेको निर्वाचन कार्यालयले जनाएको छ । जिल्लामा एक महानगरपालिका, दुई नगरपालिका र तीन गाउँपालिका छन् ।
मनाङको चामेमा एमालेको पहिलो विजय, गाउँपालिका अध्यक्षमा घले
काठमाडौं । मनाङको सदरमुकाम चामे गाउँपालिकामा नेकपा(एमाले)का लोकेन्द्रवहादुर घले विजयी भएका छन् । उनी एमालेका तर्फबाट मनाङमा निर्वाचन जित्ने पहिलो उम्मेदवार बनेका हुन् । घलेले २१४ मत प्राप्त गरी चामे गाउँपालिकाको प्रमुख निर्वाचित भएका हुन् । घलेका प्रतिद्धन्द्धी नेपाली काँग्रेसकी अनिता लामाले १७३ मत प्राप्त गरेकी थिइन् । चामेको उपप्रमुखमा भने कांग्रेसका मुनिन्द्रजंग गुरुङ बिजयी भएका छन् ।
नुवाकोटमा मतगणना जारी,नगरपालिकामा एमाले अगाडि
त्रिशूली । नुवाकोटमा दुई स्थानमा मतगणना जारी रहेको छ भने अन्य स्थानमा तयारी भइरहेको छ । विदुर नगरपालिकाको वडा नं १ को मतगणना जारी छ । २८७ मत गनिएकोमा नेकपा (एमाले) का प्रमुखका उम्मेदवार सन्जु पण्डितले १५०, नेपाली काँग्रेसका प्रमुखका उम्मेदवार धु्रव अधिकारीले १०७ मत ल्याउनुभएको छ । नेकपा (माओवादी केन्द्र)मा प्रमुखका उम्मेदवार लिलानाथ न्यौपानेले १४ मत ल्याएका छन् । त्यसैगरी नुवाकोटको तादी गाउँपालिकामा नेपाली काँग्रेस अगाडि देखिएको छ । अहिलेसम्म ८२३ मत गनिएकोमा नेपाली काँग्रेसका अध्यक्षका उम्मेदवार नारायणप्रसाद पाण्डेले ३४८, नेकपा (एमाले) का अध्यक्षका उम्मेदवार केपी लामिछानेले २८५ र नेकपा (माओवादी केन्द्र)का अध्यक्षका उम्मेदवार मानसिंह तामाङले १५४ मत प्राप्त गरेका छन् । रासस
डेरी उद्योगमा चीनले ३२ अर्ब लगानी गर्दै, २७ जिल्लामा आयोजना सञ्चालन गरिने
काठमाडौं । नेपालको डेरी क्षेत्रमा चीन सरकारको सहयोगमा मेघा आयोजना सञ्चालनमा आउन लागेको छ । चीन सरकारको स्वामित्वको कृषि यन्त्रीकरण विज्ञान प्रतिष्ठान (केम्स) को आर्थिक सहयोगमा ‘नेपालमा डेरीको विकासमार्फत ग्रामीण गरिबी निवारण’ आयोजना सञ्चालनमा आउन लागेको हो । चीनले पहिलोपटक यो आयोजनामार्फत नेपालको कृषि र पशुपन्छी क्षेत्रमा ठूलो लगानी गर्न लागेको हो । प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहालको विशेष आग्रहमा चीनको केम्सले यो आयोजना सञ्चालनमा ल्याउन लागेको हो । चीनको अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार प्रवद्र्धन काउन्सिलको आयोजनामा गत कात्तिक ११ गते सम्पन्न भएको नेपालमा लगानीको सम्भावना विषयक सम्मेलनमा प्रधानमन्त्री दाहालले नेपालको कृषि क्षेत्रमा लगानी लगाउन चीन सरकारसँग आग्रह गरेका थिए । सोही आग्रहअनुसार केम्सका अध्यक्ष वाङ वोले उक्त आयोजना सञ्चालनमा ल्याउने घोषणा गरेका हुन् । केम्सले डेरी क्षेत्रमा केन्द्रित हुने गरी तीन वर्षका लागि आयोजना कार्यान्वयनमा ल्याउँदैछ । दुई चरणमा सञ्चालन हुने कार्यक्रमका लागि करिब ३२ अर्ब रुपैयाँ छुट्टयाइएको छ । यसअनुसार पहिलो चरणमा १७ अर्ब ९६ करोड र दोस्रो चरणमा १४ अर्ब तीन करोड ९८ लाख रुपैयाँ लगानी गरिनेछ । सरकार-सहकारी-निजी साझेदारी अवधारणा अन्तर्गत २७ वटा जिल्लामा स्रोत केन्द्र स्थापना गरी यो आयोजना सञ्चालनमा आउन लागेको छ । केम्सका प्रबन्धक जेरी याङका अनुसार इलाम, झापा, मोरङ, उदयपुर, महोत्तरी, दोलखा, रामेछाप, सिन्धुली, बारा, मकवानपुर, चितवन, नुवाकोट, गोरखामा स्रोत केन्द्र स्थापना हुनेछ । यसैगरी लम्जुङ, तनहुँ, कास्की, रोल्पा, रुकुम, जुम्ला, रूपन्देही, दाङ, बाँके, सल्यान, सुर्खेत, कैलाली, कञ्चनपुर र डडेल्धुरामा पनि स्रोत केन्द्र स्थापना गरिनेछ । चीन सरकारले यो आयोजनाको सञ्चालनको जिम्मेवारी राष्ट्रिय दुग्ध विकास बोर्डलाई दिएको छ । आयोजनामार्फत ३० हजार जनालाई रोजगारी उपलब्ध गराउने योजना पनि छ । आयोजनाले बाछी जन्माउनेदेखि दूध उत्पादन, दूध प्रशोधन, पाउडर दूध उत्पादनका साथै घाँसमा आधारित दाना कारखाना र मल उत्पादनसम्मको काम स्वचालित उपकरण र अत्याधुनिक कारखानाको सहयोगमा गर्ने योजना तयार पारेको छ । आयोजना कार्यान्वयनमा आएपछि नेपालको डेरी क्षेत्रको कायापलट हुनेछ । विज्ञका अनुसार यो आयोजना कार्यान्वयनमा आएपछि नेपालको डेरी क्षेत्रको कायापलट हुनेछ । आयोजना सञ्चालनका विषयमा राष्ट्रिय दुग्ध विकास बोर्डका अध्यक्ष कैलाशप्रसाद ढुंगेल र केम्सका अध्यक्ष वाङ वोबीच सात बुँदे सहमतिपत्रमा हस्ताक्षरसमेत भइसकेको छ । ‘अब दुई निकायबीच समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गर्न बाँकी छ’, बोर्डका अध्यक्ष ढुंगेलले भन्नुभयो, ‘निर्वाचन सके लगक्तै आवश्यक तयारी सकेर समझदारीपत्रमा हस्ताक्षर गर्ने योजना छ ।’ सहमतिपत्रअनुसार केम्सले सुझावसहितको सम्भाव्यता अध्ययनको प्रतिवेदनसमेत बोर्डमा बुझाइएको छ । पशुपन्छी मन्त्रालयका प्रवक्ता श्याम पौडेलले नेपालको डेरी क्षेत्रमा पहिलोपटक ठूलो लगानीको आयोजना प्रवेश गरेको जानकारी दिनुभयो । उहाँले यो आयोजनाका कारण मुलुकमा दूधमा आत्मनिर्भर बन्नुका साथै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको दूध र दुग्धजन्य पदार्थ निर्यात गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । ‘यो आयोजनाको अर्को महत्ववपूर्ण पक्ष भनेको सोझै किसानको खेतबारीसम्म लगानी छ’, पौडेलले भन्नुभयो, ‘चीन र अमेरिकामा प्रयोग हुने उच्च प्रविधियुक्त स्वचालित यन्त्रीकरणको सहयोगमा स्रोत केन्द्र र कारखाना निर्माण गर्ने व्यवस्था चीन सरकारले गरेको छ ।’ केम्सका प्रबन्धक जेरी याङका अनुसार यो आयोजनामार्फत उत्पादन हुने न्युन लागत मूल्यको दूध निजी क्षेत्रका डेरी र सरकारी स्वामित्वको दुग्ध विकास संस्थान (डीडीसी) ले समेत खरिद गर्न पाउने व्यवस्था गरिएको छ । यो आयोजनामार्फत हालसम्म नेपालमा प्रयोगमा नआएको यूएचटी (उच्च तापक्रम प्रशोधन प्रक्रिया) प्रविधिको पनि दूध उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखेको छ । डीडीसीले गत वर्ष नै यही प्रविधिको दूध उत्पादन गर्ने आवश्यक प्रक्रिया सुरु गरेपनि सरकारबाट आर्थिक सहयोग नपाउँदा उक्त योजना थन्किएको थियो । यूएचटी प्रविधिको दूध तीन महिनासम्म उपभोगमा ल्याउने मिल्ने विशेषताको हुन्छ । डेरी व्हाइटर दूध पनि उत्पादन गरिनेछ । १७ हजार होलेस्टिन फ्रिजियन गाई आयोजनाअन्तर्गत चीन सरकारले होलेस्टिन फ्रिजियन जातको पहिलो चरणमा आठ हजार र दोस्रो चरणमा नौं हजार गरी १७ हजार गाई उपलब्ध गराउनेछ । उच्च मात्रामा पौष्टिक तत्व भएको दूध प्रतिदिन ३० लिटर दिने विशेषता भएको यो गाई छ । यो गाईलाई बोइङ बिमानबाट ढुवानी गरेर नेपाल ल्याइनेछ । एक पटकमा चार सय थान गाईलाई बोइङ बिमानमार्फत ढुवानी गर्ने व्यवस्था गरिएको छ । ढुवानी खर्चसहित एउटा गाईको लागत मूल्य चार लाख नेपाली रुपैयाँ पर्छ । चार प्रकारको दूध र दुई प्रकारको मल आयोजनाअन्तर्गत यूएचटी, पाश्चाराइजर, फ्लेवर र होल पाउडर गरी चार प्रकारको दूध र अर्गानिक र झोल गरी दुई प्रकारमा मल उत्पादन पनि गरिनेछ । पहिलो चरण र दोस्रो चरणमा गरी चार प्रकारको दूधतर्फ गरी एक लाख ५३ हजार नौं सय ४३ मेट्रिक टन उत्पादन गर्ने लक्ष्य राखिएको छ । यसअनुसार पहिलो चरणमा यूटीएच दूध आठ हजार सात सय ६०, पाश्चाराइजर दूध २१ हजार नौं सय, फ्लेवर दूध नौं सय ७३ र होल पाउडर दूध २९ हजार ६ सय ९० मेट्रिक टन उत्पादन हुनेछ । यस्तै दोस्रो चरणमा यूएचटी २६ हजार दुई सय ८०, फ्लेवर ३२ हजार आठ सय ५०, पाश्चाराइजर ३२ हजार एक सय ५० र होल पाउडर दूध एक हजार तीन सय ४० मेट्रिक टन उत्पादन हुनेछ । आयोजना अन्तर्गत नै पहिलो चरण र दोस्रो चरणमा गरी चार लाख ५३ हजार तीन सय ३० मेट्रिक टन अर्गानिक र ६ लाख १६ हजार पाँच सय ६० मेट्रिक टन झोल मल उत्पादन गरिनेछ । यस्तै पहिलो र दोस्रो चरणमा गरी आठ हजार नौं सय थान बाछी जन्माइनेछ । तीन प्रकारको स्रोत केन्द्र आयोजनाले दुई सय थान गाई अटाउने गरी २५ वटा, पाँच सय थान गाई अटाउने १६ वटा र एक हजार थान गाई अटाउने चारवटा गरी कुल ४१ वटा स्रोत केन्द्र निर्माण गरिनेछ । यो स्रोत केन्द्रमा दूध दुहूने र दूध प्रशोधन गर्न स्वचालित उपकरणको प्रयोग हुनेछ । यस्तै एउटा बाछाबाच्छी जन्माउने केन्द्र, किसानलाई गाईपालनदेखि दूध प्रशोधनसम्मको जानकारी दिन एउटा तालिम केन्द्र, दुईवटा दूध प्रशोधन कारखाना र तीनवटा पाउडर दूध कारखाना, दुईवटा गाईलाई खुवाउने दाना कारखाना, तीनवटा मल बनाउने कारखाना पनि यो आयोजनाअन्तर्गत निर्माण हुनेछ । (अन्नपूर्ण दैनिकबाट)
